giáo án liên môn tích hợp bài 9 NHẬT bản, TIẾT 1 tự NHIÊN, dân cư và TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH tế

Tên hồ sơ dạy học TIẾT 21, BÀI 9 - NHẬT BẢN, TIẾT 1 - TỰ NHIÊN, DÂN CƯ VÀ TÌNH HÌNH PHÁT - Phân tích được các đặc điểm dân cư và ảnh hưởng của chúng tới sự phát triểnkinh tế.. - Kiến thứ

PHỤ LỤC II BÀI DỰ THI CUỘC THI DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP

DÀNH CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC

Họ và tên: Nguyễn Thị Hương

Tổ: Xã Hội - Trường THPT Lương Ngọc Quyến

Điện thoại: 01685148981 Email: huongnguyenthilnq1981@gmail.com

PHỤ LỤC III Phiếu mô tả dự án dự thi của giáo viên

1 Tên hồ sơ dạy học

TIẾT 21, BÀI 9 - NHẬT BẢN, TIẾT 1 - TỰ NHIÊN, DÂN CƯ VÀ TÌNH HÌNH PHÁT

- Phân tích được các đặc điểm dân cư và ảnh hưởng của chúng tới sự phát triểnkinh tế

- Trình bày và giải thích được tình hình kinh tế Nhật Bản từ sau chiến tranh thếgiới thứ hai đến nay

- Kiến thức Địa lý 10:

+ Xác định ranh giới các mảng kiến tạo, vị trí vành đai động đất núi lửa

+ Quan sát, đọc lược đồ

- Kiến thức Giáo dục công dân 10:

+ Công dân với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc : truyền thống yêu nước,trách nhiệm của công dân đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ViệtNam xã hội chủ nghĩa

- Kiến thức lịch sử lớp 11

+ Chính sách phát triển kinh tế của Thiên Hoàng từ thời Minh Trị

+ Đặc điểm nền kinh tế Nhật Bản sau chiến tranh thế giới lần II

3 Đối tượng dạy học của bài học

- Đối tượng học sinh lớp 11 cụ thể là lớp 11A2, 12

- Học sinh lớp 11A2, là lớp thực nghiệm, 11A12 là lớp đối chứng

- Đặc điểm học sinh : là cấp 3, tương lai gần là những công dân, chủ nhân tươnglai của đất nước Dù là ngồi trên ghế nhà trường hay khi trực tiếp lao động sảnxuất các em cũng sẽ góp phần bé nhỏ việc xây dựng và phát triển đất nước

- Trình độ nhận thức giữa các lớp không đồng đều lớp 11A12 lớp khá – giỏi,11A2 khá - trung bình - yếu

4 Ý nghĩa của bài học

Dạy học tích hợp là kết hợp các nội dung từ các môn học, lĩnh vực khácnhau, lồng ghép các nội dung cần thiết vào nội dung vốn có của môn học Vậndụng các kiến thức liên môn để giúp học sinh giải quyết một số vấn đề về đặcđiểm tự nhiên, dân cư và quá trình phát triển kinh tế của người dân Nhật Bản

Từ đó bản thân mỗi học sinh sẽ có ý thức học tập và phát huy truyền thống dântộc, truyền thống yêu nước trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiệnnay

Giúp học sinh thấy được giá trị tinh thần đoàn kết, cần cù chăm chỉ, đặc biệt

là tính kỉ luật cao trong công việc, trong phát triển kinh tế và xây dựng đất nước

Tích hợp trong giảng dạy sẽ giúp học sinh học tập thông minh và vận dụngsáng tạo kiến thức kĩ năng và phương pháp của khối lượng tri thức toàn diện vàothực tiễn cuộc sống.

5 Thiết bị dạy học, học liệu

* Chuẩn bị của giáo viên

- Tài liệu: những số liệu về nền kinh tế Nhật Bản sau chiến tranh thế giới lần thứ

2, kiến thức hiểu biết về cuộc cách mạng Minh Trị

- Máy chiếu: những hình ảnh, bản đồ, lược đồ về các mảng kiến tạo, về tự nhiênđất nước con người Nhật Bản

* Chuẩn bị của học sinh

- Giáo dục công dân 10: Xem lại kiến thức bài 14 Công dân với sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc

- Lịch sử 11: Kiến thức lịch sử về những nguyên nhân, hoàn cảnh của quá trìnhphát triển kinh tế Nhật Bản từ sau chiến tranh thế giới thứ II đến nay

- Địa lí 10: Cấu trúc trái đất, các mảng kiến tạo

- Toán: Kiến thức toán để lí giải được diện tích đồi núi của Nhật Bản so với diệntích đồi núi của Việt Nam

6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học

- Giáo viên thuyết trình, đàm thoại gợi mở, nêu vấn đề, thảo luận nhóm, hoạtđộng cá nhân hướng học sinh đến những tình huống có vấn đề, gợi ý học sinhtìm hiểu

- Học sinh tư duy, quan sát tìm ra câu trả lời, vận dụng hiểu biết kiến thức liênmôn, xã hội để tiếp thu bài học, qua đó rút ra bài học kinh nghiệm vận dụng vàoquá trình học tập và rèn luyện

- Giáo viên đánh giá học sinh thông qua phiếu thông tin học tập nhóm hoặc cánhân

7 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh

a Các lớp được đánh giá : 11A 2, 12

b Sau khi dạy giáo viên cho học sinh làm phiếu phản hồi

c Kết quả thu được

Để tận dụng ưu thế trung tâm chính trị của Giang Hộ, triều đình đã đổi tênGiang Hộ thành Đông Kinh (東京, Tokyo, nghĩa là Thủ đô ở phía Đông) và đưatriều đình về đó Triều đình Minh Trị đưa ra khẩu hiệu "Phú quốc cường binh"(富国強兵, fukoku kyohei) nhằm khai thác tâm lý lo sợ Nhật Bản sẽ trở thành

thuộc địa của phương Tây nếu không chịu canh tân Trên cơ sở đó, họ đã thuyết

phục được Thiên hoàng tuyên bố từ bỏ những tập tục có hại và sẵn sàng học hỏi

phương Tây Người Nhật trở nên nhiệt tình với bunmei kaika (文明開化, vănminh khai hóa)

Chân dung Thiên Hoàng Minh Trị, người đã thực hiện cuộc cải cách Minh Trị

Để xóa quyền lực của các đại danh, triều đình đã thực hiện phế phiên, lập huyện, bãi bỏ hệ thống lãnh địa và danh hiệu của các đại danh Đồng thời, họ

tuyên bố "tứ dân bình đẳng", nghĩa là bốn tầng lớp gồm võ sĩ, nông dân, thợ thủcông và thương nhân giờ đây không còn bị phân biệt Điều này gây bất bình ởtầng lớp võ sĩ, nên triều đình Minh Trị phải vừa đàn áp vừa xoa dịu bằng cáchbồi thường bằng tiền Khoản tiền nhận được từ triều đình cộng với tri thức mà

tầng lớp võ sĩ được trang bị đã biến tầng lớp võ sĩ thành giai cấp tư sản Giai cấp

võ sĩ quý tộc tư sản chủ trương xây dựng Nhật Bản theo con đường quân sự lànguyên nhân dẫn đến việc Nhật Bản sau này trở thành đế quốc phong kiến quânphiệt

Triều đình còn ban bố quyền tự do buôn bán (kể cả ruộng đất) và đi lại,thiết lập chế độ tiền tệ thống nhất (đồng Yên), xây dựng cơ sở hạ tầng (đặc biệt

là đường sắt) và phát triển chủ nghĩa tư bản đến tận các vùng nông thôn Triều

đình còn ra lệnh phế đao, không người dân tự ý mang đao kiếm.

Nhiều phái đoàn được cử sang phương Tây học hỏi về cách thức quản lýhành chính và về kỹ thuật Toà án mới (kiểu phương Tây) được thành lập Nhiềucải cách quan trọng về giáo dục được thi hành trong đó có việc thành lập cáctrường Đại học để đào tạo tầng lớp lãnh đạo chính quyền và kinh doanh Cơ sở

hạ tầng bắt đầu được quan tâm phát triển Nhiều chuyên gia phương Tây đượcmời tới Nhật Bản để phổ biến kiến thức và kỹ thuật

Về quân sự, quân đội được tổ chức và huấn luyện theo kiểu phương Tây.Lục quân theo mô hình Lục quân Đức, Hải quân theo mô hình Hải quân Anh,các công xưởng và nhà máy vũ khí theo mô hình công binh Pháp, hệ thống hậucần học hỏi rất nhiều từ Hoa Kỳ.Quân đội Nhật Bản áp dụng chế độ nghĩa vụquân sự thay cho chế độ trưng binh và tăng cường mua và sản xuất vũ khí, đạndược Kèm theo đó là mời các giảng viên quân sự nước ngoài về để giảng dạy vàđưa các sinh viên sĩ quan đến một số nước như Anh, Pháp học tập

Về giáo dục, đưa những thành tựu khoa học khoa học-kỹ thuật vào giảngdạy và áp dụng chế độ giáo dục bắt buộc Các môn học chuyển chủ yếu từ họcthuộc Kinh Sử sang Khoa học - Kỹ nghệ - Thương mại Mô hình tự trị - tự chủĐại học được áp dụng theo hình mẫu phương Tây Tư nhân được phép mởtrường Chất lượng dạy học cũng như chương trình chịu ảnh hưởng Hoa Kỳ vàPhương Tây nhiều mặt Điển hình như việc soạn sách: 80% sách vở và tài liệu

chuyên ngành được biên soạn theo mẫu Phương Tây Trong thời gian đầu cảicách Giáo dục, ước tính có tới 500 giảng viên nước ngoài trong số 15 Đại họcđầu tiên của Nhật Các giảng viên này được trả lương rất cao - 300 Yên/ tháng

so với lương Công chức Nhật thời bấy giờ là 30 Yên/tháng và hỗ trợ tốt về ăn ở,

đi lại nhằm mục đích để họ cống hiến hết mình, truyền bá các kinh nghiệm củabản thân Giảng Viên Nhật có thể học hỏi phương pháp của các Giáo sư nướcngoài này Những học sinh giỏi được cử sang du học ở nước ngoài.Năm 1889, Hiến pháp mới được ban hành quy định Nhật Bản là một quốcgia quân chủ lập hiến

- Tình hình kinh tế Nhật Bản sau chiến tranh thế giới thứ hai: Nhật là nước

bại trận, đất nước bị chiến tranh tàn phá, kinh tế khó khăn, mất hết thuộc địa,nghèo tài nguyên, thất nghiệp, thiếu nguyên liệu, lương thực và lạm phát Sảnxuất công nghiệp năm 1946 chỉ bằng 1/4 so với trước chiến tranh Nhật phải dựavào "viện trợ" kinh tế của Mỹ dưới hình thức vay nợ để phục hồi kinh tế

Cảnh tượng đổ nát tại thành phố Hirosima sau khi bị ném bom

Tiết 21: Bài 9 NHẬT BẢN Tiết 1: TỰ NHIÊN, DÂN CƯ VÀ TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ

- Nhận thức được con đường phát triển kinh tế thích hợp của Nhật Bản, từ

đó liên hệ để thấy được sự đổi mới, phát triển kinh tế hợp lí ở nước ta hiện nay

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1 Chuẩn bị của giáo viên

- Sách giáo khoa

- Hình ảnh về đất nước con người Nhật Bản

2 Chuẩn bị của học sinh

- Địa lí 10: Cấu trúc trái đất, các mảng kiến tạo

III Hoạt động dạy và học

1 Ổn định tổ chức: 1 phút

2 Kiểm tra bài cũ

3 Bài mới

Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, Nhật là một nước bại trận, phải xây

dựng mọi thứ từ trên điêu tàn đổ nát, trên một đất nước quần đảo, nghèo tàinguyên khoáng sản, lại thường xuyên đối mặt với thiên tai Thế nhưng chỉ hơnmột thập niên sau, Nhật Bản đã trỏ thành một cường quốc kinh tế Điều kì diệu

đó có được từ đâu chúng ta sẽ tìm hiểu trong bài mới hôm nay

GV: Chiếu lược đồ các mảng kiến tạo và

yêu cầu HS giải thích

- Nhật Bản nằm ở nơi tiếp xúc của các

mảng kiến tạo, vỏ trái đất thường có xu

hướng dịch chuyển nên thường xuất hiện

hiện tượng động đất, núi lửa, sóng

- Trải dài theo một vòng cungkhoảng 3800 km

b Ý nghĩa

- ThuËn lîi: giao lưu víi thÕ giíi

bằng đường biển, ph¸t triÓn tænghîp kinh tÕ biÓn

- Khã kh¨n: Hạn chế giao th«ng

®ưêng bé, có nhiều thiªn tai nhưđộng đất, núi lửa, sóng thần…

2 Đặc điểm tự nhiên

+ Trình bày các đặc điểm tự nhiên

+ Đánh giá thuận lợi, khó khăn đối với

phát triển kinh tế

- GV chiếu Lược đồ tự nhiên Nhật Bản

và các hình ảnh

Hướng dẫn học sinh quan sát màu sắc,

hướng gió, hướng dòng biển… để rút ra

kiến thức

Bước 2:

HS các nhóm nghiên cứu SGK, Lược đồ

hoàn thành phần nội dung theo yêu cầu,

cho học sinh liên hệ, so sánh địa hình

Việt Nam bằng cách tính nhanh diện

(Phiếu học tập – Phụ lục)

(Thông tin phản hồi – phụ lục)

tích đồi núi của hai nước

- Đồi núi Nhật Bản chiếm đến 4 /5 diện

tích cả nước, Việt Nam đồi núi chiếm

→ Nhật Bản có diện tích đồi núi lớn

hơn Việt Nam

Địa hình đồi núi Nhật Bản có điểm gì

khác với Việt Nam?

- Chủ yếu là núi lửa Hình ảnh tiêu biểu

của Nhật Bản cũng là một ngọn núi lửa

- Đỉnh Phú Sỹ quanh năm tuyết phủ

trắng xóa, còn dưới chân núi có cảnh

thiên nhiên đẹp quanh năm: mùa xuân

với hoa Anh Đào đủ màu sắc nở rộ nổi

bật trên những thảm cỏ xanh mượt như

nhung, mùa hạ cây cối xanh tươi dưới

bầu trời trong xanh tựa như ở Địa

Trung Hải, còn mùa thu cũng đầy

quyến rũ với sắc vàng, sắc đỏ của lá

cây Phong

Chuyển ý: Tuy điều kiện tự nhiên gặp

nhiều khó khăn nhưng Nhật Bản nhưng

Nhật Bản vẫn là một trong 3 trung tâm

kinh tế hàng đầu thế giới Điều này

được giải thích như thế nào Chúng ta sẽ II Dân cư

rõ điều này qua phần II

HĐ 2: Tìm hiểu đặc điểm dân cư

GV: Chiếu bảng số liệu về " 10 quốc gia

có số dân trên 100 triệu người trên thế

giới vào 2005 " Bảng 9.1 Sự biến động

về cơ cấu dân số theo độ tuổi

- Hãy rút ra nhận xét về đặc điểm dân

số Nhật Bản?

Nhật Bản có dân số đông vì: thứ nhất là

có số dân > 100 triệu người, thứ hai là

dân số đứng thứ 10 toàn thế giới

- Theo số liệu thống kê: vào tháng 7

năm 2013 vừa qua thì dân số Nhật vẫn

đứng thứ 10 thế giới nhưng dân số giảm

0,4 triệu người so với năm 2005 số dân

giảm chủ yếu là do: Tỉ suất gia tăng dân

- MĐDS cao: 338 người/km² (2005).

- Tô-ki-ô: 5000 người/km²

- Hô-cai-đô: 73 người/km²

- 49% dân số tập trung ở 3 thành phố

lớn: Tô-ki-ô, Ô-xa-ca, Na-gôi-a và các

thành phố lân cận

+ Quá trình đô thị hoá tạo ra các siêu

đô thị khổng lồ

- Sự tập trung dân quá đơng ở các đơ thị

gây ra những khĩ khăn gì cho Nhật

¬ng hưu, ch¨m sãc ngưêi cao tuỉi…))

- Dân cư Nhật tập trung đông tại

các thành phố và vùng đồng bằng ven biển

® Nảy sinh nhiều vấn đề xã hội phức tạp ( Gây ơ nhiễm mơi trường, thiếu việc làm, thiếu nhà ở )

2 Đặc điểm người lao động

- Cần cù, ham hỏi học, có truyền thống làm việc rất kỉ luật với ý thức tự giác, tinh thần trách

GV cho học sinh trình bày những hiểu

biết của mình về giáo dục của Nhật Bản

- Đây là kết quả lâu dài mà chính phủ

Nhật Bản đã dày công xây dựng, mà

khởi nguồn là chính sách sớm mở cửa

và chú trọng phát triển giáo dục Ngay

từ thời Minh Trị Thiên Hoàng Nhật Bản

đã đưa hàng loạt sinh viên đi du học

khắp thế giới để sau đó trở về phát triển

nước Nhật, như: sang Nga học nghề

→ Đây chính là động lực quyết định sự phát triển KTXH

Tích hợp môn GDCD

GV: Qua phần nội dung này các em học

tập người Nhật được những điều gì cho

quá trình học tập của mình?

HS: Cần bồi dưỡng kiến thức, tính kiên

trì, tự giác, chăm chỉ, nỗ lực vượt khó

trong học tập, tự trọng của bản thân …

Chuyển ý: Với thế mạnh về nguồn lao

động có ý trí và chất lượng cao, tao điều

kiện thuận lợi cho nền kinh tế Nhật Bản

phát triển Vậy nền kinh tế phát triển

như thế nào chúng ta sẽ tìm hiểu trong

GV: Dùa vµo b¶ng 9.2, 9.3 vµ néi dung

SGK trang 77, 78 h·y cho biªt nÒn kinh

tÕ NhËt B¶n sau chiÕn tranh thÕ giíi thø

II được chia thµnh mÊy giai ®o¹n? §ã lµ

nh÷ng giai ®o¹n nµo?

Bước 2

HS: Trả lời

GV: Chốt kiến thức

Tích hợp môn Lịch sử

Giáo viên yêu cầu HS trình bày một số

thông tin, hình ảnh về Nhật Bản sau

III Tình hình phát triển kinh tế

* Giai đoạn sau chiến tranh thế giới thứ hai

- Nền kinh tế bị suy sụp nghiêm trọng

- Nguyên nhân do chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh

chiến tranh thế giới II

Sau chiến tranh thế giới thứ II, Nhật là

nước bại trận, đất nước bị chiến tranh

tàn phá, kinh tế khó khăn, mất hết thuộc

địa, nghèo tài nguyên, thất nghiệp,

thiếu nguyên liệu, thiếu lương thực và

lạm phát Sản xuất công nghiệp năm

1946 chỉ bằng 1/4 so với trước chiến

tranh Nhật phải dựa vào "viện trợ" kinh

tế của Mỹ dưới hình thức vay nợ để

phục hồi kinh tế

? Tại sao từ một nền kinh tế suy sụp

nghiêm trọng sau chiến tranh, từ năm

1955 - 1973 Nhật Bản đã có tốc độ tăng

trưởng KT cao đến vậy?

? Nguyên nhân nào tạo nên sự phát triển

"thần kì"?

GV cho HS làm rõ từng nguyên nhân,

Giải thích khái niệm cơ cấu kinh tế hai

tầng

Nhật Bản là nước đông dân, duy trì

cơ cấu kinh tế 2 tầng sẽ giúp giải quyết

việc làm, tận dụng nguồn lao động và

+ Tập trung cao độ vào các ngành then chốt, có trọng điểm theo từng giai đoạn

+ Duy trì cơ cấu kinh tế hai tầng

thị trường trong nước

Dễ dàng chuyển giao công nghệ từ

xí nghiệp lớn sang xí nghiệp nhỏ

Là nước nghèo tài nguyên duy trì

cơ cấu kinh tế 2 tầng giúp Nhật Bản tận

dụng nguồn tài nguyên tại chỗ Tạo điều

kiện cho nền kinh tế linh hoạt hơn, giảm

sự phụ thuộc vào bên ngoài

Giáo viên cung cấp thêm cho HS một số

thông tin về nguyên nhân của sự phát

triển “thần kỳ” của Nhật Bản theo SGK

Lịch sử lớp 12.

+ Sự viện trợ khổng lồ của Mỹ về

kinh tế, quân sự…

+ Ý chí vươn lên và tinh thần trách

nhiệm cao của người dân…

+ Tình hình quốc tế có lợi (chiến

tranh Việt Nam, Triều Tiên….)

+ Chính sách phát triển hợp lý, sử

dụng vốn hiệu quả, mua các bằng phát

minh sáng chế để rút ngắn thời gian

Sau chiến tranh của người Nhật Bản

xuất phát từ gần như là con số không, là

đất nước nghèo tài nguyên khoáng sản,

người Nhật đã nỗ lực vươn lên bằng

chính bàn tay và khối óc của mình

Tích hợp kiến thức giáo dục công dân

GV: Ngày nay thế hệ thanh niên Việt

Nam cần làm gì bảo vệ và phát triển đất

nước?

HS: Trả lời

- Chăm chỉ sáng tạo trong học tập, lao

động; có mục đích, động cơ học tập

đúng đắn; học để mai sau xây dựng đất

nước, hiểu học tập tốt là yêu nước.

* Kết luận: Sau năm 1973 nền

kinh tế phát triển qua những bướcthăng trầm nhưng Nhật Bản lànước đứng thứ hai thế giới về kinh

tế, KHKT và tài chính

- Năm 2005 quy mô nền kinh tếcủa Nhật Bản lớn thứ hai thế giới(sau Hoa Kì)