Giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương thức hành chính ở việt nam

Phương thức hành chính chỉ được áp dụng trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại trong trường hợp một hoặc cả hai bên ngoài có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực nhất đị

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN THỊ VÂN ANH

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Trần Thị Hải Hà

MỤC LỤC

Trang

Trang phu ̣ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mu ̣c các từ viết tắt

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ PHƯƠNG

THỨC HÀNH CHÍNH TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH THƯƠNG MẠI 7 1.1 Khái quát phương thức hành chính trong giải quyết tranh

chấp thương mại 7

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm tranh chấp kinh doanh thương mại và

giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại 7 1.1.2 Khái niệm và đặc điểm phương thức hành chính trong giải quyết

tranh chấp kinh doanh thương mại 10 1.1.3 Phân loại tranh chấp kinh doanh thương mại giải quyết bằng

phương thức hành chính 12

1.2 Vai trò phương thức hành chính trong giải quyết tranh chấp

thương mại 14 1.3 Khái quát pháp luật quyết tranh chấp kinh doanh thương

mại bằng phương thức hành chính 16

1.3.1 Khái niệm pháp luật giải quyết tranh chấp kinh doanh thương

mại bằng biện pháp hành chính 16 1.3.2 Nội dung pháp luật giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại

bằng phương thức hành chính 17

1.4 Mối liên hệ giữa phương thức hành chính với các phương

thức giải quyết tranh chấp khác 24

1.4.1 Mối liên hệ giữa phương thức hành chính với phương thức giải

quyết tranh chấp kinh doanh thương mại ngoài Tòa án 24 1.4.2 Mối liên hệ giữa phương thức hành chính với phương thức giải

quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng Tòa án 26

Tiểu kết chương 1 29 Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH

CHẤP KINH DOANH THƯƠNG MẠI BẰNG PHƯƠNG THỨC HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM 30 2.1 Thực trạng pháp luật giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực

cạnh tranh bằng phương thức hành chính 30

2.1.1 Chủ thể của tranh chấp và nội dung giải quyết tranh chấp trong

lĩnh vực cạnh tranh bằng phương thức hành chính 30 2.1.2 Thẩm quyền giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực cạnh tranh

bằng phương thức hành chính 34 2.1.3 Trình tự thủ tục giải quyết tranh chấp và biện pháp xử lý trong

lĩnh vực cạnh tranh bằng phương thức hành chính 38 2.1.4 Thực tiễn thi hành pháp luật giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực

cạnh tranh 40

2.2 Thực trạng pháp luật giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực bảo

vệ quyền lợi người tiêu dùng bằng phương thức hành chính 53

2.2.1 Chủ thể của tranh chấp và nội dung tranh chấp trong lĩnh vực

bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 53 2.2.2 Thẩm quyền và cách thức giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực

bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 56 2.2.3 Trình tự thủ tục giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực bảo vệ

quyền lợi người tiêu dùng 58 2.2.4 Thực tiễn thi hành pháp luật giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực

bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 60

Tiểu kết chương 2 70

Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG

CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH THƯƠNG MẠI BẰNG BIỆN

PHÁP HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM 71

3.1 Phương hướng hoàn thiện pháp luật giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương thức hành chính 71

3.2 Giải pháp hoàn thiện pháp luật giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương thức hành chính 75

3.2.1 Giải pháp hoàn thiện pháp luật giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực cạnh tranh 75

3.2.2 Giải pháp hoàn thiện pháp luật giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 81

3.3 Giải pháp hoàn thiện nâng cao hiệu quả áp dụng phương thức hành chính trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại 84

Tiểu kết chương 3 87

KẾT LUẬN 88

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 91

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Công ty TNHH Công ty Trách nhiệm hữu hạn

FTA Hiệp định thương mại tự do

LDN 2014 Luật Doanh nghiệp năm 2014

LĐT 2004 Luật đầu tư năm 2004

LTM 2005 Luật thương mại năm 2005

LTTDS 2015 Luật Tố tụng dân sự năm 2015

LTTTM 2010 Luật Trọng tài Thương mại năm 2010 Luật BVQLNTD Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TPP Hiệp định thương mại Thái Bình Dương

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Sau hơn 20 năm đổi mới và mở cửa, nền kinh tế Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực, hợp tác và giao lưu thương mại ngày càng phát triển Nền kinh tế thị trường ở Việt Nam đã tạo điều kiện cho các quan hệ thương mại hình thành và phát triển đa dạng, phức tạp Để điều chỉnh và tạo khung pháp lý cho hoạt động của các doanh nghiệp, Việt Nam đã ban hành LDN

2014, LTM 2005, LĐT 2014 và LTTTM 2010, bước đầu đã giúp hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp đi đúng hướng

Khi các quan hệ thương mại càng phát triển đa dạng và phức tạp, tranh chấp xảy ra là điều tất yếu Để giải quyết tranh chấp trong kinh doanh thương mại các bên cần phải lựa chọn một phương thức giải quyết tranh chấp phù hợp dựa trên các yếu tố như mục tiêu đạt được, mối quan hệ giữa các bên, thời gian và chi phí…Pháp luật Việt Nam công nhận các phương thức giải quyết tranh chấp trong kinh doanh sau: thương lượng, hòa giải, trọng tài và tòa án Theo đó khi xảy ra tranh chấp các bên có thể trực tiếp thương lượng với nhau để giải quyết, trường hợp không thương lượng được thì có thể thực hiện với sự trợ giúp của bên thứ ba thông qua hòa giải, trọng tài hoặc tòa án Mỗi phương thức đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng nhưng nhìn chung đều hướng tới việc giải quyết xung đột giữa các bên, bảo vệ lợi ích hợp pháp và chính đáng của các bên khi tham gia vào hoạt động kinh doanh thương mại Phương thức hành chính là cách thức tác động trực tiếp của các chủ thể hành chính nhà nước lên đối tượng bằng các quyết, định hành chính mang tính bắt buộc

Phương thức này dựa trên mối quan hệ quyền lực phục tùng – từ mối quan hệ quyền hành trong tổ chức Trong các phương pháp này, theo quan

điểm của Đảng và Nhà nước ta hiện nay thì phương pháp giáo dục tư tưởng, đạo đức được đặt lên hàng đầu, phải làm thường xuyên, liên tục và nghiêm túc Biện pháp tổ chức là hết sức quan trọng, có tính khẩn cấp Phương pháp kinh tế là biện pháp cơ bản, là động lực thúc đẩy mọi hoạt động quản lý nhà nước Phương thức hành chính là rất cần thiết và khẩn trương, nhưng phải được sử dụng một cách đúng đắn

Phương thức hành chính đang là sự lựa chọn ưu tiên của chủ thể quyền

vì cho rằng với biện pháp này các chủ thể quyền có thể nhanh chóng đạt được mục đích là buộc bên bị cáo buộc chấm dứt hành vi vi phạm Trong khi một mặt, các chủ thể cho rằng chế tài hành chính còn quá nhẹ, chưa đủ sức răn đe, nhưng mặt khác họ lại khá “thờ ơ” trong việc tiến hành khởi kiện dân sự để yêu cầu áp dụng chế tài mạnh mẽ đối với bên vi phạm như buộc bồi thường thiệt hại Vậy đâu là nguyên nhân của tình trạng mâu thuẫn này?.Và đâu là những bất cập của nó? Do đó để thúc đẩy sự phát triển và áp dụng rộng rãi của phương thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng con đường hành chính, cần phải có những công trình nghiên cứu chỉ ra những ưu điểm, khuyết điểm của pháp luật hiện hành cũng như thực tiễn liên quan đến vấn đề này tại Việt Nam trên cơ sở đối chiếu và so sánh, để tăng thêm sự hiểu biết xã hội và chấp nhận rộng rãi phương thức này Với lý do như vậy, tôi chọn đề tài “Giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương thức

hành chính ở Việt Nam” Qua đó, thấy được vai trò, chức năng của phương

thức hành chính trong việc giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại Thứ nhất, có tác dụng giảm thiểu các mâu thuẫn, xung đột giữa các bên Thứ hai, tìm cách điều hòa lợi ích, cứu vãn mối quan hệ giữa hai bên Thứ ba giúp các bên tiếp cận công lý không nhất thiết bằng con đường tòa án mà vẫn đảm bảo được tính thực thi cao của kết quả giải quyết tranh chấp

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu tổng quát

Sự phát triển của nền kinh tế thị trường, tính đa dạng và phức tạp trong quan hệ thương mại làm cho tranh chấp thương mại cũng trở nên phức tạp về nội dung, gay gắt về mức độ tranh chấp và phong phú về chủng loại xuất phát

từ mục tiêu của các bên và sự hấp dẫn của nền kinh tế Việc giải quyết tranh chấp kinh doanh là cần thiết bởi giải quyết tranh chấp kinh doanh là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế, tạo môi trường kinh doanh hiệu quả, tạo niềm tin cho các doanh nghiệp trong nước và ngoài nước

Do vậy, lựa chọn một phương thức giải quyết tranh chấp kinh doanh hiệu quả là yếu tố quyết định trong việc giải quyết tranh chấp giữa các bên Một trong những phương thức đó là phương thức giải quyết tranh chấp kinh doanh bằng con đường hành chính – một phương thức giải quyết không mới nhưng vẫn chưa được các doanh nghiệp lựa chọn sử dụng rộng rãi, mà hầu hết các vụ việc được giải quyết liên quan đến các lĩnh vực đặc thù của sở hữu trí tuệ hay hàng không

3 Tính mới và những đóng góp của đề tài

Mặc dù giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương thức

trước đến nay khoa học pháp lý Việt Nam còn rất ít các công trình nghiên cứu

về vấn đề này Và hầu hết tất cả những công trình nghiên cứu chủ yếu tiếp cận phương thức hành chính trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại

từ góc độ luật thực định

Ngoài ra, nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về phương thức hành chính trong việc giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại đang tiếp tục được đặt ra và có nhu cầu giải quyết hoặc chưa được cập nhật trong pháp luật hiện hành Đây là vấn đề cấp thiết đặt ra trong tiến trình hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung, hệ thống pháp luật thương mại nói riêng ở Việt Nam

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung vào nghiên cứu về pháp luật và thực tiễn thi hành giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương thức hành chính theo pháp luật Việt Nam hiện hành

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phần lớn tranh chấp kinh doanh thương mại hiện nay được giải quyết bằng các phương thức: thương lượng, hòa giải, tòa án, trong tài Phương thức hành chính chỉ được áp dụng trong giải quyết trong một số lĩnh vực đặc biệt nhằm đảm bảo trật tự kinh tế công đó là lĩnh vực cạnh tranh và lĩnh vực bảo

vệ quyền lợi người tiêu dùng Vì vậy, phạm vi nghiên cứu luận văn này tập trung nghiên cứu về pháp luật và thực tiễn áp dụng giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương thức hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam

5 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được các nghiên cứu mà đề tài đặt ra, trong quá trình nghiên cứu, luận văn đã sử dụng những phương pháp nêu trên đồng thời kết hợp linh hoạt với một số phương pháp nghiên cứu chung của khoa học xã hội và các

phương pháp đặc thù của luật học để nghiên cứu đề tài Các phương pháp chủ yếu bao gồm: phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp phân loại,

- Phương pháp phân tích: Được sử dụng chủ yếu để làm sáng tỏ những quy định của pháp luật liên quan đến các phương thức giải quyết tranh chấp bằng phương thức hành chính

- Phương pháp tổng hợp: Được sử dụng để khái quát hóa nội dung nghiên cứu một cách hệ thống, làm cho vấn đề nghiên cứu trở nên hợp lý, dễ hiểu

- Phương pháp so sánh: Được sử dụng để so sánh quy định của pháp luật hiện hành về phương thức hành chính với các quy định của một số nước khác

- Phương pháp phân loại: Phương pháp này dùng khi phân loại các hình thức giải quyết tranh chấp bằng phương thức hành chính

6 Dự kiến kết quả

Giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương thức hành chính là phương thức giải quyết tranh chấp chưa được đề cập nhiều trong các tài liệu và công trình nghiên cứu Việc nghiên cứu một cách tổng quát, toàn diện phương thức hành chính trong giải quyết kinh doanh thương mại sẽ giúp chúng ta hiểu đầy đủ về lý luận cũng như thực tiễn về phương thức này ở nước ta Pháp luật hành chính trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại ở nước ta còn nhiều điều cần phải hoàn thiện để tạo niềm tin cho các nhà đầu tư, kinh doanh trong hoạt động kinh doanh thương mại

Từ những phân tích, so sánh và nhận định về khái niệm giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại, đặc biệt là sử dụng phương thức hành chính trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại Luận văn sẽ vạch ra một cái nhìn khái quát vấn đề, thực trạng pháp luật điều chỉnh trong kinh doanh thương mại ở nước ta hiện nay

Phân tích, đánh giá những ưu điểm và hạn chế của hệ thống pháp luật hành chính giải quyết tranh chấp; thực tiễn áp dụng phương thức hành chính vào việc giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại ở Việt Nam Trên cơ sở

đó đưa ra nhận xét về những bất cập của hệ thống pháp luật hành chính trong kinh doanh thương mại, từ đó có những định hướng, kiến nghị để xây dựng và hoàn thiện pháp luật hành chính trong kinh doanh thương mại ở Việt Nam phù hợp với yêu cầu thực tiễn trong nước và thế giới

7 Nội dung nghiên cứu

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu từ 3 phần, bao gồm:

Chương 1: Những vấn đề lý luận pháp luật về phương thức hành chính

trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại

Chương 2: Thực trạng pháp luật giải quyết tranh chấp kinh doanh

thương mại bằng phương thức hành chính ở Việt Nam

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi

hành pháp luật về giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng biện pháp hành chính ở Việt Nam

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ PHƯƠNG THỨC HÀNH CHÍNH TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP

KINH DOANH THƯƠNG MẠI

1.1 Khái quát phương thức hành chính trong giải quyết tranh chấp thương mại

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm tranh chấp kinh doanh thương mại và giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại

 Khái niệm tranh chấp kinh doanh thương mại và giải quyết tranh

chấp kinh doanh thương mại

Thương mại là hoạt động ra đời trong lịch sử của con người trên cơ sở phân công lao động xã hội, nó tồn tại và phát triển qua nhiều hình thái xã hội khác nhau Sự ra đời và phát triển của thương mại gắn liền với nền kinh tế hàng hóa lưu thông Khi có sự phân công lao động lần thứ ba trong xã hội loài người, sự ra đời của thương nghiệp ra đời thì xuất hiện tầng lớp mới mua đi bán lại hàng hóa để kiếm lời gọi là thương nhân và từ đó hành vi thương mại

ra đời Sự phổ biến rộng rãi của những hành vi thương mại này tạo nên hoạt động giao thương mà ngày nay người ta gọi là kinh doanh thương mại

Thời kì nền kinh tế hóa tập trung, thuật ngữ thương mại với nghĩa là một hoạt động ít khi được sử dụng và chỉ đến khi nước ta bước vào thời kì chuyển sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, thuật ngữ thương mại mới được sử dụng trở lại Theo Khoản 2 Điều 5 Luật thương mại năm 1997

quy đinh: “Hoạt động thương mại là việc thực hiện một hay nhiều hành vi

thương mại của thương nhân, bao gồm việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ thương mại và các hành vi xúc tiến thương mại nhằm mục đích lợi nhuận hoặc nhằm thực hiện các chính sách kinh tế - xã hội” [15, Điều 5]

Sự mở rộng khái niệm thương mại được ghi nhận lần đầu tiên trong Pháp lệnh trọng tài thương mại năm 2003 trong bối cảnh Việt Nam kí kết Hiệp định thương mại Việt Nam – Hoa Kì Theo khoản 3 Điều 2 của Pháp lệnh trọng tài thương mại, hoạt động thương mại là việc thực hiện một hay nhiều hành vi thương mại của cá nhân, tổ chức kinh doanh bao gồm mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, phân phối, đại diện, đại lí thương mại; thuê, cho thuê, thuê mua, xây dựng, tư vấn, kĩ thuật, li măng, đầu tư, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, thăm dò, khai thác, vận chuyển hàng hóa, hành khách là các hành vi thương mại khác theo pháp luật Cũng thừa nhận những nội dung được ghi nhận trong Pháp lệnh trọng tài thương mại nhưng khái quát hơn, tại Khoản 1 Điều 3 Luật thương mại 2005 đã ghi nhận khái niệm thương mại như

sau: “Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, xúc tiến

thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác” [18, Điều 3]

Pháp luật giải quyết tranh chấp thương mại là tổng thế những quy phạm pháp luật điều chỉnh các tranh chấp phát phát sinh từ hoạt động thương mại Những tranh chấp phát sinh từ hoạt động kinh doanh thương mại là những tranh chấp liên quan đến quyền và nghĩa vụ khi các chủ thể tham gia hoạt động thương mại

 Đặc điểm tranh chấp kinh doanh thương mại và giải quyết tranh

chấp kinh doanh thương mại

Chủ thể tranh chấp kinh doanh thương mại: Tranh chấp thương mại diễn ra chủ yếu giữa các thương nhân hoạt động thương mại với nhau Tuy nhiên trong một số trường hợp, các cá nhân, tổ chức không phải là thương nhân cũng có thể là chủ thể của tranh chấp thương mại, đó là các Tổ chức, cá nhân khác hoạt động có liên quan đến thương mại Điều này xuất phát từ đặc điểm của từng mối quan hệ thương mại cụ thể Có mối quan hệ thương mại phải được giao kết giữa các thương nhân với nhau, tuy nhiên cũng có những

mối quan hệ thương mại có thể được giao kết giữa thương nhân với cá nhân,

tổ chức không phải là thương nhân được ghi nhận trong Khoản 3 Điều 29 Bộ luật tố tụng dân sự 2005 và được ghi nhận với cùng nội dụng tại Khoản 4 Điều 30 Bộ luật tố tụng dân sự 2015 (BLTTDS 2015) [22, Điều 4]

Nội dung tranh chấp kinh doanh thương mại: Tranh chấp thương mại

chính là sự mâu thuẫn, bất đồng hay xung đột về quyền mà nghĩa vụ (về lợi ích vật chất) của các bên trong hoạt động thương mại Nói cách khác, tranh chấp thương mại có nội dung liên quan đến lợi ích vật chất của các tranh chấp Lợi ích vật chất đó thường được xem xét dưới góc độ là giá trị của tranh chấp thương mại

Căn cứ phát sinh tranh chấp thương mại là hành vi vi phạm hợp đồng hoặc vi phạm pháp luật Trong nhiều trường hợp, tranh chấp thương mại phát sinh do các bên có vi phạm hợp đồng và xâm hại lợi ích của nhau, tuy nhiên cũng có thể có những vi phạm xâm hại lợi ích của các bên nhưng không làm phát sinh tranh chấp

Trong tranh chấp kinh doanh thương mại hai phương pháp được nhắc đến chủ yếu là phương pháp giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án (thương lượng, hòa giải) và phương pháp giải quyết tranh chấp bằng Tòa án Mỗi phương thức có sự khác nhau về tính chất pháp lý, nội dung của thủ tục, trình

tự tiến hành Các bên có quyền tự do lựa chọn phương thức phù hợp, phụ thuộc vào lợi thế mà mỗi phương thức có thể mang lại, mức độ phù hợp của phương thức so với nội dung tính chất của tranh chấp và thiện chí của các bên Xuất phát từ quan hệ xã hội được thiết lập trong kinh doanh thương mại dựa trên sự tự nguyện và bình đẳng về quyền và nghĩa vụ Do đó, khi xảy ra tranh chấp về kinh doanh thương mại, pháp luật tôn trọng sự tự do thỏa thuận các bên về lựa chọn các bên về phương thức Giai đoạn đầu khi xảy ra tranh chấp các bên thường áp dụng phương thức thương lượng – hai bên cùng ngồi

lại bàn bạc, thỏa thuận cùng nhau tìm hướng giải quyết tranh chấp, tháo gỡ sự hiểu lầm hoặc nhờ bên thứ ba làm chủ điều hành cuộc đàm phán, thương lượng của hai bên (phương thức hòa giải) Khi một trong hai bên hoặc cả hai bên không có thiện chí tự giải quyết tranh chấp thì một bên có yêu cầu khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền

1.1.2 Khái niệm và đặc điểm phương thức hành chính trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại

 Khái niệm phương thức hành chính trong giải quyết tranh chấp kinh

doanh thương mại

Khi cuộc thương lượng, hòa giải của hai bên không đạt được kết quả như mong muốn thì một hoặc cả hai bên có thể nhờ đến một cơ quan tài phán nhà nước (Tòa án) hoặc một tổ chức tài phán (Trọng tài thương mại) để tiến hành phân xử giải quyết tranh chấp giữa các bên Hai phương pháp trên được

áp dụng rất phổ biến và chiếm ưu thế trong việc giải quyết tranh chấp thương mại hiện nay Tuy nhiên, trong kinh doanh thương mại có những lĩnh vực đặc biệt chủ thể hoặc có vị trí, vai trò quan trọng liên quan đến việc quản lý hành chính trong lĩnh vực kinh tế, đảm bảo an toàn trật tự xã hội mà khi tranh chấp kinh doanh thương mại trong lĩnh vực xảy ra nó không chỉ xâm phạm quyền

và lợi ích của các chủ thể trong quan hệ thương mại mà còn xâm phạm đến trật tự quản lý hành chính trong lĩnh vực đó Chính vì sự đặc biệt trong những lĩnh vực này mà cần một phương thức giải quyết đặc biệt bổ trợ cho hai phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án và bằng Tòa án đó là phương thức giải quyết tranh chấp bằng phương thức hành chính

Trong quản lý Nhà nước, phương pháp hành chính là cách thức tác động của chủ thể hành chính nhà nước lên đối tượng của hành chính nhà nước (cá nhân, tổ chức) nhằm đạt những mục tiêu xác định Phương pháp này tác động lên trực tiếp của các chủ thể hành chính nhà nước bằng các quyết định hành chính mang tính bắt buộc

 Đặc điểm phương thức hành chính trong giải quyết tranh chấp kinh

doanh thương mại

Về chủ thể: Cũng giống như phương thức giải quyết tranh chấp bằng

hòa giải, Tòa án hay trọng tài, ngoài chủ thể là các bên đang xảy ra mâu thuẫn

về quyền và lợi ích kinh tế thì phương thức hành chính cũng có sự xuất hiện của chủ thể thứ ba là trung gian để tiết hành phân xử, giải quyết tranh chấp thương mại Chủ thể thứ ba này là một cơ quan hành chính nhà nước, đại diện nhà nước mang quyền lực công, đưa ra quyết định để giải quyết tranh chấp giữa các bên, quyết định này có tính bắt buộc các bên trong tranh chấp thương mại bắt buộc thi hành Phương thức hành chính chỉ được áp dụng trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại trong trường hợp một hoặc cả hai bên ngoài có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực nhất định được pháp luật quy định trong hoạt động thương mại và hành vi vi phạm này cũng là nguyên nhân gây ra tranh chấp thương mại giữa các bên Song song cùng quyết định giải quyết tranh chấp thì cơ quan hành chính có thẩm quyền giải quyết tranh chấp này có thể ban hành quyết định cá biệt xử phạt vi phạm hành chính đối với một hoặc các chủ thể có hành vi vi phạm

Phương pháp điều chỉnh chính: phương thức hành chính trong giải quyết

tranh chấp kinh doanh thương mại là nguyên tắc mệnh lệnh – phục tùng Quyết định giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương thức hành chính được cơ quan quản lý Nhà nước trong lĩnh vực thương mại ban hành đại diện cho quyền lực Nhà nước buộc các bên tranh chấp phải chấp hành

Hiệu lực pháp lý: Bản chất phương thức hành chính trong giải quyết

tranh chấp kinh doanh thương mại là hoạt động hành chính của các cơ quan hành chính nhà nước bằng quyền hạn và nhiệm vụ hành chính của mình tiến hành phát hiện và xử lý những hành vi xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong một số lĩnh vực nhất định Kết quả giải quyết tranh chấp được ban hành dưới

hình thức văn bản - quyết định và quyết định của cơ quan hành chính có giá trị chung thẩm (nếu không có khiếu nại) sau một khoảng thời gian nhất định (thường là 30 ngày)

Mặc dù kết quả giải quyết tranh chấp kinh doanh thương bằng phương thức hành chính có thể kèm theo quyết định xử phạt vi phạm hành chính và đều do cơ quan hành chính có thẩm quyền áp dụng nhưng phương thức hành chính được áp dụng để giải quyết tranh chấp không phải là phương thức xử lý hành chính thông thường Xử phạt hành chính được áp dụng với tất cả lĩnh vực hành chính (kinh tế, vi phạm an toàn giao thông) đối với các hành vi xâm phạm trực tiếp đến trật tự công mà không hướng đến một cá nhân, tổ chức cụ thể nào Trong khi đó, phương thức hành chính trong giải quyết tranh chấp chỉ được áp dụng trong một số lĩnh vực nhất định (cạnh tranh, bảo vệ người tiêu dùng), một hoặc cả hai bên trong quan hệ thương mại có hành vi xâm phạm quyền lợi tư của nhau đồng thời vi phạm những quy định pháp luật hành chính trong hoạt động thương mại, tuy nhiên dù vi phạm những quy định pháp luật đó nhưng chủ thể vi phạm không nhất thiết sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính

1.1.3 Phân loại tranh chấp kinh doanh thương mại giải quyết bằng phương thức hành chính

Như đã phân tích ở các tiểu mục trên, bản chất của tranh chấp thương mại là tranh chấp giữa các bên cá nhân, tổ chức hoạt động trong kinh doanh thương mại và vì mục đích lợi nhuận, tôn trọng sự thỏa thuận của các bên không mang nặng việc xử lý bằng phương pháp hành chính Tuy nhiên, không phải tranh chấp kinh doanh thương mại nào đểu có thể áp dụng phương thức hành chính giải quyết Để kiểm soát hoạt động thương mại thì cơ quan nhà nước tùy theo chức năng nhiệm vụ của mình mà dùng khung pháp lý để quản

lý sao cho an toàn và công bằng, minh bạch nhất

Phương thức hành chính không được áp dụng để giải quyết tranh chấp ở tất cả các lĩnh vực trong hoạt động kinh doanh thương mại mà chỉ được áp dụng trong một số lĩnh vực đặc biệt liên quan đến quản lý hành chính nhất định

Căn cứ vào lĩnh vực nảy sinh tranh chấp cần giải quyết bằng biện pháp hành chính trong tranh chấp tranh chấp kinh doanh thương mại được chia thành: các tranh chấp trong lĩnh vực cạnh tranh và các tranh chấp lĩnh vực bảo

vệ quyền lợi người tiêu dùng Việc phân chia này được tiến hành dựa trên đặc điểm của chủ thể trong lĩnh vực cạnh tranh và lĩnh vực bảo vệ người tiêu dùng Các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật cạnh tranh thường là thương nhân ngang nhau về quyền và lợi ích, ngang nhau về khả năng tự bảo vệ mình khi xảy ra tranh chấp và tranh chấp này xảy ra khi các chủ thể tham gia trong lĩnh vực cạnh tranh Các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật bảo vệ người tiêu dùng gồm người tiêu dùng – thương nhân, trong đó chủ thể người tiêu dùng yếu thế hơn về mọi mặt như khả năng tiếp nhận thông tin sản phẩm, khả năng

về kinh tế để tham gia giải quyết tranh chấp và tranh chấp phát sinh trong hoạt động mua – bán hàng hóa với một bên cung cấp hàng hóa và một bên mua hàng hóa để tiêu dùng

Căn cứ vào trình tự giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng biện pháp hành chính chia thành: tranh chấp được giải quyết theo thủ tục tố tụng (tố tụng cạnh tranh) và tranh chấp được giải quyết được theo thủ tục hành chính (giải quyết yêu cầu bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng) Việc phân chia này được tiến hành dựa trên đặc điểm về thủ tục giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực cạnh tranh và lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Thủ tục tố tụng cạnh tranh và thủ tục hành chính trong lĩnh vực bảo vệ người tiêu dùng đều giống nhau ở chỗ có sự tham gia của bên thứ ba là các cá nhân, cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền đại diện cho quyền lực nhà nước đứng ra giải quyết tranh chấp và thủ tục giải quyết được bắt đầu bằng việc có

đơn yêu cầu của một bên cho rằng bên còn lại đang xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình Tuy nhiên, trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, pháp luật ưu tiên bảo vệ người tiêu dùng hơn so với các nhà cung ứng hàng hóa, dịch vụ, điều này xuất phát từ sự chênh lệch về quyền lợi và khả năng tự vệ mình khi bên yếu thế nghiêng về phía người tiêu dùng Còn trong lĩnh vực cạnh tranh, pháp luật áp dụng giải quyết được áp dụng ngang bằng cho các bên có tranh chấp, cá nhân và cơ quan hành chính nhà nước đưa ra quyết định dựa trên quy định của pháp luật mà không ưu tiên bảo vệ một bên tranh chấp nào cụ thể Ngoài ra, lĩnh vực cạnh tranh và lĩnh vực bảo vệ người tiêu dùng có những đặc điểm khác nhau rất lớn về phạm vi và nội dung hoạt động do đó mà thủ tục tố tụng cạnh tranh và thủ tục hành chính trong lĩnh vực bảo vệ người tiêu dùng cũng có sự khác nhau để phù hợp với từng lĩnh vực

1.2 Vai trò phương thức hành chính trong giải quyết tranh chấp thương mại

Đứng trước bối cảnh, Nhà nước ta đang sự đẩy mạnh hợp tác, hội nhập quốc tế như hiện nay, sự mở rộng hợp tác kinh doanh thương mại khiến cho những tranh chấp trong lĩnh vực này phát sinh ngày càng nhiều với nội dung ngày càng phức tạp và không thể không kể đến cả những tranh chấp mà một hoặc cả hai bên có hành vi xâm phạm trật tự quản lý hành chính Nhà nước Những hành vi này là hành vi trái pháp luật, xâm phạm an ninh và trật tự, an toàn xã hội mà không phải tội phạm thì những biện pháp hành chính xuất hiện không chỉ với vai trò duy trì trật tự xã hội, ổn định xã hội mà trong quá trình

xử lý những cá nhân, tổ chức vi phạm mà còn giúp giải quyết luôn những tranh chấp đang xảy ra giữa các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật kinh doanh thương mại

Mặt khác, những phương thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại truyền thống như giải quyết tranh chấp ngoài tố tụng (Hòa giải,

Thương lượng, trọng tài thương mại) và giải quyết tranh chấp trong tố tụng (Tòa án) giải quyết những tranh chấp thương mại đơn thuần về lợi ích, có nghĩa là các bên tham gia quan hệ xã hội kinh doanh thương mại đang có tranh chấp về lợi ích của mình với chủ thể còn lại và các bên tranh chấp này không vi phạm quy định pháp luật quản lý hành chính nào, không ảnh hưởng đến an ninh trật tự hay quyền lực công nào Trong khi đó, biện pháp giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương thức hành chính có nội dung chính là phát hiện, xử lý những cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật

về quản lý hành chính, trong quá trình phát hiện và xử lý những chủ thể này đồng thời giúp giải quyết tranh chấp giữa chủ thể vi phạm và chủ thể bị xâm phạm quyền lợi và lợi ích Phương thức này xuất hiện vừa giúp giữ gìn bảo

vệ trật tự, quyền lợi công đồng thời còn tham gia giải quyết những tranh chấp thương mại đang xuất hiện

Bằng việc sử dụng quyền lực công của mình và dựa trên những quy định của pháp luật, phương thức hành chính bảo vệ bên yếu thế về trong trong tranh chấp thương mại đối với chủ thể là người tiêu dùng yếu thế khi đứng trước sự xâm phạm quyền và lợi ích của doanh nghiệp nhau như người tiêu dùng có quyền lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp, khi phát sinh tranh chấp, quy phạm pháp luật điều chỉnh các giao dịch giữa thương nhân và người tiêu dùng sẽ được giải thích theo hướng có lợi cho người tiêu dùng, nghĩa vụ chứng minh trong tranh chấp bảo vệ người tiêu dùng thuộc về doanh nghiệp

Ngoài ra, thông qua hoạt động quản lý, giám sát của mình những cơ quan hành chính có thể quyền còn có thể cung cấp những chứng cứ giúp cho quá trình khởi kiện dân sự đòi bồi thường trong những vụ án kinh tế, hỗ trợ Tòa án, các đương sự trong việc làm sáng tỏ những tình tiết còn mờ nhạt trong vụ án Sự xuất hiện của phương thức hành chính và mảnh ghép “hoàn hảo” còn thiếu trong việc giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại

1.3 Khái quát pháp luật quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương thức hành chính

1.3.1 Khái niệm pháp luật giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng biện pháp hành chính

Trong tranh chấp kinh doanh thương mại, phương pháp hành chính chỉ được áp dụng bởi các cơ quan hành chính có thẩm quyền trong lĩnh vực nhất định theo quy định của pháp luật như cạnh tranh, bảo vệ người tiêu dùng Các

cơ quan hành chính có thẩm quyền áp dụng phương pháp hành chính trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng cách ban hành các quyết định hành chính Nếu như phương pháp giải quyết tranh chấp trong Tòa án và ngoài Tòa án đều lấy nguyên tắc tôn trọng quyền bình đẳng của các bên làm gốc khi giải quyết như thương lượng, hòa giải – các bên tự do thỏa thuận dựa trên nguyên tắc bình đẳng và ngang bằng nhau về quyền và nghĩa vụ Ngay cả khi giải quyết bằng phương thức Tòa án nguyên tắc tôn trọng sự thỏa thuận của hai bên vẫn được đặt lên hàng đầu dù rằng Tòa án là cơ quan nhà nước – đại diện cho quyền tư pháp của nhà nước ban hành những quyết định, bản án mang quyền lực buộc các bên phải tuân theo nhưng khi xét xử trong những vụ

án trong lĩnh vực thương mại Tòa án luôn xem xét sự tự do thỏa thuận của các bên trước khi đưa ra phán quyết độc lập của mình

Tuy nhiên, trong phương pháp hành chính giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại lại không ưu tiên nguyên tắc tôn trọng sự thỏa thuận của các bên lên hàng đầu do những lĩnh vực kinh doanh thương mại thuộc thẩm quyền của cơ quan hành pháp giải quyết liên quan đến quản lý hành chính và việc áp dụng phải theo quy định hành chính nhà nước đã được xây dựng và ban hành trong từng lĩnh vực cụ thể Những quyết định hành chính ban hành để giải quyết tranh chấp phải dựa trên những quy định pháp luật ban hành trong những lĩnh vực cụ thể mà không dựa vào ý chí hay sự tự thỏa thuận của các bên

Việc áp dụng phương pháp này khi giải quyết tranh chấp giữa các bên không có nghĩa các cơ quan hành chính có thẩm quyền có quyền tài phán mà chỉ đơn thuần là đang thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính của mình trong lĩnh vực kinh doanh thương mại mà sự khiếu nại của các chủ thể bị xâm phạm

là một trong những cơ sở để các cơ quan hành chính thực hiện nhiệm vụ của mình thông qua đó giải quyết được những tranh chấp giữa các chủ thể trong quan hệ thương mại

Từ những phân tích trên, có thể hiểu rằng phương thức hành chính trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại là những tranh chấp trong hoạt động thương mại được giải quyết bởi một cá nhân, cơ quan nằm trong hệ thống hành pháp thông qua một thủ tục hành chính mà pháp luật quy định

1.3.2 Nội dung pháp luật giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương thức hành chính

Theo pháp luật Thương mại của Việt Nam hiện nay, phương thức hành chính trong giải quyết tranh chấp chưa được chính thức được ghi nhận tại bất

kì văn bản pháp luật, Theo Điều 317 Luật Thương mại 2005 những hình thức giải quyết tranh chấp được thừa nhận theo pháp luật Việt Nam bao gồm:

“1 Thương lượng giữa các bên

2 Hòa giải giữa các bên do một cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân được các bên thỏa thuận chọn làm trung gian hòa giải

3 Giải quyết tại Trọng tài hoặc Tòa án” [18, Điều 317]

Phương thức hành chính trong giải quyết tranh chấp kinh doanh chỉ được gián tiếp thừa nhận việc quy định những cá nhân, cơ quan hành chính Nhà nước có thẩm quyền giải quyết một số vụ việc tranh chấp trong một số lĩnh vực đặc biệt và cụ thể như lĩnh vực cạnh tranh và lĩnh vực bảo vệ người tiêu dùng hay nói cách khác Như trong lĩnh vực cạnh tranh, tranh chấp hoạt động thương mại xảy ra khi một chủ thể thể có hành vi cạnh tranh không lành

mạnh hoặc hành vi hạn chế cạnh tranh xâm phạm quyền và lợi ích của một hoặc nhiều chủ thể khác và tranh chấp này được giải quyết bằng phương thức hành chính khi chủ thể bị xâm phạm có đơn khiếu nại lên cá nhân, cơ quan hành chính có thẩm quyền để giải quyết yêu cầu của mình Một ví dụ khác trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tranh chấp giữa người tiêu dùng và nhà cung ứng dịch vụ hành hóa bắt đầu được áp dụng phương thức hành chính bằng việc người tiêu dùng khiếu nại lên cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền giải quyết yêu cầu thông qua thủ tục hành chính mà pháp luật quy định Công thức giải quyết bài toán tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương thức hành chính đó là một tranh chấp kinh doanh thương mại được một cá nhân, tổ chức trong hệ thống tư pháp giải quyết thông qua một thủ tục hành chính do pháp luật quy định

Pháp luật giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại hành chính bao gồm tổng thể những quy phạm pháp luật về giải quyết tranh chấp trong hoạt động thương mại (chủ yếu trong lĩnh vực cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng) Thông qua xây dựng hành lang pháp luật liên quan đến khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong từng lĩnh vực cụ thể, phương thức hành chính giúp giải quyết tranh chấp thương mại bảo vệ các bên trong quan hệ thương mại

Xét về bản chất, phương thức hành chính được áp dụng bởi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền với mục đích chính là bảo vệ trật tự , quyền lợi công

do đó mà phương thức này mang những nét đặc thù bởi quyền lực công và được áp dụng chủ yếu trong Luật công Ngược lại, lĩnh vực kinh doanh thương mại được điều chỉnh bởi Luật tư, nơi quyền lợi tư được pháp luật thừa nhận và bảo vệ Nguyên tắc điều chỉnh chung của Luật tư được ưu tiên đó là tôn trọng ý chí và sự thỏa thuận của các bên trong quan hệ pháp luật nhưng nguyên tắc này không được ưu tiên áp dụng trong Luật công và trong phương thức hành chính cũng không được ưu tiên áp dụng Đây cũng là điểm khiến

hiện này có nhiều quan điểm cho rằng phương thức hành chính không được thừa nhận là một trong những phương thức giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực kinh doanh thương mại Để xét phương thức hành chính có phải là phương thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại không ta có thể xem xét các khía cạnh về mục đích, ý chí của các bên tranh chấp trong giải quyết tranh chấp và kết quả khi áp dụng phương pháp này trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại Xét về mục đích, phương pháp hành chính được áp dụng trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại chủ yếu là

để giữ gìn trật tự kinh tế, duy trì sự ổn định trong lĩnh vực thương mại nhưng cũng đồng thời giải quyết quyền lợi tư của chủ thể khiếu nại và cũng là chủ thể trong tranh chấp thương mại, vì vậy phương pháp hành chính cũng được

áp dụng nhằm mục đích giải quyết tranh chấp thương mại Xét về ý chí của các bên tranh chấp trong giải quyết tranh chấp, các chủ thể trong tranh chấp kinh doanh thương mại có thể lựa chọn có hoặc không giải quyết tranh chấp theo phương thức hành chính bằng cách nộp hoặc không nộp đơn khiếu nại lên các cơ quan hành chính có thẩm quyền để giải quyết yêu cầu của mình Thông qua giải quyết yêu cầu của chủ thể này, phương thức hành chính được

áp dụng cũng giải quyết luôn tranh chấp thương mại đang tồn tại, do đó kết quả áp dụng phương thức hành chính cũng chấm dứt được tranh chấp thương mại đang diễn ra

Phương thức hành chính là một phương thức khá đặc biệt về nguyên tắc

áp dụng và lĩnh vực do đó chủ thể trong tranh chấp thương mại được áp dụng nguyên tắc này cũng mang những đặc điểm đặc biệt (người tiêu dùng trong quan hệ pháp luật bảo vệ người tiêu dùng) và lĩnh vực được áp dụng có vai trò quan trọng trong việc giữ gìn ổn định, trật tự kinh tế xã hội (lĩnh vực cạnh tranh) Người tiêu dùng trong quan hệ pháp luật bảo vệ người tiêu dùng là một chủ thể yếu thế về nhiều mặt (kinh tế, thông tin, khả năng tự vệ…) so với

thương nhân mà pháp luật dân sự, thương mại thông thường không đủ chế tài bảo vệ chủ thể này vì vậy mà người tiêu dùng cần được sức mạnh quyền lực bảo vệ mà cụ thể là các cá nhân, tổ chức hành chính có thẩm quyền có nhiệm vụ quản lý và giám sát trong lĩnh vực này Cạnh tranh là một lĩnh vực ảnh hưởng đến kết cấu hạ tầng của nền kinh tế, cạnh tranh cũng là một trong những yếu tố quan trọng quyết định đến sự ổn định, trật tự của nền kinh tế, do

đó, đây là một lĩnh vực khá quan trọng cần được giám sát và quản lý chặt chẽ

từ cơ quan hành chính Từ vị trí quan trọng của cạnh tranh trong nền kinh tế nên dù các chủ thể cạnh tranh không có gì đặc biệt so với các tranh chấp kinh doanh thương mại khác nhưng vẫn có thể áp dụng phương thức hành chính trong lĩnh vực này

Cũng giống như phương thức giải quyết tranh chấp khác, các tranh chấp kinh doanh thương mại bằng hình thức hành chính được bắt đầu bằng việc một chủ thể trong quan hệ kinh doanh thương mại nộp đơn khiếu nại lên

cơ quan hành chính có thẩm quyền để yêu cầu xử lý cá nhân, tổ chức (cũng là chủ thể trong quan hệ pháp luật kinh doanh thương mại) mà chủ thể khiếu nại cho rằng các cá nhân, tổ chức đó đã xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình Trong nhiệm vụ và quyền hạn của mình, các cá nhân, cơ quan hành chính có thẩm quyền xem xét tính hợp pháp đơn khiếu nại, giải quyết đơn khiếu nại theo pháp luật chuyên ngành và theo pháp luật xử lý vi phạm hành chính của từng lĩnh vực cụ thể từ đó giải quyết yêu cầu của chủ thể khiếu nại

từ đó giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại phát sinh

Phương thức hành chính trong giải quyết tranh chấp thương mại gắn liền với phương pháp quản lý hành chính – tổ chức của Nhà nước Phương pháp tác động dựa vào các mối quan hệ tổ chức của hệ thống quản lý Trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương pháp hành chính,

cơ quan hành chính Nhà nước có thẩm quyền sự dụng quyền lực đại diện cho

Nhà nước đưa ra những quyết định hành chính buộc các bên tranh chấp phải tuân thủ, chấp hành quyết định được ban hành Phương pháp hành chính mang đặc điểm đặc thù của pháp luật hành chính đó là mệnh lệnh – phục tùng Đây là một điểm rất đặc trưng của phương pháp này Nếu như ở phương pháp giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án và phương pháp giải quyết bằng Tòa

án nguyên tắc tôn trọng sự thỏa thuận của các bên trong quan hệ thương mại được đặt lên hàng đầu, thì giải quyết tranh chấp bằng phương thức hành chính thì nguyên tắc được áp dụng đầu tiên khi xem xét giải quyết thì ở phương pháp hành chính nguyên tắc mệnh lệnh – phục tùng lại được ưu tiên áp dụng hơn trong khi nguyên tắc tắc tự do – bình đẳng của các bên trong quan hệ kinh doanh thương mại chỉ là nguyên tắc phụ để xem xét để đưa quyết định giải quyết tranh chấp

Vì sao có sự khác nhau trong nguyên tắc áp dụng giữa phương pháp hành chính và các phương pháp giải quyết tranh chấp thương mại khác khi cùng giải quyết tranh chấp trong hoạt động kinh doanh thương mại ? Chính bởi phương pháp hành chính thể hiện chính chất quyền lực phục tùng xuất phát từ quyền lực của Nhà nước, phương pháp hành chính được áp dụng không chỉ với mục đích giải quyết tranh chấp thương mại đơn mà còn xuất phát từ vai trò quản lý xã hội, giữ gìn trật tự trong hoạt động kinh doanh thương mại Khi một cá nhân, tổ chức có yêu cầu (dưới hình thức khiếu nại)

cơ quan hành chính có thẩm quyển giải quyết tranh chấp khi thấy quyền và lợi ích của mình bị chủ thể khác xâm phạm nhưng yêu cầu của cá nhân, tổ chức này chỉ được chấp nhận yêu cầu khi cơ quan hành chính có thẩm quyền thấy rằng sự hành vi xâm phạm của chủ thể kia không chỉ xâm phạm quyền và lợi ích tư (cá nhân, tổ chức khác) mà còn xâm phạm hoạt động quản lý hành chính nhà nước hay vi phạm pháp luật hành chính Chính vì xuất hiện hành vi

vi phạm hành chính Nhà nước hay có sự xâm phạm quyền lợi công nên nếu

nguyên tắc tự do – bình đẳng trong kinh doanh thương mại được áp dụng thì trật tự công không được đảm bảo cũng từ đó gây ra nhiều hệ lụy nguy hiểm trong công tác giữ gìn trật tự,ổn đinh, an toàn xã hội nói chung và trật sự, an toàn, ổn định trong hoạt động kinh doanh thương mại nói riêng

Trong phương thức hành chính trong giải quyết tranh chấp thương mại

các chủ thể không ngang nhau về quyền và nghĩa vụ Phương thức giải quyết

tranh chấp hành chính một bên là cơ quan hành chính (hành pháp) có nhiệm vụ quyền hạn giải quyết tranh chấp trong một lĩnh vực cụ thể nhất định và một bên là các bên tranh chấp kinh doanh thương mại ngang nhau về quyền

và nghĩa vụ Cũng giống như phương pháp giải quyết tranh chấp bằng Tòa án thì phương pháp hành chính cũng không có đối trọng ngang bằng về quyền lực giữa các bên Cơ quan hành chính giải quyết tranh chấp đại diện cho quyền lực công của nhà nước nên tất cả những quyết định và kết luận của các

cơ quan này đều có tính chất bắt buộc các chủ thể tranh chấp buộc phải thi hành Xuất phát từ tính chất nghiệp vụ của các quan hệ xã hội kinh doanh thương mại được giải quyết nên yêu cầu đặt ra là phải có một tổ chức riêng rẽ, bao gồm những nhà chuyên môn kinh tế - kĩ thuật có trình độ và trách nhiệm cao được bổ nhiệm bằng trình tự và thủ tục đặc biệt Chính sự đối trọng không cân bằng về quyền lực và xuất phát từ mục đích quản lý hành chính mà khi giải quyết tranh chấp thương mại bằng phương pháp hành chính các bên tranh chấp không được lựa chọn pháp luật áp dụng hay đề xuất phương án giải quyết tranh chấp

Quyết định ban hành để giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương thức hành chính có hiệu lực “chung thẩm” Những kết luận, quyết định được hình thành sau mỗi quá trình giải quyết tranh chấp đều được ban hành bởi các cơ quan hành pháp, tuy nhiên có những cơ quan hành chính giải quyết tranh chấp có phương thức tổ chức và hoạt động thiên hướng “tư pháp”

Những quyết định và kết luận của các cơ quan quản lý nhà nước về tranh chấp kinh doanh thương mại đại diện cho quyền lực công của nhà nước nên nó có tính chất cưỡng chế đối với các bên tranh chấp Ngoài ra, những quyết định, kết luận này thường không có hiệu lực thi hành ngày mà phải sau một thời gian luật định (tùy từng lĩnh vực, thường là 30 ngày) và có hiệu lực “chung thẩm” trong cơ quan hành pháp

Phương pháp hành chính không được áp dụng cho mọi tranh chấp kinh doanh thương mại Trong hoạt động kinh doanh thương mại, nguyên tắc quan trọng nhất và được ưu tiên áp dụng đó là “Nguyên tắc tự do, tự nguyện thoả thuận trong hoạt động thương mại” được ghi nhận tại ĐIều 11 Luật Thương mại 2005 với nội dung các bên trong hoạt động thương mại có quyền tự do thỏa thuận xác lập quyền và nghĩa vụ giữ các bên, sự tự do thỏa thuận này được Nhà nước tôn trọng và bảo vệ nhưng sự thỏa thuận này không trái với các quy định của pháp luật, thuần phong mỹ tục và đạo đức xã hội [18, Điều 11] Hành

vi áp đặt, cưỡng ép, đe doạ, ngăn cản bên được thực hiện hành vi nào là những hành vi bị cấm trong kinh doanh thương mại Các bên tham gia hoạt động kinh doanh thương mại được tự do thỏa thuận không chỉ thể hiện trong quá trình giao kết hợp đồng, thực hiện hợp đồng mà còn đến việc lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp nếu có Trong khi đó, phương pháp hành chính là phương pháp áp dụng chủ yếu nguyên tắc mệnh lệnh – phục tùng, sự

tự do thỏa thuận và ý chí của các bên sẽ không là yếu tố được đặt lên hàng đầu để áp dụng giải quyết tranh chấp Sẽ là rất khó khăn và bất hợp lý khi dùng một phương pháp áp dụng nguyên tắc mệnh lệnh- phục tùng để giải quyết tất cả những tranh chấp trong lĩnh vực đề cao sự tự nguyện, ý chí độc lập của các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật như trong hoạt động kinh doanh thương mại Điều đó không chỉ gây khó khăn cho kết quả quá trình giải quyết tranh chấp không được diễn ra công bằng, hợp tình hợp lý mà còn có

thể ảnh hưởng không đến hoạt động kinh doanh thương mại trong nền kinh tế quốc dân cũng như là làm giảm sức hút đầu tư từ các nước, quốc gia khác khi

mà sự tự nguyện và tự do ý chí của họ được thừa nhận trong quá trình giao kết và thực hiện hợp đồng nhưng khi xảy ra tranh chấp lại áp dụng pháp luật một nước khác để giải quyết yêu cầu của họ, điều đó là không thỏa đáng

Mặt khác, nếu phương pháp hành chính được trao “quyền” giải quyết trên tất cả các lĩnh vực của kinh doanh thương mại, điều đó có thể khiến sự chồng chéo về thẩm quyền giữa các cơ quan hành pháp (các cơ quan hành chính được trao quyền giải quyết tranh chấp) và các cơ quan tư pháp (hệ thống Tòa án) và phương pháp hành chính còn có nguy cơ triệt tiêu sự tồn tại của các hình thức giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án như là thương lượng, hòa giải và Trọng tài thương mại khi mà pháp luật nước ta hiện nay chưa có hành lang pháp lý vững chắc thừa nhận kết quả giải quyết của các hình thức này và hiệu quả thi hành kết quả của những hình thức này lại càng không được đảm bảo trên thực tế

1.4 Mối liên hệ giữa phương thức hành chính với các phương thức giải quyết tranh chấp khác

1.4.1 Mối liên hệ giữa phương thức hành chính với phương thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại ngoài Tòa án

Trong bốn phương thức được thừa nhận hiện nay để giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại được thừa nhận theo pháp luật Việt Nam hiện nay là Thương lượng, Hòa giải, Trọng tài thương mại và Tòa án thì phương thức Thương lượng, Hòa giải và Trọng tài thương mại không mang ý chí quyền lực của Nhà nước (không nhân danh quyền lực của Nhà nước để đưa ra phán quyết như Tòa án) mà chủ yếu được giải quyết dựa trên nền tảng ý chí tự định đoạt của các bên tranh chấp hoặc phán quyết của bên thứ ba độc lập (bên thứ ba là chủ thể do các bên thỏa thuận lựa chọn) theo thủ tục linh hoạt, mềm

dẻo và đảm bảo tối đa quyền tự định đoạt của các bên trong tranh chấp mà không bị rằng buộc nghiêm ngặt, chặt chẽ bởi các thủ tục tố tụng như giải quyết tranh chấp tại Tòa án hay giải quyết tranh chấp bởi các cơ quan hành chính Nhà nước Những phương thức giải quyết tranh chấp thương mại này còn bảo đảm tối đa uy tín cũng như bí mật của các bên tranh chấp, góp phần củng cố và duy trì mối quan hệ hợp tác lâu dài giữa các bên tranh chấp, góp phần củng cố và duy trì mối quan hệ hợp tác lâu dài giữa các bên Trong khi

đó, phương thức hành chính là phương thức giải quyết tranh chấp thương mại mang ý chí quyền lực Nhà nước được tiến hành theo thủ tục nghiêm ngặt và chặt chẽ theo quy định của pháp luật Chính vì những ưu điểm đó, mà hầu hết các tranh chấp kinh doanh thương mại hiện nay đều áp dụng phương thức thương lượng hòa giải trước khi áp dụng phương thức hành chính hay Tòa án

Tuy nhiên, một trong những nhược điểm lớn nhất của thương lượng

và hòa giải đó là kết quả của hai phương thức này thường không được đảm bảo thực hiện Việc kết quả có được thực hiện hay không còn phải phụ thuộc

và ý chí và sự tự nguyện của các bên có đồng ý và tự giác thực hiện không Quá trình áp dụng sẽ trở về mốc ban đầu và lãng phí khi một hoặc cả hai bên tranh chấp phá vỡ sự thỏa thuận Phương thức hành chính lại khắc phục được nhược điểm này của Thương lượng và hòa giải, khi những quyết định giải quyết tranh chấp được ban hành của các cơ quan hành chính có thẩm quyền có tính cưỡng chế buộc các bên phải tuyệt đối tuân thủ trong một thời hạn nhất định theo luật định khiến quyền và lợi ích của các bên được giải quyết nhanh chóng

Bên cạnh đó, có những tranh chấp mà các biện pháp các bên tự nguyện giải quyết không đảm bảo được trật tự xã hội, quyền lợi công, quyền lợi tư của một nhóm chủ thể yếu thế trong xã hội (như người tiêu dùng) thì phương thức hành chính lại có thể dùng quyền lực công để đảm bảo thực hiện được

Dù trong tranh chấp kinh doanh thương mại phương thức hành chính chỉ được áp dụng trong một số ít lĩnh vực và điều kiện áp dụng cũng khá phức tạp nhưng trong cả những lĩnh vực đấy các chủ thể vẫn áp dụng phương thức Thương lượng, hòa giải, Trọng tài trước khi áp dụng phương thức hành chính (như là lĩnh vực bảo vệ người tiêu dùng) Điều này giúp làm giảm tải áp lực vụ việc lên các cơ quan hành chính có thẩm quyền đồng thời tạo điều kiện cho các bên tranh chấp được tự do giải quyết tranh chấp vụ việc theo ý chí của mình trong khuôn khổ pháp luật cho phép

1.4.2 Mối liên hệ giữa phương thức hành chính với phương thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng Tòa án

Đối với tranh chấp kinh doanh thương mại được giải quyết bằng phương thức hành chính có mối quan hệ tương hỗ đặc biệt quan trọng với Tòa án

Hành chính tài phán và hành chính điều hành vốn là hai mặt luôn tồn tại song song trong hoạt động quản lý nói chung của cơ quan hành pháp Về

lý luận, tài phán hành chính theo nghĩa rộng là hoạt động giải quyết hành chính giữa công dân và công quyền, giữa một bên là Nhà nước, cá nhân và tổ chức được Nhà nước trao quyền thực hiện một nhiệm vụ, quyền hạn nhất định liên quan đến quản lý hành chính nhà nước và một bên là công dân – người chịu sự quản lý của những cá nhân, cơ quan nhà nước được giao quyền đó

Tài phán hành chính là hoạt động gắn liền với quản lý hành chính và sự xuất hiện của nó đặc trưng và gắn liền với từng kiểu Nhà nước và pháp luật Ngày nay, quyền tài phán hành chính được trao cho hệ thống cơ quan chuyên biệt chuyên tiến hành xét xử các vụ án trong lĩnh vực hành chính đó là Tòa hành chính Tòa án hành chính nằm trong hệ thống tòa án nhân dân và được Nhà nước trao quyền xét xử các vụ kiện hành chính hay nói cách khác Tòa án hành chính hoạt động xét xử các tranh chấp hành chính giữa công quyền và công dân Dù xét xử những vụ kiện hành chính nhưng Tòa án hành chính lại

hoạt động theo quy định riêng của hệ thống tư pháp và xét xử dựa trên tố tụng hành chính được ban hành độc lập so với những quy định hành chính do cơ quan hành pháp đưa ra và thực hiện

Những quyết định, bản án hành chính mà Tòa án hành chính ban hành

có giá trị bắt buộc không chỉ với công dân (là đương sự trong vụ án hành chính) mà còn với cả các cá nhân, tổ chức thực hiện những nhiệm vụ, chức năng do Nhà nước trao quyền là đương sự trong vụ án hành chính Dù các cá nhân, cơ quan này không chịu sự quản lý hay giám sát của Tòa án nhưng vẫn

có thể phải tuân theo những quyết định, bản án do Tòa án ban hành

Trong giải quyết kinh doanh thương mại bằng phương thức cũng vậy, những quyết định của cá nhân, cơ quan nhà nước có thẩm quyền được ban hành để giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại giữa các bên cũng có thể bị hủy hoặc buộc phải thi hành bởi Tòa án có thẩm quyền

Tài phán hành chính tổ chức và hoạt động xét xử các tranh chấp hành chính phát sinh khi có đơn khởi kiện hành chính khi có đơn khởi kiện vụ án hành chính giữa công dân và tổ chức của họ với các cá nhân, tổ chức công quyền

Đối tượng của tài phán hành chính ở Việt Nam là các quyết định hành chính cá biệt hoặc các hành vi hành chính của cơ quan, cá nhân công quyền như quyết định kỷ luật buộc thôi việc công chức giữ chức vụ từ Tổng Cục trưởng và tương đương trở xuống, quyết định giải quyết khiếu nại về quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh, danh sách cử tri… (trừ quyết định hành chính, hành vi hành chính thuộc phạm vi bí mật nhà nước trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, ngoại giao theo quy định của pháp luật; quyết định, hành vi của Tòa án trong việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính, xử lý hành vi cản trở hoạt động tố tụng, quyết định hành chính, hành vi hành chính mang tính nội bộ của cơ quan, tổ chức – theo Khoản 1 Điều 30 Luật Tố tụng

hành chính) [23, Điều 30] bị công dân khởi kiện sau khi đã được cơ quan có

thẩm quyền giải quyết theo thủ tục khiếu nại Trong khi đó, những tranh chấp kinh doanh thương mại được giải quyết theo phương thức hành chính được cơ quan hành chính có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục hành chính nhằm đảm bảo quyền và lợi ích cho các bên tranh chấp và việc giải quyết tranh chấp đó thông qua những quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính (chủ yếu là quyết định hành chính) Những quyết định hành chính và hành vi hành chính này cũng có thể là đối tượng của tài phán hành chính hay nói cách khác là những quyết định hành chính, hành vi hành chính được ban hành để giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại có thể là đối tượng xét xử của Tòa

án hành chính Do đó, kết quả giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại được giải quyết bằng phương thức hành chính có thể bị thay đổi bởi quyết định, phán quyết của Tòa án hành chính

Tiểu kết chương 1

Nhìn nhận tổng thể các vấn đề lí luận liên quan tới giải quyết tranh chấp có thể thấy, lý luận pháp luật về phương thức hành chính còn mới chưa được đề cập nhiều Phương thức hành chính trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại về lý luận chưa được chính thức thừa nhận là một phương thức giải quyết tranh chấp trong hoạt động thương mại mà nó chỉ được thừa nhận gián tiếp thông qua quy định quy định thẩm quyền của một số cá nhân,

cơ quan trong hệ thống hành pháp về giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại Phạm vi áp dụng giải quyết tranh chấp thương mại bằng phương pháp hành chính còn bị hạn chế và giới hạn chỉ trong một số lĩnh vực đặc biệt về chủ thể và lĩnh vực quản lý Tuy phạm vi áp dụng hạn chế nhưng xét trong bối cảnh tình hình kinh tế xã hội của Việt Nam hiện nay thì phương pháp hành chính trong giải quyết tranh chấp thương mại lại có vị trí

và vai trò không nhỏ Phương thức hành chính góp phần vào giữ gìn trật tự

xã hội trong hoạt động thương mại, bảo vệ quyền lợi công và quyền lợi tư của một nhóm chủ thể yếu thế trong xã hội khi tranh chấp với chủ thể khác trong hoạt động thương mại

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH THƯƠNG MẠI BẰNG PHƯƠNG THỨC HÀNH CHÍNH

Tranh chấp xảy ra khi ít nhất có hai chủ thể xung đột nhau về quyền và lợi ích do đó nhóm chủ thể đang có tranh chấp có ít nhất hai chủ thể đang tranh chấp nhau trong lĩnh vực cạnh tranh, các chủ thể này ngang nhau về quyền và nghĩa vụ được pháp luật bảo vệ là như nhau

Chủ thể trung gian đóng vai trò giải quyết tranh chấp đại diện cho quyền lực nhà nước đóng vai trò đưa ra quyết định giải quyết tranh chấp Chủ thể trung gian đại diện cho quyền lực Nhà nước vì vậy quyết định của chủ thể trung gian có tính cưỡng chế buộc nhóm chủ thể đang có tranh chấp phải tuân thủ do đó mà không có sự cân bằng về quyền lực giữa nhóm chủ thể đang có tranh chấp và chủ thể trung gian

 Nội dung giải quyết tranh chấp

Một trong những hình thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng phương thức hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh đó chính là “tố

tụng cạnh tranh” Để tránh gây nhầm lẫn định nghĩa hoạt động “tố tụng” trong cạnh tranh của cơ quan hành chính và hoạt động “tố tụng” trong hoạt động tư

pháp, Luật cạnh tranh đã quy định tại khoản 9 Điều 3 như sau: “Tố tụng cạnh

tranh là hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo trình tự, thủ tục, giải quyết, xử lý vụ việc cạnh tranh theo quy định của Luật này” [16, Điều 3]

Tố tụng cạnh tranh được áp dụng cho những vụ việc liên quan đến cạnh tranh Đó là những vụ việc có dấu hiệu vi phạm quy định của Luật cạnh tranh bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền điều tra, xử lí theo quy định định của pháp luật Tiêu chí về dấu hiệu vi phạm Luật cạnh tranh là tiền đề để loại bỏ một số những hoạt động quản lý hành chính – kinh tế khác ra khỏi khái niệm tố tụng cạnh tranh Nói các khác thì tố tụng cạnh tranh là một bộ phận của hoạt động quản lý hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh và thực thi pháp luật cạnh tranh

Theo quan điểm của Tiến sĩ Vũ Đặng Hải Yến viết tại “Chương VII Pháp luật về cạnh tranh ở Việt Nam hiện nay” trong giáo trình Luật Thương mại có cho rằng, cơ quan quản lý hành chính vừa có thẩm quyền xem xét, xử

lý và lại còn có quyển xử phạt các hành vi cạnh tranh không lành mạnh là xâm phạm luật tư Vì hành vi cạnh tranh không lành mạnh là hành vi nhằm vào một đối thủ cụ thể chứ không nhằm xâm hại lợi ích chung của nền kinh tế

mà Nhà nước quan tâm Hậu quả bất lợi chỉ có thể xảy ra với đối thủ cạnh tranh mà việc yêu cầu cấm thực hiện và bồi thường thiệt hại (nếu có) sẽ được tiến hành xét xử tại Tòa án trong một vụ án dân sự cụ thể Tuy nhiên, theo quan điểm của riêng em, nếu xét trên khía cạnh quản lý nhà nước thì việc quy định quyền hạn cho cơ quan quản lý như vậy là hoàn toàn hợp lý Pháp luật về cạnh tranh có quy định cụ thể những hành vi được coi là cạnh tranh không lành mạnh và bị cấm, việc các chủ thể biết hoặc buộc phải biết những quy định pháp luật này mà vẫn cố tình vi phạm thì hành vi đó không chỉ xâm

phạm lợi ích của đối thủ cạnh tranh mà còn xâm phạm đến trật tự quản lý trong lĩnh vực cạnh tranh này Hoạt động cạnh tranh sẽ ra sao, việc điều tiết cạnh tranh sẽ như thế nào khi liên tục xảy ra những hành vi cạnh tranh không lành mạnh mà không bị xử phạt Thêm vào đó đối thủ cạnh tranh vị xâm phạm muốn đòi lại quyền lợi của mình bằng hình thức kiện tại Tòa án thì rất

có thể trong thời gian đó hành vi cạnh tranh không lành mạnh vẫn diễn ra gây lũng loạn hoạt động cạnh tranh trong thương mại, điều đó khiến Nhà nước khó kiểm soát và điều tiết hoạt động cạnh tranh này

Cách tiến hành tố tụng cạnh tranh có mô hình khá giống với tố tụng trong hoạt động tư pháp ở chỗ theo Luật cạnh tranh thì các chủ thể tham gia tố tụng cạnh tranh bao gồm 03 nhóm, đó là: Cơ quan tiến hành tố tụng cạnh tranh; người tiến hành tố tụng cạnh tranh và Người tham gia tố tụng cạnh tranh Trong ba nhóm chủ thể trong tố tụng cạnh tranh thì Cơ quan tiến hành

tố tụng cạnh tranh và người tiến hành tố tụng cạnh tranh sẽ được đề cập sâu ở

phần “Các cơ quan có thẩm quyền trong giải quyết kinh doanh thương mại

bằng phương thức hành chính”

Luật cạnh tranh có quy định: “Tổ chức, cá nhân cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm hại do hành vi vi phạm quy định của Luật này (sau đây gọi chung là bên khiếu nại) có quyền khiếu nại đến cơ quan quản lý cạnh tranh” Như vậy, trong pháp luật của cạnh tranh cũng thừa nhận gián tiếp thẩm quyền giải quyết tranh chấp liên quan đến cạnh tranh không lành mạnh (một trong những lĩnh vực thuộc hoạt động kinh doanh thương mại) khi có một bên cho rằng mình bị xâm hại về quyền và lợi ích và khiếu nại đến cơ quan có thẩm quyền Ngoài ra, việc tố tụng cạnh tranh có thể xuất hiện nếu cơ quan quản lý cạnh tranh phát hiện có dấu hiệu vi phạm quy định

về Luật cạnh tranh cũng có thể khiến cho việc điều tra sơ bộ vụ việc cạnh tranh được tiến hành theo quyết định của cơ quan cạnh tranh (Khoản 2 Điều

86 Luật cạnh tranh) [16, Điều 86]

Như vậy, điều kiện “cần” để một vụ tranh chấp kinh doanh thương mại được giải quyết theo thủ tục tố tụng cạnh tranh đó là một hoặc nhiều chủ thể hành vi cạnh tranh không lành Theo Khoản 4 Điều 3 Luật cạnh tranh có

giải thích là hành vi cạnh tranh của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh

trái với các chuẩn mực thông thường về đạo đức kinh doanh, gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp

pháp của doanh nghiệp khác hoặc người tiêu dùng Những hành vi được coi

là hành vi cạnh tranh không lành mạnh được liệt kê cụ thể tại Điều 39 Luật cạnh tranh bao gồm:

1 Chỉ dẫn gây nhầm lẫn;

2 Xâm phạm bí mật kinh doanh;

3 ép buộc trong kinh doanh;

4 Gièm pha doanh nghiệp khác;

5 Gây rối hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp khác;

6 Quảng cáo nhằm cạnh tranh không lành mạnh;

7 Khuyến mại nhằm cạnh tranh không lành mạnh;

8 Phân biệt đối xử của hiệp hội;

9 Bán hàng đa cấp bất chính;

10 Các hành vi cạnh tranh không lành mạnh khác theo tiêu chí xác định tại khoản 4 Điều 3 của Luật này do Chính phủ quy định [16, Điều 39]

Điều kiện “đủ” để một vụ tranh chấp kinh doanh thương mại được giải quyết theo thủ tục tố tụng cạnh tranh đó là hành vi phạm pháp luật về cạnh tranh kia phải bị khiếu nại bởi chủ thể (cá nhân, pháp nhân) có quyền lợi bị xâm hại bởi chủ thể vi phạm hoặc bị cơ quan quản lý cạnh tranh phát hiện dấu hiệu vi phạm và cả hai trường hợp trên đều phải có quyết định điều tra

sơ bộ vụ việc cạnh tranh của thủ trưởng cơ quan quản lí cạnh tranh Như