Công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn từ thực tiễn thành phố Đồng 4 Hới, tỉnh Quảng Bình (Luận văn thạc sĩ)

Công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn từ thực tiễn thành phố Đồng 4 Hới, tỉnh Quảng Bình (Luận văn thạc sĩ)Công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn từ thực tiễn thành phố Đồng 4 Hới, tỉnh Quảng Bình (Luận văn thạc sĩ)Công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn từ thực tiễn thành phố Đồng 4 Hới, tỉnh Quảng Bình (Luận văn thạc sĩ)Công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn từ thực tiễn thành phố Đồng 4 Hới, tỉnh Quảng Bình (Luận văn thạc sĩ)Công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn từ thực tiễn thành phố Đồng 4 Hới, tỉnh Quảng Bình (Luận văn thạc sĩ)Công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn từ thực tiễn thành phố Đồng 4 Hới, tỉnh Quảng Bình (Luận văn thạc sĩ)Công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn từ thực tiễn thành phố Đồng 4 Hới, tỉnh Quảng Bình (Luận văn thạc sĩ)Công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn từ thực tiễn thành phố Đồng 4 Hới, tỉnh Quảng Bình (Luận văn thạc sĩ)Công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn từ thực tiễn thành phố Đồng 4 Hới, tỉnh Quảng Bình (Luận văn thạc sĩ)Công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn từ thực tiễn thành phố Đồng 4 Hới, tỉnh Quảng Bình (Luận văn thạc sĩ)Công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn từ thực tiễn thành phố Đồng 4 Hới, tỉnh Quảng Bình (Luận văn thạc sĩ)Công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn từ thực tiễn thành phố Đồng 4 Hới, tỉnh Quảng Bình (Luận văn thạc sĩ)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ …………/………… ……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

THỪA THIÊN HUẾ - NĂM 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ …………/………… ……/……

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

Chuyên ngành: QUẢN LÝ CÔNG

Mã số: 60 34 04 03

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS VŨ ĐỨC ĐÁN

THỪA THIÊN HUẾ - NĂM 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan: Luận văn “Công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn – từ thực tiễn thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình ” là công trình nghiên cứu của bản thân tôi và chưa từng công bố ở bất kỳ nơi nào Mọi sự giúp đỡ để hoàn thiện đề tài này đã được cảm ơn đầy đủ, các thông tin trích dẫn trong đề tài nghiên cứu này điều đã được chỉ rõ nguồn gốc, trung thực

Thừa Thiên Huế, ngày 28 tháng 12 năm 2017

Học viên

Lê Thị Diệu Khánh

LỜI CẢM ƠN

Để thực hiện và hoàn thành đề tài luận văn này ngoài sự nổ lực,cố gắng của bản thân tôi đã nhận được nhiều sự hỗ trợ, giúp đỡ và tạo điều kiện của thầy cô, các cơ quan, đồng nghiệp, bạn bè và người thân

Trước hết tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến thầy giáo PGS.TS Vũ Đức Đán người hướng dẫn khoa học trực tiếp, đã tận tình hướng dẫn, động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn Cơ sở học viện hành chính quốc gia khu vực miền Trung, Khoa sau đại học – Học viện Hành chính quốc gia cùng toàn thể các thầy, cô giáo đã tận tình truyền đạt những kiến thức quý báu và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập tại trường

Tôi xin chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo và cán bộ, đồng nghiệp cơ quan Thành ủy Đồng Hới đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thiện luận văn này

Cuối cùng, tôi xin trân trọng cảm ơn tập thể lớp cao học Quản lý công HC20.T5- Cơ sở Học viện Hành chính quốc gia khu vực miền Trung, các đồng nghiệp, gia đình và bạn bè đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ, cổ vũ và động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Tuy đã nhiều cố gắng, nhưng trong luận văn này không tránh khỏi những tồn tại, hạn chế Tôi rất mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô và những người quan tâm để đề tài được hoàn thiện hơn./

Trân trọng cảm ơn!

Học viên

Lê Thị Diệu Khánh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN 9 1.1 Cơ sở lý luận về công khai, minh bạch trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn 9 1.1.1 Những khái niệm liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài 9 1.1.2 Sự cần thiết phải công khai, minh bạch trong thực hiện dân chủ ở cơ

sở 16 1.2 Cơ sở pháp lý về công khai, minh bạch trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn 18 1.2.1 Căn cứ pháp lý thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn 18 1.2.2 Nội dung công khai, minh bạch trong hoạt động của chính quyền cấp

xã theo pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn 22 1.2.3 Hình thức công khai, minh bạch trong hoạt động của chính quyền cấp

xã theo pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn 24 1.3 Những yếu tố tác động đến công khai, minh bạch trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn 26 1.3.1 Trình độ chuyên môn, phẩm chất, năng lực, ý thức trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã trong thực hiện pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn 27 1.3.2 Công tác tuyên truyền và tổ chức thực hiện của chính quyền và các tổ chức chính trị xã hội cấp xã 28 1.3.3 Hệ thống pháp luật, chế tài xử lý 29 1.3.4 Địa bàn dân cư, trình độ dân trí, nhận thức của người dân 30

Kết luận chương 1 32

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CÔNG KHAI, MINH BẠCH TRONG PHÁP LỆNH THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN TẠI THÀNH PHỐ ĐỒNG HỚI, TỈNH QUẢNG BÌNH 33

2.1 Các yếu tố tác động đến quá trình thực hiện công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình 33

2.1.1 Đặc điểm vị trí địa lý, tự nhiên 33

2.1.2 Đặc điểm kinh tế- xã hội 34

2.1.3 Về đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã 36

2.1.4 Tổ chức bộ máy chính quyền nhà nước ở địa phương - chủ thể thực hiện công khai, minh bạch trong Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn 38

2.2 Tổ chức triển khai và kết quả thực hiện công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình 43

2.2.1 Tổ chức chỉ đạo triển khai thực hiện pháp lệnh 43

2.2.2 Hình thức tổ chức thực hiện 46

2.2.3 Nội dung thực hiện 50

2.3 Đánh giá kết quả thực hiện công khai, minh bạch trong Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình 77

2.3.1 Ưu điểm 77

2.3.2 Hạn chế 82

2.3.3 Nguyên nhân của những kết quả đạt được 85

2.3.4 Nguyên nhân của những hạn chế 85

Kết luận chương 2 89

Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH THỰC HIỆN

CHỦ Ở XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN 90

3.1 Phương hướng thực hiện công khai, minh bạch trong Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường thị trấn 90

3.1.1 Phương hướng chung 90

3.1.2 Phương hướng tăng cường sự công khai, minh bạch trong thực hiện Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn của địa phương 93

3.2 Giải pháp đẩy mạnh thực hiện công khai, minh bạch trong Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường thị trấn 94

3.2.1 Giải pháp chung 94

3.2.2 Giải pháp cho thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình 109

Kết luận chương 3 111

KẾT LUẬN 111 TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

CNXH : Chủ nghĩa xã hội MTTQ : Mặt trận Tổ quốc Nxb : Nhà xuất bản UBTVQH : Ủy ban Thường vụ Quốc hội XHCN : Xã hội chủ nghĩa

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Tình hình đội ngũ cán bộ, công chức các xã, phường trên địa bàn thành phố Đồng Hới theo độ tuổi 36 Bảng 2.2: Đánh giá về mức độ công khai 11 nội dung cần phải công khai cho nhân dân biết theo quy định của pháp lệnh 34 69

pháp lệnh 34 76

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài luận văn

Dân chủ là bản chất của chế độ XHCN, là mục tiêu và động lực phát triển xã hội Nhận thức được tầm quan trọng đó mà Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng việc thực hiện dân chủ, phát huy quyền làm chủ của nhân dân là mục tiêu cao nhất, đồng thời là động lực to lớn của cách mạng nước ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Ngày nay, trong công cuộc đổi mới, chúng

ta phải phát huy nội lực là chính, đồng thời hợp tác quốc tế có hiệu quả để tiến hành thắng lợi công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Nội lực quan trọng nhất là con người, là nhân dân với tất cả sức mạnh vật chất và ý chí, trí tuệ của mình Phát huy quyền làm chủ của nhân dân là tạo ra nguồn lực dồi dào vô tận ấy Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói “Thực hành dân chủ là cái chìa khóa vạn năng có thể giải quyết mọi khó khăn” [24, tr.249]

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII của Đảng tiếp tục khẳng định “Tiếp tục phát huy dân chủ XHCN, bảo đảm tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân Mọi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước phải xuất phát từ nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, được nhân dân tham gia ý kiến Dân chủ phải được thực hiện đầy đủ, nghiêm túc trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Bảo đảm để nhân dân tham gia ở tất cả các khâu của quá trình đưa ra những quyết định liên quan đến lợi ích, cuộc sống của nhân dân Tiếp tục thực hiện tốt dân chủ

ở cơ sở ”[13, tr.169]

Trong hệ thống chính quyền địa phương, chính quyền cấp xã (phường, thị trấn) giữ một vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng vì đây là nơi trực tiếp tổ chức, vận động nhân dân thi hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và nhiệm vụ cấp trên giao Xã là cấp hành chính

gần dân nhất và làm việc thường xuyên với người dân nhất Đây cũng chính là cấp chính quyền trực tiếp chăm lo đến đời sống của nhân dân, là cầu nối giữa nhân dân và nhà nước

Phát huy những kết quả đạt được của các chỉ thị, kết luận của Đảng, nghị định của Chính phủ trước đó, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội khoá XI đã ban hành Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH, ngày 20/4/2007 về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn, đây là văn bản pháp luật quan trọng thể chế hoá phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân ngay từ cơ sở Quá trình triển khai thực hiện đến nay đã tạo được sự chuyển biến tích cực trên nhiều lĩnh vực Nhân dân quan tâm hơn đến công việc của chính quyền, nhiều thắc mắc, bức xúc trong nhân dân được các cấp, các ngành giải quyết tốt hơn, nhân dân cũng nhận thức đầy

đủ hơn về quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình, dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp được phát huy Từ đó tạo được không khí dân chủ, khơi dậy

và phát huy tốt các nguồn lực trong nhân dân tham gia phát triển kinh tế góp phần giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới

Tuy vậy, việc triển khai thực hiện Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn mà nhất là công khai, minh bạch trong thực hiện Pháp lệnh trên địa bàn thành phố Đồng Hới trong thời gian qua vẫn còn những hạn chế, một số nơi những việc mà chính quyền phải công khai, minh bạch với nhân dân chưa được thực hiện đầy đủ, còn hình thức, thiếu cụ thể; việc công khai, minh bạch trong sử dụng nguồn vốn huy động từ nhân dân, mức giá đền bù, thu hồi giải phóng mặt bằng, công khai một số thủ tục hành chính mới chỉ tập trung tại nơi đón tiếp công dân, dẫn đến tình trạng người dân không biết các quy trình thủ tục liên quan, một số cán bộ, công chức còn nhũng nhiễu, gây phiền hà hoặc lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người dân để làm sai, trục lợi cá nhân, UBND các xã, phường chưa làm báo cáo HĐND cùng cấp về quá trình

và kết quả thực hiện các nội dung công khai…vì thế phần nào làm ảnh hưởng đến quyền dân chủ trực tiếp của nhân dân trong các hoạt động ở cơ sở

Trong bối cảnh hiện nay, chúng ta đang đẩy mạnh xây dựng và từng bước hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân, thì tính công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý là lẽ đương nhiên, cũng có thể coi là lẽ sống, nguồn sức mạnh của bộ máy công quyền Công khai, minh bạch trước hết là nhằm bảo đảm bản chất dân chủ của xã hội, thể hiện quyền của người dân trong việc tham gia quản lý nhà nước Công khai, minh bạch cũng là một giải pháp rất quan trọng để khắc phục tệ quan liêu tham nhũng, làm trong sạch bộ máy quản lý và cũng là điều kiện không thể thiếu để bộ máy nhà nước tiếp thu trí tuệ của dân đóng góp cho các hoạt động quản lý Hiện nay, chúng ta đang đẩy mạnh cải cách hành chính, hướng đến một nền hành chính gần dân hơn phục vụ tốt yêu cầu của nhân dân, chúng ta đang có nhiều biện pháp để huy động sự tham gia của người dân vào hoạt động quản

lý của các cơ quan hành chính nhà nước, đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền địa phương, tiếp tục công khai, minh bạch trong quản lý hành chính nhà nước Thực hiện tốt việc công khai, minh bạch trong thực hiện dân chủ ở

cơ sở không những góp phần củng cố kiện toàn tổ chức đảng, chính quyền, các đoàn thể nhân dân ở cơ sở, không chỉ là giải pháp để hạn chế sự tha hoá quyền lực, chống lại tệ quan liêu, tham nhũng trong bộ máy nhà nước mà nó còn khơi dậy sức mạnh tiềm tàng của quần chúng lao động, phát huy cao độ mọi tiềm năng, trí tuệ của toàn thể nhân dân trong quá trình xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN, vì mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn - từ thực tiễn thành phố Đồng

Hới, tỉnh Quảng Bình” làm nội dung nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp bậc cao học của mình là vấn đề có ý nghĩa cấp thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Vấn đề dân chủ nói chung và thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn nói riêng là chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước, có ý nghĩa đột phá

để giải quyết nhiều vấn đề bức xúc liên quan đến quyền làm chủ của nhân dân, củng cố hệ thống chính trị ở cơ sở Xuất phát từ tầm quan trọng đó mà từ trước đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu ở những cấp độ khác nhau được công bố thể hiện qua sách chuyên khảo, bài báo khoa học, luận án…Một

số nghiên cứu tiêu biểu như:

- GS, TS Hoàng Chí Bảo (2007), Dân chủ và dân chủ cơ sở ở nông thôn trong tiến trình đổi mới, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội Nội dung của cuốn sách nêu bật tầm quan trọng của dân chủ và dân chủ ở cơ sở, đặc biệt là dân chủ cơ sở ở nông thôn nước ta hiện nay; quan hệ giữa thể chế chính thống và phi chính thống trong việc củng cố, xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở nông thôn; tác động của quy chế dân chủ ở cơ sở đối với việc thực hiện xóa đói giảm nghèo ở nông thôn từ góc nhìn đánh giá chính sách; tâm lý làng xã trong việc thực hiện dân chủ ở cơ sở và tăng cường văn hóa pháp luật ở nông thôn đồng bằng bắc bộ; những hạn chế, yếu kém trong quá trình thực hiện dân chủ

ở cơ sở trong thời gian qua, đồng thời đề xuất những giải pháp khắc phục nhằm góp phần thực hiện ngày càng có hiệu quả hơn việc phát huy dân chủ trong đời sống xã hội

- Nguyễn Phú Trọng (2011), Phát huy dân chủ, tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, Nxb Chính trị quốc gia-Sự thật, Hà Nội Cuốn sách bao gồm một số bài nói, bài viết, trả lời phỏng vấn báo chí, được chọn lọc của đồng chí liên quan đến chủ đề này Nhiều bài nói và viết của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch Quốc

hội Nguyễn Phú Trọng đi sâu đánh giá, phân tích nguyên nhân và bài học kinh nghiệm trong quá trình phát huy dân chủ, đổi mới hoạt động của Quốc hội, hoạt động lãnh đạo của Đảng trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội,

an ninh, quốc phòng, các tổ chức đoàn thể như Mặt trận Tổ quốc, công đoàn, phụ nữ, thanh thiếu niên,… trong hệ thống chính trị, đối ngoại, nhằm xây dựng Nhà nước Việt Nam ngày càng trong sạch, vững mạnh

- PGS, TS.Lê Minh Quân (2011), Về quá trình dân chủ hóa xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia - sự thật, Hà Nội, cuốn sách gồm có 9 chương Trên cơ sở tìm hiểu các quan niệm và khái niệm lý thuyết và mô hình dân chủ hóa, những yếu tố tác động và quá trình dân chủ hóa trên thế giới, cuốn sách phân tích nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn của quá trình dân chủ hóa XHCN ở nước ta hiện nay Tác giả đã phân tích làm rõ dân chủ luôn là ước vọng của con người trong mọi thời đại Nó cần như cơm

ăn, áo mặc, nước uống hằng ngày Dân chủ là thước đo chất lượng cuộc sống văn minh xã hội và năng lực quản lý của một nhà nước và trở thành mục tiêu

và động lực của công cuộc đổi mới

- TS Nguyễn Minh Tuấn, “Các hình thức dân chủ và việc mở rộng dân chủ ở Việt Nam”, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 6/2014 Bài viết

đã phân tích làm rõ hai hình thức dân chủ cơ bản là dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện, những ưu điểm và hạn chế của những hình thức này, đồng thời đánh giá thực trạng cũng như chỉ ra phương hướng mở rộng dân chủ ở Việt Nam hiện nay

- Bên cạnh đó, trong những năm gần đây có một số luận văn cao học chuyên ngành Quản lý hành chính công nghiên cứu về vấn đề này ở địa bàn cấp huyện và cấp tỉnh như: “Thực hiện dân chủ cơ sở ở tỉnh Bắc Giang -Thực trạng và giải pháp” của tác giả Bùi Thị Hạnh (khóa 11, năm 2009); “ Tổ chức thực hiện dân chủ ở cấp xã – Từ thực tiễn huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh”

của tác giả Vũ Thị Nhung (khóa 13, năm 2011); “Thực hiện nội dung công khai theo pháp lệnh về dân chủ ở xã, phường, thị trấn tại Huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế” của tác giả Hoàng Văn Thái (khóa 17, năm 2015) Dưới góc độ khoa học, có thể nhận thấy các công trình nghiên cứu nêu trên là hết sức có giá trị vì đã cố gắng làm rõ bản chất, nội dung, tính chất và

cơ chế thực hiện dân chủ và dân chủ ở cơ sở Các tác giả cũng đã chỉ ra phương hướng và giải pháp nhằm bảo đảm thực hiện dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn hiện nay Tuy vậy, đến thời điểm hiện nay vẫn chưa có công trình nghiên cứu một cách chuyên biệt và toàn diện về “công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn - từ thực tiễn thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình” dưới góc độ khoa học quản lý công Với kết quả nghiên cứu của luận văn hy vọng sẽ góp phần làm phong phú và sâu sắc thêm

về dân chủ và thực hiện tốt hơn vấn đề công khai, minh bạch trong thực hiện dân chủ ở cấp xã đáp ứng với yêu cầu và nhiệm vụ trong tình hình mới

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn phân tích, đánh giá làm rõ việc thực hiện công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn - từ thực tiễn thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình; từ đó đề xuất phương hướng và các giải pháp nhằm đẩy mạnh thực hiện nội dung công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn trong giai đoạn hiện nay

3.1.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

+ Nghiên cứu cơ sở lý luận, pháp lý về công khai, minh bạch trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

+ Nghiên cứu, khảo sát, điều tra xã hội học việc thực hiện công khai, minh bạch trong Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn trên địa

bàn 16 xã, phường thuộc thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình từ đó làm sáng tỏ, đánh giá những kết quả đạt được, những hạn chế, tồn tại và nguyên nhân của thực trạng thực hiện công khai, minh bạch trên địa bàn thành phố thời gian qua

+ Đề xuất phương hướng và một số giải pháp đẩy mạnh thực hiện nội dung công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình nói riêng và cả nước nói chung trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn được xác định là việc thực hiện công khai, minh bạch của chính quyền cơ sở trong Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở

xã, phường, thị trấn tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu kết quả việc thực hiện các nội dung mà chính quyền cấp xã phải công khai, minh bạch trước nhân dân trong Pháp lệnh thực hiện dân chủ xã, phường, thị trấn tại 16 xã, phường trên địa bàn thành phố Đồng Hới từ năm 2008 đến nay

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn 5.1 Phương pháp luận

Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về duy vật biện chứng và duy vật lịch sử cùng với tư tưởng Hồ Chí Minh

về vấn đề dân chủ cũng như các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước liên quan đến việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn và vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN 5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: phương pháp nghiên cứu, tham khảo tài liệu, phương pháp điều tra xã hội học, phương pháp phân tích-tổng hợp, phương pháp thống kê - so sánh, phương pháp tổng kết kinh nghiệm Đồng thời, sử dụng số liệu của một số báo cáo có liên quan đến

đề tài luận văn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận về công khai, minh bạch trong thực hiện dân chủ ở cơ sở trọng tâm là việc thực hiện công khai, minh bạch trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

- Kết quả nghiên cứu của luận văn là cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện và nâng cao chất lượng việc thực hiện công khai, minh bạch trong Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn; khắc phục những hạn chế, tồn tại trong thời gian qua Đồng thời, có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, giảng dạy, tổng kết thực tiễn liên quan đến công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý nhà nước và Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục Nội dung của luận văn gồm 3 chương như sau:

hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

Chương 2: Thực trạng việc thực hiện công khai, minh bạch trong pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình

Chương 3: Phương hướng và giải pháp đẩy mạnh thực hiện nội dung công khai, minh bạch trong Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

Chương 1

CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ CÔNG KHAI, MINH BẠCH

TRONG THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở XÃ, PHƯỜNG, THỊ TRẤN

1.1 Cơ sở lý luận về công khai, minh bạch trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

1.1.1 Những khái niệm liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài 1.1.1.1.Khái niệm dân chủ

Dân chủ là một khái niệm đa nghĩa, phức tạp, thuộc phạm trù chính trị có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp “demos”, nghĩa là nhân dân và người “kratos” - chính quyền, quyền lực “DemoKratia” có nghĩa là quyền lực của nhân dân, chính quyền của nhân dân Dân chủ và thực hiện dân chủ là nhu cầu khách quan của con người Tư tưởng về dân chủ đã hình thành từ thời cổ đại, bắt đầu phát triển khi xã hội có giai cấp và có hiện tượng áp bức bóc lột giữa các giai cấp, đồng thời với việc xuất hiện nhà nước

Khi bàn về dân chủ có rất nhiều định nghĩa khác nhau, do cách thức tiếp cận, mục đích tiếp cận khác nhau:

Theo từ điển Bách khoa Việt Nam định nghĩa: "Dân chủ là hình thức tổ chức thiết chế chính trị xã hội dựa trên việc thừa nhận nhân dân là nguồn gốc của quyền lực, thừa nhận nguyên tắc bình đẳng và tự do Dân chủ cũng được vận dụng vào tổ chức và hoạt động của những tổ chức và thiết chế chính trị nhất định"[44, tr 653]

Theo Hồ Chủ tịch: Dân chủ có nghĩa dân là chủ và dân làm chủ Là chủ biểu hiện vị thế xã hội, tính tích cực chính trị và địa vị pháp lý của người dân Làm chủ, đó là hành động của dân, biểu hiện năng lực thực hành dân chủ, thước đó về trình độ phát triển ý thức của người dân với tư cách là chủ thể của

quyền lực, thực hiện sự ủy quyền chân chính của mình vào thể chế chính trị

và thể chế nhà nước

Khái niệm dân chủ một cách chung nhất: “dân chủ là một hình thức chính trị - nhà nước của xã hội”, mà đặc trưng của nó là chính quyền nhà nước thuộc về nhân dân, biểu hiện bằng việc tuyên bố chính thức nguyên tắc thiểu số phải phục tùng đa số, thừa nhận quyền tự do bình đẳng của công dân, thừa nhận nhân dân là cội nguồn của quyền lực, chủ thể của quyền lực và nhà nước dân chủ là nhà nước thừa nhận và bảo đảm các quyền tự do, bình đẳng của công dân, các quyền này phải được quy định cụ thể trong Hiến pháp và pháp luật của nhà nước

Dân chủ là vấn đề phức tạp, nhạy cảm, có nội dung rộng lớn và luôn luôn mới, gắn với những tiến bộ về lịch sử và văn hóa của loài người Để hiểu

rõ bản chất, nội dung và tính chất của dân chủ, phải xem xét nó dưới nhiều góc độ, khía cạnh: là phương thức của phong trào chính trị xã hội của quần chúng; là hình thức nhà nước, hình thức tổ chức và thực hiện quyền lực xã hội; là một hệ thống quyền hành, tự do và trách nhiệm của công dân được quy định bởi hiến pháp và pháp luật; là nguyên tắc tổ chức toàn thể xã hội và với

tư cách là một chế độ chính trị Dân chủ có vị thế quan trọng trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Tuy nhiên, dân chủ chỉ có thể được xác lập và thể chế hóa trong điều kiện lịch sử nhất định Hiệu quả phát huy dân chủ là tùy thuộc vào những điều kiện cụ thể, chịu tác động bởi tính giai cấp, tính lịch sử, đặc điểm truyền thống dân tộc, tính chất thời đại, v.v…

Quá trình phát triển của dân chủ diễn ra như là một dòng chảy liên tục trong lịch sử, rất sinh động và phức tạp Qua mỗi thời đại, mỗi hình thái kinh

tế - xã hội, khái niệm “dân chủ” ngày càng được triển khai phong phú hơn cả

về chiều rộng lẫn chiều sâu, từ quy mô đến nhận thức, hành vi con người, các cộng đồng xã hội và hoạt động của nhà nước Quá trình ấy đã được khái quát

thành những hình thức và được biểu đạt bằng các khái niệm khoa học, như: dân chủ đại diện (representative democracy), dân chủ gián tiếp (lndirect democracy), dân chủ trực tiếp (direct democracy), dân chủ tham gia (participatory democracy), dân chủ thảo luận (deliberative democracy), dân chủ cơ sở (grassroots democracy)…

1.1.1.2 Khái niệm dân chủ cơ sở và thực hiện dân chủ ở cơ sở

Cơ sở là thành tố, là đơn vị nhỏ nhất trong cấu trúc của một hệ thống các

sự vật, hiện tượng Theo nghĩa rộng cơ sở là các đơn vị xã hội nhỏ nhất mà nhân dân tổ chức nên Theo nghĩa hẹp cơ sở là cấp chính quyền cuối cùng trong hệ thống chính quyền nhà nước

Hệ thống chính trị nước ta được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ, nguyên tắc cơ bản của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, được

tổ chức thành 4 cấp: cấp trung ương, tỉnh, huyện và cấp xã (xã, phường, thị trấn) hay còn gọi là cấp cơ sở Như vậy, cơ sở (xã, phường, thị trấn) là cấp chính quyền thấp nhất trong hệ thống chính quyền nhà nước, nhưng có vị trí

và vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống chính trị nước ta vì cơ sở là nơi trực tiếp thực hiện mọi chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của nhà nước, là nơi cần thực hiện quyền dân chủ của nhân dân một cách trực tiếp và rộng rãi nhất Đặc biệt chính quyền cơ sở là nền tảng hành chính, sát dân, gần dân nhất, cấp chính quyền này ở ngay trong lòng dân, là địa chỉ quan trọng nhất của đường lối, chính sách và pháp luật để Đảng và Nhà nước có thể kiểm nghiệm các chính sách, đường lối, chủ trương của mình một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất, sát với tình hình thực tế để khắc phục được bệnh chủ quan, duy

ý chí, tăng cường mối quan hệ mật thiết giữa chính quyền với nhân dân Cấp

cơ sở còn là nơi cung cấp nguồn lao động cho xã hội, nơi thực hiện một cách rộng rãi và trực tiếp nhất quyền làm chủ của nhân dân; vừa là cầu nối giữa dân với Đảng với Nhà nước, vừa là nơi quyết định trực tiếp việc thực hiện các

chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước; đồng thời cơ sở còn là nơi trực tiếp giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống của dân tộc

Xuất phát từ vị trí và vai trò quan trọng của cơ sở, do đó Đảng ta chủ trương tiếp tục phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trước hết là ở cơ sở

Từ đó rút ra, dân chủ cơ sở là quá trình hiện thực hóa các quy định của pháp luật về dân chủ trong đời sống xã hội nhằm đảm bảo cho các quyền cơ bản của công dân được thực thi trong thực tế

Thực hiện dân chủ ở cơ sở là việc thừa nhận và thực hiện thường xuyên các quyền làm chủ của công dân; tăng cường tính cộng đồng trách nhiệm giữa nhà nước và công dân nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của công dân ở cấp cơ sở

Thực tế cho thấy dân chủ ở cơ sở không phải là một hình thức dân chủ

mà là cấp độ thực hiện dân chủ thông qua hai hình thức dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp Nhà nước là cơ quan đại diện cho quyền làm chủ của nhân dân trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp Song Nhà nước không thể hiểu hết được tâm tư, nguyện vọng của nhân dân ở các vùng miền địa phương với những đặc điểm về điều kiện kinh tế - xã hội, phong tục, tập quán khác nhau Do đó, phát huy và mở rộng dân chủ trực tiếp của nhân dân đến tận cơ sở nhằm đảm bảo quyền tham gia quản lý nhà nước của công dân, vừa phát huy tính sáng tạo, trí tuệ của nhân dân trong xây dựng và thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước Đồng thời, phát huy và mở rộng việc thực hiện dân chủ ở cơ sở là góp phần khắc phục bệnh quan liêu, chống lại những hiện tường và hành vi phản dân chủ phát sinh trong quá trình hoạt động của bộ máy công quyền

1.1.1.3 Khái niệm công khai trong thực hiện dân chủ cơ sở

Công khai là một khái niệm có tính lịch sử mà sự ra đời, phát triển của

nó là tiền đề, là điều kiện tiên quyết của sự dân chủ trong các hoạt động của

xã hội loài người Trong tiếng Anh, công khai là “Transparency” Theo sách Đại từ điển Tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên, Nhà xuất bản ĐHQG thành phố Hồ Chí Minh thì công khai là "không giấu diếm, bí mật mà cho mọi người cùng biết" [57, tr.346]

Trong hoạt động quản lý nhà nước, công khai nghĩa là mọi hoạt động của nhà nước phải được công bố hoặc phổ biến, truyền tải trên các phương tiện thông tin đại chúng, làm cho mọi người dân có thể tiếp cận được các quyết định của nhà nước một cách dễ dàng Trên tinh thần đó, Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 (được sửa đổi, bổ sung năm 2007 và 2012) đưa

ra khái niệm: “Công khai là việc cơ quan, tổ chức, đơn vị công bố, cung cấp thông tin chính thức về văn bản, hoạt động hoặc về nội dung nhất định” (Điều

2, khoản 2)

Công khai trong thực hiện dân chủ cơ sở là việc chính quyền địa phương (các xã, phường, thị trấn) có trách nhiệm công bố, cung cấp thông tin chính thức, kịp thời trước nhân dân các quy định về trình tự, thủ tục hành chính, các văn bản liên quan đến các hoạt động phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương theo quy định của Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

1.1.1.4 Khái niệm minh bạch trong thực hiện dân chủ cơ sở

Minh bạch là một khái niệm khá trừu tượng Để đo lường tính minh bạch của một công việc hết sức khó khăn Nhiều người vẫn thường hiểu minh bạch đồng nghĩa với công khai Thực ra khái niệm minh bạch là một khái niệm rộng hơn, nó bao gồm cả cơ hội, tính bình đẳng trong tiếp cận thông tin, tính tin cậy, nhất quán của thông tin, tính dự đoán trước được và sự cởi mở của cơ

quan cung cấp thông tin Ẩn chứa trong khái niệm ‘minh bạch’ là sự thoáng đạt, tự do thông tin và trách nhiệm giải trình Một tổ chức có thể được mô tả

là “minh bạch” nếu quản lý chủ trương truyền đạt thông tin chuẩn xác về tổ chức của họ cho công chúng Theo sách Đại từ điển Tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên, Nhà xuất bản ĐHQG thành phố Hồ Chí Minh thì minh bạch

là "sáng rõ, rành mạch" [57, tr.1037]

Minh bạch trong hoạt động quản lý nhà nước nghĩa là không những phải công khai mà còn phải trong sáng, không khuất tất, không rắc rối, không gây khó khăn cho công dân trong tiếp cận thông tin Trong quản lý nhà nước tính minh bạch là điều kiện tiên quyết để hành chính nhà nước thực sự trước nhân dân và nâng cao khả năng dự báo của người dân Nếu không minh bạch sẽ dẫn đến sự tùy tiện hoặc sai lầm, dẫn đến quan liêu, tham nhũng Minh bạch

là nhằm đảm bảo dân chủ trong xã hội, là quyền của người dân trong tham gia quản lý tổ chức, nhà nước, đồng thời cũng là yếu tố cần thiết để xây dựng một nền hành chính cởi mở, có trách nhiệm và là một giải pháp quan trọng để ngăn chặn được tham nhũng, quan liêu Quá trình thực hiện minh bạch và trách nhiệm giải trình không hề dễ dàng và gặp nhiều trở ngại nhưng nếu nhà nước, tổ chức và mỗi công dân hiểu rõ sự cần thiết của minh bạch thì sẽ tìm ra giải pháp để thực hiện

Minh bạch trong thực hiện dân chủ cơ sở là việc chính quyền địa phương (xã, phường, thị trấn) phải cung cấp thông tin một cách rõ ràng, rành mạch, không khuất tất trước nhân dân về những vấn đề liên quan đến quyền và lợi ích của người dân được quy định trong Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn và có trách nhiệm giải trình trước nhân dân về những vấn đề

mà nhân dân quan tâm

1.1.1.5 Mối quan hệ giữa công khai, minh bạch và dân chủ trong thực hiện dân chủ cơ sở

Công khai, minh bạch và dân chủ là những phạm trù khác nhau, nhưng

có mối quan hệ chặt chẽ, bổ sung cho nhau và phải được thực hiện dựa trên

cơ sở chấp hành đúng quy định của pháp luật Dân chủ tốt là cơ sở và là điều kiện để công khai, minh bạch Công khai, minh bạch là biện pháp quan trọng

để thực hiện dân chủ Trong xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN Đảng ta

đã khẳng định dân chủ vừa là mục tiêu vừa là động lực để xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc Theo đó, người dân có quyền làm tất cả những gì pháp luật không cấm và sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình Cơ quan nhà nước và cán bộ, công chức chỉ được làm những gì mà pháp luật cho phép Mọi quyết định quản lý của Nhà nước đều phải công khai, minh bạch Công khai đúng nguyên tắc trong hoạt động quản lý nhà nước đảm bảo cho các hoạt động quản lý nhà nước diễn ra đúng trong khuôn khổ pháp luật,

cơ quan nhà nước nắm được các ý kiến nguyện vọng của nhân dân để xem xét giải quyết kịp thời Đồng thời, tạo điều kiện để nhân dân hiểu hơn các chính sách, vụ việc liên quan đến công vụ của các cơ quan nhà nước hoặc cá nhân cán bộ, công chức; những quyền của mình được làm, được bàn, được quyết định và những việc không được làm từ đó ý thức pháp quyền của nhân dân được nâng cao, nhân dân hiểu và tôn trọng pháp luật hơn, tích cực đấu tranh khắc phục những hiện tượng tiêu cực, mất dân chủ, vi phạm pháp luật của cán

bộ, đảng viên và chính quyền cơ sở Bên cạnh đó nó còn phát huy dân chủ động viên các tầng lớp nhân dân tích cực tham gia ý kiến vào việc chuyển đổi

cơ cấu kinh tế, khai thác tiềm năng, huy động trí tuệ và các nguồn lực cho đầu

tư, phát triển tạo môi trường, điều kiện thuận lợi để nhân dân bàn việc, giải quyết những mâu thuẫn nội bộ Nhiều vụ việc bức xúc được đưa ra thảo luận,

giải quyết ổn thỏa, xây dựng địa bàn không có tội phạm, đẩy lùi các tệ nạn tiêu cực, giữ vững kỷ cương, an ninh, trật tự

Ngược lại nếu không thực hiện tốt công khai, minh bạch trong hoạt động của chính quyền chắc chắn sẽ dẫn đến hệ quả đội ngũ cán bộ, công chức quan liêu, mất dân chủ, tham nhũng, vi phạm pháp luật, xâm hại lợi ích chính đáng của nhân dân Sẽ làm phát sinh những điểm nóng, xảy ra những tranh chấp, mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân, giữa một bộ phận dân cư này với một bộ phận dân cư khác, hoặc giữa nhân dân với chính quyền cơ sở

1.1.2 Sự cần thiết phải công khai, minh bạch trong thực hiện dân chủ ở cơ sở Công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý nhà nước xuất phát từ một trong những quan điểm quan trọng có tính nguyên tắc của nhà nước pháp quyền là làm cho nhà nước ta trở thành nhà nước của nhân dân, do nhân dân,

vì nhân dân Yêu cầu này bắt nguồn từ nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân Nguyên tắc này yêu cầu những quy trình, phương thức, tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước trong hệ thống các cơ quan nhà nước cần hướng tới phục vụ nhân dân, bảo vệ các quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân Tại Điều 2, Hiến pháp năm 2013 quy định: “Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

do Nhân dân làm chủ; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức”

Để đảm bảo nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, việc xây dựng nhà nước pháp quyền đòi hỏi hoạt động của bộ máy nhà nước phải được công khai, minh bạch để “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, trong hoạt động của bộ máy nhà nước bao gồm Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan

tư pháp và chính quyền địa phương: Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân

các cấp phải đáp ứng những yêu cầu là chống lại tác phong quan liêu, cửa quyền, sách nhiễu, gây phiền hà cho nhân dân; chống lại mọi biểu hiện của tệ hối lộ, tham nhũng; thực hiện công vụ đúng với thẩm quyền và chức vụ được trao; bảo đảm và tạo điều kiện cho nhân dân tham gia vào các công việc quản

lý nhà nước; bảo đảm điều kiện để nhân dân thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo đối với cán bộ, công chức và cơ quan nhà nước

Công khai, minh bạch là yêu cầu của nền dân chủ và được coi là một trong bốn nguyên tắc “cột trụ” để đảm bảo hoạt động quản lý nhà nước tốt [38, tr.638] Theo đó người dân có quyền được biết về các chủ trương, chính sách và pháp luật của Nhà nước Hiệu quả quản lý nhà nước thể hiện thông qua các chính sách ở tầm vĩ mô và sự điều hành cụ thể của hệ thống các cơ quan nhà nước

Tính công khai, minh bạch của hệ thống các cơ quan nhà nước là yêu cầu hàng đầu trong hoạt động quản lý nhà nước trong bối cảnh xã hội thông tin Trong thời đại ngày nay cho phép khả năng truy cập và trao đổi giữa các

cá nhân với nhau trở nên nhanh chóng, thuận tiện hơn bao giờ hết và là động lực thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa Trong tình hình đó, nhà nước không thể khép kín phạm vi hoạt động của mình trong nội bộ các cơ quan mà phải mở rộng phạm vi thông tin đến các đối tượng có liên quan, đối tượng chịu sự điều chỉnh trực tiếp của các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

Công khai, minh bạch tất cả các hoạt động của nhà nước là một xu hướng phổ biến ở nhiều nước trên thế giới Từ năm 2003 Việt Nam đã tham gia ký Công ước quốc tế về phòng chống tham nhũng Công ước có nhiều quy định về nghĩa vụ minh bạch hóa của các quốc gia thành viên, như nghĩa vụ ban hành, duy trì và củng cố chế độ tuyển dụng, thuê, sử dụng công chức trên các nguyên tắc hiệu quả, minh bạch và tiêu chí khách quan (Điều 7); nghĩa vụ công khai, minh bạch trong thủ tục mua sắm công và quản lý tài chính công

(Điều 9); nghĩa vụ báo cáo công khai và tăng cường minh bạch trong quản lý hành chính công (Điều 10); nghĩa vụ tăng cường tính minh bạch trong các quy trình ra quyết định, đảm bảo cho công chúng được tiếp cận thông tin (Điều 13) [55] Chính phủ mở, công khai đã làm cho công dân có điều kiện để biết được những công việc nhà nước làm Xu hướng này phản ảnh một sự thay đổi quan trọng mối quan hệ giữa nhà nước và công dân Sự thay đổi này không chỉ về vai trò của nhà nước đối với sự vận động phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là vai trò của nhà nước trong hoạt động cung cấp dịch vụ mà còn thể hiện vai trò của công dân đối với các loại hoạt động của nhà nước

Công khai, minh bạch là giải pháp hữu hiệu nâng cao hiệu quả quản lý của các cơ quan nhà nước nói chung và chính quyền cấp cơ sở nói riêng, là công cụ để nhân dân tham gia vào các hoạt động quản lý của nhà nước và là

cơ sở để đấu tranh phòng chống tham nhũng, lãng phí, là điều kiện cần thiết

để mở rộng và phát huy dân chủ

1.2 Cơ sở pháp lý về công khai, minh bạch trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

1.2.1 Căn cứ pháp lý thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

Dân chủ và thực hiện dân chủ là khát vọng lớn lao, là đòi hỏi bức xúc của con người, là một nhu cầu đặc biệt quan trọng mà con người mong muốn vươn tới; đồng thời, dân chủ cũng là một động lực quan trọng thúc đẩy xã hội phát triển Sự phát triển của dân chủ đánh dấu những nấc thang tiến bộ của xã hội loài người Nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa quyết định của dân chủ, ngay từ khi ra đời, Đảng và Nhà nước ta đã đặc biệt quan tâm đến vấn đề dân chủ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, coi đó là một vấn đề hệ trọng, có ý nghĩa chiến lược sâu sắc đối với sự phát triển của đất nước Ngay sau khi giành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định rõ quan điểm về dân chủ trong việc xây dựng Nhà nước Việt Nam là “nước ta là nước

dân chủ, bao nhiêu lợi ich đều vì dân, bao nhiêu quyền hạn đều của dân, công việc đổi mới và xây dựng đất nước là trách nhiệm của dân” [HCM, toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, 1996, t5, tr 698] Đồng thời, Bác luôn đề cao vai trò quyết định của nhân dân đối với vận mệnh của đất nước, bởi dân là gốc của nước, của cách mạng Người khẳng định: "Cho nên việc gì có quần chúng tham gia bàn bạc, khó mấy cũng trở nên dễ dàng và làm được tốt" [Hồ Chí Minh: Sđd, t 12, tr 212] Trên cơ sở quan điểm của Hồ Chủ tịch, trong bản Hiến pháp đầu tiên do Quốc hội thông qua ngày 9/11/1946 đã khẳng định

“Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái, trai, giàu, nghèo, giai cấp, tôn giáo” [1]

Trong sự nghiệp đổi mới, Đảng và Nhà nước ta tiếp tục khẳng định: việc

mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân là mục tiêu, đồng thời là động lực bảo đảm cho thắng lợi của cách mạng, của công cuộc đổi mới Để dân chủ đi vào thực tế của đời sống xã hội, Đảng ta đã chỉ rõ: muốn phát huy sức mạnh và sự sáng tạo vô địch của quần chúng nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, phải tạo ra được những thể chế, chủ trương, chính sách thích hợp để phát huy quyền làm chủ của nhân dân trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Khi quyền làm chủ của người dân được tôn trọng và bảo đảm, sẽ tạo nên nền tảng, cơ sở vững chắc để các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước được thực hiện có hiệu quả trong thực tế Muốn thực hiện được điều đó, việc dân chủ hóa mọi hoạt động của Đảng và của cả hệ thống chính trị nhằm tập hợp được đông đảo mọi tầng lớp nhân dân tham gia quản lý các công việc của Nhà nước

và xã hội, đóng góp trí tuệ và vật chất để xây dựng, bảo vệ đất nước sẽ là một quan điểm hết sức đúng đắn, sáng suốt Phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" đã được thể hiện trong nhiều văn kiện, chỉ thị, nghị quyết của Đảng và được thể chế thành pháp luật của Nhà nước

Đồng thời, Đảng và Nhà nước cũng nhìn nhận thấy thực trạng yếu kém của hệ thống chính trị ở cơ sở và vấn đề mất dân chủ ở cơ sở diễn ra nghiêm trọng ở nhiều nơi, làm xói mòn lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, gây nên tình trạng mất an ninh và trật tự xã hội ở nhiều địa phương, vì vậy, ngày 18-2-1998, Bộ Chính trị đã ra Chỉ thị số 30/CT-TW về việc xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở Đây là lần đầu tiên, Đảng ta có một văn bản riêng về vấn đề này Việc ban hành Chỉ thị số 30/CT-TW nhằm mục đích tiếp tục mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong xây dựng và quản lý Nhà nước; thực hiện tốt phương châm "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ", phát huy quyền làm chủ của dân, thu hút nhân dân tham gia quản lý, kiểm soát Nhà nước, khắc phục tình trạng suy thoái, quan liêu, mất dân chủ và nạn tham nhũng đang xảy ra ở nhiều nơi trên đất nước ta Qua đó, nhằm xây dựng bộ máy chính quyền cơ sở ngày càng trong sạch, vững mạnh, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả; góp phần to lớn vào việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam Chỉ thị đã nêu rõ nhiệm vụ quan trọng và cấp bách trước mắt

là phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở; bởi đó là nơi trực tiếp thực hiện mọi chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước, là nơi thực hiện quyền dân chủ của nhân dân một cách trực tiếp và rộng rãi nhất Trên cơ sở đó, ngay trong năm 1998, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 29/1998/NĐ-CP về việc ban hành Quy chế thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn Ngày 7/7/2003, Chính phủ ra Nghị định số 79/NĐ-CP, ban hành Quy chế thực hiện dân chủ ở xã, thay thế Nghị định số 29/1998/NĐ-CP Ngày 18/4/2005 Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 80/2005/QĐ-TTg ban hành Quy chế Giám sát đầu tư của cộng đồng Ngày 20/4/2007, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn Theo đó, Pháp lệnh quy định những nội

dung phải công khai để nhân dân biết; những nội dung nhân dân bàn và quyết định; những nội dung nhân dân tham gia ý kiến trước khi cơ quan có thẩm quyền quyết định; những nội dung nhân dân giám sát; trách nhiệm của chính quyền, cán bộ, công chức xã, phường, thị trấn, của cán bộ thôn, làng, ấp, bản, phum, sóc, tổ dân phố, khu phố, khối phố, của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan và của nhân dân trong việc thực hiện dân chủ ở cấp xã

Như vậy, từ Chỉ thị 30-CT/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở được cụ thể bằng Nghị định 29/NĐ-CP ngày 1/15/1998 và Nghị định số 79/NĐ-CP ngày 7/7/2003 của Chính phủ, đến Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 ngày 20/4/2007 của Ủy ban Thường

vụ Quốc hội là những bước phát triển trong nhận thức về dân chủ cơ sở và quá trình thể chế hóa quan điểm đúng đắn, tư tưởng chiến lược của Đảng về thực hiện dân chủ ở cơ sở

Từ khi triển khai thực hiện Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn đến nay đã đạt được những kết quả rất tích cực, điều kiện tiếp cận thông tin của người dân được cải thiện; việc thực hiện dân chủ rộng rãi trên tất cả các lĩnh vực đã tạo điều kiện khuyến khích người dân tham gia thảo luận, góp ý kiến vào việc quyết định cũng như quá trình thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, các chủ trương, kế hoạch xây dựng và phát triển ở địa phương; thúc đẩy những nỗ lực của mọi tầng lớp nhân dân tham gia tích cực các phong trào hoạt động của địa phương như phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, xây dựng quỹ vì người nghèo, quỹ đền ơn đáp nghĩa, phong trào xóa đói giảm nghèo và chống tái nghèo, chương trình xóa nhà tạm, phong trào toàn dân bảo

vệ an ninh tổ quốc; tích cực thực hiện các chủ trương xã hội hóa trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là trong các lĩnh vực xây dựng kết cấu

hạ tầng, giáo dục - đào tạo, chăm sóc sức khỏe cộng đồng Quá trình thực

hiện dân chủ cơ sở giúp cho chất lượng dân chủ tại các hội nghị nhân dân được nâng lên với các nội dung thiết thực; đem lại hiệu quả rõ rệt trong giải quyết khiếu nại tố cáo của công dân; động viên người dân tích cực tham gia phòng chống tội phạm và bài trừ tệ nạn xã hội…góp phần củng cố hệ thống chính trị ở cơ sở ngày càng vững mạnh, thúc đẩy nhanh tiến trình đổi mới, phát triển đất nước

Tuy nhiên, những kết quả đó mới chỉ là bước đầu, tình trạng vi phạm dân chủ, hay dân chủ hình thức còn diễn ra ở không ít nơi Việc thực hiện Quy chế dân chủ ở nhiều cơ sở làm thiếu nền nếp, hiệu quả chưa cao Một số nơi hiện tượng vi phạm quyền dân chủ của người dân rất nghiêm trọng, gây bất bình trong nhân dân, làm giảm sút lòng tin đối với Đảng và Nhà nước Vẫn còn những cán bộ hách dịch, cửa quyền, vi phạm quyền làm chủ của nhân dân, sống xa dân, tham ô, tham nhũng, lãng phí

1.2.2 Nội dung công khai, minh bạch trong hoạt động của chính quyền cấp

xã theo pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

Điều 5 Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở cơ sở quy định 11 nội dung chính quyền cấp xã phải công khai cho nhân dân biết, đây là những nội dung liên quan trực tiếp đến người dân, gắn liền với quyền và lợi ích của nhân dân, được nhân dân quan tâm, bao gồm những nhóm nội dung chính sau:

+ Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, phương án chuyển dịch cơ cấu kinh tế và dự toán, quyết toán ngân sách hàng năm của cấp xã

+ Dự án, công trình đầu tư và thứ tự ưu tiên, tiến độ thực hiện, phương

án đền bù, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, tái định cư liên quan đến dự án, công trình trên địa bàn cấp xã; quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chi tiết và phương

án điều chỉnh, quy hoạch khu dân cư trên địa bàn cấp xã

+ Nhiệm vụ, quyền hạn của cán bộ, công chức cấp xã trực tiếp giải quyết các công việc của nhân dân

+ Việc quản lý và sử dụng các loại quỹ, khoản đầu tư, tài trợ theo chương trình, dự án đối với cấp xã; các khoản huy động nhân dân đóng góp + Chủ trương, kế hoạch vay vốn cho nhân dân để phát triển sản xuất, xóa đói, giảm nghèo; phương thức và kết quả bình xét hộ nghèo được vay vốn phát triển sản xuất, trợ cấp xã hội, xây dựng nhà tình thương, cấp thẻ bảo hiểm y tế

+ Đề án thành lập mới, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới hành chính liên quan trực tiếp tới cấp xã

+ Kết quả thanh tra, kiểm tra, giải quyết các vụ việc tiêu cực, tham nhũng của cán bộ, công chức cấp xã, của cán bộ thôn, tổ dân phố; kết quả lấy phiếu tín nhiệm chủ tịch và phó chủ tịch HĐND, chủ tịch và phó chủ tịch UBND cấp xã

+ Nội dung và kết quả tiếp thu ý kiến của nhân dân đối với những vấn đề thuộc thẩm quyền quyết định của cấp xã mà chính quyền cấp xã đưa ra lấy ý kiến nhân dân theo quy định tại Điều 19 của Pháp lệnh này

+ Đối tượng, mức thu các loại phí, lệ phí và nghĩa vụ tài chính khác do chính quyền cấp xã trực tiếp thu

+ Các quy định của pháp luật về thủ tục hành chính, giải quyết các công việc liên quan đến nhân dân do chính quyền cấp xã trực tiếp thực hiện

+ Những nội dung khác theo quy định của pháp luật, theo yêu cầu của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền hoặc chính quyền cấp xã thấy cần thiết

Song song với quy định những nội dung mà chính quyền cấp xã cần phải công khai cho dân biết, pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn cũng yêu cầu chính quyền cần phải minh bạch trước nhân dân trong triển khai thực hiện pháp lệnh dân chủ cơ sở thể hiện việc pháp lệnh quy định rõ chính quyền cấp xã cần minh bạch trong thu, chi ngân sách, nhất là việc sử dụng các nguồn ngân sách nhà nước và nguồn vốn huy động từ sự đóng góp

của người dân để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế xã hội, minh bạch trong giải quyết các thủ tục hành chính liên quan đến quyền và lợi ích của người dân; minh bạch trong việc thực hiện dự toán, quyết toán ngân sách hàng năm của cấp xã; trong đền bù giải phóng mặt bằng Đồng thời pháp lệnh cũng nêu rõ nhân dân được quyền giám sát đối với chính quyền dưới 2 hình thức gián tiếp (thông qua Ban thanh tra nhân dân và Ban giám sát đầu tư cộng đồng) và trực tiếp (thông qua quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị với cơ quan, tổ chức có thẩm quyền hoặc kiến nghị thông qua Mặt trận Tổ quốc cấp xã, Ban thanh tra nhân dân, Ban giám sát đầu tư của cộng đồng) về tất cả những nội dung phải công khai để nhân dân biết, những nội dung nhân dân bàn và quyết định, những nội dung cơ quan có thẩm quyền phải đưa ra lấy ý kiến nhân dân nhằm đảm bảo sự minh bạch của chính quyền trong thực hiện các công việc liên quan đến lợi ích chung của nhà nước và nhân dân 1.2.3 Hình thức công khai, minh bạch trong hoạt động của chính quyền cấp xã theo pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

- Điều 6 Pháp lệnh quy định rõ các hình thức công khai gồm: Niêm yết công khai tại trụ sở Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân cấp xã; công khai trên hệ thống truyền thanh của cấp xã; công khai thông qua Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố để thông báo đến nhân dân

Ngoài ra, nhằm tạo ra nhiều kênh thông tin để nhân dân nắm bắt rõ hơn việc công khai, Pháp lệnh còn quy định chính quyền cấp xã có thể áp dụng đồng thời nhiều hình thức công khai cho cùng một nội dung; thực hiện việc cung cấp thông tin theo quy định tại Điều 32 của Luật phòng, chống tham nhũng: "Công dân có quyền yêu cầu Chủ tịch UBND xã, phường, thị trấn nơi mình cư trú cung cấp thông tin về hoạt động của UBND xã, phường, thị trấn

đó Trong thời hạn mười ngày, kể từ ngày nhận được yêu cầu, người được yêu cầu có trách nhiệm cung cấp thông tin, trừ trường hợp nội dung thông tin đã

được công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng, được phát hành ấn phẩm hoặc niêm yết công khai; trường hợp không cung cấp hoặc chưa cung cấp được thì phải trả lời bằng văn bản cho người yêu cầu biết và nêu rõ lý do"

Đối với những nội dung được nhân dân quan tâm nhất, liên quan trực tiếp nhất đến quyền lợi của nhân dân thì Pháp lệnh còn quy định bắt buộc phải được công khai bằng hình thức niêm yết tại trụ sở Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân cấp xã trong thời gian chậm nhất là hai ngày, kể từ ngày văn bản được thông qua, ký ban hành đối với những việc thuộc thẩm quyền quyết định của chính quyền cấp xã hoặc kể từ ngày nhận được văn bản đối với những việc thuộc thẩm quyền quyết định của cơ quan nhà nước cấp trên, bao gồm:

+ Các dự án, công trình đầu tư, phương án đền bù, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, tái định cư liên quan đến dự án, công trình trên địa bàn cấp xã; quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chi tiết và phương án điều chỉnh, quy hoạch khu dân cư trên địa bàn cấp xã; Đối tượng, mức thu các loại phí, lệ phí và nghĩa

vụ tài chính khác do chính quyền cấp xã trực tiếp thu Đối với các nội dung này, thời gian niêm yết là 30 ngày liên tục kể từ ngày niêm yết

+ Nhiệm vụ, quyền hạn của cán bộ, công chức cấp xã trực tiếp giải quyết các công việc của nhân dân; Các quy định của pháp luật về thủ tục hành chính, giải quyết các công việc liên quan đến nhân dân do chính quyền cấp xã trực tiếp thực hiện Đối với các nội dung này, thời gian niêm yết phải thường xuyên, liên tục

Ngoài ra, Luật Phòng, chống tham nhũng cũng quy định cụ thể về công khai, minh bạch trong một số lĩnh vực mà thực tế cho thấy xảy ra nhiều hành

vi tham nhũng, gây thất thoát lớn về tiền, tài sản của Nhà nước cũng như tồn tại nhiều sự phiền hà, sách nhiễu, đòi hối lộ từ phía công chức nhà nước như: Mua sắm công và xây dựng cơ bản (Điều 13); quản lý dự án đầu tư xây dựng

(Điều 14); tài chính và ngân sách nhà nước (Điều 15); huy động và sử dụng các khoản đóng góp của nhân dân (Điều 16); quản lý, sử dụng các khoản hỗ trợ, viện trợ (Điều 17); quản lý doanh nghiệp nhà nước (Điều 18); cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nước (Điều 19); kiểm toán việc sử dụng ngân sách, tài sản của Nhà nước (Điều 20); lĩnh vực tài nguyên và môi trường (Điều 21); quản lý và sử dụng nhà ở (Điều 22); lĩnh vực giáo dục (Điều 23); lĩnh vực y tế (Điều 24); lĩnh vực khoa học – công nghệ (Điều 25); lĩnh vực thể dục, thể thao (Điều 26); lĩnh vực văn hoá thông tin, truyền thông (Điều 26a: được bổ sung năm 2012); lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn (Điều 26b: được bổ sung năm 2012); chính sách an sinh xã hội, chính sách dân tộc (Điều 26c, Điều 26d: được bổ sung năm 2012); thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiểm toán nhà nước (Điều 27); giải quyết các công việc của cơ quan, tổ chức, cá nhân: nhà đất, xây dựng, đăng ký kinh doanh , xét duyệt dự án, cấp vốn ngân sách, tín dụng, ngân hàng, xuất khẩu, nhập khẩu, nhập cảnh, quản lý

hộ khẩu, thuế, hải quan, bảo hiểm và một số lĩnh vực khác (Điều 28); lĩnh vực

tư pháp (Điều 29) và công tác tổ chức cán bộ (Điều 30)

Đồng thời, nhằm đảm bảo thực hiện công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị đi vào thực chất hơn và tăng cường tính liêm chính trong hoạt động công vụ Chính phủ đã ban hành Nghị định 90/2013/NĐ-CP ngày 08/8/2013 quy định trách nhiệm giải trình của cơ quan Nhà nước trong việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao

Nhân dân giám sát hoạt động của chính quyền cấp xã thông qua các đại biểu dân cử, Ban thanh tra nhân dân, Ban giám sát đầu tư cộng đồng

1.3 Những yếu tố tác động đến công khai, minh bạch trong thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

1.3.1 Trình độ chuyên môn, phẩm chất, năng lực, ý thức trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã trong thực hiện pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

Đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã là những người giác ngộ và trực tiếp tuyên truyền đầy đủ, sâu sắc nội dung, mục đích, ý nghĩa của việc thực hiện công khai, minh bạch trong tất cả các hoạt động của nhà nước theo quy định của pháp luật nói chung và theo quy định của pháp lệnh thực hiện dân chủ ở

xã, phường, thị trấn và các văn bản liên quan đến công tác phòng, chống tham nhũng nói riêng đến với người dân; đồng thời, đội ngũ cán bộ, công chức cũng chính là người trực tiếp thực hiện các nội dung cần phải công khai, minh bạch của chính quyền cấp xã trước nhân dân theo quy định của pháp luật Do vậy, để đảm bảo tất cả các thủ tục hành chính, các hoạt động trên các lĩnh vực của chính quyền cấp xã liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của nhân dân đều được công khai, minh bạch thì đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã phải có trình độ chuyên môn vững vàng, nhất là đối với cán bộ, công chức làm việc ở những lĩnh vực dễ phát sinh sai phạm, tham ô, tham nhũng, lãng phí của công; đồng thời phải có năng lực thực tiễn, sâu sát với công việc được giao, có phẩm chất đạo đức tốt, trung thực, công tâm, có ý thức trách nhiệm cao đối với công việc được giao Bên cạnh đó đội ngũ cán bộ, công chức xã, phường, thị trấn phải nhận thức được tầm quan trọng của việc thực hiện công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý nhà nước nói chung và trong thực hiện dân chủ ở cơ sở nói riêng từ đó sẽ có hành động đúng Tuy nhiên, trên thực tế nhận thức của một số cán bộ, công chức, nhất là cán bộ cấp cơ sở về vấn đề thực hiện công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý nhà nước chưa đúng, hoặc có suy nghĩ lệch lạc về chức năng, nhiệm vụ của mình (coi mình là quan phụ mẫu, đứng trên nhân dân, nhân dân phải phục tùng, phải làm theo từ đó dẫn đến suy nghĩ việc mình mình làm cần gì công khai cho dân

biết ) Một số cán bộ, công chức lại xem nhẹ vai trò của chính quyền cấp xã trong thực hiện và phát huy quyền dân chủ của công dân

Những suy nghĩ trái chiều như vậy đã tác động đến việc thực hiện công khai, minh bạch, tạo điều kiện cho một bộ phận cán bộ, công chức có điều kiện để nhũng nhiễu, hạch sách dân, tham ô, tham nhũng lộng hành, lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước bị suy giảm Đây chính là một trong những yếu tố quan trọng nhất tác động đến việc thực hiện công khai, minh bạch trong thực hiện dân chủ ở cơ sở

1.3.2 Công tác tuyên truyền và tổ chức thực hiện của chính quyền và các tổ chức chính trị xã hội cấp xã

HĐND, UBND xã, phường, thị trấn là những cơ quan thuộc bộ máy chính quyền địa phương, gần gũi nhất và trực tiếp liên hệ với nhân dân Những quyết định do chính quyền cấp xã ban hành đều có tác động ngay đối với đời sống và hoạt động sản xuất kinh doanh của nhân dân ở cơ sở Vì vậy chính quyền cấp xã có thể được coi là tuyến đầu của việc thực thi quyền dân chủ của nhân dân Có thể thấy rằng, dân chủ ở cơ sở thực hiện tốt hay không, chất lượng, hiệu quả ra sao tùy thuộc vào công tác tuyên truyền và tổ chức thực hiện của chính quyền cấp xã Do vậy công tác tuyên truyền và tổ chức thực hiện tốt hay không tốt là một trong những yếu tố ảnh hưởng tới việc thực hiện công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý nhà nước

Nhà nước giữ vai trò chính yếu trong quản lý và điều hành xã hội, bên cạnh đó hoạt động của các tổ chức quần chúng như MTTQ, Hội nông dân, Hội LHPN, Hội Cựu chiến binh, Đoàn thanh niên cộng sản HCM và các tổ chức nghề nghiệp khác có vai trò quan trọng góp phần thúc đẩy xã hội Đây là các tổ chức không thuộc hệ thống các cơ quan chính quyền nhưng thuộc hệ thống chính trị cơ sở Nhân dân với tư cách là thành viên của các tổ chức này

có thể thực hiện quyền dân chủ của minh trong khuôn khổ hoạt động của tổ

chức Tiếng nói của tổ chức này được coi là tiếng nói của một tập thể các thành viên

MTTQ và các tổ chức quần chúng ở cơ sở có vai trò đặc biệt quan trọng trong thực hiện pháp luật dân chủ cơ sở Đó là giáo dục cho nhân dân và các đoàn viên, hội viên hiểu rõ nội dung, ý nghĩa, quyền và nghĩa vụ thực hiện pháp luật, thực hiện quyền đại diện của tổ chức mình, phối hợp với chính quyền xã, phường, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố thực hiện dân chủ ở cơ

sở và giám sát việc thực hiện các chủ trương, chính sách ở địa phương, phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân, đoàn viên, hội viên, động viên nhân dân, hội viên, đoàn viên tích cực thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước, các chương trình phát triển kinh tế-

xã hội

Với vai trò quan trọng đó, chúng ta cầng thấy rõ hơn sự ảnh hưởng của công tác tuyên truyền và tổ chức thực hiện của chính quyền, MTTQ và đoàn thể nhân dân ở cơ sở đến việc thực hiện dân chủ ở cơ sở

1.3.3 Hệ thống pháp luật, chế tài xử lý

Bản chất của Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền XHCN " của dân, do dân và vì dân" do đó tính công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý là lẽ đương nhiên, cũng có thể coi là lẽ sống, nguồn sức mạnh của bộ máy công quyền Công khai, minh bạch trước hết là nhằm bảo đảm bản chất dân chủ của

xã hội, thể hiện quyền của người dân trong việc tham gia quản lý nhà nước; đồng thời công khai, minh bạch trong quản lý cũng là điều kiện không thể thiếu để bộ máy nhà nước tiếp thu trí tuệ của nhân dân đóng góp cho hoạt động quản lý ngày càng có hiệu quả Tuy nhiên để các cơ quan nhà nước thực hiện tốt việc công khai, minh bạch rất cần có một hệ thống pháp luật với những chế tài đủ mạnh để hỗ trợ nhà nước cũng như nhân dân trong việc kiểm tra, giám sát việc thực hiện của bộ máy công quyền trong hoạt động quản lý

nhà nước Những văn bản quy phạm pháp luật với chế tài xử phạt càng nghiêm minh đối với những hành vi không trung thực, quan liêu, tham nhũng trong thực hiện những thủ tục hành chính, trong đầu tư xây dựng càng hạn chế được tối đa những hành vi vi phạm, đảm bảo thực hiện và phát huy được quyền dân chủ của công dân trong việc kiểm tra, giám sát hoạt động của bộ máy nhà nước

Vậy một hệ thống pháp luật có đủ sức mạnh, đủ chế tài để quản lý các vấn đề của xã hội là điều quan trọng đối với mỗi quốc gia Qua đó, người dân

có thể hiểu được những vấn đề mà Đảng và nhà nước ban hành, tự nguyện làm theo những yêu cầu của đảng và nhà nước vì lợi ích của bản thân cũng như của cả cộng đồng và bản thân những cán bộ, công chức nghiêm chỉnh thực hiện theo quy định là hoàn toàn phụ thuộc vào hệ thống pháp luật và chế tài xử lý của nhà nước

1.3.4 Địa bàn dân cư, trình độ dân trí, nhận thức của người dân

Sự nghiệp thúc đẩy nền dân chủ là sự nghiệp của toàn dân Bài học thực tiễn cho thấy các quyền dân chủ không thể tự phát sinh và đương nhiên thực hiện được Để đạt được việc thực hiện các quyền dân chủ, ngoài những điều kiện nêu trên, đòi hỏi phải có sự tham gia tích cực của mỗi người dân trong quá trình hoạt động quản lý nhà nước, mà trước hết là trong việc thực hiện Pháp lệnh dân chủ ở xã, phường, thị trấn Sự công khai, minh bạch sẽ không được thực hiện nếu như mỗi người dân không thể thực hiện được những quyền được biết, nếu bản thân mỗi người dân không biết mình cần biết gì, làm thế nào để được biết Sẽ không thực hiện được quyền bàn bạc, nếu nhân dân không tích cực đòi hỏi thông tin, nỗ lực tham gia bàn bạc những công việc, quyết định liên quan, ảnh hưởng đến lợi ích của mình Sẽ không thực hiện được quyền quyết định, nếu như nhân dân không tích cực cùng nhau bàn bạc

và lựa chọn phương án để đi đến những quyết định riêng của mình Sẽ không

thực hiện được quyền thanh tra, giám sát, nếu nhân dân e ngại, sợ đụng chạm với cán bộ, chính quyền

Bên cạnh đó, trình độ dân trí, nhận thức của người dân cũng là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện công khai, minh bạch trong thực hiện pháp lệnh dân chủ cơ sở ở xã, phường, thị trấn Bởi trên thực tế nếu trình

độ dân trí thấp, bản thân người dân không đủ nhận thức để nhận thức được vấn đề nào chính quyền các cấp cần phải công khai, minh bạch cho dân biết, dẫn đến hậu quả không nhận thức được đâu là hành vi quan liêu, nhũng nhiễu của quan chức công quyền thì các quyền dân chủ được pháp luật bảo vệ không được thực thi, thậm chí còn tạo kẽ hở cho việc hợp thức hóa các thủ tục

“chui”, tình trạng lót tay cho cán bộ để thực hiện các thủ tục hành chính nhanh hơn gây khó khăn cho nhà nước, cơ quan điều tra trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng Trình độ dân trí thấp, nhận thức vấn đề không đúng, dễ bị các phần tử “phản động” xúi giục, kích động dẫn đến các hành động quá khích, gây mất trật tự, khiếu kiện vượt cấp Đây chính là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý nhà nước, mà trong đó có việc thực hiện Quy chế dân chủ

cơ sở