Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trên địa bàn xã Đức Long huyện Hoà An tỉnh Cao Bằng (Khóa luận tốt nghiệp)

Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trên địa bàn xã Đức Long huyện Hoà An tỉnh Cao Bằng.Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trên địa bàn xã Đức Long huyện Hoà An tỉnh Cao Bằng.Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trên địa bàn xã Đức Long huyện Hoà An tỉnh Cao Bằng.Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trên địa bàn xã Đức Long huyện Hoà An tỉnh Cao Bằng.Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trên địa bàn xã Đức Long huyện Hoà An tỉnh Cao Bằng.Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trên địa bàn xã Đức Long huyện Hoà An tỉnh Cao Bằng.Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trên địa bàn xã Đức Long huyện Hoà An tỉnh Cao Bằng.Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trên địa bàn xã Đức Long huyện Hoà An tỉnh Cao Bằng.Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trên địa bàn xã Đức Long huyện Hoà An tỉnh Cao Bằng.

HOÀNG MINH LUẬN

Tên đề tài:

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ KINH TẾ CỦA CÂY THUỐC LÁ TRÊN ĐỊA BÀN

XÃ ĐỨC LONG, HUYỆN HÒA AN, TỈNH CAO BẰNG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành : Kinh tế Nông nghiệp

Khoa : KT - PTNT Khoá học : 2011 - 2015

Thái Nguyên, năm 2015

HOÀNG MINH LUẬN

Tên đề tài:

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ KINH TẾ CỦA CÂY THUỐC LÁ TRÊN ĐỊA BÀN

XÃ ĐỨC LONG, HUYỆN HÒA AN, TỈNH CAO BẰNG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành : Kinh tế Nông nghiệp

Khoa : KT - PTNT Khoá học : 2011 - 2015 Giảng viên hướng dẫn : TS Bùi Đình Hòa

Thái Nguyên, năm 2015

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian nghiên cứu và học tập tại trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên (khóa học 2011 - 2015) em đã học hỏi được nhiều kiến thức bổ ích, những kinh nghiệm, khả năng tư duy, , đó cũng là tiền đề và là động lực cho

lời cảm ơn sâu sắc đến TS Bùi Đình Hòa, người đã nhiệt tình hướng dẫn, chỉ

bảo giúp đỡ em trong quá trình viết khóa luận Đồng thời em xin chân thành cảm ơn các cán bộ, các phòng ban của UBND xã Đức Long huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng đã tận tình giúp đỡ em hoàn thành khóa luận này

Do lần đầu làm quen với công tác nghiên cứu nên mặc dù bản thân em

đã cố gắng hết sức nhưng không tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy em rất mong nhận được sự quan tâm, đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo và các bạn sinh viên để đề tài được hoàn thiện hơn

Thái Nguyên, ngày tháng 5 năm 2015

Sinh viên

Hoàng Minh Luận

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Diện tích, năng suất, sản lượng thuốc lá của một số nước trên thế

giới qua 3 năm 2011 - 2013 14

Bảng 2.2 Giá cả thuốc lá của một số nước trên thế giới qua các năm 15

Bảng 2.3 Diện tích, năng suất, sản lượng thuốc lá ở Việt Nam qua các năm 17

Bảng 2.4 Diện tích, năng suất, sản lượng thuốc lá tại một số xã 19

Bảng 4.1 Diện tích đất đai của xã Đức Long 2014 29

Bảng 4.2 Thành phần dân tộc xã Đức Long năm 2014 31

Bảng 4.3 Diện tích, năng suất, sản lượng các cây trồng của xã Đức Long 32

Bảng 4.4 Tình hình dân số, lao động xã Đức Long 34

Bảng 4.5 Diện tích, năng suất, sản lượng thuốc lá của xã Đức Long qua 3 năm 2012 - 2014 39

Bảng 4.6 Đặc điểm cơ bản của các nhóm hộ điều tra 42

Bảng 4.7 Máy móc, thiết bị của các nhóm hộ nghiên cứu 44

Bảng 4.8 Giá trị sản xuất trung bình/1 hộ dân thu từ trồng trọt trong các nhóm hộ điều tra năm 2014 44

Bảng 4.9 Diện tích, năng suất, sản lượng thuốc lá của các hộ điều tra

năm 2014 45

Bảng 4.10 Chi phí sản xuất bình quân cho 1 ha trong nhóm các nhóm

hộ điều tra 47

Bảng 4.11 Kết quả sản xuất một ha thuốc lá trong các nhóm hộ điều tra 50

Bảng 4.12 Hiệu quả sử dụng vốn 52

Bảng 4.13 Hiệu quả sử dụng lao động 53

Bảng 4.14 Diện tích, năng suất, sản lượng cây thuốc lá, lúa và ngô của các

hộ điều tra 54

Bảng 4.15 So sánh chi phí sản xuất thuốc lá với lúa và ngô (ha) 55

Bảng 4.16 So sánh hiệu quả sản xuất cây thuốc lá, cây lúa và cây ngô 56

Bảng 4.17 Khó Khăn của hộ nông dân trong sản xuất thuốc lá 61

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 4.1 Biểu đồ cơ cấu diện tích đất đai của xa Đức Long năm 2014 30

Hình 4.2 Biểu đồ kết quả sản xuất ha thuốc lá của nhóm hộ điều tra 51

Hình 4.3 Biểu đồ hiệu quả sử dụng vốn 52

Hình 4.4 Biểu đồ sử dụng lao động 53

Hình 4.5 Sơ đồ kênh phân phối của các hộ sản xuất thuốc lá tại

xã Đức Long 59

DANH MỤC VIẾT TẮT

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC BẢNG ii

DANH MỤC CÁC HÌNH iii

DANH MỤC VIẾT TẮT iv

MỤC LỤC v

Phần 1: MỞ ĐẦU 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 2

1.2.1 Mục tiêu chung 2

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 3

1.3 Ý nghĩa của đề tài 3

1.3.1 Ý nghĩa trong học tập 3

1.3.2 Ý nghĩa thực tiễn 3

Phần 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 4

2.1 Cơ sở lý luận của đề tài 4

2.1.1 Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất thuốc lá 4

2.1.1.1 Giới thiệu chung về cây thuốc lá 4

2.1.1.2 Đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của sản xuất cây thuốc lá 5

2.1.2 Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh tế 9

2.1.2.1 Quan điểm về hiệu quả kinh tế 9

2.1.2.2 Bản chất của hiệu quả kinh tế 10

2.1.2.3 Hiệu quả kinh tế và tiêu chuẩn đánh giá 12

2.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài 13

2.2.1 Tình hình sản xuất thuốc lá trên thế giới 13

2.2.2 Tình hình sản xuất thuốc lá tại Việt Nam 15

2.2.3 Tình hình sản xuất thuốc lá trên địa bàn huyện Hoà An 19

Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU 21

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 21

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu 21

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu 21

3.2 Nội dung nghiên cứu 21

3.3 Các câu hỏi nghiên cứu 21

3.4 Phương pháp nghiên cứu 22

3.4.1 Phương pháp thu thập thông tin 22

3.4.2 Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu 23

3.4.3 Phương pháp phân tích thông tin 23

3.5 Hệ thống chỉ tiêu áp dụng 24

3.5.1 Các chỉ tiêu phản ánh tình hình sản xuất của hộ 24

3.5.2 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất thuốc lá 26

3.5.3 Các chỉ tiêu bình quân 26

Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 27

4.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 27

4.1.1 Đặc điểm tự nhiên 27

4.1.1.1 Vị trí địa lý 27

4.1.1.2 Đặc điểm địa hình 27

4.1.1.3 Thời tiết, khí hậu và thủy văn 28

4.1.1.4 Tài nguyên đất 28

4.1.1.5 Tài nguyên nước 30

4.1.1.6 Tài nguyên nhân văn 30

4.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 31

4.1.2.1 Tình hình phát triển kinh tế của xã Đức Long 31

4.1.2.2 Dân số, lao động 33

4.2 Thực trạng phát triển sản xuất thuốc lá ở xã Đức Long, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng 38

4.2.1 Tình hình phát triển sản xuất thuốc lá 38

4.2.1.1 Tình hình phát triển sản xuất thuốc lá ở xã Đức Long 38

4.2.1.2 Những thuận lợi, khó khăn về sản xuất, chế biến, tiêu thụ thuốc lá ở xã Đức Long 39

4.2.2 Tình hình chung của nhóm hộ nghiên cứu 40

4.2.2.1 Đặc điểm cơ bản của các nhóm hộ điều tra 40

4.2.2.2 Máy móc, thiết bị dùng cho sản xuất thuốc lá của hộ 43

4.2.2.3 Giá trị sản xuất thu từ trồng trọt của các nhóm hộ điều tra 44

4.2.3 Tình hình sản xuất thuốc lá của các nhóm hộ điều tra 45

4.2.3.1 Tình hình sản xuất thuốc lá của các nhóm hộ điều tra 45

4.2.3.2 Chi phí sản xuất cho 1 ha thuốc lá của các nhóm hộ điều tra 46

4.2.3.3 Kết quả sản xuất một ha thuốc lá của các nhóm hộ điều tra 50

4.2.4 Phân tích hiệu quả sản xuất một ha thuốc lá của các nhóm hộ điều tra 52 4.2.4.1 Hiệu quả sử dụng vốn 52

4.2.4.2 Hiệu quả sử dụng lao động 53

4.2.5 So sánh hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá với cây lúa và cây ngô 54

4.2.5.1 So sánh chi phí sản xuất trên một ha của cây thuốc lá, cây lúa và cây ngô của các hộ điều tra 55

4.2.5.2 So sánh kết quả và hiệu quả sản xuất của cây thuốc lá với cây lúa và cây ngô 56

4.2.6 Tình hình chế biến và tiêu thụ thuốc lá nguyên liệu của hộ 58

4.2.6.1 Tình hình chế biến thuốc lá của hộ 58

4.2.6.2 Tình hình tiêu thụ thuốc lá nguyên liệu của hộ 58

4.2.7 Một số khó khăn trong sản xuất thuốc lá của hộ nông dân 61

4.2.8 Một số nhận xét về tình hình phát triển sản xuất thuốc lá của

hộ nông dân 62

Phần 5: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ SẢN XUẤT THUỐC LÁ TẠI XÃ ĐỨC LONG 64 5.1 Phương hướng phát triển cây thuốc lá tại xã Đức Long 64

5.1.1 Phương hướng 64

5.1.2 Kế hoạch phát triển sản xuất thuốc lá ở xã Đức Long 64

5.2 Một số giải pháp nhằm phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất thuốc lá tại xã Đức Long 65

5.2.1 Giải pháp đối với chính quyền địa phương 65

5.2.1.1 Quy hoạch vùng sản xuất thuốc lá 65

5.2.1.2 Giải pháp về giống 65

5.2.1.3 Giải pháp về vốn 65

5.2.1.4 Giải pháp về kỹ thuật 66

5.2.1.5 Giải pháp về cơ chế chính sách 66

5.2.2 Giải pháp đối với nông hộ 67

5.2.2.1 Giải pháp về vốn 67

5.2.2.2 Giải pháp về kỹ thuật 67

5.2.2.3 Giải pháp về chế biến 68

5.3 Kết luận 68

5.4 Kiến nghị 70

TÀI LIỆU THAM KHẢO

I Tài liệu tiếng Việt

II Trang website

PHỤ LỤC

Phần 1

MỞ ĐẦU

1.1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Việt Nam là một nước nông nghiệp và ngành nông nghiệp là ngành kinh tế quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước Đặc biệt dưới ánh sáng Nghị quyết Đại Hội VII của Đảng về chuyển hẳn nền kinh

tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường, mở rộng quan hệ hàng hoá đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, khai thác phát huy tốt tiềm năng sẵn có của từng vùng, từng địa phương, biến sản phẩm nông nghiệp thành hàng hoá, tăng giá trị sản phẩm nông nghiệp thông qua chế biến và xuất khẩu

Vì vậy, liên tiếp trong những năm gần đây, Việt Nam có tỷ lệ tăng trưởng kinh tế cao, chất lượng cuộc sống dân cư được nâng lên rất nhiều

Sự thành công to lớn của nông nghiệp nước ta trong những năm qua do nhiều yếu tố, trong đó 2 nhân tố có tính quan trọng và quyết định là: Đường lối đổi mới và sự phát triển của khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp Trong thực tiễn người nông dân trước kia chỉ sản xuất được 1 đến 2 vụ thì nay đã tăng lên 3 vụ/năm Nhiều loại cây trồng có giá trị kinh tế cao đã được đưa vào sản xuất trên diện rộng

Tuy nhiên đây mới chỉ là những thắng lợi bước đầu, bởi vì khi chuyển sang nền kinh tế sản xuất hàng hoá thì sản xuất nông nghiệp và người nông dân phải thực hiện quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, triệt để khai thác những điều kiện thuận lợi của từng vùng từng địa phương và các lợi thế về những cây trồng vật nuôi để có giá trị kinh tế cao, nâng cao năng suất chất lượng và hạ giá thành sản phẩm

Xã Đức Long xã vùng đồng bằng và có núi đá nằm ở phía Bắc của huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng, người dân sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp,

là vùng có điều kiện tự nhiên phù hợp với một số loại cây trồng như lúa, ngô, thuốc lá, khoai, sắn So với các loại cây trồng khác thì cây thuốc lá là loại cây trồng có thế mạnh nhất Trong những năm gần đây diện tích trồng thuốc lá và

số hộ trồng thuốc lá ngày một tăng, theo đó đời sống của người dân trong xã từng bước được cải thiện rõ rệt, là một hướng chuyển dịch cơ cấu cây trồng đúng đắn

Thuốc lá là loại cây công nghiệp ngắn ngày có khả năng chịu hạn rất tốt, thích hợp trồng ở các tỉnh miền núi phía Bắc Cây thuốc lá góp phần tạo công ăn việc làm, tận dụng lao động phụ, sử dụng lao động hợp lý, tăng thu nhập cho người lao động, làm phong phú thêm cơ cấu luân canh, góp phần cải tạo đất trồng trọt, phân bố lại dân cư

Mấy chục năm nay, cây thuốc lá đã dần trở thành cây trồng phổ biến ở

xã Đức Long và thực tế cho thấy nhiều hộ nông dân đã có cuộc sống khá hơn Đây là thực tế đáng mừng bởi như thế có nghĩa là người dân đã tìm ra được lối thoát xoá đói giảm nghèo cho chính họ Chính vì hiệu quả của việc trồng thuốc lá cao mà người nông dân ngày một chăm lo đầu tư, áp dụng kỹ thuật mới vào sản xuất

Bên cạnh những thành quả đó vẫn còn nhiều người nông dân chưa dám mạnh dạn đầu tư nhiều cho cây thuốc lá, vì vậy đã làm cho hiệu quả sản xuất chưa cao so với mong muốn, sự phát triển còn chưa tương xứng với tiềm năng hiện có của địa phương

Vì vậy, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trên địa bàn xã Đức Long, huyện Hoà An, tỉnh Cao Bằng”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

1.2.1 Mục tiêu chung

Đánh giá thực trạng phát triển và hiệu quả kinh tế trong việc sản xuất cây thuốc lá trên cơ sở đó đưa ra những định hướng và giải pháp chủ yếu

nhằm phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất thuốc lá trên địa bàn xã, góp phần thúc đẩy kinh tế nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn xã Vai trò của cây thuốc lá trong công cuộc phát triển kinh tế theo định hướng thị trường

Phần 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

2.1 Cơ sở lý luận của đề tài

2.1.1 Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất thuốc lá

2.1.1.1 Giới thiệu chung về cây thuốc lá

* Phân loại

Cây thuốc lá có tên khoa học là: Nicotinana.sp thuộc ngành hạt kín Angiospe, lớp 2 lá mầm Dicotylndones, phân lớp Asteridae, bộ hoa mõm sói Scophulariales, họ cà Solanaceae, chi Nicotiana Trong chi Nicotiana có 50 -

70 loài, đa số là dạng cỏ, một số thân đứng, hầu hết là các dạng dại phụ Căn

cứ vào hình thái, màu sắc của hoa người ta phân chia thành 4 loại chính:

- Loài Nicotiana tabacum L.: có hoa màu hồng hay đỏ tươi Đây là loài

phổ biến nhất chiếm 90% diện tích thuốc lá trên thế giới

- Loài Nicotiana rustica L.: có hoa màu vàng, chiếm 10% diện tích

thuốc lá trên thế giới

- Loài Nicotiana petunioide L.: có hoa màu trắng, phớt hồng hay tím

Thường chỉ có trong vườn thực vật phục vụ nguồn dự trữ gen cho lai tạo, ít được dùng trong sản xuất

- Loài Nicotiana polidiede L.: có hoa màu trắng Loài này cũng được

ít dùng trong sản xuất, chủ yếu chỉ có trong vườn thực vật học của một số quốc gia [2]

* Giá trị của cây thuốc lá

Thuốc lá (Nicotiana tabacum L.) là cây công nghiệp ngắn ngày có tầm

quan trọng bấc nhất về kinh tế trên thị trường Thế giới, không chỉ đối với trên

33 triệu dân của trên 120 quốc gia trồng thuốc lá, mà còn cho cả toàn bộ nền công nghiệp, từ các nhà máy chế biến thuốc điếu, sản xuất phụ gia, phụ liệu,

đến cả hệ thống phân phối tiêu thụ, thậm chí đến cả một phần ngành sản xuất của vật tư nông nghiệp phục vụ cho cây thuốc lá như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật Trồng thuốc lá có hiệu quả cao hơn nhiều so với các loại cây trồng khác (giá bán 1.000- 1.200 USD/ tấn lá khô) [2] Các hãng sản xuất thuốc lá của các nước tư bản đều nhận được nguồn lợi nhuận khổng lồ từ cây thuốc lá

Ở nước ta cây thuốc lá cũng mang lại giá trị kinh tế cao, sử dụng hiệu quả đất đai, góp phần tạo công ăn việc làm, tận dụng được nguồn lao động của địa phương, tăng thu nhập cho người lao động Lợi nhuận cao từ sản xuất thuốc lá đã có sự quan tâm của nhiều cấp chính quyền trong cả nước, tại một

số tỉnh miền núi phía Bắc như Cao Bằng, Lạng Sơn, Cây thuốc lá đã nằm trong cơ cấu cây trồng truyền thống thực sự mang lại hiệu quả kinh tế cao Năm 2010, Tổng công ty thuốc lá Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu trên 175 triệu USD, tăng 17% so với 2009, xuất siêu gần 54 triệu USD, nộp ngân sách vượt mốc 5.000 tỷ đồng, tăng 6% so với năm 2009 Đời sống, việc làm và thu nhập của người lao động được đảm bảo, ổn định

Trong thuốc lá có thể chiết xuất một số chất hóa học có thể được sử dụng làm thuốc bảo vệ thực vật

Trong y học người ta chiết xuất từ thuốc lá chất Hemoglobin được sử dụng làm thuốc chữa bệnh

Đối với ngành công nghệ sinh học, cây thuốc lá được sử dụng như thực vật mô hình cho những nghiên cứu cơ bản cũng như ứng dụng nhờ khả năng

dễ dàng tiến hành, nuôi cấy in vitro và chuyển gen

2.1.1.2 Đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của sản xuất cây thuốc lá

Cây thuốc lá có đặc điểm từ sản xuất đến chế biến đòi hỏi phải có kỹ thuật khá cao từ khâu trồng, chăm sóc, thu hoạch đến chế biến thành phẩm nhằm tạo ra được những sản phẩm hàng hóa có sức cạnh tranh cao, thu hút khách hàng và các nhà đầu tư sản xuất trong và ngoài nước Nếu coi cây

thuốc lá là cây trồng mũi nhọn thì cần phải thực hiện theo hướng chuyên môn hóa để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm góp phần tăng thu nhập cải thiện đời sống người dân

Các nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất cây thuốc lá:

a Nhóm nhân tố về điều kiện tự nhiên

+ Điều kiện đất đai

Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt đối với cây thuốc lá, nó là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng, chất lượng thuốc lá nguyên liệu

Cây thuốc lá phát triển thuận lợi trên các loại đất tơi xốp, thoát nước tốt, loại đất cát pha, đất thịt nhẹ đến thịt nhẹ trung bình có độ màu mỡ không cao, có thể nghèo các chất dinh dưỡng, tỷ lệ mùn trong đất < 2% Độ chua của đất là chỉ tiêu quyết định đời sống cây thuốc lá, độ chua thích hợp nhất đối với cây thuốc lá là pH = 5,5 - 6 [3]

Để trồng thuốc lá có hiệu quả cao ở những chân ruộng trồng thuốc lá, không được trồng luân canh với những cây họ cà vì dễ lây bệnh từ cây trồng trước Hiện nay, ở nước ta nên trồng luân canh cây thuốc lá sau lúa nước là thích hợp nhất [3]

+ Điều kiện khí hậu

Cây thuốc lá là cây có khả năng chịu hạn tốt, thích hợp với nhiều kiểu khí hậu, đặc biệt thích hợp với khí hậu của các tỉnh miền núi phía Bắc, vùng Tây Nguyên, các tỉnh Nam Bộ Cây thuốc lá nhạy cảm với nhiệt độ, độ ẩm không khí và của đất, loại đất trồng Điều kiện thích hợp cho cây sinh trưởng

là 20°C đến 30°C, độ ẩm không khí từ 80 đến 85%, đất không chứa quá nhiều nitơ Chính vì vậy, phải dựa vào điều kiện khí hậu từng vùng mà có thời vụ gieo trồng thích hợp

b Nhóm nhân tố kỹ thuật

- Giống thuốc lá: Là yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến năng

suất, chất lượng thuốc lá nên cần được hết sức coi trọng Ở Việt Nam, đơn vị

đi đầu trong nghiên cứu chọn tạo giống thuốc lá là Công ty TNHH một thành viên Viện kinh tế kỹ thuật thuốc lá đã phát triển sản xuất đại trà các giống thuốc lá K326, C9-1, K176 đồng thời sản xuất thử nghiệm thành công một số giống lai như VTL1H, VTL5H tại vùng núi phía Bắc hay khảo nghiệm một số giống như RGH04, PVH09, PVH51 trên khu vực đất cát ở Gia Lai [2]

- Mật độ trồng: Đất tốt trồng thưa (22.000 - 25.000 cây/ha) khoảng cách trồng 0,5m cây, đất xấu trồng dầy (27.000 - 30.000 cây/ha) khoảng cách trồng 0,4m cây, hàng cách hàng 0,8m

- Cách trồng: Cây giống nhổ lên phải ngắt bỏ các lá vàng, lá nhiễm bệnh để nơi mát và trồng xong trong ngày Trồng bằng cách cuốc lỗ, dùng cây chọc lỗ hoặc cấy bằng tay Trồng sâu 4 - 5cm, dùng tay ấn nhẹ đất trên bề mặt sau trồng

- Sau 5 - 7 ngày trồng dặm những cây chết

Làm cỏ, bón phân, vun gốc:

- Bón phân: Bón phân là một biện pháp kỹ thuật quan trọng nhằm tăng

sự sinh trưởng và phát triển của cây thuốc lá, tăng năng suất, chất lượng thuốc

lá Chính vì vậy, để đảm bảo cho cây thuốc lá sinh trưởng tốt và cho năng suất cao, chất lượng tốt thì bón phân là một biện pháp không thể thiếu được

Lượng phân cần bón trung bình cho 1ha: Nitrat amôn 200kg + Kaly sulfat 400kg + lân 400kg, chia làm 2-3 lần bón tuỳ thuộc tính chất đất, chất lượng làm đất (có hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật)

- Làm cỏ, vun gốc: Từ 2-3 lần kết hợp với bón phân, lần 1 xới nhẹ, vun thấp, lần 2, 3 xới mạnh vun càng cao càng tốt nhưng không lấp lá Để đất khô 2-3 ngày cho cỏ chết trước khi tưới nước

- Tưới và tiêu nước:

Không thể có năng suất cao, chất lượng tốt nếu cây thuốc lá bị thiếu nước hoặc dư nước (ngập úng 1 - 2 ngày cây héo rũ, chết) Số lần tưới và

lượng nước tưới tuỳ thuộc độ ẩm đất và thời tiết Kể từ sau trồng đến 10 ngày

ẩm độ đất thích hợp 80 - 90%, từ 10 - 40 ngày ẩm độ đất 60 - 65% (giữ cho hơi thiếu ẩm để tạo hệ thống rễ phát triển và ăn xuống sâu), từ 40 - 60 ngày là thời gian thân lá phát triển mạnh cần nhiều nước độ ẩm đất thích hợp 80 - 85%, từ sau 60 ngày giữ ẩm độ đất từ 65 - 70% Sau mỗi lần bón phân, bẻ thuốc, nếu đất khô phải tưới nước ngay

Khi tưới nước theo rãnh chỉ để nước ngập từ 1/2 đến 3/4 luống, không

để nước tràn lên mặt luống

Phòng trừ sâu bệnh:

- Khi sâu bệnh xuất hiện cây đã bị ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng, việc xử lý càng tốn kém và ít hiệu quả khi cây càng lớn Vì vậy việc phun thuốc đúng lúc là biện pháp hữu hiệu, kinh tế, an toàn nhất để phòng trừ sâu bệnh

c Nhóm nhân tố về kinh tế

+ Thị trường

- Thị trường là yếu tố quan trọng và có tính quyết định đến sự tồn tại của cơ sở sản xuất thuốc lá, của các đơn vị sản xuất trong nền kinh tế thị trường Mỗi nhà sản xuất, mỗi cơ sở sản xuất kinh doanh và mỗi cá nhân đều phải trả lời 3 câu hỏi của kinh tế học đó là: Sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai Câu hỏi sản xuất cái gì được đặt lên hàng đầu, mang tính định hướng Để trả lời được câu hỏi này người sản xuất phải tìm kiếm thị trường, tức là xác định nhu cầu có khả năng thanh toán của thị trường đối với hàng hoá mà họ sẽ sản xuất ra Thị trường đóng vai trò là khâu trung gian nối giữa sản xuất và tiêu dùng Trong sản xuất thuốc lá nguyên liệu, người dân tìm kiếm thị trường là các nhà máy sản xuất thuốc lá điếu, hoặc các công ty thu mua thuốc lá nguyên liệu phục vụ cho xuất khẩu

- Khi tìm kiếm được thị trường, người sản xuất phải lựa chọn phương thức tổ chức sản xuất như thế nào cho phù hợp, sao cho lợi nhuận thu được là

tối đa còn việc giải quyết vấn đề sản xuất cho ai, đòi hỏi phải nghiên cứu kỹ được thị trường, xác định rõ được khách hàng, giá cả và phương thức tiêu thụ Muốn vậy phải xem xét quy luật cung cầu trên thị trường

+ Giá cả

- Đối với người sản xuất nông nghiệp nói chung, của người trồng thuốc

lá nói riêng thì sự quan tâm hàng đầu là giá cả trên thị trường, giá cả không ổn định ảnh hưởng tới tâm lý người trồng thuốc lá

- Có thể nói sự biến động của thị trường ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống của người sản xuất Do đó việc ổn định giá cả, mở rộng thị trường tiêu thụ là hết sức cần thiết cho sự phát triển lâu dài của ngành thuốc lá

2.1.2 Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh tế

2.1.2.1 Quan điểm về hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế Quá trình tăng cường lợi dụng các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con người, có nghĩa là nâng cao chất lượng của các hoạt động kinh

tế Nâng cao hiệu quả kinh tế là một đòi hỏi khách quan của mọi nền sản xuất

xã hội xuất phát từ những nhu cầu vật chất của con người ngày càng tăng Yêu cầu của công tác quản lý kinh tế đòi hỏi phải nâng cao chất lượng của các hoạt động kinh tế làm xuất hiện phạm trù hiệu quả kinh tế [1]

Các quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh tế:

* Quan điểm thứ nhất: Hiệu quả kinh tế được xác định bằng nhịp độ tăng trưởng sản xuất sản phẩm xã hội hoặc tổng sản phẩm quốc dân, hiệu quả cao khi nhịp độ tăng trưởng của các chỉ tiêu đó cao và hiệu quả có nghĩa là không lãng phí

* Quan điểm thứ hai: Hiệu quả là mức độ thỏa mãn yêu cầu của quy luật kinh tế cơ bản của chủ nghĩa xã hội, cho rằng quỹ tiêu dùng là đại diện cho mức sống của nhân dân, là chỉ tiêu phản ánh hiệu quả của nền sản xuất xã hội

* Quan điểm thứ ba: Hiệu quả sản xuất kinh doanh là mức tăng của kết quả sản xuất kinh doanh trên mỗi lao động hay mức doanh lợi của vốn sản xuất kinh doanh về chỉ tiêu tổng hợp cụ thể nào đó

* Quan điểm thứ tư: Hiệu quả của một quá trình nào đó, theo nghĩa chung là mối quan hệ tỷ lệ giữa hiệu quả (theo mục đích) với các chi phí sử dụng (nguồn lực) để đạt được kết quả đó

Tóm lại: Hiệu quả kinh tế là thể hiện quan hệ so sánh giữa kết quả đạt được và chi phí nguồn lực bỏ ra Khi kết quả đạt được chỉ bằng với chi phí bỏ

ra là lãng phí nguồn lực, khi sử dụng tiết kiệm nguồn lực để đạt được một kết quả nhất định là hiệu quả kinh tế cũng khác nhau nhưng vẫn phải dựa trên nguyên tắc so sánh giữa kết quả đạt được với chi phí nguồn lực bỏ ra [1]

2.1.2.2 Bản chất của hiệu quả kinh tế

Theo quan điểm của Mác thì bản chất hiệu quả kinh tế xuất phát từ yêu cầu của sản xuất và phát triển kinh tế xã hội Đó là sự đáp ứng ngày càng cao nhu cầu vật chất và tinh thần của mọi thành viên trong xã hội Hiệu quả kinh tế

là một phạm trù kinh tế - xã hội với những đặc trưng phức tạp nên việc xác định

và so sánh hiệu quả kinh tế và vấn đề hết sức phức tạp, khó khăn và mang tính tương đối Hiệu quả là chỉ tiêu phản ánh có ý nghĩa khác nhau với từng loại nông

hộ Đối với những hộ nông dân nghèo, đặc biệt là vùng kinh tế tự cung tự cấp thì việc tạo ra nhiều sản phẩm là quan trọng Nhưng khi đi vào hạch toán kinh tế trong điều kiện lấy công làm lãi thì người nông dân chú ý tới thu nhập, còn đối với những hộ nông dân sản xuất hàng hóa, trong điều kiện thuê, mướn lao động thì lợi nhuận là mục tiêu cuối cùng và đó là vấn đề hiệu quả

Trong nền kinh tế thị trường, mục tiêu của nhà sản xuất là thu được lợi nhuận tối đa trong điều kiện nguồn lực hạn chế Do đó hiệu quả kinh tế có liên quan trực tiếp đến các yếu tố đầu vào (Inputs) và các yếu tố đầu ra

(outputs) của quy trình sản xuất kinh doanh Việc xác định các yếu tố đầu vào

và đầu ra của quá trình sản xuất sẽ gặp phải những khó khăn nhất định

+ Đối với yếu tố đầu vào:

Do các tư liệu sản xuất tham gia vào quy trình sản xuất không đồng nhất và trong nhiều năm có thể rất khó xác định giá trị đào thải và chi phí sửa chữa lớn nên việc tính toán khấu hao và phân bổ chi phí để xác định các chỉ tiêu hiệu quả có tính chất tương đối

Do sự biến động không ngừng của cả thị trường nên việc xác định chi phí cố định là không chính xác mà chỉ có tính tương đối

Một số yếu tố đầu vào rất khó lượng hóa như: thông tin, tuyên truyền,

cơ sở hạ tầng nên không thể tính toán được một cách chính xác

+ Đối với yếu tố đầu ra:

Phần lớn những kết quả sản xuất đầu ra có thể lượng hóa được một cách cụ thể nhưng cũng có những yếu tố không thể lượng hóa được như: bảo

vệ môi trường, năng lực cạnh tranh của nhà sản xuất khả năng tạo việc làm

Hiệu quả kinh tế với tư cách là một phạm trù kinh tế khách quan, nó lại không phải là mục đích cuối cùng của sản xuất Mục đích cuối cùng của sản xuất xã hội là đáp ứng yêu cầu vật chất, văn hóa tinh thần cho xã hội Vì vậy, nghiên cứu đánh giá hiệu quả kinh tế không dừng lại ở mức độ đánh giá mà còn thông qua đó tìm ra các giải pháp để phát triển một cách tốt hơn [3]

Vậy bản chất của hiệu quả kinh tế xuất phát từ mục đích sản xuất và phát triển kinh tế xã hội nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao hơn của mọi thành viên trong xã hội Bản chất của hiệu quả kinh doanh là nâng cao năng suất lao động và tiết kiệm lao động xã hội Đây là hai mặt có quan hệ mật thiết của vấn

đề hiệu quả kinh tế gắn liền với hai quy luật tương ứng của nền sản xuất xã hội là quy luật tăng năng suất lao động và tiết kiệm thời gian làm việc

Vì vậy, yêu cầu của việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là phải đạt hiệu quả tối đa và chi phí tối thiểu Nó được hiểu theo nghĩa rộng là chi phí tạo ra nguồn lực và chi phí sử dụng nguồn lực Chi phí sử dụng nguồn lực bao gồm cả chi phí cơ hội

2.1.2.3 Hiệu quả kinh tế và tiêu chuẩn đánh giá

Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế chung nhất có liên quan trực tiếp đến nền sản xuất hàng hoá và tất cả các phạm trù, các quy luật kinh tế khác

Hiệu quả kinh tế được biểu hiện ở mức đặc trưng quan hệ so sánh giữa lượng kết quả đạt được và lượng chi phí bỏ ra

Tiêu chuẩn hiệu quả kinh tế là các quan điểm, nguyên tắc đánh giá hiệu quả kinh tế trong những điều kiện cụ thể mà ở một giai đoạn nhất định Việc nâng cao hiệu quả kinh tế là mục tiêu chung và chủ yếu xuyên suốt mọi thời kỳ, còn tiêu chuẩn là mục tiêu lựa chọn các chỉ tiêu đánh giá bằng định lượng theo tiêu chuẩn đã lựa chọn ở từng giai đoạn Mỗi thời kỳ phát triển kinh tế - xã hội khác nhau thì tiêu chuẩn đánh giá cũng khác nhau Tùy theo nội dung của hiệu quả mà có tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế quốc dân và hiệu quả của các doanh nghiệp, xí nghiệp Có thể coi thu nhập tối đa trên một đơn vị chi phí là tiêu chuẩn để đánh giá hiệu quả kinh tế hiện nay

Đối với toàn xã hội thì tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế là khả năng thỏa mãn các nhu cầu sản xuất và tiêu dùng của xã hội bằng của cải vật chất sản xuất ra, trong nền kinh tế thị trường còn đòi hỏi yếu tố chất lượng và giá thành thấp để tăng khả năng cạnh tranh Đối với các doanh nghiệp hoặc các tổ chức kinh tế thì tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế phải là thu nhập tối đa tính trên chi phí hoặc công lao động bỏ ra

Đối với cây thuốc lá tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế phải đứng trên góc độ hạch toán kinh tế, tính toán các chi phí, các yếu tố đầu vào từ đó

tính toán được đầu ra Xác định mối tương quan kết quả giữa đầu vào bỏ ra và kết quả đạt được đó chính là lợi nhuận

2.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

2.2.1 Tình hình sản xuất thuốc lá trên thế giới

Diện tích trồng thuốc lá tập trung chủ yếu ở Châu Á 2.500.000 ha, Châu Mỹ 1.600.000 ha, Châu Phi 326.000 ha với nhiều loại thuốc khác nhau trong đó chủ yếu là giống thuốc lá sợi vàng

Chất lượng thuốc lá tốt tập trung chủ yếu ở một số bang của nước Mỹ,

Cu Ba và Ấn Độ

Bảng 2.1 Diện tích, năng suất, sản lượng thuốc lá của một số nước trên thế giới qua 3 năm 2011 - 2013

Tên nước

Diện tích (ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (tấn)

Diện tích (ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (tấn)

Diện tích (ha)

Năng suất (tấn/ha)

Sản lượng (tấn)

Ấn Độ 390.690 1,59 621.197,10 444.28 1,68 746.39,00 533.384 1,89 1.008.095,76

Cu ba 24.261 1,04 25.231,44 20.256 1,01 20.458,56 13.631 1,46 19.901,26 Trung Quốc 1.391.703 2,20 3.061.746,00 1.345.703 2,23 3.000.917,00 1.462.162 2,16 3.158.269,92 Việt Nam 20.729 1,90 39.385,00 31.484 1,80 56.671,00 32.744 1,78 58.284,32

Mỹ 143.275 2,60 372.468,00 136.582 2,39 326.430,98 131.454 2,07 272.109,78

(Nguồn: Theo FAO Start Citation, 2014)

Diện tích, năng suất, sản lượng thuốc lá của các nước qua các năm có

sự tăng lên rõ rệt Trung Quốc là nước có diện tích trồng thuốc lá lớn nhất, với 1.391.703 ha năm 2011 tăng lên đến 1.462.162 ha năm 2013 Nhưng Nam Phi lại là quốc gia đạt năng suất cao nhất, năng suất thuốc lá năm 2012 là 3,11 tấn/ha, năm 2013 lại giảm xuống chỉ còn 2,78 tấn/ha Việt Nam là nước có diện tích trồng thuốc lá tương đối thấp so với các nước trên thế giới (đạt 32.744 ha năm 2013) tuy nhiên lại là nước đạt năng suất tương đối cao

Bảng 2.2 Giá cả thuốc lá của một số nước trên thế giới qua các năm

(Nguồn: Theo FAO Start Citation, 2014)

Giá thuốc lá nguyên liệu của một số nước trên thế giới qua các năm có

sự biến động và có sự chênh lệch giữa các nước Giá cả ở Mỹ cao nhất trong

số các nước trên, lên đến 4.098 USD/tấn năm 2010, nhưng lại giảm xuống 3.851 USD/tấn vào năm 2012 Nam Phi và Argentina cũng có giá ở mức khá cao, trên 2.000 USD/tấn Thấp nhất là các nước ở Châu Á, biểu hiện là ở Thái Lan chỉ với 385,9 USD/tấn

2.2.2 Tình hình sản xuất thuốc lá tại Việt Nam

Thuốc lá hiện được trồng ở nhiều địa phương trong cả nước Theo đánh giá của các chuyên gia, nguyên liệu thuốc lá vàng sấy của nước ta có

chất lượng tương đối tốt, có thể thay thế được nguyên liệu Trung Quốc Vùng trồng thuốc lá của Việt Nam tập trung chủ yếu tại các tỉnh miền núi, nên việc phát triển trồng thuốc lá tại đây sẽ hiện thực hóa chủ trương của Đảng và Nhà nước “Xóa đói, giảm nghèo” cho đồng bào các dân tộc miền núi Chín tỉnh trồng thuốc lá tập trung tại Việt Nam gồm Cao Bằng, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Bắc Giang, Gia Lai, Đắc Lắc, Ninh Thuận, Bình Thuận và Tây Ninh

do Tổng công ty thuốc lá Việt Nam hỗ trợ và phát triển đã chiếm hơn 90% diện tích vùng trồng thuốc lá nguyên liệu tại Việt Nam

Hàng năm, diện tích đầu tư trồng thuốc lá của Tổng công ty hơn 15.000

ha với sản lượng thu hoạch hơn 30.000 tấn, chiếm trên 70% diện tích, sản lượng nguyên liệu thuốc lá hàng năm của cả nước

Việc phát triển vùng trồng nguyên liệu thuốc lá trong nước ổn định, có năng suất cao, chất lượng tốt, dần thay thế được nguyên liệu nhập khẩu Từ chỗ nguyên liệu trong nước chỉ đáp ứng được cho sản xuất sản phẩm thuốc lá thuốc lá cấp thấp nay đã đáp ứng được một phần cho sản xuất các mác thuốc

lá tầm trung, cao cấp Nguyên liệu thuốc lá trồng trong nước đã được các nhà máy sản xuất thuốc lá điếu đưa vào sử dụng với tỷ lệ lên đến 70%

Nguyên liệu thuốc lá trồng trong nước cũng đã được các nước có nền sản xuất thuốc lá phát triển biết đến, tạo được thị trường xuất khẩu ổn định, được khách hàng tín nhiệm và ưa chuộng Những năm đầu 90 toàn Tổng công

ty chỉ lựa chọn và xuất khẩu cho nước ngoài được 80 - 100 tấn nguyên liệu và tới nay đã xuất khẩu được hơn 10.000 tấn nguyên liệu các loại và trên 1 tỷ bao thuốc lá

Ở Việt Nam, ngành thuốc lá tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, đặc biệt là việc tận dụng đất canh tác ở các vùng khô hạn, giải quyết việc làm cho bà con nông dân ở những vùng khó khăn, vùng sâu, vùng

xa, đồng bào dân tộc ít người

Năm 2007, Việt Nam gia nhập WTO mở ra nhiều cơ hội xuất khẩu cho các ngành hàng trong nước nói chung và mặt hàng thuốc lá nói riêng Kim ngạch và sản lượng xuất khẩu các mặt hàng thuốc lá đã liên tục gia tăng trong những năm gần đây Năm 2011 giá trị xuất khẩu đạt 155 triệu USD, tăng gấp đôi so với 2007 Xuất khẩu thuốc lá điếu đạt trên 20 tỷ điếu vào năm 2011, tăng gần gấp đôi so với 2006 Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu thuốc lá điếu trung bình hàng năm (giai đoạn 2007 - 2012) đạt trên 13%

Từ thực tế cho thấy, tiềm năng xuất khẩu của thuốc lá Việt Nam ra thị trường nước ngoài là rất lớn Trong 5 năm qua, qui mô về thị trường xuất khẩu cũng ngày càng được mở rộng, từ các nước lân cận trong khu vực Đông Nam Á, Đông Á đến các thị trường khác xa xôi như Trung Đông, Tây Phi, Trung Nam Mỹ, với nguồn khách hàng được trải rộng nhiều nước trên toàn Thế giới, trong đó một số khách hàng là các công ty hàng đầu Thế giới như Alliance One, BAT,

Bảng 2.3 Diện tích, năng suất, sản lượng thuốc lá ở Việt Nam qua các năm

Diện tích (ha) 31.484,000 25.889,00 24.835,000

Sản lượng (tấn) 56.529,000 49.395,00 47.407,000

(Nguồn: Theo FAO Start Citation, 2014)

Diện tích, năng suất, sản lượng thuốc lá ở Việt Nam qua các năm có sự biến động Từ năm 2010 đến năm 2011 diện tích giảm xuống 5.595 ha nhưng năng suất lại tăng 1,125 tạ/ha, làm cho sản lượng không sụt giảm nhiều Năm

2011 đến năm 2012 diện tích cũng giảm 1.054 ha làm cho sản lượng giảm đi 1.952 tấn

* Đóng góp của ngành thuốc lá đối với nền kinh tế Việt Nam

Hút thuốc lá có hại cho sức khỏe vì vậy Nhà nước đã cho ra đời Luật

về thuốc lá nhằm hạn chế sản xuất và tiêu thụ thuốc lá Tuy nhiên, cây thuốc

lá vẫn có vai trò quan trọng về mặt kinh tế xã hội đối với đất nước Cây thuốc lá đã và đang phát huy được thế mạnh so với các cây trồng nông nghiệp khác tại các vùng có tiềm năng trồng thuốc lá truyền thống, đóng góp vai trò không nhỏ trong đời sống kinh tế xã hội của những huyện nghèo vùng sâu, vùng xa

* Ngành có phạm vi rộng

Có một số ít các ngành có phạm vi rộng như ngành công nghiệp thuốc

lá Ngành công nghiệp thuốc lá Việt Nam bao gồm trồng cây thuốc lá để tạo nguyên liệu, bảo quản sơ chế, sản xuất thuốc lá cho đến các hoạt động tiêu thụ

và phân phối sản phẩm Ngành này cấu thành nên một bộ phận quan trọng của nền kinh tế và cơ cấu xã hội của Việt Nam Theo con số thống kê của Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam năm 2007, trên 360.000 người có công ăn việc làm nhờ vào ngành này

* Đóng vai trò là nguồn thu thuế chủ yếu

Thuế thuốc lá là một nguồn thu quan trọng của ngân sách Trung ương Năm 2007, nếu thu chỉ là 6.338 tỷ đồng thì đến năm 2011, toàn ngành đã nộp ngân sách gấp hơn hai lần, đạt 13.599 tỷ đồng Trong năm 2012, tổng sản lượng của toàn ngành tăng 3,8%, nộp ngân sách tăng trên 10% so với cùng kỳ năm trước

* Là ngành canh tác phi lương thực thực phẩm có quy mô lớn

Thuốc lá là ngành canh tác phi lương thực có quy mô lớn trên thế giới Người nông dân lựa chọn trồng cây thuốc lá vì đây là giống cây sinh trưởng phát triển mạnh trên các vùng đất cằn cỗi, điều kiện thời tiết khắc nghiệt và có mức giá tiêu thụ ổn định Nông dân có thể có thu nhập tốt từ những khoảnh ruộng thuốc lá nhỏ, cho phép họ có thể sử dụng khoản thu đó đầu tư vào canh

tác các cây nông sản Kỹ thuật sử dụng để trồng cây thuốc lá đảm bảo chất lượng cũng giúp cho cải thiện việc canh tác các cây trồng khác

2.2.3 Tình hình sản xuất thuốc lá trên địa bàn huyện Hoà An

Nhân dân các dân tộc huyện Hòa An có kinh nghiệp và trồng thuốc lá

từ lâu đời, có sẵn những cơ sở vật chất phục vụ cho sản xuất thuốc lá nguyên liệu mặt khác đại đa số người trồng thuốc lá đã được tập huấn chuyển giao kỹ thuật Với điều kiện khí hậu đất đai của huyện Hòa An phù hợp cho thuốc lá phát triển, viện kinh tế kỹ thuật thuốc lá Hà Nội đã nghiên cứu, khảo nghiệm

và đưa ra một số giống thuốc lá với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của huyện đảm bảo cho năng xuất sản lượng cao Tập trung ở một số xã như Đức Long, Nam Tuấn, Dân chủ sau đó được mở rộng trồng tại các xã Bình Long, Trương Lương, Đại Tiến,… Do cây thuốc lá có thể luôn canh với cây lúa nước và các cây trồng khác nên cây thuốc lá góp phần hạn chế các loại sâu, bệnh hại cây trồng và nhờ các biện pháp canh tác hợp lý giúp cây tận dụng tối

đa các chất dinh dưỡng, cây thuốc lá không kén đất, nhu cầu sử dụng nước vừa phải, phù hợp tận dụng hiệu quả đất đai của huyện Hoà An

Tình hình sản xuất thuốc lá ở một số xã trên địa bàn huyện Hòa An

được thể hiện cụ thể qua bảng sau:

Bảng 2.4 Diện tích, năng suất, sản lượng thuốc lá tại một số xã

Đơn vị xã

DT (ha)

NS (tạ/ha)

SL (tấn)

DT (ha)

NS (tạ/ha)

SL (tấn)

DT (ha)

NS (tạ/ha)

SL (tấn)

Đức Long 410,4 20,2 827,0 412,6 20,4 841,7 428,9 22 931,4 Nam Tuấn 441,0 20,2 905,8 442,2 20,1 889,5 445,0 23,7 1054,7 Dân chủ 286,0 20,0 577,7 286,0 19,5 557,7 290,0 21,5 622,6 Trương Lương 142,0 19,4 275,5 142,8 19,2 274,2 148,0 21,0 310,8

(Nguồn: Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Hoà An)

Trong 4 xã trồng nhiều thuốc lá của huyện Hòa An thì xã Đức Long là

có diện tích trồng nhiều thứ hai toàn huyện, năng suất của xã tăng lên (từ 20,2 tạ/ha năm 2012 lên 22 tạ/ha năm 2014) Năng suất thuốc lá của các xã tăng lên cũng làm cho năng suất bình quân của toàn huyện cũng tăng lên

* Tình hình tiêu thụ thuốc lá nguyên liệu trên địa bàn huyện Hoà An từ năm 2005 đến nay

Từ khi Viện kinh tế kỹ thuật thuốc lá đầu tư trên địa bàn huyện để thu mua sản phẩm, người dân đã thực hiện theo cam kết hợp đồng, hiện nay Công

ty CP dịch vụ thương mại Đồng Tâm đầu tư và thu mua thuốc lá trên địa bàn

xã Đức Long để hợp đồng bao tiêu sản phẩm Sản phẩm sản xuất ra được bán trên thị trường huyện số lượng tiêu thụ cao, giá cả ổn định, nên khuyến khích được sản xuất phát triển do bà con nhận thức được hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá Đặc biệt năm 2014 giá thuốc lá trên thị trường tăng cao từ 30.000 - 50.000 đ/kg, nên đã khuyến khích được người dân yên tâm sản xuất

* Về công tác giống và kỹ thuật

Trong những năm gần đây, việc sử dụng giống mới đã được nhiều người dân quan tâm, tuy nhiên vẫn còn rất nhiều hộ sản xuất tự để giống cho

vụ sau, sử dụng phân bón không đúng kỹ thuật và không thực hiện theo đúng quy trình sản xuất mà cán bộ khuyến nông hướng dẫn, lò sấy thủ công chưa được cải tiến nên năng suất, chất lượng thuốc lá chưa thực sự cao như mong muốn, năng suất bình quân của toàn huyện giao động từ 20,4 - 22,15 tạ/ha

Các giống thuốc lá được người dân sử dụng là giống truyền thống người dân tự để giống như K326, VTL5H, C9-1, VTL81,… Trên địa bàn huyện hiện nay người dân vẫn tự để giống chọn những cây tốt lá dài, để làm giống cho vụ sau nên năng suất thu hoạch cao

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là các hộ nông dân trồng cây thuốc lá ở xã Đức Long, huyện Hoà An, tỉnh Cao Bằng

3.1.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian nghiên cứu: Đề tài được triển khai nghiên cứu trong địa bàn xã Đức Long, huyện Hoà An, tỉnh Cao Bằng

- Phạm vi thời gian nghiên cứu:

+ Đề tài nghiên cứu sử dụng những số liệu sơ cấp là số liệu hộ thực hiện trong năm 2014, các số liệu thứ cấp là số liệu của giai đoạn 2012 - 2014

+ Đề tài được triển khai nghiên cứu đánh giá từ 05/01/2015 đến 05/04/2015

3.2 Nội dung nghiên cứu

- Điều tra điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội của xã Đức Long, huyện Hoà An, tỉnh Cao Bằng

- Phân tích thực trạng sản xuất thuốc lá tại xã Đức Long

- Đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất thuốc lá ở các hộ điều tra, từ đó so sánh với hiệu quả kinh tế sản xuất các cây lúa, cây ngô

- Một số định hướng, giải pháp phát triển và nâng cao hiệu quả sản xuất

thuốc lá tại xã Đức Long

3.3 Các câu hỏi nghiên cứu

- Thực trạng về sản xuất thuốc lá của các hộ nông dân trên địa bàn xã Đức Long, huyện Hoà An, tỉnh Cao Bằng

- Hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá và so sánh với hiệu quả kinh tế của các cây lúa, ngô trên địa bàn xã

- Đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất thuốc lá của các hộ nông dân trên địa bàn xã

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Phương pháp thu thập thông tin

* Thu thập thông tin thứ cấp

Là số liệu, tài liệu thu thập được trên sách báo, báo cáo có liên quan đến các vấn đề về cơ sở lý luận và thực tiễn về hiệu quả kinh tế Tham khảo các luận văn thạc sĩ, các khoá luận tốt nghiệp, các đề án quy hoạch phát triển kinh

tế xã hội, các báo cáo tổng kết hàng năm và số liệu thống kê của xã Đức Long

* Thu thập thông tin sơ cấp

Là những thông tin, số liệu thu thập từ các nguồn điều tra, phỏng vấn điều tra trực tiếp các hộ nông dân Việc điều tra được áp dụng theo phương pháp phỏng vấn trực tiếp các hộ nông dân, điều tra nông thôn có sự tham gia của người dân Các thông tin về sản xuất, ý kiến của người dân được tổng hợp

và phân tích nghiên cứu

Sử dụng kết hợp cả phương pháp nghiên cứu định lượng và phương pháp nghiên cứu định tính

Các bước thực hiện như sau:

- Chọn địa điểm nghiên cứu: Trong địa bàn nghiên cứu, chọn 3 xóm có diện tích trồng thuốc lá nhiều nhất để tiến hành phỏng vấn theo phiếu điều tra

là xóm: Nà Niền, Nà Đuốc, Bản Chung

- Chọn mẫu nghiên cứu: Với mục tiêu nghiên cứu, đề tài lựa chọn 60

hộ nông dân để tiến hành điều tra khảo sát (20 hộ tại xóm Nà Niền, 20 hộ tại xóm Nà Đuốc, 20 hộ tại xóm Bản Chung), đối tượng điều tra là các hộ trồng

thuốc lá được phân theo 3 nhóm hộ khá, trung bình, nghèo dựa trên danh sách phân loại hộ do cán bộ xã cung cấp cùng sự giúp đỡ của cán bộ xóm

Sau khi tiến hành xác định được số lượng mẫu cần điều tra và địa điểm điều tra, bước tiếp theo là xây dựng phiếu điều tra để tiến hành thu thập thông tin

+ Nội dung phiếu điều tra: Thông tin cơ bản về nông hộ, tình hình sản xuất thuốc lá tại hộ gia đình

- Phương pháp điều tra phỏng vấn bằng phiếu điều tra: Phỏng vấn, đàm thoại nêu vấn đề để thảo luận, sử dụng hệ thống câu hỏi đóng - mở phù hợp với thực tế, sử dụng phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham tham gia của người dân

- Phương pháp chuyên gia: Thu thập các thông tin qua các cán bộ địa phương, từ các lão nông và từ các hộ nông dân làm ăn khá

+ Công cụ dùng để xử lý số liệu: Sau khi thu thập đầy đủ phiếu điều tra của các hộ chúng tôi tiến hành kiểm tra, xử lý thông tin cơ bản trên hệ thống bảng biểu

3.4.2 Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu

* Đối với thông tin thứ cấp:

Sau khi thu thập được thông tin thứ cấp, tiến hành phân loại, sắp xếp thông tin theo thứ tự ưu tiên về độ quan trọng của thông tin Đối với các thông tin là số liệu thì lập bảng biểu

* Đối với thông tin sơ cấp:

Phiếu điều tra sau khi hoàn thành sẽ được kiểm tra và nhập vào máy tính bằng phần mềm Excel để tiến hành tổng hợp, xử lý

3.4.3 Phương pháp phân tích thông tin

+ Thống kê mô tả: Là phương pháp nghiên cứu các hiện tượng kinh tế,

xã hội bằng việc mô tả thông qua các số liệu thu thập được Phương pháp được sử dụng để phân tích thực trạng sản xuất và tình hình tiêu thụ thuốc lá

+ Phương pháp so sánh: Là phương pháp được áp dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau dùng để so sánh các yếu tố định lượng hoặc định tính, so sánh các chỉ số chỉ tiêu, các hiện tượng kinh tế, xã hội đã được lượng hóa có cùng nội dung, tính chất tương tự nhau để xác định mức

độ biến động của các nội dung Phương pháp này được sử dụng trong đề tài

để so sánh tình hình sản xuất thuốc lá qua các năm, so sánh giữa các nhóm hộ điều tra là nhóm hộ khá, trung bình và nghèo về các phương diện: Chi phí sản xuất, kết quả sản xuất

Khi sử dụng phương pháp này ta tiến hành lập bảng để xét mức độ biến động tăng hay giảm của các chỉ tiêu theo thời gian, dùng số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân chung để xem xét

+ Phương pháp đồ thị thống kê: Phương pháp đồ thị thống kê là phương pháp trình bày và phân tích các thông tin thống kê bằng các biểu đồ,

đồ thị và bản đồ thống kê Phương pháp đồ thị thống kê sử dụng con số kết hợp với các hình vẽ, đường nét và màu sắc để trình bày các đặc điểm, số lượng của hiện tượng Chính vì vậy ngoài tác dụng phân tích giúp ta nhận được các đặc điểm cơ bản của hiện tượng bằng trực quan một cách dễ dàng và nhanh chóng, đồ thị thống kê còn là một phương pháp trình bày các thông tin thống kê một cách khái quát và sinh động

3.5 Hệ thống chỉ tiêu áp dụng

3.5.1 Các chỉ tiêu phản ánh tình hình sản xuất của hộ

- Giá trị sản xuất GO (Gross Output): Là giá tính bằng tiền của toàn bộ các loại sản phẩm vật chất và dịch vụ lao động nông nghiệp được tạo ra tính trên một đơn vị diện tích trong thời gian một năm hay một chu kỳ sản xuất

GO = 



n

l i

Pi Qi.

Trong đó:

Qi: Là số lượng sản phẩm thứ i Pi: Là đơn giá sản phẩm thứ i i: Là số lượng chủng loại sản phẩm

- Chi phí trung gian IC (Intermediate cost): Là toàn bộ chi phí vật chất

và dịch vụ trong quá trình sản xuất ra sản phẩm

IC = 



n

l i

Pj Ci.

Trong đó:

Cj: Số lượng đầu vào thứ j được sử dụng

Pj : Đơn giá đầu vào thứ j

- Giá trị gia tăng VA (Value Added): Là phần giá trị tăng thêm của người sản xuất khi sản xuất trên một đơn vị diện tích trong một chu kỳ sản xuất

VA = GO - IC

- Thu nhập hỗn hợp MI (Mix Inconme): Là phần thu nhập thuần tuý của người sản xuất bao gồm thu nhập của người lao động và lợi nhuận thu được trên một đơn vị diện tích

MI = VA - A

Trong đó :

A: Giá trị khấu hao tài sản cố định

- Lợi nhuận Pr: Là phần lãi ròng trong thu nhập hỗn hợp khi sản xuất trên một đơn vị diện tích

Pr = GO - TC

Trong đó:

GO: Là tổng giá trị sản xuất

TC: Là tổng chi phí

3.5.2 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất thuốc lá

- Chỉ tiêu hiệu quả phản ánh sản xuất/1 đơn vị diện tích:

GO/ha: Tổng giá trị sản xuất trên 1ha

VA/ha: Giá trị gia tăng trên 1ha

- Chỉ tiêu hiệu quả vốn:

GO/IC: giá trị sản xuất trên 1 đồng chi phí trung gian

VA/IC: giá trị gia tăng trên 1 đồng chi phí trung gian

MI/IC: Thu nhập hỗn hợp trên 1 đồng chi phí trung gian

Pr/IC: Lợi nhuận trên 1 đồng chi phí trung gian

- Chỉ tiêu hiệu quả lao động:

GO/CLĐ: Giá trị sản xuất trên 1 ngày công lao động

VA/CLĐ: Giá trị gia tăng trên 1 ngày công lao động

MI/CLĐ: Thu nhập hỗn hợp trên 1 ngày công lao động

Pr/CLĐ: Lợi nhuận trên 1 ngày công lao động

* Về giá cả sử dụng trong tính toán: Tôi sử dụng giá cả bình quân trên thị trường trong thời gian nghiên cứu

3.5.3 Các chỉ tiêu bình quân

Công thức tính số bình quân =

n

Xi X

Phần 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

4.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

4.1.1 Đặc điểm tự nhiên

4.1.1.1 Vị trí địa lý

Xã Đức Long là một xã nằm ở phía Tây Bắc của huyện Hòa An, cách trung tâm thị trấn Nước Hai khoảng 3km và cách trung tâm thành phố Cao Bằng 23km, địa giới hành chính xã được xác định như sau:

- Phía Đông giáp: Xã Nam Tuấn và xã Bế Triều

- Phía Tây giáp: Xã Dân Chủ và xã Trương Lương

- Phía Nam giáp: Xã Bình Long và Thị trấn Nước Hai

- Phía Bắc giáp: Xã Nam Tuấn và xã Dân Chủ

4.1.1.2 Đặc điểm địa hình

- Địa hình xã Đức Long được chia làm 2 vùng rõ rệt:

+ Phía Bắc và phía Tây Bắc là vùng đồi núi chiếm 59% diện tích đất tự nhiên của toàn xã có độ cao trung bình 300 - 350m, là vùng đồi núi xen kẽ với các thung lũng nhỏ được hình thành trên các loại đá Spin, sa thạch, và phiến thạch sét, với địa hình này vào mùa mưa đất dễ bị rửa trôi mạnh nên phải trồng rừng để hạn chế rửa trôi

+ Phía Nam là vùng có địa hình thung lũng bằng chiếm 41% diện tích đất tự nhiên của xã, có độ cao trung bình 200m, nằm dọc theo song Bằng Giang và một phần nằm xen kẽ địa hình đồi núi được hình thành chủ yếu do

sự bù đắp phù sa các sông suối của hệ thống sông Bằng Giang, dạng địa hình này thích hợp cho việc trồng các loại cây như lúa, thuốc lá, rau màu

- Là xã miền núi có nhiều núi đá cao và các đồi cao liên tiếp, lượn sóng, ngoài ra trên địa bàn xã còn có hệ thống sông, suối, ao hồ phân bố tương đối đều và một số ao nằm xen lẫn giữa các khu vực dân cư, cần được lưu giữ như thành phần cảnh quan môi trường quan trọng Nhưng xã có một số khu nằm trong vùng thiên tai gây sạt lở, lũ quét, lũ bùn, đá tại xóm Cốc Phát, Phia

Tráng ảnh hưởng lớn đến sản xuất và sinh hoạt của người dân

4.1.1.3 Thời tiết, khí hậu và thủy văn

Xã Đức Long nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, phân thành 4 mùa rõ rệt: Xuân, hạ, thu, đông Hướng gió chính là hướng Đông Nam Mùa nóng từ tháng 4 đến tháng 9, mùa lạnh kéo dài từ tháng 10 năm trước đến tháng 3 năm sau Nhiệt độ trung bình năm từ 22 - 23o

C Nhiệt độ cao nhất

39oC (tháng 6 có nhiệt độ cao nhất trong năm) Nhiệt độ thấp nhất là 8,2oC

Độ ẩm trung bình là 83 - 85% Lượng mưa trung bình năm 1400mm

Nhìn chung, khí hậu và thời tiết của xã Đức Long tương đối thuận lợi cho phát triển nông nghiệp

4.1.1.4 Tài nguyên đất

Tổng diện tích đất toàn xã theo địa giới hành chính là 2.975,28 ha Trong đó, đất nông nghiệp là 2.544,58 ha, chiếm khoảng 85,37%, đất phi nông nghiệp 357,84 ha, chiếm 12,97% bao gồm đất ở nông thôn là 8,62 ha và đất chuyên dùng 175,30 ha, đất chưa sử dụng 72,68 ha chủ yếu là đất đồi núi Đất đai xã Đức Long khá phong phú, đa dạng về chủng loại đặc biệt diện tích đất nông nghiệp lớn thích hợp cho việc phát triển nhiều loại cây trồng có năng suất và giá trị kinh tế cao, diện tích rừng khá lớn, đây là điều kiện tốt để giữ gìn và bảo vệ nguồn tài nguyên đất quý giá

Diện tích đất đai của xã Đức Long được thể hiện ở bảng và hình 3.1 dưới đây:

Bảng 4.1 Diện tích đất đai của xã Đức Long 2014

2.4 Đất sông suối và mặt nước chuyên dùng 168,22 46,35

(Nguồn: Ban địa chính xã Đức Long năm 2014)

Cơ cấu diện tích của 3 nhóm đất: đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp

và đất chưa sử dụng trên địa bàn xã đức long được thể hiện ở biểu đồ dưới đây

Tỉ lệ %

đất nông nghiệp đất phi nông nghiệp đất chưa sử dụng

12.19 2.45

85.34

Hình 4.1 Biểu đồ cơ cấu diện tích đất đai của xa Đức Long năm 2014

4.1.1.5 Tài nguyên nước

Nguồn nước tại xã Đức Long dồi dào với diện tích mặt nước sông, suối, ao, hồ là 146 triệu m2 Hệ thống kênh mương thủy lợi được đầu tư 5 tuyến với chiều dài mương khoảng 16 km, mặt cắt trung bình khoảng 0,7m gồm mương Phai Hóa 4 km, Phai Vằng 3 km, Phai Thong Chín 3 km, Phai Thin 2 km, mương Phia Gào 4 km với hệ thống song suối ao, hồ của xã nếu được quan tâm đầu tư xây dựng sẽ cung cấp nước sinh hoạt và cung cấp nước sản xuất cho nhân dân thuận lợi, đáp ứng nhu của nhân dân trong xã

4.1.1.6 Tài nguyên nhân văn

Trên địa bàn xã có 03 dân tộc sinh sống gồm Tày, Nùng, Kinh Trong

đó, dân tộc Tày chiếm 86,2%, (1271 hộ); dân tộc Kinh chiếm khoảng 4,2% (62 hộ); còn lại là dân tộc Nùng (143 hộ) Mỗi dân tộc đều có phong tục tập quán riêng đã tạo ra các hoạt động văn hóa phong phú, đa dạng bản sắc văn hóa dân tộc Những giá trị văn hóa đó cần được duy trì, tôn vinh và

phát triển