Giải pháp khắc phục thực trạng án tồn đọng trong thi hành án dân sự trên địa bàn tỉnh nghệ an

Phần dân sự trong các bản án, quyết định hình sự sau đó được mở rộng, đối với các loại việc mới như: thi hành các bản án quyết định về kinh tế, quyết định tuyên bố phá sản doanh nghiệp,

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

TS NGUYỄN MINH TUẤN

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia

Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Đặng Văn Hải

Trước hết, tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến Giảng viên

- TS Nguyễn Minh Tuấn - người đã trực tiếp hướng dẫn, tạo điều kiện cho

tôi hoàn thành đề tài luận văn Đồng thời, tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn tới Ban chủ nhiệm Khoa, Bộ môn Lý luận và lịch sử Nhà nước và Pháp luật, các cán bộ trực tiếp giảng dạy, hướng dẫn, các cơ quan thi hành án dân sự trong tỉnh Nghệ An, cùng các bạn học viên đã đóng góp ý kiến và cung cấp một số tài liệu cho tôi thực hiện đề tài này

Do thời gian có hạn và khả năng nhận thức của bản thân cũng như kinh nghiệm nghiên cứu khoa học, luận văn không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự góp ý của các thầy cô giáo cùng các bạn

để đề tài được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

1.1 Thi hành án dân sự và vai trò của thi hành án dân sự - những vấn đề lý luận cơ bản 81.3 Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả khắc phục án tồn đọng trong thi hành

án dân sự hiện nay 211.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự 231.4.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự 231.4.2 Cơ sở pháp lý đảm bảo cho việc khắc phục án tồn đọng trong thi hành

án dân sự 251.4.3 Hệ thống tổ chức thi hành án dân sự được thành lập tương đối phù hợp với yêu cầu của thực tiễn và tính chất đặc thù của hoạt động thi hành án dân sự 261.4.4 Nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật về thi hành án dân sự của cá nhân, tổ chức được nâng lên 281.5 Kinh nghiệm khắc phục án tồn đọng của một số nước trên thế giới 28

Kết luận chương 1 33 CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN ÁN TỒN ĐỌNG TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở NGHỆ AN HIỆN NAY 34

2.1 Thực trạng, hậu quả và nguyên nhân án tồn đọng trong thi hành án dân sự tại địa bàn tỉnh Nghệ An 34

2.1.1 Thực trạng án tồn đọng trong thi hành án dân sự tại địa bàn tỉnh Nghệ An 342.1.2 Hậu quả án tồn đọng trong thi hành án dân sự tại Nghệ An 392.1.3 Nguyên nhân án tồn đọng trong thi hành án dân sự tại địa bàn tỉnh Nghệ An 422.2 Tình hình khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự ở Nghệ An 652.2.1 Những kết quả đạt được của việc khắc phục án tồn đọng trong thi hành

án dân sự ở Nghệ An 652.2.2 Những tồn tại của việc khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự tại địa bàn tỉnh Nghệ An và nguyên nhân của chúng 70

Kết luận chương 2 77 CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KHẮC PHỤC ÁN TỒN ĐỌNG TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở NGHỆ AN HIỆN NAY 79

3.1 Các giải pháp chung nâng cao hiệu quả khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự ở địa bàn tỉnh Nghệ An 793.1.1 Hoàn thiện pháp luật về thi hành án dân sự và các quy định pháp luật khác có liên quan 793.1.2 Kiện toàn tổ chức, bộ máy cơ quan thi hành án và nâng cao năng lực hoạt động của đội ngũ Chấp hành viên, Ban chỉ đạo thi hành án 803.1.3 Cần tiến hành ngay việc kiểm tra, rà soát, xác minh, phân loại án một cách chính xác hơn, cụ thể hơn, chi tiết hơn 823.1.4 Tăng cường sự phối hợp, hiệp đồng giữa cơ quan thi hành án với các cơ quan hữu quan trong việc khắc phục án tồn đọng 823.1.5 Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về thi hành án dân sự 833.1.6 Làm tốt công tác thi đua khen thưởng về giảm án tồn đọng trong thi hành án dân sự 853.2 Những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự tại địa bàn tỉnh Nghệ An 86

3.2.1 Giải pháp nâng cao hiệu quả khắc phục án tồn đọng do nguyên nhân

chủ quan 86

3.2.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả khắc phục án tồn đọng do nguyên nhân khách quan 91

3.3 Một số kinh nghiệm khắc phục án tồn đọng ở Nghệ An có thể tham khảo cho việc khắc phục án tồn đọng trong thi hành án ở các địa phương khác của nước ta hiện nay 96

Kết luận chương 3 98

KẾT LUẬN 99

TÀI LIỆU THAM KHẢO 102

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1: Tỷ lệ số việc thi hành án dân sự tồn đọng chuyển kỳ sau tại Nghệ

An từ năm 2008 đến năm 2016 37 Biểu đồ 2.2: Tỷ lệ số tiền thi hành án dân sự tồn đọng chuyển kỳ sau tại Nghệ

An từ năm 2008 đến năm 2016 39

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Bản án, quyết định của tòa án nhân danh Nhà nước khi được chấp hành nghiêm chỉnh có tác động trực tiếp đến lòng tin của nhân dân đối với pháp luật Vì vậy, hoạt động thi hành án có một ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc giữ vững kỷ cương phép nước, củng cố pháp chế và trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa, đảm bảo cho quyền lực tư pháp được thực thi trên thực tế Điều

106, Hiến pháp 2013 khẳng định “Bản án, quyết định của Tòa án nhân dân có hiệu lực pháp luật phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành”

Nhận thức được tầm quan trọng trong công tác này, Đảng và Nhà nước

ta đã đề ra mục tiêu trong những năm tới đây là phải: “tiếp tục tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong công tác thi hành án dân sự, nâng cao hiệu quả công tác thi hành án, giải quyết căn bản tình trạng án tồn đọng Đổi mới tổ chức và hoạt động của hệ thống cơ quan thi hành án” Nhiều năm qua, Chính phủ đã xác định công tác thi hành án dân sự là một trong những nhiệm vụ trọng tâm

và đã đưa ra nhiều giải pháp hiệu quả nhằm tạo sự chuyển biến cơ bản trong công tác này Do vậy, công tác thi hành án dân sự trong những năm qua đạt được một số kết quả đáng khích lệ, mà kết quả nổi bật nhất theo đánh giá của Chính phủ là: “Hệ thống cơ quan thi hành án dân sự được hình thành trong cả nước, công tác thi hành án dân sự đã được triển khai và hoạt động có hiệu quả bước đầu” Tuy nhiên, bên cạnh đó, công tác thi hành án dân sự hiện vẫn đang đứng trước những khó khăn, thử thách to lớn với nhiều vấn đề tồn tại, bất cập đang đặt ra cần được giải quyết Hiệu quả công tác thi hành án dân sự chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ, và sự quan tâm, mong mỏi của Đảng, Nhà nước và nhân dân; hoạt động thi hành án chưa thật sự đảm bảo được tính công bằng và nghiêm minh của pháp luật

Tồn tại lớn nhất trong công tác thi hành án dân sự những năm qua là tình trạng án “tồn đọng” kéo dài, với số lượng ngày càng tăng, song chưa có biện pháp hữu hiệu để giải quyết Theo thống kê của Tổng cục thi hành án dân sự - Bộ Tư pháp, chỉ tính đến hết năm 2016 trong tổng số trên 836.054 việc phải thi hành, thì có trên 290.429 việc án tồn đọng chuyển kỳ sau, chiếm gần 35% trên tổng số việc phải thi hành, với tổng số tiền lên tới 104.520 tỷ

864 triệu 80 nghìn đồng

Đây là vấn đề rất bức xúc đặt ra trong công tác thi hành án dân sự hiện nay Thực trạng này, một phần xuất phát từ nguyên nhân: Ý thức tuân thủ pháp luật của một số bộ phận nhân dân nói chung và một số cơ quan, tổ chức, các nhà quản lý doanh nghiệp và cá nhân (kể cả chính quyền địa phương) còn yếu kém Mặt khác, là do chưa có sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ giữa các cơ quan bảo vệ pháp luật, vấn đề hợp tác quốc tế trong thi hành

án dân sự cũng như cơ quan hữu quan trong quá trình thi hành án; cơ sở pháp lý về tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự chưa được hoàn thiện, hệ thống các văn bản pháp lý về thi hành án dân sự chưa đầy đủ, chậm được bổ sung, sửa đổi kịp thời; cơ chế quản lý và cơ chế thi hành án hiện nay không hợp lý, gây cản trở và làm giảm hiệu quả công tác thi hành án nói chung và thi hành dân sự nói riêng

Với tất cả những lý do nêu trên, việc chọn đề tài “Giải pháp khắc phục

án tồn đọng trong thi hành án dân sự tại địa bàn tỉnh Nghệ An” mang tính

cấp thiết, không chỉ về lý luận mà còn đòi hỏi thực tiễn nhằm khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Thi hành án dân sự là một lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm, với mục đích tăng cường quản lý nhà nước bằng pháp luật trong lĩnh vực thi hành án dân

sự, hoạt động xây dựng pháp luật đã được chú trọng Các văn bản quản lý nhà

nước trong lĩnh vực thi hành án tập trung ở các nội dung như: Ban hành Nghị định, Thông tư cụ thể hóa Luật Thi hành án dân sự; Từ sau khi Luật Thi hành

án dân sự năm 2008 được Quốc hội ban hành, Bộ Tư pháp đã tham mưu cho Chính phủ ban hành 6 nghị định, 18 thông tư liên tịch và 25 thông tư về thi hành án dân sự Trong quá trình thực hiện đã xuất hiện những hạn chế, bất cập Bộ Tư pháp đã tham mưu giúp Chính phủ sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản (Nghị định số 58/2009/NĐ-CP, Nghị định số 74/2009/NĐ-CP và sau đó, giúp Chính phủ xây dựng, trình Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi hành án dân sự năm 2014 Nghị định số 62/2015/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết, cụ thể các quy định của Luật thi hành án dân sự, có nhiều điểm được bổ sung, sửa đổi tạo điều kiện thuận tiện cho việc nghiên cứu và

áp dụng pháp luật của hệ thống cơ quan thi hành án dân sự

Bên cạnh đó cũng có nhiều đề tài nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực thi hành án dân sự của Bộ, ngành và các nhà nghiên cứu khoa học Bộ tư pháp

chủ trì đề tài nghiên cứu khoa học cấp nhà nước: “Luận cứ khoa học của việc

đổi mới tổ chức và hoạt động thi hành án ở Việt Nam trong giai đoạn mới”

“Giáo trình Luật Thi hành án dân sự Việt Nam”, Nguyễn Công Bình chủ

biên, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nhà Xuất bản Công An nhân dân 2011; Tác giả Lê Xuân Hồng có công trình “Xã hội hóa một số nội dung Thi hành

án dân sự”, (Luận văn thạc sỹ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2002);

tác giả Trần Anh Tuấn có công trình: “Thi hành quyết định trọng tài thương

mại tại Việt Nam”, (Luận văn thạc sỹ Luật học, Khoa luật- Đại học Quốc gia

Hà Nội, 2002); tác giả Lê Anh Tuấn có công trình “Đổi mới thủ tục thi hành

án dân sự Việt Nam”, (Luận văn thạc sỹ Luật học, Trường Đại học Luật Hà

Nội 2004; tác giả Phan Huy Hiếu có công trình: “Biện pháp bảo đảm Thi

hành án dân sự”, (Luận văn thạc sỹ Luật học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia

Hà Nội, 2012); tác giả Bùi Thị Thu Hiền có công trình: “Bán đấu giá tài sản

trong Thi hành án dân sự theo Pháp luật Việt Nam”, (Luận văn Thạc sỹ Luật

học, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, 2014); tác giả Phạm Thị Đào có

công trình: “Tồn đọng án dân sự trong thi hành án ở Việt Nam hiện nay - các

giải pháp khắc phục” (Luận văn Thạc sỹ Luật học, Khoa Luật - Đại học Quốc

gia Hà Nội, 2016) Ngoài ra, còn có nhiều bài viết liên quan đến Thi hành án dân sự được đăng trên các tạp chí Dân chủ Pháp luật, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, tạp chí Luật học Các nghiên cứu trao đổi trên thông tin trang Thi hành án dân sự - Bộ Tư pháp…

Các công trình trên đã đề cập đến các khía cạnh khác nhau về Thi hành

án dân sự, nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện và có

hệ thống về án tồn đọng trong thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay

3 Mục tiêu nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu tổng quát

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn, trên cơ sở lý luận và thực tiễn giải quyết án tồn đọng trong Thi hành án dân sự tại địa bàn tỉnh Nghệ An tác giả nêu ra những giải pháp mang tính hệ thống để khắc phục án tồn đọng trong Thi hành án dân sự hiện nay nhằm đảm bảo được tính công bằng và nghiêm minh của pháp luật

3.2 Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

Để đạt được mục tiêu trên cần đặt ra và giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Làm sáng tỏ khái niệm, đặc điểm thi hành án dân sự; khái niệm, đặc điểm, hậu quả của việc án tồn đọng trong thi hành án dân sự đối với đời sống

xã hội; ý nghĩa của việc khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự

- Đánh giá thực trạng án tồn đọng trong thi hành án dân sự ở địa bàn tỉnh Nghệ An và làm rõ các nguyên nhân của án tồn đọng; tình hình khắc phục án tồn đọng trong Thi hành án dân sự ở Nghệ An; những hạn chế của việc khắc phục án tồn đọng trong Thi hành án dân sự

- Phân tích các quan điểm và đề xuất các giải pháp nhằm khắc phục án tồn đọng trong Thi hành án dân sự ở Nghệ An hiện nay, cung cấp thêm tài liệu tham khảo nhằm nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự ở Việt Nam

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: tình trạng án tồn đọng và giải pháp khắc phục

án tồn đọng ở địa bàn tỉnh Nghệ An

- Phạm vi nghiên cứu:

Khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự là vấn đề rất rộng và phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực, nhiều ngành Vì vậy, muốn giải quyết tình trạng “án tồn đọng”, nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự cần phải nghiên cứu đề ra các giải pháp đồng bộ về nhiều mặt: Kinh tế, pháp luật, chính sách xã hội, tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ… Trong khuôn khổ của một luận văn thạc sỹ, tác giả tập trung nghiên cứu khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự dưới góc độ lý luận chung về nhà nước và pháp luật thông qua số liệu của Thi hành án dân sự ở Nghệ An trong những năm qua, đặc biệt là từ năm 2008 đến nay

5 Nội dung và phương pháp nghiên cứu

5.1 Nội dung nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu của luận văn là trên cơ sở lý luận và thực tiễn giải quyết án tồn đọng trong thi hành án dân sự tại địa bàn tỉnh Nghệ An, tác giả làm sáng tỏ:

- Khái niệm, đặc điểm thi hành án dân sự là gì?

- Khái niệm, đặc điểm của án tồn đọng trong Thi hành án dân sự?

- Hậu quả của việc án tồn đọng trong thi hành án dân sự đối với đời sống xã hội

- Ý nghĩa của việc khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự

- Các điều kiện đảm bảo thi hành án dân sự đạt hiệu quả

- Phân tích đánh giá thực tiễn việc khắc phục án tồn đọng trong Thi hành án dân sự tại địa bàn tỉnh Nghệ An, từ đó đưa ra những giải pháp khắc phục án tồn đọng trong Thi hành án dân sự ở Nghệ An hiện nay và cung cấp kinh nghiệm tham khảo cho việc khắc phục án tồn đọng trong thi hành án ở các địa phương khác của nước ta hiện nay

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Cơ sở phương pháp luận của luận văn là chủ nghĩa duy vật biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử Trong khi thực hiện đề tài tác giả sử dụng các phương pháp: hệ thống, phân tích, tổng hợp, lịch sử, cụ thể, logic, kết hợp với các phương pháp khác như so sánh, khảo sát thực tiễn

6 Những đóng góp mới về khoa học của luận văn

Đây là công trình chuyên khảo trong khoa học pháp lý Việt Nam ở cấp

độ luận văn Thạc sỹ Luật, nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống về cơ

sở lý luận và thực tiễn khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự ở Nghệ

An Có thể coi những nội dung sau đây là những đóng góp mới về mặt khoa học của luận văn

1 Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự

2 Đánh giá đúng thực trạng án tồn đọng trong thi hành án dân sự ở Nghệ An, phân tích tình hình khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự, trong đó làm rõ những kết quả đạt được, những hạn chế của việc khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự ở Nghệ An và nguyên nhân của thực trạng đó

3 Phân tích những quan điểm và các giải pháp có tính khả thi nhằm khắc phục tình trạng án tồn đọng trong thi hành án dân sự ở Nghệ An

7 Ý nghĩa của luận văn

Kết quả nghiên cứu và những kiến nghị đề xuất của luận văn có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự tại

địa bàn tỉnh Nghệ An hiện nay Thông qua nội dung và kết quả nghiên cứu của đề tài, tác giả mong muốn đóng góp một phần nhỏ bé của mình vào sự phát triển của kho tàng lý luận về thi hành án dân sự Với việc đề xuất các giải pháp khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự, tác giả hy vọng sẽ góp phần nhỏ vào công cuộc cải cách Tư pháp ở Việt Nam hiện nay

Luận văn có thể được sử dụng làm tư liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, giảng dạy về khoa học pháp lý nói chung, khoa học thi hành án dân sự nói riêng và cho cán bộ làm công tác thi hành án dân sự

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục luận văn gồm 3 chương, 10 tiết

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC THỰC TRẠNG

ÁN TỒN ĐỌNG TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

1.1 Thi hành án dân sự và vai trò của thi hành án dân sự - những vấn đề lý luận cơ bản

1.1.1 Khái niệm thi hành án dân sự

Thi hành án dân sự là hoạt động quan trọng nhằm đưa bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật hoặc chưa có hiệu lực pháp luật nhưng được thi hành ngay của Toà án, quyết định của Trọng tài thương mại, quyết định xử lý

vụ việc cạnh tranh của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh ra thi hành trong thực tế, góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, công dân và ổn định an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội Đảm bảo nguyên tắc thượng tôn pháp luật và thúc đẩy hiệu lực của nền tư pháp, đảm bảo niềm tin,

sự tôn trọng của công dân đối với Nhà nước

Có nhiều cách tiệm cận, quan điểm về thi hành án nhưng theo nghĩa

pháp lý thì thi hành án là hoạt động hành chính - tư pháp của Nhà nước, do

các cơ quan Nhà nước, người có thẩm quyền tiến hành theo trình tự, thủ tục luật định, nhằm đảm bảo thi hành các bản án, quyết định của Tòa án hoặc quyết định khác của cơ quan có thẩm quyền

Vì thi hành án dân sự là một loại hình của thi hành án, nên cũng có thể

hiểu thi hành án dân sự là hoạt động hành chính - tư pháp của Nhà nước, do

các cơ quan Nhà nước, người có thẩm quyền tiến hành theo trình tự, thủ tục luật định, nhằm đảm bảo thi hành các bản án, quyết định của Tòa án hoặc quyết định khác của cơ quan có thẩm quyền

Trong khái niệm này, vấn đề cần tiếp tục làm rõ phải hiểu như thế nào

về “dân sự” trong thi hành án?

Theo ý kiến thứ nhất thì “dân sự” được hiểu theo nghĩa hẹp Cơ sở để đưa ra ý kiến này xuất phát từ quy định của Điều 1 Bộ luật Dân sự năm 2015 cho rằng, “quan hệ dân sự quy định về địa vị pháp lý, chuẩn mực pháp lý, về cách ứng xử của cá nhân, pháp nhân; quyền, nghĩa vụ về thân nhân, tài sản của cá nhân, pháp nhân trong các quan hệ được hình thành trên cơ sở bình đẳng, tự do về ý chí, độc lập về tài sản và tự chịu trách nhiệm” (như bản án, quyết định về tranh chấp các loại hợp đồng dân sự, về hôn nhân gia đình và một số loại bản án, quyết định có tính chất dân sự)

Ý kiến thứ hai hiểu “dân sự” theo nghĩa rộng Theo pháp luật của nhiều nước trên thế giới, việc tổ chức thi hành các bản án có nguồn gốc pháp luật về nội dung là luật tư (luật dân sự, luật kinh doanh, thương mại, lao động) được thực hiện theo một thủ tục chung quy định trong bộ luật tố tụng dân sự [24]

Tôi đồng ý với quan điểm thứ hai Tuy nhiên, theo pháp luật Việt Nam thì “dân sự” trong thi hành án cần được hiểu một cách cụ thể Đó là: Những bản án, quyết định về dân sự, hôn nhân, gia đình, lao động, kinh tế; hành chính, bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài; quyết định của Trọng tài nước ngoài được Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành tại Việt Nam; quyết định về dân sự, phạt tiền, tịch thu tài sản, xử lý vật chứng, tài sản, truy thu tiền, tài sản, thu lợi bất chính, án phí trong bản án, quyết định của Tòa án về hình sự; quyết định tuyên bố phá sản, quyết định của Trọng tài thương mại Việt Nam

1.1.2 Vai trò, ý nghĩa của thi hành án dân sự

Thi hành án dân sự góp phần giữ gìn trật tự, kỷ cương an toàn xã hội, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, các nhân trong toàn xã hội:

Công tác thi hành án nói chung, thi hành án dân sự nói riêng có một ý nghĩa, vai trò quan trọng trong hoạt động Nhà nước Thông qua hoạt động thi hành án, những phán quyết của Tòa án nhân danh Nhà nước, thể hiện ý chí

của Nhà nước được trở thành hiện thực, công lý xã hội được thực hiện Quá trình giải quyết một vụ án chỉ kết thúc khi bản án quyết định của Tòa án được thi hành kịp thời và đầy đủ Nếu công tác thi hành dân sự không được quan tâm và không có hiệu quả thì sẽ ảnh hưởng tiêu cực, tác động đến toàn bộ hoạt động của cơ quan điều tra, truy tố, xét xử, trật tự kỷ cương xã hội bị vi phạm, quyền lực Nhà nước bị xem thường, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân bị xâm hại Thi hành án dân sự đạt hiệu quả sẽ mang lại niềm tin cho nhân dân đối với tính nghiêm minh của pháp luật, góp phần lập lại kỷ cương, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa Ngược lại, một bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật mà không được thi hành trên thực tế cho thấy sự thiếu nghiêm minh của pháp luật, dễ gây ra sự mất đoàn kết, xung đột kéo dài trong nhân dân, tạo kẽ hở để các phần tử phản động lợi dụng tuyên truyền lôi kéo nói xấu chế độ, kích động thù hận, gây chia rẽ trong nội

và hiệu quả của hoạt động xét xử Vì nếu như bản án tuyên đúng với bản chất, hiện thực khách quan, có lý, có tình thì trong quá trình thi hành án sẽ thuận lợi hơn những trường hợp bản án, quyết định của Tòa án không đúng sự thật,

không phù hợp với thực tế khách quan Thực tế cho thấy có nhiều vụ việc đương sự không tự nguyện thi hành hoặc gửi đơn khiếu nại, tố cáo đi nhiều nơi không phải vì cơ quan thi hành án làm sai mà vì không đồng tình với quyết định của Tòa án nên cố tình trì hoãn việc thi hành án

Thi hành án dân sự góp phần nâng cao ý thức pháp luật của nhân dân:

Đặc thù của thi hành án dân sự là sự kết hợp chặt chẽ giữa vai trò chủ động, phát huy trách nhiệm của chấp hành viên, cơ quan thi hành án và sự chỉ đạo của chính quyền địa phương, sự phối hợp các cơ quan tổ chức có liên quan và sự đồng tình của quần chúng, tạo ra sức mạnh tổng hợp, nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng Trong hoạt động thi hành án dân sự, thi hành

án không chỉ là hoạt động nghiệp vụ riêng của cơ quan thi hành án, chấp hành viên mà còn là trách nhiệm của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, đoàn thể xã hội và mọi thành viên trong cộng đồng Thông qua công tác thi hành án, ý thức pháp luật của nhân dân, vai trò, trách nhiệm của các cơ quan,

tổ chức được nâng lên

1.2 Khái niệm án tồn đọng trong thi hành án dân sự và khắc phục

án tồn đọng trong thi hành án dân sự

1.2.1 Khái niệm án tồn đọng trong thi hành án dân sự

Trước thời kỳ đổi mới năm 1986, do ảnh hưởng của nền kinh tế tập trung bao cấp, kinh tế xã hội kém phát triển, các tranh chấp dân sự có quy mô nhỏ, tính chất đơn giản và thường được giải quyết tại Tòa án nhân dân các cấp Sau năm 1986, công cuộc đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo đã đạt được sự chuyển biến tích cực trên nhiều lĩnh vực, kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội, được bạn bè quốc tế đánh giá cao Bên cạnh đó những khuyết tật của nền kinh tế thị trường cũng đã bộc lộ ngày càng rõ, trong đó tình trạng vi phạm pháp luật, tranh chấp dân sự, kinh tế, lao động ngày càng gia tăng, số lượng các vụ việc mà tòa án các cấp phải thụ lý giải quyết ngày một nhiều

hơn, trị giá tiền, tài sản ngày càng lớn, tính chất ngày càng phức tạp Phạm vi thi hành án dân sự lúc đầu chỉ giới hạn ở việc thi hành các bản án, quyết định của tòa án về dân sự, hôn nhân gia đình Phần dân sự trong các bản án, quyết định hình sự sau đó được mở rộng, đối với các loại việc mới như: thi hành các bản án quyết định về kinh tế, quyết định tuyên bố phá sản doanh nghiệp, lao động, hành chính, các bản án, quyết định của Tòa án, trọng tài nước ngoài

Tháng 6/1993, khi các Toà án địa phương tiến hành bàn giao công tác thi hành án dân sự sang các cơ quan thuộc Chính phủ thuật ngữ “án tồn đọng”

đã chính thức xuất hiện: “số lượng án tồn đọng được bàn giao sang các cơ quan thi hành án để tiếp tục thi hành là 121.325 vụ với tổng số tiền phải thi hành là 20 tỷ đồng; 1300 USD, hàng trăm lượng vàng, hàng nghìn tấn thóc và nhiều tài sản khác [33, tr.3] Từ đó trong báo cáo, thống kê về thi hành án dân

sự của Tòa án nhân dân tối cao, Bộ tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, thuật ngữ “án tồn đọng” được sử dụng khá phổ biến Tuy nhiên dưới góc độ

lý luận xung quanh khái niệm “án tồn đọng” vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau

Quan điểm thứ nhất cho rằng: “án tồn đọng” được hiểu là những loại

việc dân sự chưa có điều kiện thi hành án Đây là những loại việc không thi hành được do những nguyên nhân khách quan chứ không phải là nguyên nhân chủ quan từ phía cơ quan Nhà nước, mà trước hết là cơ quan thi hành án dân

sự Đây là quan điểm được thể hiện trong các báo cáo hàng năm của Tổng cục thi hành án dân sự - Bộ Tư pháp

Quan điểm thứ hai cho rằng: “Án tốn đọng” được hiểu là “tất cả các

quyết định thi hành án chưa thi hành tại một thời điểm nhất định, (thông thường là thời gian để các cơ quan thi hành án báo cáo, thống kê theo định kỳ phải chuyển kỳ sau thi hành) theo năm công tác của ngành thi hành án dân sự

từ ngày 01 tháng 10 năm trước đến ngày 30 tháng 9 của năm sau

Quan điểm thứ nhất có hạt nhân hợp lý, nhưng tôi đồng tình quan điểm thứ hai, bởi những lý do sau đây:

Thứ nhất trước hết cần làm sáng tỏ bản chất pháp lý của những loại

việc dân sự có điều kiện thi hành và những loại việc dân sự chưa có điều kiện thi hành án

Khoản 6, điều 3 Luật thi hành dân sự năm 2008, sửa đổi bổ sung năm

2014 quy định, “có điều kiện thi hành án là trường hợp người phải thi hành

án có tài sản, thu nhập để thi hành nghĩa vụ về tài sản; tự mình hoặc thông qua người khác thực hiện nghĩa vụ thi hành án”

Việc xác minh điều kiện thi hành án của người phải thi hành án có vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động thi hành án dân sự Chấp hành viên được phân công tổ chức việc thi hành án phải nhanh chóng kịp thời xác minh điều kiện thi hành án và phân loại chính xác các việc thi hành án có hay chưa

có điều kiện thi hành án để làm cơ sở cho việc đề ra các biện pháp giải quyết việc thi hành án Nội dung xác minh điều kiện thi hành án phải thể hiện rõ: nghề nghiệp của người phải thi hành án, thân nhân, số lượng các thành viên trong gia đình của người phải thi hành án, uy tín và khả năng của người phải thi hành án trong việc lôi kéo những người khác vào việc thi hành án; thu thập tài sản riêng, tài sản chung của người phải thi hành án, công sức đóng góp vào khối tài sản chung của người phải thi hành án, khả năng thực hiện nghĩa vụ thi hành án, đặc điểm tình hình dân cư, nơi ở của người phải thi hành án, thái độ quan điểm của chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể đối với việc thi hành án

Việc xác minh những loại việc có điều kiện thi hành án phải do chấp hành viên cơ quan thi hành án trực tiếp tiến hành, kết quả xác minh phải được thể hiện bằng văn bản có xác nhận của chính quyền địa phương, cơ quan tổ chức nơi người phải thi hành án cư trú, công tác hoặc có tài sản

Như vậy, những loại việc thi hành án dân sự có điều kiện được hiểu là những loại việc dân sự mà thông qua xác minh trực tiếp của Chấp hành viên,

cơ quan thi hành án cho thấy, người phải thi hành án có tài sản, thu nhập ổn định và những điều kiện khác để thực hiện nghĩa vụ theo bản án, quyết định của Tòa án đã tuyên

Theo quy định của Bộ luật dân sự năm 2015, thì đối tượng thực hiện nghĩa vụ có thể là tài sản, công việc phải làm hoặc không được làm Vì vậy, đối với những loại việc dân sự mà người phải thi hành án phải thực hiện nghĩa

vụ về tài sản như trả nợ, bồi thường, cấp dưỡng, trả nhà thì những việc đó được coi là việc có điều kiện thi hành án nếu qua xác minh cho thấy người phải thi hành án đó có tài sản, thu nhập ổn định để thực hiện nghĩa vụ

Đối với loại thực hiện nghĩa vụ là công việc phải làm hoặc không được làm, thì loại việc dân sự được coi là có điều kiện thi hành nếu người phải thi hành án có điều kiện thực hiện nghĩa vụ đó như: giao con, xin lỗi, cải chính…

mà theo bản án, quyết định của tòa án người đó phải thực hiện

Đối với những loại việc dân sự có điều kiện thi hành án, chấp hành viên phải chủ động lựa chọn các hình thức, biện pháp mà pháp luật quy định, thực hiện dứt điểm việc thi hành án như: triệu tập đương sự, người có liên quan đến việc thi hành án đến trụ sở cơ quan thi hành án hoặc trụ sở ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn nơi thi hành án, giải thích, thuyết phục cho đương sự

tự nguyện thi hành án; áp dụng các biện pháp cưỡng chế, kê biên tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản của người thi hành án đang do người thứ

ba giữ; trừ vào thu nhập của người phải thi hành án; phong tỏa tài khoản, tài sản của người phải thi hành án tại ngân hàng, tổ chức tín dụng, kho bạc nhà nước; buộc giao nhà, chuyển quyền sử dụng đất hoặc giao vật, tài sản khác; cấm hoặc buộc người phải thi hành án không làm hoặc làm công việc nhất định…

Bên cạnh những loại việc dân sự có điều kiện thi hành án, trong thi hành án dân sự, còn có những loại việc chưa có điều kiện thi hành án Đó là những loại việc dân sự, qua điều tra, xác minh của chấp hành viên, cơ quan thi hành án cho thấy, người phải thi hành án không có tài sản, thu nhập ổn định và không có chỗ ở nào khác để thực hiện nghĩa vụ theo bản án, quyết định đã tuyên Đối với những việc dân sự mà việc thực hiện nghĩa vụ là công việc phải làm hoặc không được làm, việc thi hành án chưa có điều kiện là những trường hợp được quy định tại điều 44a luật thi hành án dân sự năm

2008 được sửa đổi bổ sung năm 2014

a) Người phải thi hành án không có thu nhập hoặc có thu nhập chỉ bảo đảm cuộc sống tối thiểu cho người phải thi hành án, người mà họ có trách nhiệm nuôi dưỡng và không có tài sản để thi hành án hoặc có tài sản nhưng giá trị tài sản chỉ đủ để thanh toán chi phí cưỡng chế thi hành án hoặc tài sản theo quy định của pháp luật không được kê biên, xử lý để thi hành án

b) Người phải thi hành án phải thi hành nghĩa vụ về trả vật đặc định nhưng vật phải trả không còn hoặc hư hỏng đến mức không thể sử dụng được; phải trả giấy tờ nhưng giấy tờ không thể thu hồi và cũng không thể cấp lại được mà đương sự không có thỏa thuận khác;

c) Chưa xác định được địa chỉ, nơi cư trú của người phải thi hành án, người chưa thành niên được giao cho người khác nuôi dưỡng”

Khi xác định việc thi hành án chưa có điều kiện “thủ trưởng cơ quan

thi hành án dân sự ra quyết định về việc chưa có điều kiên thi hành án”

“Thông tin về tên, địa chỉ, nghĩa vụ phải thi hành của người phải thi hành án chưa có điều kiện thi hành được đăng tải trên trang thông tin điện tử

về thi hành án dân sự và gửi cho ủy ban nhân dân xã, phường nơi xác minh

để niêm yết Khi người phải thi hành án có điều kiện thi hành thì cơ quan thi hành án phải tổ chức thi hành”

Từ sự phân tích trên cho thấy không thể đồng nhất giữa khái niệm án tồn đọng trong thi hành án dân sự với loại việc dân sự không có điều kiện thi hành án, bởi lẽ án tồn đọng trong thi hành án dân sự còn bao gồm cả những loại việc dân sự có điều kiện thi hành án, nhưng do những nguyên nhân chủ quan không được thi hành

Thứ hai theo quy định Nghị định 62/2015/NĐ-CP ngày 18/7/2015 quy

định chi tiết hướng dẫn một số quy định của luật thi hành án dân sự 2008 được sửa đổi bổ sung năm 2014, thì đối với bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, Thủ trưởng cơ quan thi hành án có thể ra một hoặc nhiều quyết định thi hành án Cụ thể là:

1.“Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự ra một quyết định thi hành

án chung cho các khoản thuộc diện chủ động thi hành trong một bản án, quyết định, trừ trường hợp:

a) Trong một bản án, quyết định có khoản chủ động về trả lại tiền, tài sản thì ra một quyết định thi hành án đối với mỗi người được thi hành án;

b) Trong một bản án, quyết định có nhiều người phải thi hành nhiều khoản chủ động khác nhau thì ra một quyết định thi hành án chung cho các khoản thuộc diện chủ động thi hành đối với mỗi người phải thi hành án”

Như vậy đối với một bản án quyết định của Tòa án, cơ quan thi hành án

có thể ra nhiều quyết định Thi hành án mà mỗi quyết định này được xem là một việc thi hành án Vì vậy, chỉ cần một quyết định thi hành án còn tồn đọng không thi hành được, thì có thể coi bản án quyết định của Tòa án chưa được thực hiện triệt để trong cuộc sống và trong một bản án, quyết định của Tòa án

có thể có nhiều quyết định thi hành án tồn đọng Đây là điểm khác biệt so với khái niệm “tồn đọng án” trong hoạt động xét xử của Tòa án mặc dù bản chất đều là những việc chưa giải quyết xong

Từ sự phân tích trên, có thể đưa ra khái niệm án tồn đọng trong thi hành

án dân sự như sau: án tồn đọng trong thi hành án dân sự được hiểu là quyết

định thi hành án chưa được thi hành tại mốc thời gian mà cơ quan thi hành

án phải thống kê theo định kỳ phải chuyển sang kỳ sau để thi hành án

1.2.2 Đặc điểm án tồn đọng trong thi hành án dân sự

Từ khái niệm tồn đọng trong thi hành án dân sự được trình bày ở trên,

có thể rút ra những đặc điểm án tồn đọng trong thi hành án dân sự như sau:

Thứ nhất: quyết định thi hành án được ban hành đúng thẩm quyền và

đúng thời hạn do pháp luật quy định

Theo quy định thẩm quyền ra quyết định thi hành án đã được quy định

cụ thể tại Điều 36 Luật thi hành án dân sự 2008 được sửa đổi bổ sung năm

2014 Trong đó quy định rõ:

1 Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự ra quyết định thi hành án khi

có yêu cầu thi hành án, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này

Thời hạn ra quyết định thi hành án theo yêu cầu là 05 ngày làm việc, kể

từ ngày nhận được yêu cầu thi hành án

2 Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền chủ động ra quyết định thi hành án và phân công Chấp hành viên tổ chức thi hành đối với phần bản án, quyết định sau:

a) Hình phạt tiền, truy thu tiền, tài sản thu lợi bất chính, án phí, lệ phí Tòa án;

b) Trả lại tiền, tài sản cho đương sự;

c) Tịch thu sung quỹ nhà nước, tịch thu tiêu hủy vật chứng, tài sản; các khoản thu khác cho Nhà nước;

d) Thu hồi quyền sử dụng đất và tài sản khác thuộc diện sung quỹ nhà nước; đ) Quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời;

e) Quyết định của Tòa án giải quyết phá sản

Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được bản án, quyết định quy định tại các điểm a, b, c và d khoản này, Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự phải ra quyết định thi hành án

Đối với quyết định quy định tại điểm đ khoản này thì phải ra ngay quyết định thi hành án

Đối với quyết định quy định tại điểm e khoản này thì phải ra quyết định thi hành án trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được quyết định

3 Quyết định thi hành án phải ghi rõ họ, tên, chức vụ của người ra quyết định; số, ngày, tháng, năm, tên cơ quan, tổ chức ban hành bản án, quyết định; tên, địa chỉ của người phải thi hành án, người được thi hành; phần nghĩa vụ phải thi hành án; thời hạn tự nguyện thi hành án

Thứ hai: quyết định thi hành án được ban hành đúng thẩm quyền và

đúng thời hạn do pháp luật quy định nhưng chưa được thi hành tại mốc thời gian nhất định theo quy định phải chuyển sang kỳ sau thi hành tiếp

Theo quy định tại điều 5, thông tư 01/2013 của Bộ thư pháp “kỳ báo

cáo thống kê thi hành án dân sự được tính theo ngày dương lịch, bắt đầu từ ngày 01/10 của năm trước và kết thúc vào ngày cuối cùng của các tháng tương ứng với kỳ thống kê đó Năm báo cáo thống kê thi hành án dân sự kết thúc vào ngày 30/9 năm sau”

Nội dung báo cáo phải phản ánh đầy đủ kết quả công tác của đơn vị và một yêu cầu bắt buộc của báo cáo thống kê kết quả thi hành án là: tổng số vụ phải thi hành án (bao gồm số vụ tồn đọng của kỳ trước chuyển sang và số vụ mới thụ lý); kết quả việc điều tra, xác minh phân loại án thành án có điều kiện

và án chưa có điều kiện thi hành; kết quả đã thi hành án được bao gồm: thi hành án dở dang, số vụ tồn phải chuyển sang kỳ sau giải quyết tiếp trong đó

có cả loại việc thi hành án có điều kiện và loại việc chưa có điều kiện

Như vậy, thời điểm các cơ quan thi hành án dân sự tiến hành khóa sổ theo quy định chính là thời điểm xác định án tồn đọng trong thi hành án dân sự

1.2.3 Khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự

Khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự được hiểu là hoạt động của Nhà nước nói chung, cơ quan thi hành án nói riêng nhằm làm cho các quyết định thi hành án tồn đọng được thực thi trên thực tế Đây là công việc khó khăn, phức tạp nhưng có ý nghĩa rất quan trọng sau đây:

Thứ nhất góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và tăng

cường pháp chế, từng bước xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

“Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân”

Điều 8 Hiến pháp 2013 của nhà nước Việt Nam quy định:

1 Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung

dân chủ

2 Các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức phải tôn trọng Nhân dân, tận tụy phục vụ Nhân dân, liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự giám sát của Nhân dân; kiên quyết đấu tranh chống

tham nhũng, lãng phí và mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền

Đối với lĩnh vực thi hành án nói chung, thi hành án dân sự nói riêng

điều 106 hiến pháp 2013 quy định “bản án, quyết định của Tòa án nhân dân

có hiệu lực pháp luật phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức cá nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành” điều 4 Luật

thi hành án dân sự 2008 được sửa đổi bổ sung năm 2014 quy định “cá nhân,

cơ quan, tổ chức có liên quan trong phạm vi trách nhiệm của mình chấp hành nghiêm chỉnh bản án, quyết định và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thi hành án”

Như vậy, việc khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự không những bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, mà còn tăng cường xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân

Thứ hai bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền lợi ích hợp pháp của tổ

chức công dân

Thi hành án dân sự là hoạt động nhằm làm cho các bản án, quyết định của Tòa án và các quyết định khác theo quy định của pháp luật được thực hiện trên thực tế Mọi hành vi thi hành án chậm, thi hành không đúng với nội dung của bản án, quyết định hoặc để án tồn đọng, về thực chất đều xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, quyền lợi ích hợp pháp của tổ chức công dân Vì vậy, khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự không những đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, đảm bảo lợi ích của Nhà nước mà còn đảm bảo quyền lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân

Thứ ba góp phần giữ vững an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn

xã hội

Nếu bản án, quyết định của Tòa án chỉ nằm trên giấy không được thực thi trên thực tế, thì không những thể hiện pháp luật không nghiêm, mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân, dẫn đến việc khiếu nại, tố cáo gay gắt, bức xúc kéo dài của đương

sự Nếu giải quyết không tốt, án tồn đọng trong thi hành án dân sự sẽ trở thành những điểm nóng mà các thế lực thù địch dễ lợi dụng, xuyên tạc, chống phá cách mạng Vì vậy, việc khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự góp phần giữ vững an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội của nước ta

Thứ tư góp phần nâng cao ý thức pháp luật của nhân dân, trách nhiệm

của các cơ quan, tổ chức trong thi hành án dân sự

Thi hành án dân sự ở nước ta là sự kết hợp chặt chẽ giữa vai trò chủ động, phát huy trách nhiệm của Chấp hành viên, cơ quan Thi hành án dân sự

và sự chỉ đạo sát sao cụ thể của chính quyền địa phương, sự phối hợp của các

cơ quan tổ chức có liên quan Sự đồng thuận của quần chúng tạo ra sức mạnh tổng hợp chung Thông qua thi hành án nói chung, khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự nói riêng, ý thức pháp luật của nhân dân, vai trò trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức được nâng lên, tạo niềm tin của mọi tầng lớp nhân dân vào tính nghiêm minh của pháp luật và sức mạnh của Nhà nước ngày càng được củng cố tăng cường

Thứ năm góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động xét xử của

Tòa án

Việc điều tra, hòa giải, xét xử vụ án là những giai đoạn đầu của quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, trong đó mới giải quyết nội dung bản án, xác định được quyền và nghĩa vụ của các đương sự, còn phán quyết của Tòa án có trở thành hiện thực hay không còn tùy thuộc vào quá trình thi hành nó trong cuộc sống Thông qua giai đoạn thi hành án, bản

án, quyết định của Tòa án mới có hiệu lực pháp luật trên thực tế, công lý mới được thực hiện Mặt khác, thi hành án còn là giai đoạn kiểm nghiệm qua thực tiễn những phán quyết của Tòa án, phản ánh trung thực chất lượng, hiệu quả của hoạt động xét xử

Từ việc khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự, cán bộ Tòa án

có thể rút ra cho mình những bài học bổ ích, nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác xét xử

1.3 Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự hiện nay

Trong thời gian tới, tình hình trong nước và quốc tế đòi hỏi chúng ta phải tiếp tục thực hiện sự nghiệp đổi mới một cách toàn diện, phát huy sức mạnh của toàn dân tộc, tích cực tham gia tiến trình hội nhập quốc tế và khu

vực, đưa đất nước tiến nhanh và vững chắc theo định hướng xã hội chủ nghĩa Nếu không làm được như vậy, đất nước ta sẽ tụt hậu xa hơn về trình độ phát triển so với các nước trong khu vực và trên thế giới, ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của nhân dân, sự ổn định chính trị, xã hội, an ninh quốc gia

Trong thời gian qua, hoạt động thi hành án dân sự đã có những đóng góp quan trọng vào việc giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo

vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, phục vụ tích cực công cuộc đổi mới, nhưng cũng đã bộc lộ những khuyết điểm yếu kém, chưa đáp ứng được yêu cầu và đòi hỏi của tình hình, nhiệm vụ trong giai đoạn cách mạng mới; còn nhiều trường hợp án tồn đọng kéo dài, vi phạm các quyền sở hữu tài sản của nhân dân, làm giảm sút lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước

Vì những lẽ đó, nâng cao hiệu quả Thi hành án nói chung, nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của pháp luật về Thi hành án dân sự, khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự nói riêng, là yêu cầu mang tính cấp thiết hiện nay Ngoài những yêu cầu mang tính định hướng trên, sự cần thiết của việc nâng cao hiệu quả khắc phục án tồn đọng trong Thi hành án dân sự còn xuất phát trên cơ sở những yêu cầu sau:

Thứ nhất yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ

nghĩa của dân, do dân, vì dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng

Trong Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa, những quyền

và lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân, trong đó có quyền được thi hành bản án được tôn trọng và bảo vệ, cho nên việc khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự cũng phải đổi mới cả về nội dung lẫn hình thức, trong đó những quy định của pháp luật về thi hành án dân sự phải tạo được cơ sở pháp

lý để Chấp hành viên, cơ quan thi hành án giải quyết dứt điểm các loại án tồn đọng, kể cả loại án không có điều kiện thi hành, bảo đảm tôn trọng và thực hiện các quyền và lợi ích hợp pháp của người được Thi hành án, cũng như người phải Thi hành án

Thứ hai Yêu cầu chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực của đất

là một trong những nhiệm vụ cực kỳ quan trọng của các cơ quan Thi hành

án nước ta

Thứ ba yêu cầu làm phong phú thêm kho tàng lý luận về khắc phục án

tồn đọng trong Thi hành án dân sự

Đây là yêu cầu của Chấp hành viên, cán bộ thi hành án, của cán bộ nghiên cứu khoa học pháp lý, cán bộ giảng dạy, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên quan tâm đến lĩnh vực này Nâng cao hiệu quả của việc khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự không những giúp cán bộ cơ quan thi hành án có nhận thức đầy đủ, đúng đắn, chính xác những quy định của pháp luật về thi hành án dân sự, mà còn giúp họ xây dựng được niềm tin, quyết tâm vượt qua mọi khó khăn để việc giải quyết án tồn đọng ngày càng kịp thời khách quan, triệt để và đúng pháp luật hơn

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự

1.4.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự

Nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam

là tổ chức duy nhất lãnh đạo mọi hoạt động của đất nước ta Đảng lãnh đạo

Nhà nước thông qua việc đề ra đường lối chủ trương, chính sách, định hướng cho sự phát triển và kiểm tra việc tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương chính sách đó

Nâng cao hiệu quả khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự cũng phải được thể hiện trên cơ sở quán triệt của Đảng về lĩnh vực thi hành án

Thứ nhất nâng cao hiệu quả khắc phục án tồn đọng trong Thi hành án

dân sự phải phù hợp và thực hiện đúng đường lối, chủ trương của Đảng về cải cách hành chính, cải cách tư pháp Cải cách hành chính, cải cách tư pháp là một trong những yêu cầu chung của công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Đồng thời cũng là yêu cầu bức thiết để đổi mới hoạt động thi hành án dân sự, nâng cao chất lượng, hiệu quả việc khắc phục án tồn đọng

Thứ hai nâng cao hiệu quả khắc phục án tồn đọng trong Thi hành án

dân sự phải bảo đảm hiệu lực thi hành của bản án, quyết định của Tòa án bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự và những người có quyền, lợi ích liên quan khác Bảo đảm để các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án phát sinh hiệu lực thực tế trong đời sống xã hội chính là mục đích hướng tới của thi hành án nói chung, thi hành án dân sự nói riêng Khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự phải thi hành các bản án, quyết định của Toà án đã được cơ quan thi hành án thụ lý ra quyết định thi hành

án Để bảo đảm hiệu lực thi hành của bản án, quyết định của Toà án, bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của đương sự và những người có quyền, lợi ích liên quan khác, các cơ quan thi hành án phải nhận thức và xác định rõ: chỉ trong trường hợp do điều kiện khách quan, không thể thi hành, cơ quan thi hành án mới xem là chưa có điều kiện thi hành và tạm thời chưa tổ chức thi hành Tránh tình trạng vì lý do động cơ không chính đáng, cơ quan thi hành án, chấp hành viên cố tình không thi hành, kéo dài thời gian, mặc dù qua điều

tra xác minh cho thấy, vụ việc có điều kiện thi hành Đồng thời, đối với những vụ việc qua điều tra xác minh của chấp hành viên cho thấy đương sự chưa có điều kiện thi hành án, thì phải có biện pháp xử lý thích hợp không

để cơ quan thi hành án, chấp hành viên tốn nhiều thời gian, công sức vào những vụ việc này

Khắc phục án tồn đọng phải tạo thuận lợi, tránh tình trạng trì trệ, quan liêu, sách nhiễu, gây phiền hà cho các bên đương sự, người có quyền, lợi ích liên quan Đặc biệt khắc phục án tồn đọng phải gắn với việc đổi mới thủ tục Thi hành án, bảo đảm việc thi hành án nhanh chóng, hiệu quả, đúng pháp luật

Ngoài ra, khắc phục án tồn đọng cũng phải được gắn liền với việc nâng cao trách nhiệm của chấp hành viên, cơ quan thi hành án, tránh tình trạng đùn đẩy, thiếu tinh thần trách nhiệm trong việc điều tra, xác minh, phân loại án, trong việc tổ chức thực hiện thi hành án hoặc tìm cách xếp một số vụ việc khó thi hành vào diện không có điều kiện thi hành

Việc khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có yếu tố cơ chế quản lý, tổ chức, bộ máy, đội ngũ cán

bộ làm nhiệm vụ thi hành án, sự quan tâm của chính quyền các cấp, tinh thần trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức có liên quan, ý thức chấp hành và tôn trọng pháp luật của đương sự, các điệu kiện kinh tế, xã hội… Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là các cơ quan, tổ chức được giao nhiệm vụ Thi hành án dân

sự, khắc phục án tồn đọng phải được tổ chức đủ mạnh, được quan tâm và đáp ứng đủ các điều kiện để họ thực hiện thi hành án có hiệu quả

1.4.2 Cơ sở pháp lý đảm bảo cho việc khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự

Năm 2016 cùng với việc triển khai Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật thi hành án dân sự năm 2014 Bộ Tư pháp đặc biệt quan tâm đến công tác xây dựng văn bản, đề án, thường xuyên rà soát đôn đốc đẩy nhanh

tiến độ xây dựng các văn bản pháp luật để hướng dẫn thực hiện Luật thi hành

án dân sự sửa đổi năm 2014 Hệ thống các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật này đã được ban hành tương đối đầy đủ, từ Nghị định, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Thông tư, Thông tư liên tịch và văn bản pháp quy trong nội bộ Ngành, Cơ quan thi hành án dân sự (06 Nghị định,

18 Thông tư liên tịch và 25 Thông tư về thi hành án dân sự

Nhằm tiếp tục tạo hành lang pháp lý Bộ Tư pháp đã chỉ đạo Tổng cục Thi hành án dân sự chú trong ban hành, hoàn thiện quy chế, quy trình nội bộ trên các lĩnh vực công tác thi hành án như: Quy trình về chế độ báo cáo trong

hệ thống cơ quan thi hành án, quy trình hướng dẫn nghiệp vụ về thi hành án, quy trình kiểm tra công tác thi hành án, quy trình xét tuyển, thi tuyển công chức, quy trình tiếp nhận công chức về công tác tại cơ quan thi hành án, quy chế làm việc mẫu tại các Cục, Chi cục thi hành án dân sự

Tại các địa phương cơ quan thi hành án dân sự đã chủ động mở các lớp tập huấn, tổ chức các cuộc họp lấy ý kiến đóng góp vào dự thảo các văn bản quy phạm pháp luật của Bộ, của Tổng cục, phối hợp với các Sở, Ngành tại địa phương ban hành các Quy chế phối hợp liên ngành (với Tòa án, Viện kiểm sát, Công an, Ngân hàng nhà nước, Trại giam, bảo hiểm xã hội…) nhằm tạo

cơ sở đảm bảo nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự trên địa bàn

1.4.3 Hệ thống tổ chức thi hành án dân sự được thành lập tương đối phù hợp với yêu cầu của thực tiễn và tính chất đặc thù của hoạt động thi hành án dân sự

Việc tổ chức hệ thống thi hành án dân sự theo ngành dọc đã tăng cường vị thế cơ quan thi hành án dân sự, tương xứng chức năng, nhiệm vụ

được giao, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý, chỉ đạo chuyên ngành, thống nhất từ trung ương đến cấp huyện, nhưng không xa rời

sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương với công tác Thi hành án dân sự Cơ cấu, bộ máy của hệ thống tổ chức thi hành án dân

sự từng bước được kiện toàn với việc thành lập các Vụ và tương đương thuộc Tổng cục Thi hành án dân sự, các Phòng thuộc Cục Thi hành án dân

sự giúp cho Tổng cục trưởng, Cục trưởng quản lý, điều hành công việc chặt chẽ, chất lượng hơn Đến ngày 30/9/2016 toàn hệ thống cơ quan thi hành án dân sự có 9.467/9.807 biên chế với 4.044 Chấp hành viên; 659 Thẩm tra viên; 1.760 thư ký…

Công tác bồi dưỡng đào tạo cán bộ tiếp tục được đổi mới căn bản, trong

đó chú trọng đào tạo tiêu chuẩn chức danh công chức, kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ…

Công tác phối hợp kết hợp với các Ban, Bộ, ngành Trung ương, với cấp

ủy, chính quyền địa phương được chú trọng hơn; nhiều Quy chế phối hợp liên ngành đã được ký kết và triển khai nghiêm túc, có hiệu quả từ Trung ương đến địa phương, góp phần huy động được sự quan tâm, ủng hộ của các cơ quan, đơn vị trong hệ thống chính trị, góp phần tháo gỡ nhiều khó khăn, vướng mắc, tạo điều kiện ngày càng thuận lợi để các cơ quan Thi hành án dân

sự thực hiện hoàn thành và hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu, nhiệm vụ được giao Sau khi luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật thi hành án dân sự năm 2014 có hiệu lực thi hành, 53/63 Cục thi hành án đã tham mưu cho Tỉnh, Thành ủy, Ủy ban nhân dân cùng cấp ban hành Chỉ thị hoặc văn bản chỉ đạo tăng cường sự lãnh đạo chính trị, qua đó thực hiện sự quan tâm sâu sát của cấp ủy Đảng, phát huy vai trò phối hợp của các ngành, góp phần huy động sức mạnh của toàn hệ thống chính trị, nâng cao hiệu quả đối với công tác thi hành án Đặc biệt là sau cuộc bầu cử đại biểu hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2016-2021, Tỉnh ủy, Thành ủy, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành đã kịp thời đôn đốc, kiện toàn Ban chỉ đạo thi hành án dân sự, đảm bảo sự liên tục của công tác phối hợp triển khai hoạt động thi hành án dân sự tại địa phương Nhờ đó Ban chỉ đạo thi hành án cấp tỉnh và cấp huyện đã được củng

cố, kiện toàn và hoạt động có hiệu quả, nhất là trong việc chỉ đạo thi hành án,

tổ chức cưỡng chế đối với những vụ án lớn, những vụ việc khó khăn phức tạp

1.4.4 Nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật về thi hành án dân sự của cá nhân, tổ chức được nâng lên

Công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật về thi hành án dân

sự cũng đã được Bộ Tư pháp quan tâm, chú trọng, trong đó có việc đẩy mạnh tuyên truyền về Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật thi hành án dân sự

2014, việc xây dựng, sửa đổi, bổ sung các văn bản hướng dẫn thi hành Nghị định, Thông tư, Thông tư liên tịch Chính công tác tuyên truyền phổ biến giáo

dục pháp luật đã tạo ra nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật về Thi hành

án dân sự của cá nhân, tổ chức được nâng lên Nhiều trường hợp người phải thi hành án tự nguyện thi hành nghĩa vụ thi hành án dân sự của mình, nhất là trong các đợt đặc xá Một số người được thi hành án đã chủ động thực hiện việc xác minh điều kiện thi hành án để bảo vệ quyền lợi của mình, hạn chế

tâm lý trông chờ, ỷ lại vào cơ quan Nhà nước v.v

1.5 Kinh nghiệm khắc phục án tồn đọng của một số nước trên thế giới

1.5.1 Kinh nghiệm khắc phục án tồn đọng của một số nước trên thế giới

Nghiên cứu những quy định của pháp luật thi hành án dân sự của một

số nước trên thế giới cho thấy, tùy theo tình hình điều kiện kinh tế xã hội, mà thi hành án dân sự có thể tiến hành dưới hình thức công, bán công hoặc do tư nhân đảm nhiệm Trong các nước như Nhật Bản, Mỹ, Liên bang Nga… không

sử dụng thuật ngữ “án tồn đọng” như ở Việt Nam, nhưng lại có các điều luật quy định rất cụ thể về các biện pháp để “án tồn đọng trong thi hành án dân sự” không xảy ra

Pháp luật Nhật Bản quy định, một trong các biện pháp để “án tồn đọng” không xảy ra là quy định cụ thể về lệ phí thi hành án, theo đó người được thi

hành án phải nộp lệ phí, chi phí đặt cọc kèm theo đơn yêu cầu thi hành án Nếu họ không đặt cọc hoặc đặt không đủ, Chấp hành viên có quyền từ chối thi hành trừ trường hợp người được thi hành án được miễn theo quy định của pháp luật Ngoài các khoản lệ phí, giấy tờ nêu trên, người được thi hành án còn phải nộp những chi phí thực tế mà Chấp hành viên đã bỏ ra trong quá trình thi hành án Quy định này tạo điều kiện cho việc thi hành án được tiến hành thuận lợi, nhà nước không phải bỏ ra các chi phí không cần thiết để nuôi

bộ máy làm công tác thi hành án

Theo quy định của Pháp luật Nhật Bản, nếu người phải thi hành án không tự nguyện thi hành, thì trên cơ sở yêu cầu của người được thi hành án, Tòa thi hành án ra lệnh cưỡng chế thi hành án Việc quy định về trình tự thủ tục cưỡng chế thi hành án là một trong những đảm bảo không để xảy ra “án tồn đọng” trong thi hành án dân sự ở Nhật Bản

Pháp luật hợp chủng quốc Hoa Kỳ quy định rất rõ về trách nhiệm của Chấp hành viên nếu không thi hành án được: “một quyết định thi hành án sẽ không có hiệu lực pháp luật cho đến khi nó được thi hành và chấp hành có thể phải chịu trách nhiệm về thiệt hại nếu quyết định thi hành án không được thi hành một cách hợp lý” Để tránh tình trạng “án tồn đọng” pháp luật hợp chủng quốc Hoa Kỳ có quy định về việc trả lại quyết định thi hành án

1 Chấp hành viên là người được giao quyết định thi hành án sẽ trả lại quyết định cho Tòa án cùng với một báo cáo về hoạt động của chấp hành viên, tổng số tiền thu được và chi phí phát sinh tại những thời điểm sau:

a/ Hai năm sau ngày ra quyết định thi hành án

b/ Ngay sau khi thi hành án xong

c/ Khi chủ nợ yêu cầu trả lại quyết định thi hành án bằng văn bản

d/ Nếu không thi hành án được trong vòng 180 ngày sau khi quyết định được đưa ra

đ/ Quá thời hiệu thi hành án đối với án liên quan đến tiền

2 Một mệnh lệnh thi hành án được đưa ra trên cơ sở một lợi ích đối với bất động sản thuộc sở hữu cá nhân trong điền trang của người đã chết, thì lệnh này sẽ được trả lại trong vòng một năm sau khi quyết định về phân chia tài sản có hiệu lực

Pháp luật hợp chủng quốc Hoa Kỳ còn quy định rất cụ thể về trình tự, thủ tục cưỡng chế thi hành án như có chỉ dẫn về tịch biên bất động sản, tịch biên tài sản cá nhân, thi hành án đối với cơ sở thương mại, công ty đang hoạt động…

Ví dụ: đối với doanh nghiệp đang hoạt động

Việc giao tài sản thuộc quyền chiếm hữu của con nợ phải được thu giữ bằng cách đặt nó dưới sự kiểm sát của Chấp hành viên Biện pháp đặt tài sản dưới sự trông nom được quy định tại Điều 687.030 của Bộ luật Tố tụng dân

sự Hai phương pháp chính là: 1) chuyển tài sản đên nơi cất giữ an toàn hoặc 2) cử người trông nom

Thẩm quyền của cơ quan thi hành án, Chấp hành viên được quy định rất rộng và bảo đảm hiệu lực thực thi

Ví dụ: Pháp luật hợp chủng quốc Hoa Kỳ quy định

Khi một tờ séc, lệnh chi hoặc bất cứ lệnh liên quan đến rút tiền từ ngân hàng hoặc tổ chức nào đó ở Hoa Kỳ hoặc bất cứ công sở nào đó trong bang để thực hiện việc thanh toán theo yêu cầu của con nợ thuộc sự quản lý của Chấp hành viên theo quy định của Tòa án, chấp hành viên sẽ ký ngay để rút tiền

Tại liên bang Nga, việc thi hành án dân sự do nhân viên thi hành án của tòa án đảm nhiệm Để hoạt động thi hành án mang tính chất khả thi cao, không để xảy ra tình trạng “án tồn đọng trong thi hành án dân sự” pháp luật Liên bang Nga quy định các cơ quan nhà nước, các tổ chức, công dân phải thực hiện mọi yêu cầu của nhân viên thi hành án của Tòa án Điều 353 Bộ luật

Tố tụng dân sự Liên bang Nga quy định:

Mọi yêu cầu của nhân viên thi hành án của tòa án phải được các cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, công dân, người có chức vụ tôn trọng và thực hiện

Trong quá trình thi hành án nếu có sự chống đối lại nhân viên thi hành

án của tòa án, thì phải lập biên bản về sự chống đối đó và chính quyền sở tại phải có biện pháp loại trừ ngay sự chống đối Biên bản về sự chống đối phải

có chữ ký của nhân viên thi hành án của Tòa án, người chứng kiến và được gửi cho Tòa án để xem xét vấn đề truy cứu trách nhiệm hình sự người đã thực hiện hành vi chống đối nhân viên thi hành án của Tòa án [38, tr.316]

Để việc thi hành án có tính khả thi cao, pháp luật liên bang Nga quy định thủ tục bắt buộc phải định giá tài sản của người phải thi hành án Điều

374 Bộ luật Tố tụng dân sự Liên bang Nga quy định:

Việc định giá tài sản của người phải thi hành án do nhân viên thi hành

án của tòa án đảm nhiệm Nếu việc định giá một số đồ vật gặp khó khăn hoặc người được thi hành án hay người phải thi hành án không đồng ý với kết quả định giá tài sản của Chấp hành viên thi hành án của Tòa án, thì nhân viên thi hành án phải mời giám định viên định giá tài sản [38, tr.318]

Trong trường hợp người phải thi hành án không tự nguyện thi hành án, pháp luật liên bang Nga còn quy định trình tự, thủ tục các biện pháp cưỡng chế thi hành án như kê biên tài sản, bán đấu giá tài sản thi hành án, Đặc biệt pháp luật quy định rất rõ trách nhiệm của người được giao quản lý tài sản của người phải thi hành án Điều 376 của Bộ luật Tố tụng dân sự Liên bang Nga quy định:

Trường hợp để xảy ra mất mát hoặc cố tình cất dấu tài sản, người được giao quản lý tài sản của người phải thi hành án ngoài việc phải đền bù thiệt hại, còn phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định tại điều 185 Bộ luật hình

sự Liên bang Nga [38, tr.319]

1.5.2 Bài học từ các nước về giải quyết án tồn đọng ở Việt Nam

Từ sự phân tích kinh nghiệm giải quyết án tồn đọng của một số nước trên thế giới, có thể rút ra một số kinh nghiệm không để xảy ra “án tồn đọng” trong thi hành án dân sự của các nước nói trên như sau:

Thứ nhất: quy định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước, tổ chức công

dân về nghĩa vụ phải thực hiện yêu cầu của Chấp hành viên trong quá trình thi hành án

Thứ hai: Thẩm quyền của cơ quan thi hành án, chấp hành viên được

quy định khá rộng, đảm bảo hiệu lực thực thi, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của Chấp hành viên trong trường hợp không chịu áp dụng các biện pháp cần thiết để thi hành án

Thứ ba: trình tự thủ tục tiến hành các biện pháp cưỡng chế thi hành án

rất chặt chẽ, cụ thể

Thứ tư: các nước đều quy định chế độ lệ phí thi hành án, trong đó nhìn

chung các chi phí thi hành án do người được thi hành án chịu, nhà nước chỉ

hỗ trợ trong các trường hợp cần thiết Đây là một trong những kinh nghiệm không để xảy ra tình trạng “án tồn đọng trong thi hành án dân sự” rất tốt vì nếu để người được thi hành án chịu các chi phí thì việc thi hành án sẽ được tiến hành thuận lợi hơn rất nhiều Ngược lại ở Việt Nam khi tổ chức cưỡng chế hầu như người phải thi hành án chịu các chi phí phát sinh Tuy nhiên trong thực tế không có người phải thi hành án nào bỏ tiền ra để cho cơ quan thi hành án tổ chức cưỡng chế thi hành án đối với bản thân mình Trong khi

đó quy định hàng năm ngân sách tạm ứng chi phí cưỡng chế cho các địa phương, tạo gánh nặng chi ngân sách trong khi điều kiện đất nước còn nghèo,

số tiền cấp cho cưỡng chế không đủ cho việc tổ chức cưỡng chế của chấp hành viên trong một vụ việc, việc ứng một phần ngân sách đảm bảo chi phí cưỡng chế khi tổ chức cưỡng chế của Chấp hành viên rất phức tạp, mất nhiều thời gian, dẫn tới tâm lý e ngại việc tổ chức cưỡng chế thi hành án