Nghiên cứu các yếu tố tác động đến bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc Chợ Đồn Bắc Kạn (Khóa luận tốt nghiệp)

Nghiên cứu các yếu tố tác động đến bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc Chợ Đồn Bắc KạnNghiên cứu các yếu tố tác động đến bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc Chợ Đồn Bắc KạnNghiên cứu các yếu tố tác động đến bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc Chợ Đồn Bắc KạnNghiên cứu các yếu tố tác động đến bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc Chợ Đồn Bắc KạnNghiên cứu các yếu tố tác động đến bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc Chợ Đồn Bắc KạnNghiên cứu các yếu tố tác động đến bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc Chợ Đồn Bắc KạnNghiên cứu các yếu tố tác động đến bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Nam Xuân Lạc Chợ Đồn Bắc Kạn

TR NG I H C NÔNG LÂM

PHAN TRUNG NGH A

NGHIÊN C U CÁC Y U T TÁC NG N B O T N

A D NG SINH H C T I KHU B O T N LOÀI

VÀ SINH C NH NAM XUÂN L C, CH N, B C K N

L I CAM OAN

Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên c u khoa h c c a b n thân tôi Các s li u và k t qu nghiên c u là quá trình i u tra trên th c a hoàn toàn trung th c, ch a công b trên các tài li u, n u có gì sai sót tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m!

Thái Nguyên, ngày tháng n m 2015

Xác nh n c a giáo viên h ng d n Ng i vi t cam oan

tr c h i ng khoa h c!

(Ký, ghi rõ h tên)

XÁC NH N C A GV CH M PH N BI N

Giáo viên ch m ph n bi n xác nh n sinh viên

ã s a ch a sai xót sau khi H i ng ch m yêu c u!

(Ký, ghi rõ h tên)

L I C M N

Trên quan i m “H c i ôi v i hành, lý thuy t g n li n v i th c ti n”,

ó là ph ng châm ào t o c a các tr ng i h c nói chung và tr ng i

h c Nông Lâm Thái Nguyên nói riêng Th c t p t t nghi p có ý ngh a quan

tr ng i v i m i sinh viên tr c khi ra tr ng, giúp cho sinh viên c ng c

th c hi n nghiên c u tài: "Nghiên c u các y u t tác ng n b o t n a

- B c K n "

Trong th i gian th c t p, tôi nh n c s giúp nhi t tình c a các

th y, cô giáo khoa Lâm Nghi p, cán b ban qu n lí Khu b o t n loài và sinh

c nh Nam Xuân L c cùng toàn th nhân dân g n khu v c b o t n c bi t là

s ch o giúp tr c ti p c a ThS Tr ng Qu c H ng ã giúp tôi hoàn thành tài này

Do th i gian , ki n th c b n thân còn h n ch nên khóa lu n c a tôi không tránh kh i nh ng sai sót Tôi r t mong nh n c s óng góp ý ki n

c a th y, cô giáo và các b n khóa lu n c a tôi c hoàn thi n h n

Tôi xin chân thành c m n!

Thái Nguyên, tháng 06 n m 2015

Sinh viên

Phan Trung Ngh a

DANH M C CÁC B NG

Trang

B ng 2.1 Phân lo i h th ng r ng c d ng Vi t Nam 10

B ng 2.2 Dân s , dân t c và tình tr ng ói nghèo các xã xung quanh Khu b o t n 14

B ng 2.3 Tình hình s n xu t nông nghi p n m 2011 15

B ng 3.1 B ng ánh giá các m c tác ng d a trên thang i m t 0-10 20

B ng 4.1 Di n tích r ng khu b o t n phân theo tr ng thái 23

B ng 4.2 Các nhân t n i t i nh h ng n b o t n DSH t i KBT loài và sinh c nh Nam Xuân L c 26

B ng 4.3 Các nhân t ngo i c nh nh h ng n b o t n DSH t i KBT loài và sinh c nh Nam Xuân L c 27

B ng 4.4 nh h ng c a ho t ng khai thác g c a con ng i n b o t n DSH t i KBT loài và sinh c nh Nam Xuân L c 29

B ng 4.5 nh h ng c a ho t ng khai thác LSNG c a con ng i n b o t n DSH t i KBT loài và sinh c nh Nam Xuân L c 31

B ng 4.6 nh h ng c a ho t ng ch n th gia súc c a con ng i n b o t n DSH t i KBT loài và sinh c nh Nam Xuân L c 32

B ng 4.7 nh h ng c a ho t ng xâm l n r ng l y t canh tác c a con ng i n b o t n DSH t i KBT loài và sinh c nh Nam Xuân L c 33

DANH M C CÁC HÌNH

Trang

Hình 3.1 S b trí tuy n i u tra 19 Hình 4.1 Bi u t l các nhân t n i t i nh h ng n b o t n DSH t i

KBT 26 Hình 4.2 Bi u t l các nhân t ngo i c nh nh h ng n b o t n DSH

t i KBT 28

DANH M C CÁC T VI T T T

OTC : Ô tiêu chu n

DSH : a d ng sinh h c

KBT : Khu b o t n

NN&PTNT : Nông nghi p và phát tri n nông thôn

Q -BNN : Quy t nh - B nông nghi p

M C L C

Trang

L I CAM OAN i

L I C M N ii

DANH M C CÁC B NG iii

DANH M C CÁC HÌNH iv

DANH M C CÁC T VI T T T v

M C L C vi

Ph n 1 : M U 1

1.1 t v n 1

1.2 M c ích 2

1.3 M c tiêu 3

1.4 Ý ngh a c a tài 3

Ph n 2 : T NG QUAN NGHIÊN C U 4

2.1 M t s khái ni m liên quan n DSH và b o t n a d ng sinh h c 4

2.1.1 Khái ni m v DSH 4

2.1.2 B o t n DSH và m t s ph ng pháp b o t n DSH 5

2.1.3 Khái ni m KBT thiên nhiên 7

2.2 T ng quan v v n nghiên c u 8

2.2.1 Trên th gi i 8

2.2.2 Vi t Nam 9

2.3 T ng quan v khu v c nghiên c u 12

2.3.1 V trí a lý 12

2.3.2 c i m khí h u 13

2.3.3 c i m th y v n 13

2.3.4 i u ki n kinh t - xã h i 13

2.3.5 Khái quát v tài nguyên r ng khu v c nghiên c u 15

2.3.6 C s h t ng t i các xã vùng m 17

Ph n 3 : I T NG, N I DUNG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 18

3.1 i t ng và ph m vi nghiên c u 18

3.1.1 i t ng nghiên c u 18

3.1.2 Gi i h n và ph m vi nghiên c u 18

3.2 N i dung và ph ng pháp nghiên c u 18

3.2.1 N i dung nghiên c u 18

3.2.2 Ph ng pháp nghiên c u 19

Ph n 4 : K T Q A NGHIÊN C U 23

4.1 Khái quát v khu b o t n loài và sinh c nh Nam Xuân L c, huy n ch n t nh B c K n 23

4.2 Các y u t nh h ng n công tác b o t n a d ng sinh h c t i Khu b o t n loài và sinh c nh Nam Xuân L c, huy n Ch n, t nh B c K n 25

4.2.1 Các nhân t n i t i 25

4.2.2 Các nhân t ngo i c nh 27

4.3 ánh giá m c nh h ng c a t ng nhân t 29

4.3.1 Khai thác g trái phép 29

4.3.2 Thu hái lâm s n ngoài g 30

4.3.3 Ch n th gia súc 31

4.3.4 M t s chính sách c a a ph ng ch a i vào th c t 32

4.3.5 Xâm l n r ng l y t canh tác 33

4.3.6 T p quán s ng và sinh ho t c a ng i dân 34

4.4 xu t các gi i pháp nâng cao hi u qu công tác b o t n t i KBT loài và sinh c nh Nam Xuân L c, huy n Ch n, t nh B c K n 34

4.4.1 L ng ghép gi i pháp b o t n và s d ng b n v ng a d ng sinh h c vào k ho ch phát tri n kinh t xã h i trong khu v c 35

4.4.2 Nâng cao nh n th c c ng ng v b o t n DSH 35

4.4.3 Xây d ng các v n b n pháp lu t 36

4.4.4 Chính sách tài chính và u t cho b o t n DSH 36

4.4.5 Xây d ng và quy ho ch vùng m, k c vùng m trong khu v c b o v nghiêm ng t 36

4.4.6 Gi i pháp v khoa h c công ngh 38

4.4.7 T ng c ng s tham gia c a c ng ng, b o t n và chia s l i ích t DSH 38

4.4.8 Quy ho ch s d ng t 39

Ph n 5 : K T LU N VÀ KI N NGH 40

5.1 K t lu n 40

5.2 Ki n ngh 41

TÀI LI U THAM KH O 42

PH L C

Ph n 1

1.1 t v n

N m vùng ông Nam châu Á, v i di n tích kho ng 330.541 km2,

Vi t Nam là m t trong 16 n c có tính DSH cao trên th gi i (B Nông nghi p và phát tri n nông thôn, 2002- Chi n l c qu c gia qu n lý h th ng khu b o t n c a Vi t Nam 2002-2010) c i m v v trí a lý, khí h u,

c a Vi t Nam ã góp ph n t o nên s a d ng v h sinh thái và các loài sinh

v t V m t a sinh h c, Vi t Nam là giao i m c a các h ng, th c v t thu c vùng n - Mi n i n, Nam Trung Qu c và In o-Malaysia Các c

i m trên ã t o cho n i ây tr thành m t trong nh ng khu v c có tính DSH cao c a th gi i, v i kho ng 10% s loài sinh v t, trong khi ch chi m 1% di n tích t li n c a th gi i (B Nông nghi p và phát tri n nông thôn, 2002-Báo cáo qu c gia v các khu b o t n và Phát tri n kinh t )

DSH có vai trò r t quan tr ng i v i vi c duy trì các chu trình tnhiên và cân b ng sinh thái ó là c s c a s s ng còn và th nh v ng c a loài ng i và s b n v ng c a thiên nhiên trên trái t Theo c tính giá tr

c a tài nguyên DSH toàn c u cung c p cho con ng i là 33.000 t ô la m i

n m (Constan Zaetal-1997) i v i Vi t Nam ngu n tài nguyên DSH trong các ngành Nông nghi p, Lâm nghi p, Th y s n hàng n m cung c p cho t n c kho ng 2 t ô la (K ho ch hành ng a d ng sinh h c c a

Vi t Nam-1995)

Hi n nay, do nhi u nguyên nhân khác nhau làm cho ngu n tài ngu n tài nguyên DSH c a Vi t Nam ã và ang b suy gi m V i s phát tri n nhanh chóng c a kinh t xã h i cùng v i s qu n lý tài nguyên sinh h c còn y u kém

ã làm cho a d ng sinh h c ( DSH) b suy thoái ngày càng nghiêm tr ng [6], [12], [13], [15] Nhi u h sinh thái và môi tr ng s ng b thu h p di n

tích và nhi u Taxon loài và d i loài ang ng tr c nguy c b tuy t ch ng trong m t t ng lai g n kh c ph c tình tr ng trên Chính ph Vi t Nam ã

ra nhi u bi n pháp, cùng v i các chính sách kèm theo nh m b o v t t h n tài nguyên DSH c a t n c Tuy nhiên, th c t ang t ra nhi u v n liên quan n b o t n DSH c n ph i gi i quy t nh quan h gi a b o t n và phát tri n b n v ng ho c tác ng c a bi n i khí h u i v i b o t n DSH v.v

Khu b o t n Loài & Sinh c nh Nam Xuân L c c thành l p v i nhi m v chính là qu n lý, b o v sinh c nh s ng cho các loài ng, th c v t,

b o v các ngu n gien quý hi m c a Vi t Nam và th gi i, n nh i s ng nhân dân trong khu v c n nay, KBT ã có r t nhi u c g ng trong vi c

qu n lý, b o v tính DSH, t ch c ng n ch n tình tr ng xâm h i vào KBT Tuy nhiên do ngu n kinh phí tri n khai các ho t ng b o t n còn h n ch ,

i s ng c a ng i dân s ng trong và xung quanh KBTcòn nhi u khó kh n,

h u h t u là các h nghèo Do v y tình tr ng ng i dân lén lút vào KBT khai thác g , c i, s n b t ng v t hoang dã trái phép v n x y ra Trong khi

ó, vi c ào t o, t p hu n v b o t n, k n ng làm vi c… cho i ng cán b

c a KBT t khi thành l p n nay còn ch a nhi u Chính vì v y trình vcác l nh v c b o t n còn h n ch , t ó ã nh h ng l n n vi c tri n khai các ho t ng b o t n trong khu v c t ch c tri n khai các ho t ng trong khu b o t n có hi u qu , khuy n khích và thu hút c ng ng a ph ng tham gia vào công tác b o t n DSH trên a bàn, tôi ti n hành nghiên c u

tài : "Nghiên c u các y u t tác ng n b o t n a d ng sinh h c t i Khu

1.2 M c ích

Nghiên c u các y u t tác ng n b o t n DSH nh m cung c p thêm nh ng thông tin khoa h c, có c s th c ti n, góp ph n nâng cao hi u

qu công tác b o t n nói chung và t i Khu b o t n loài và sinh c nh Nam Xuân L c, huy n Ch n, t nh B c K n nói riêng.

1.3 M c tiêu

- Xác nh c các y u t tác ng n công tác b o t n DSH t i KBT loài và sinh c nh Nam Xuân L c, Ch n, B c K n

- ánh giá c m c tác ng c a t ng nhân t t i b o t n DSH

t i KBT loài và sinh c nh Nam Xuân L c, Ch n, B c K n

- xu t c nh ng gi i pháp nâng cao hi u qu công tác b o t n DSH t i KBT loài và sinh c nh Nam Xuân L c, Ch n, B c K n

1.4 Ý ngh a c a tài

K t qu nghiên c u c a tài là c s khoa h c làm tài li u tham

kh o giúp cho công tác b o t n DSH t i khu b o t n loài và sinh c nh Nam Xuân L c, Ch n, B c K n

Thông qua t nghiên c u tài giúp cho b n thân tôi c v n d ng

nh ng ki n th c ã h c vào th c ti n công tác qu n lý b o v r ng c ng nhcông tác b o t n DSH

B c u làm quen v i công tác nghiên c u khoa h c trang b m t

s ki n th c trong công tác i u tra th c a

“ DSH là s ph n th nh c a s s ng trên trái t, là hàng tri u loài th c v t,

ng v t và vi sinh v t, là nh ng gen ch a ng trong các loài và là nh ng HST vô cùng ph c t p cùng t n t i trong môi tr ng’’ DSH bao g m 3 c p : a d ng ngu n gen, a d ng loài và a d ng HST Trong ó, a d ng loài bao g m toàn b các loài sinh v t s ng trên Trái t, t vi khu n n các loài

ng v t, th c v t và các loài n m m c vi mô h n, DSH bao g m skhác bi t v gen gi a các loài, khác bi t v gen gi a các cá th cùng chung

s ng trong m t qu n th DSH còn bao g m c s khác bi t gi a các qu n

xã mà trong ó các loài sinh s ng, và c s khác bi t c a m i t ng tác gi a chúng v i nhau [11]

Thu t ng " a d ng sinh h c" (Biodiversity hay biological diversity)

l n u tiên c Norse and McManus (1980) gi i thi u, bao g m hai khái

ni m có liên quan v i nhau là a d ng di truy n (tính a d ng v m t di truy n trong m t loài) và a d ng sinh thái (s l ng các loài trong m t

qu n xã sinh v t)

Trong Công c v a d ng sinh h c, thu t ng DSH c dùng

ch s phong phú và a d ng c a gi i sinh v t t m i ngu n trên trái t, nó bao g m s a d ng trong cùng m t loài, gi a các loài và s a d ng h sinh thái (Gaston and Spicer, 1998) Nh v y DSH là toàn b các d ng s ng trên trái t, bao g m t t c các ngu n tài nguyên di truy n, các loài, các h sinh thái và các t h p sinh thái DSH th ng c th hi n 3 c p : a d ng trong loài ( a d ng di truy n), gi a các loài ( a d ng loài) và các h sinh thái ( a d ng h sinh thái) [1]

Theo lu t DSH n m 2008, DSH là s phong phú v ngu n gen, các loài sinh v t và HST trong t nhiên [8]

DSH tr c ti p ph c v i s ng c a con ng i trong phát tri n kinh

t , góp ph n xóa ói, gi m nghèo… Nh ng giá tr tr c ti p ó là giá tr s

d ng, tiêu th , và s n xu t ra các m t hàng ph c v nhu c u c a con ng i DSH và c nh quan là n n t ng cho s phát tri n các d ch v h sinh thái,

i u ti t ngu n n c, b o v môi tr ng c bi t trong gi m nh các tác ng

b t l i do bi n i khí h u hi n nay [10], [11]

B o t n a d ng sinh h c là quá trình qu n lý m i tác ng qua l i gi a con ng i v i các gen, các loài và các HST nh m mang l i l i ích l n nh t cho th h hi n t i và v n duy trì ti m n ng áp ng nhu c u c a các th hmai sau

Có th phân chia các ph ng pháp và công c thành các nhóm nh sau:

2.1.2.1 B o t n nguyên v (in situ):

B o t n nguyên v bao g m các ph ng pháp và công c nh m m c ích b o v các loài, các ch ng và các sinh c nh, các HST trong i u ki n tnhiên Tu theo i t ng b o t n mà các hành ng qu n lý thay i Thông

th ng b o t n nguyên v c th c hi n b ng cách thành l p các khu b o t n

và xu t các bi n pháp qu n lý phù h p Theo Hi p h i B o t n Thiên nhiên

Qu c t (IUCN) thì có 6 lo i khu b o t n:

Lo i I: Khu b o t n nghiêm ng t (hay khu b o t n hoang dã)

Lo i II : VQG, ch y u b o t n các HST và s d ng vào vi c du

l ch, gi i trí , giáo d c

Lo i III: Công trình thiên nhiên, ch y u b o t n các c nh quan thiên nhiên c bi t

Lo i IV: Khu b o t n sinh c nh hay các loài, ch y u là n i b o t n

m t s sinh c nh hay các loài c bi t c n b o v

Lo i V: Khu b o t n c nh quan t li n hay c nh quan bi n, ch y u

b o t n các c nh quan thiên nhiên p, s d ng cho gi i trí và du l ch

Lo i VI: Khu b o t n qu n lý tài nguyên thiên nhiên, ch y u qu n lý

v i m c ích s d ng m t cách b n v ng các HST và tài nguyên thiên nhiên Ngoài ra theo Ch ng trình Giáo d c Khoa h c và V n hoá Liên Hi p

Qu c (UNESCO) còn có Khu di s n th gi i, và theo công c RAMSAR có Khu b o t n NN RAMSAR Tuy nhiên, b o t n nguyên v còn bao g m ccác công vi c q an lý các ng th c v t hoang dã, các ngu n tài nguyên thiên nhiên ngoài các khu b o t n Trong nông nghi p và lâm nghi p, b o t n nguyên v c hi u là vi c b o t n các gi ng loài cây tr ng và cây r ng

c tr ng t i ng ru ng hay trong các r ng tr ng [19]

2.1.2.2 B o t n chuy n v (ex situ)

B o t n chuy n v bao g m các bi n pháp di d i các loài cây, con và các vi sinh v t ra kh i môi tr ng s ng thiên nhiên c a chúng M c ích c a

vi c di d i này là nhân gi ng, l u gi , nhân nuôi vô tính hay c u h trong

tr ng h p: (1) n i sinh s ng b suy thoái hay hu ho i không th l u gi lâu

h n các loài nói trên, (2) dùng làm v t li u cho nghiên c u, th c nghi m và phát tri n s n ph m m i, nâng cao ki n th c cho c ng ng B o t n chuy n v bao g m các v n th c v t, v n ng v t, các b nuôi thu h i

s n, các b s u t p vi sinh v t, các b o tàng, các ngân hàng h t gi ng, b s u

t p các ch t m m, mô c y Do các sinh v t hay các ph n c a c th sinh v t

c l u gi trong môi tr ng nhân t o, nên chúng b tách kh i quá trình ti n hoá t nhiên Vì th mà m i liên h g n bó gi a b o t n chuy n v v i b o t n nguyên v r t b ích cho công tác b o t n DSH [19]

2.1.2.3 Ph c h i (rehabilitation)

Bao g m các bi n pháp d n n b o t n t i ch hay b o t n chuy n

ch Các bi n pháp này c s d ng ph c h i l i các loài, các qu n xã, sinh c nh, các quá trình sinh thái Vi c h i ph c sinh thái bao g m m t scông vi c nh ph c h i l i các HST t i nh ng vùng t ã b suy thoái b ng cách nuôi tr ng l i các loài b n a chính, t o l i các quá trình sinh thái, t o

l i vòng tu n hoàn v t ch t, ch th y v n, tuy nhiên không ph i là s

d ng cho công vi c vui ch i, gi i trí hay ph i ph c h i các thành ph n

ng th c v t nh tr c ã t ng có [2], [14] M t trong nh ng m c tiêu quan

tr ng trong vi c b o t n sinh h c là b o v các i di n c a HST và các thành

ph n c a DSH Ngoài vi c xây d ng các KBT c ng c n thi t ph i gi gìn các thành ph n c a sinh c nh hay các hành lang còn sót l i trong khu v c mà con ng i ã làm thay i c nh quan thiên nhiên, và b o v các khu v c c xây d ng th c hi n ch c n ng sinh thái c tr ng quan tr ng cho công tác

b o t n DSH

2.1.3 Khái ni m KBT thiên nhiên

Khu b o t n thiên nhiên là vùng t hay vùng bi n c bi t c dành

b o v và duy trì tính a d ng sinh h c, các ngu n tài nguyên thiên nhiên,

k t h p v i vi c b o v các tài nguyên v n hoá và c qu n lí b ng pháp lu t

ho c các ph ng th c h u hi u khác Theo ngh a h p, khu b o t n thiên nhiên còn g i là khu d tr t nhiên và khu b o toàn loài sinh c nh, là vùng t tnhiên c thành l p nh m m c ích m b o di n th t nhiên [18]

2.2 T ng quan v v n nghiên c u

2.2.1 Trên th gi i

Theo nghiên c u “ ánh giá tài nguyên r ng toàn c u” c a Liên h p

qu c công b ngày 5/10/2010 c nh báo a d ng sinh h c r ng ang b lâm nguy trên ph m vi toàn c u do t c m t r ng, suy thoái r ng và di n tích

r ng suy gi m quá nhanh trên th gi i

Tr c nguy c m t DSH m t cách nhanh chóng trên ph m vi toàn th

gi i nhi u công trình nghiên c u khoa h c liên quan ã ra i: Công c RAMSAR, Iran (1971), Công c (CITES, 1972), Công c Paris (1972)

Thi t l p các KBT v n là m t trong nh ng n n t ng cho vi c b o t n và thúc y DSH, h sinh thái và s c kh e con ng i.N m 1997, trên toàn th

gi i có kho ng 30.000 KBT thiên nhiên, chi m h n 132 tri u ha, 8,84% di n tích t li n

n n m 2004, trên th gi i có h n 100.000 KBT thiên nhiên, chi m 11,7% di n tích t li n toàn th gi i VQG chi m s l ng và di n tích l n

nh t, ti p n là các KBT loài và sinh c nh

T i h i ngh Liên h p qu c v phát tri n b n v ng các nhà lãnh o trên th gi i ã kh ng nh giá tr c a DSH, vai trò quan tr ng c a các KBT trong vi c duy trì các d ch v h sinh thái và tính c p bách trong th c hi n các

ho t ng ng n ch n và o ng c suy gi m DSH H ng t i m c tiêu

11 c a Công c a d ng sinh h c (CBD), c ng ng th gi i kêu g i ít nh t 17% di n tích t li n c a th gi i và 10% di n tích bi n c qu n lý m t cách công b ng và b o t n vào n m 2020 i u này òi h i ph i có quan h

i tác m nh m và hi u qu

Theo Báo cáo n m 2012 c a IUCN, các qu c gia, c ng ng và các t

ch c phi chính ph liên quan n các KBT ã t c nh ng thành công áng k , ví d : các KBT ã t ng lên 58% v s l ng và 48% v di n tích

Tuy nhiên, nhi u KBT trên th gi i ph i i m t v i các v n v qu n lý, tài chính và nhi u thách th c khác M t n a các KBT quan tr ng nh t trên th

2.2.2 Vi t Nam

Nh n th c c t m quan tr ng c a s suy thoái tài nguyên DSH,

Vi t Nam ã s m có nh ng hành ng tích c c trong công tác b o t n DSH Theo th ng kê t n m 1958 n nay, có t i vài tr m v n b n pháp lu t do Nhà

n c và các ban ngành liên quan ban hành v v n b o t n DSH và các tài

li u h ng d n thi hành l n l t c ban hành

N m 1993 Vi t Nam ã phê chu n công c qu c t v b o t n DSH

N m 1995, Chính ph ã phê duy t và ban hành “K ho ch hành ng DSH

Vi t Nam” N m 2007, “K ho ch hành ng qu c gia v DSH n n m

2010 và nh h ng n n m 2020” c xây d ng và phê duy t tri n khai Theo k t qu ki m kê r ng c công b t i Quy t nh s 2159/Q -BNN-KL ngày 17/7/2008 c a B tr ng B NN&PTNT, di n tích r ng c a

Vi t Nam là 12,837 tri u ha, v i che ph r ng t ng ng là 38,2%, trong

ó có 10,283 tri u ha r ng t nhiên

b o t n tài nguyên thiên nhiên, nh t là các vùng có tính DSH cao,

n i phân b các loài quý hi m, Chính ph Vi t Nam ã cho thành l p m t h

th ng các Khu r ng c d ng bao g m V n qu c gia, Khu d tr thiên nhiên, Khu b o t n loài/sinh c nh, Khu b o v c nh quan c phân btrên h u kh p các vùng sinh thái, g m 128 khu C n ph i hoàn thi n h

th ng chính sách, lu t pháp, nâng cao ý th c và n ng l c b o t n, huy ng

c s tham gia c a c ng ng vào công tác b o t n (D n theo Nguy n Duy Chuyên)

B ng 2.1 Phân lo i h th ng r ng c d ng Vi t Nam

2b Khu b o t n loài/sinh c nh 12 83.480

T ng c ng (Khu b o t n) 128 2.400.092

Trong 128 KBT r ng hi n nay có 30 VQG, 48 Khu d tr thiên nhiên,

12 khu b o t n loài và sinh c nh, 38 khu b o v c nh quan, v i t ng di n tích 2.400.092 ha, chi m g n 7,24% di n tích t nhiên trên t li n c a c n c

M t s khu r ng nghiên c u t i các Vi n, Trung tâm, các tr ng h c c ng ã

c th ng kê vào trong h th ng r ng c d ng, theo Lu t b o v và phát tri n r ng s a i n m 2004

H th ng các khu r ng c d ng hi n có phân b r ng kh p trên các vùng sinh thái toàn qu c Tuy nhiên h th ng các khu r ng c d ng hi n nay

có c i m là ph n l n các khu r ng c d ng u có di n tích nh , phân bphân tán Trong s 128 KBT có 14 khu có di n tích nh h n 1000 ha, chi m 10,9% Các khu có di n tích nh h n 10.000 ha là 52 khu, chi m 40,6% các khu b o t n, bao g m VQG 4 khu, 9 khu d tr thiên nhiên, 9 khu b o v

loài, 30 khu b o v c nh quan Ch có 12 khu có di n tích t 50.000 ha trlên Nhi u khu b o t n còn bao chi m nhi u di n tích t nông nghi p, t th

c , ranh gi i m t s khu b o t n trên th c a ch a rõ ràng, còn có tranh

ch p, tính liên k t các khu y u, ch a hình thành c các hành lang liên k t các KBT nh , có nhi u c i m gi ng nhau v.v

Ngoài các KBT, các hình th c b o t n d i ây c ng ã c công

nh n Vi t Nam : 5 khu D tr sinh quy n qu c gia c UNESCO công

nh n: Khu C n gi (Tp H Chí Minh), Khu Cát Tiên ( ng Nai, Lâm ng

và Bình Ph c), Khu Cát Bà (Tp H i Phòng), khu ven bi n ng b ng Sông

H ng (Nam nh và Thái Bình) và khu D tr sinh quy n Kiên Giang; 2 khu

di s n thiên nhiên th gi i: Khu V nh H Long (Qu ng Ninh) và Khu Phong Nha - K Bàng (Qu ng Bình);4 khu di s n thiên nhiên c a Asean: 4 VQG:

Ba b (B c C n), Hoàng Liên (Lào Cai), Ch Mom Rây ( Kon Tum) và Kon

Ka Kinh ( Gia Lai); 2 khu Ramsar: V n qu c gia Xuân Th y, (t nh Nam nh) và VQG Cát Tiên)

M t s v n t n t i trong b o t n hi n nay:

H th ng các KBT có nhi u KBT có di n tích nh , tính liên k t y u nên

h n ch n các ho t ng b o t n trên ph m vi khu v c r ng

Ranh gi i các KBT ph n l n ch a c phân nh rõ ràng trên th c

a, các ho t ng xâm l n, vi ph m trong các KBT còn x y ra

Ngu n ngân sách cho b o t n còn h n ch , ch y u d a vào ngu n ngân sách Nhà n c, các khu b o t n thu c a ph ng qu n lý có ngu n ngân sách r t h n ch cho các ho t ng b o t n, ch a có chính sách c th

xã h i hóa công tác b o t n

M t s chính sách v KBT còn thi u, nh chính sách u t , qu n lý vùng m v.v

H th ng phân h ng c a Vi t Nam ã c quy nh trong Lu t B o

v và phát tri n r ng n m 2004 và ã áp d ng trên th c t Tuy nhiên phân

lo i các khu r ng c d ng c a Vi t Nam so v i h th ng phân h ng c a IUCN, 1994 có m t s i m ch a phù h p: H th ng phân h ng c a Vi t Nam l n l n gi a h ng và phân h ng: Khu b o t n loài/sinh c nh là m t h ng (category) trong h th ng phân h ng 6 h ng c a IUCN có m c tiêu qu n lý khác nhau, không th x p vào phân h ng (Sub- category) c a khu b o t n thiên nhiên c

Chúng ta còn l n l n trong vi c s p x p các VQG và khu b o t n thiên nhiên, cho VQG là quan tr ng h n v m t b o t n Do v y trong m t th i gian dài, vì th y VQG c quan tâm và u t nhi u h n nên các t nh và thành ph u mu n chuy n các khu b o t n c a mình thành VQG Nên trên

th c t nhi u VQG ch a áp ng c các m c tiêu v b o t n v.v; Do h

th ng phân chia và quan ni m có s sai khác nên trong chính sách qu n lý

hi n nay ch y u v n là b o v nghiêm ng t, ch a g n k t c quan i m

B c K n; Phía Nam giáp xã B n Thi, huy n Ch n, t nh B c K n

Khu b o t n cách trung tâm th tr n B ng L ng, huy n Ch n 35 km

v phía B c giao thông i l i khó kh n ây là khu r ng còn t ng i nguyên v n v i h sinh thái a d ng, phong phú và n i li n v i Khu B o t n thiên nhiên Na Hang (Tuyên Quang)

2.3.2 c i m khí h u

Theo s li u th ng kê c a tr m Khí t ng thu v n huy n Ch n -

B c K n thì Khu b o t n n m trong vùng khí h u nhi t i gió mùa M t n m chia làm 2 mùa rõ r t: Mùa hè nóng m, m a nhi u và mùa ông khí h u khô

l nh; Nhi t Trung bình n m dao ng t 20-22oC; L ng m a trung bình

n m t 1.153 - 1.528 mm; m không khí dao ng kho ng 75 - 82%, cao

nh t là 88% t p trung vào tháng 7 trong n m

Trong khu v c có 1 con su i chính b t ngu n t xã S n Phú, huy n Na Hang, t nh Tuyên Quang ch y theo h ng Tây B c và ra h Ba B , có chi u dài kho ng 9 km Ngoài ra còn su i T Han và m t s khe nh , su i

ch y ng m trong lòng núi á

2.3.4 i u ki n kinh t - xã h i

Khu b o t n ti p giáp và n m trên a bàn c a xã Xuân L c, ng L c

và B n Thi, v i t ng s 1.732 h , 7.608 kh u, trong ó 89,5 % là ng bào dân t c thi u s và ph n l n là ng bào Dao, Tày và Mông Các h sinh s ng bên trong vùng lõi c a KBT u là ng i Dao, h s ng và canh tác bên trong KBT t lâu i, ch y u là làm r y và thu hái lâm s n theo mùa

B ng 2.2 Dân s , dân t c và tình tr ng ói nghèo

các xã xung quanh Khu b o t n

TT Xã

Di n tích t nhiên (ha)

S thôn

Dân s

S h nghèo (h (%))

Thành ph n dân t c

S h

S

kh u

Kinh (s

kh u (%))

Thi u

s (s

kh u (%))

Tên dân

t c thi u s

1 B n

Thi 6.499 9 506 1.901

42 (8,3)

669 (35,2)

1.232 (68,8)

Dao, Tày, H’mông, Nùng, Hoa

L c 3.662 10 557 2.378

96 (17,2)

131 (5,5)

2.247 (94,5)

Dao, H’mông

3 Xuân

L c 8.421 14 669 3.329

388 (50,5) -

3.329 (100)

Tày, Dao, H’Mông

T ng 18.582 33 1.732 7.608 526

(30,4)

800 (10,5)

6.808 (89,5) -

(Ngu n: UBND các xã vùng m, tháng 11/2012)

Trong khu v c Khu b o t n là vùng sâu, vùng xa, c h ng chính sách 135 c a Nhà n c, trong ó h nghèo chi m 45,13%, i s ng nhân dân còn g p nhi u khó kh n

C dân trong vùng ch y u s ng b ng ngh canh tác lúa n c và các

lo i cây tr ng nông nghi p nh ngô, s n, khoai tàu, các lo i u.Do a hình

d c, ph thu c nhi u vào i u ki n t nhiên và trình canh tác ch a cao nên

m c dù ng i dân có kinh nghi m tr ng lúa n c nh ng n ng su t không cao

Các lo i rau màu nh Ngô, S n… th ng c tr ng trên nh ng n i

t cao, b ng ph ng nh ng không có i u ki n khai hoang ru ng n c Do

N ng

su t (t /ha)

S n

(t n)

Di n tích (ha)

N ng

su t (t /ha)

S n l ng (t n)

(Ngu n: UBND các xã B n Thi, ng L c và Xuân L c)

2.3.5 Khái quát v tài nguyên r ng khu v c nghiên c u

HST r ng khu b o t n ã b suy gi m nhi u v ch t l ng, các tr ng thái r ng IIIA2, IIIA3 còn nhi u và phân b t p trung trong phân khu b o vnghiêm ng t c a Khu b o t n R ng nguyên sinh ch a b tác ng u t t

tr ng thái r ng IIIb tr lên v i tr l ng trên 200m3/ha Các loài cây g ph

bi n g m nh ng cây cao trên 30m, ng kính 70 n 80 cm, nhi u cây n trên 100 cm, m t 15 - 20 cây/ha R ng có tán t quãng không liên t c, tàn che 0,3 - 0,5(Theo báo cáo t ng th quy ho ch Khu b o t n loài và sinh

c nh Nam Xuân L c 2012)

R ng th sinh ph c h i sau khai thác ki t phân b khu v c chân và

s n núi, n i g n các khu dân c hay ng i l i thu n l i Do tác ng c a khai thác, tr l ng c a ki u r ng này không cao t 80 - 110m3/ha

R ng th sinh ph c h i sau n ng r y là nh ng kho nh nh phân bvùng chân núi li n k v i r ng nguyên sinh hay r ng th sinh b khai thác

ki t R ng có 1 t ng cây g , 1 t ng cây b i và th m t i, t ng cây g cao 6 –

8 m, ng kính 10 – 15 cm, m t 500 – 600 cây/ha, tàn che 0,5 - 06

Các ch ng trình d án nh Ch ng trình 327/CP, 661/CP, 134/CP, 135/CP c a Chính ph b c u ã c i thi n i u ki n c s h t ng, phát tri n lâm nghi p xã h i nh ng v n không th h n ch c tình tr ng ng i dân xâm h i n r ng khai thác g và s n b n ng v t r ng trái phép

Hi n nay, ng i dân ch y u thu hái ngu n lâm s n ngoài g ph c vnhu c u t i ch Tr c ây lâm s n chính do ng i dân khai thác t r ng ch

y u là g , các loài ng v t ph c v làm nhà và làm ngu n th c ph m, ôi khi tr thành hàng hoá T khi thành l p khu b o t n, l c l ng ki m lâm ã cùng v i ng i dân tham gia b o v r ng nên hi n t ng khai thác g và s n

b n thú r ng b a bãi không còn x y ra th ng xuyên, công khai nh tr c

Ho t ng khai thác c i un: G c i là ch t t ch y u vùng nông thôn, ng i dân th ng l y cành khô, cây khô t Khu b o t n, c bi t có

c i khô thì sau nh ng l n i l y c i h u ch t m t s cây t i trong khu v c

l n sau l i có c i khô C i un là nhu c u thi t y u hàng ngày c a các hgia ình sinh s ng xung quanh r ng, không s d ng c i làm nhiên li u thì không có ngu n nhiên li u khác thay th Ngoài l ng c i do các thôn n m trong và giáp khu b o t n khai thác ra thì hàng n m l ng c i do các thôn khác trong xã vào Khu b o t n khai thác c ng r t l n Chính vì th c n thi t

ph i có các ho t ng nh m h n khai thác v i s l ng c i un l n

Ho t ng khai thác g : Hi n t i v n còn di n ra vi c ng i dân khai thác g trái phép làm nhà, làm gia d ng cho gia ình Bên c nh ó vi c khai thác và tìm m i k h c a l c l ng ki m lâm tiêu th ra th tr ng

v n còn x y ra ây không ph i v n d gi i quy t, vì ây là nhu c u thi t

y u c a ng i dân trong khu v c Do v y, nhi u khi ng i dân n m r t rõ quy

nh c a pháp lu t c ng nh t m quan tr ng c a công tác b o t n nh ng vì l i

ích c a riêng h , h v n c tình vi ph m G n ây do có s tuyên truy n, qu n

lý ch t ch c a l c l ng Ki m lâm nên ho t ng này ngày m t gi m d n

Ho t ng khai thác lâm s n ngoài g : Lâm s n ngoài g trong khu v c

c c ng ng a ph ng thu hái, s d ng cho 2 m c ích chính là s d ng

t i ch và m c ích th ng m i M ng, n m, m c nh c ng i dân thu hái

s d ng và bán Bên c nh ó, m t s ng i dân a ph ng th ng thu hái các lo i th o d c dùng cho m c ích ch a b nh Nhìn chung vi c thu hái cây thu c c a ng i dân là không nhi u và không nh h ng l n n s a

d ng sinh h c c a KBT vì nó ch y u ph thu c vào nhu c u c a ng i dân

2.3.6.1 Giao thông

Các xã trong Khu b o t n ã có ng giao thông n trung tâm xã, ttrung tâm xã i các thôn u b ng ng t, tuy nhiên do ng t, d c cao, n n a ch t kém b n v ng nên hi n t ng s t l , th m chí tr t núi gây

t c ng không có kh n ng kh c ph c ngay Hi n nay i m t s thôn trong xã ph i i b M c dù xã ã chú tr ng xây d ng ng liên thôn, xã,

nh ng ng h p, d c, c bi t là vào mùa m a ng xá l y l i i l i r t khó kh n, gây tr ng i không nh cho vi c tu n tra c a cán b ki m lâm

2.3.6.2 Y t , giáo d c

Các xã u ã có tr m y t và cán b y t , nh ng ch a áp ng c nhu c u c a nhân dân a ph ng và c n t ng c ng cán b y t tuy n xã

áp ng t t h n nhu c u c a ng i dân

2.3.6.3 H th ng i n l i

Hi n có kho ng 75% s h c s d ng i n l i qu c gia dùng vào sinh ho t i n l i qu c gia ã góp ph n thúc y m nh m khâu s n xu t mang l i di n m o c a vùng nông thôn mi n núi trong th i k i m i S hcòn l i ch y u dùng i n th p sáng t máy thu i n nh

- Y u t n i t i: tài t p trung vào nghiên c u m t s y u t nh

h ng n b o t n DSH nh tái sinh, th m t i, a hình, t ai,

- Y u t ngo i c nh: S tác ng c a con ng i; ng v t nuôi, chchính sách, c c u t ch c c a b máy qu n lý

- a i m nghiên c u : Khu b o t n loài và sinh c nh Nam Xuân L c,

d ng sinh h c t i khu b o t n loài và sinh c nh Nam Xuân L c, huy n Ch

n, t nh B c K n

loài và sinh c nh Nam Xuân L c, huy n Ch n, t nh B c K n