Sử dụng phương pháp sơ đồ đoạn thẳng trong dạy Toán có lời văn để nâng cao chất lượng môn Toán cho học sinh lớp 4

Giải toán là một hoạt động bao gồm những thao tác : xác lập được mối liên hệ giữa các dữ liệu, giữa cái đã cho và cái phải tìm trong điều kiện của bài toán mà thiết lập được các phép tính số học tương ứng: chọn được phép tính thích hợp trả lời đúng câu hỏi của bài toán. Với bài toán có lời văn, đối tượng nhận thức là một quan hệ toán nào đó, bị che dấu bởi những tình huống ngôn ngữ trong đề bài. Để bộc lộ được điều đó người ta có thể sử dụng các phương tiện trực quan như: vật thật (que tính, khối nhựa,….), hình vẽ, sơ đồ ,…. Dùng sơ đồ, hình vẽ, ngôn ngữ, ký hiệu ngắn gọn để tóm tắt đề toán là cách tốt nhất để diễn tả một cách trực quan các dữ kiện, các ẩn số, và các điều kiện của bài toán, giúp ta lược bỏ những cái không cần thiết để tập trung vào bản chất của toán học của đề toán. Chính nhờ thế , chúng ta có thể nhìn thấy được tổng quát toàn bộ bài toán để tìm ra sự liên hệ giữa các đại lượng trong đề toán. Điều này giúp học sinh nhận rõ nội dung của bài toán, gợi ý con đường suy nghĩ để đi đến cách giải thích hợp. Chính vì vậy, tôi chọn đề tài nghiên cứu “Sử dụng phương pháp sơ đồ đoạn thẳng trong dạy Toán có lời văn để nâng cao chất lượng môn Toán cho học sinh lớp 4”.

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ………

TRƯỜNG TIỂU HỌC ………

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG

ĐỀ TÀI:

Tên tác giả: ……….

NĂM HỌC: 2016 – 2017

I TÓM TẮT ĐỀ TÀI 2

II GIỚI THIỆU 3

1 Hiện trạng 3

2 Giải pháp thay thế 4

3 Một số đề tài gần đây 6

4 Vấn đề nghiên cứu 6

5 Giả thuyết nghiên cứu 6

III PHƯƠNG PHÁP 6

1 Khách thể nghiên cứu 6

2 Thiết kế 7

3 Quy trình nghiên cứu 8

4 Đo lường 17

IV PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ BÀN LUẬN KẾT QUẢ 19

1 Phân tích dữ liệu 19

2 Bàn luận kết quả 20

V BÀI HỌC KINH NGHIỆM 21

VI KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 21

I TÓM TẮT

Giải toán là một hoạt động bao gồm những thao tác : xác lập được mối liên hệ giữa các dữ liệu, giữa cái đã cho và cái phải tìm trong điều kiện của bài toán mà thiết lập được các phép tính số học tương ứng: chọn được phép tính thích hợp trả lời đúng câu hỏi của bài toán

Với bài toán có lời văn, đối tượng nhận thức là một quan hệ toán nào đó, bị che dấu bởi những tình huống ngôn ngữ trong đề bài Để bộc lộ được điều đó người ta có thể sử dụng các phương tiện trực quan như: vật thật (que tính, khối nhựa,….), hình vẽ, sơ đồ ,…

Dùng sơ đồ, hình vẽ, ngôn ngữ, ký hiệu ngắn gọn để tóm tắt đề toán là cách tốt nhất

để diễn tả một cách trực quan các dữ kiện, các ẩn số, và các điều kiện của bài toán, giúp ta lược bỏ những cái không cần thiết để tập trung vào bản chất của toán học của đề toán Chính nhờ thế , chúng ta có thể nhìn thấy được tổng quát toàn bộ bài toán để tìm ra sự liên hệ giữa các đại lượng trong đề toán Điều này giúp học sinh nhận rõ nội dung của bài toán, gợi ý con đường suy nghĩ để đi đến cách giải thích hợp

Chính vì vậy, tôi chọn đề tài nghiên cứu “Sử dụng phương pháp sơ đồ đoạn thẳng trong dạy Toán có lời văn để nâng cao chất lượng môn Toán cho học sinh lớp 4B trường TH Vạn Giã 3”

Nghiên cứu này được tiến hành trên hai nhóm tương đương: Nhóm học sinh lớp 4B (31 học sinh) làm nhóm thực nghiệm; nhóm học sinh lớp 4D (31 học sinh) làm nhóm đối chứng Điểm trung bình (giá trị trung bình) sau tác động của nhóm thực nghiệm là 8,7; của nhóm đối chứng là 8 Kết quả kiểm chứng T-Test cho thấy p = 0,001 < 0,05 có nghĩa là có

sự khác biệt lớn giữa điểm trung bình của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng Điều đó

chứng minh rằng việc giáo viên Sử dụng phương pháp sơ đồ đoạn thẳng trong dạy Toán

có lời văn đã nâng cao chất lượng môn Toán cho học sinh lớp 4B

II GIỚI THIỆU

1 Hiện trạng

Việc giải bài toán có tầm quan trọng lớn và từ lâu đã là một trong những vấn đề trung tâm của phương pháp dạy học toán Đối với học sinh tiểu học, có thể coi việc giải toán là một hình thức chủ yếu của việc học toán Việc dạy giải các bài toán cho học sinh là một trong những nhiệm vụ quan trọng và quyết định trong việc học toán của các em

Từ trước đến nay, giải toán đã trở thành hoạt động trí tuệ sáng tạo, hấp dẫn đối với nhiều học sinh và thầy giáo trong trường phổ thông nói chung và trường tiểu học nói riêng Vấn đề cốt lõi để giải được bài toán là nhận dạng bài toán, hiểu và tóm tắt được bài toán, lựa chọn được phương pháp thích hợp để giải bài toán Do đó đòi hỏi học sinh phải được trang

bị kiến thức cũng như kỹ năng vận dụng các phương pháp giải toán Do đặc điểm tư duy của học sinh tiểu học còn mang tính cụ thể, tư duy trừu tượng của các em chưa thực sự phát triển, nên việc đơn giản hóa các bài toán là một trong những phương pháp mang lại hiệu quả cao trong việc giải toán cho các em Có nhiều cách để đơn giản hóa các bài toán, trong đó sử dụng sơ đồ đoạn thẳng là một biện pháp

Khi dùng sơ đồ đoạn thẳng để biểu diễn mối quan hệ trong bài toán, nghĩa là chúng

ta đã chuyển nội dung bài toán từ kênh chữ sang kênh hình Vì thế, đối với giáo viên điều đầu tiên là phải nắm được việc dạy giải toán ở tiểu học, nắm được phương pháp giải toán,

Chính vì thế, tôi chọn đề tài: Sử dụng phương pháp sơ đồ đoạn thẳng trong dạy Toán

có lời văn để nâng cao chất lượng môn Toán cho học sinh lớp 4B

2 Giải pháp thay thế

Sử dụng phương pháp sơ đồ đoạn thẳng trong dạy Toán có lời văn để nâng cao chất lượng môn Toán cho học sinh lớp 4B

3 Một số nghiên cứu gần đây liên quan đến đề tài

Các phương pháp giải toán của nhà xuất bản Giáo dục

4 Vấn đề nghiên cứu

Sử dụng phương pháp sơ đồ đoạn thẳng trong dạy Toán có lời văn có nâng cao chất lượng môn Toán cho học sinh lớp 4B trường không?

5 Giả thuyết nghiên cứu

Có Sử dụng phương pháp sơ đồ đoạn thẳng trong dạy Toán có lời văn sẽ nâng cao chất lượng môn Toán cho học sinh lớp 4B

III PHƯƠNG PHÁP

1 Khách thể nghiên cứu

Tôi thực hiện nghiên cứu trên đối tượng học sinh hai lớp 4 của trường Tiểu học vì bản thân tôi đang công tác ở đó nên có điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng (NCKHSPUD)

* Giáo viên: Hai giáo viên trực tiếp giảng dạy đều có có lòng nhiệt tình và trách nhiệm cao trong công tác giảng dạy và giáo dục học sinh

1 Tôi: (chủ nhiệm đề tài) – dạy lớp 4B (Nhóm thực nghiệm)

2 Cô – dạy lớp 4D (Nhóm đối chứng)

* Học sinh: hai lớp được chọn tham gia nghiên cứu có nhiều điểm tương đồng nhau về tỉ lệ học sinh, giới tính, học tập và cả hai lớp đều học môn Toán theo chương trình hiện hành của Bộ GDĐT

Bảng 1: Giới tính, kết quả học tập và rèn luyện của học sinh 2 lớp 4B và 4D của trường

tiểu học .năm học 2015 - 2016

Lớp

Số học sinh Kết quả học tập và rèn luyện

Môn học

&HĐGD Năng lực Phẩm chất

Ý thức học tập, tính đến thời điểm nghiên cứu đề tài Tất cả các em đều có động cơ đúng đắn trong học tập, tích cực và chủ động trong học tập

Về thành tích học tập của năm học trước, các em tương đương nhau về kết quả học tập của tất cả các môn học

2 Thiết kế nghiên cứu

Chọn hai nhóm: nhóm học sinh lớp 4B là nhóm thực nghiệm và nhóm học sinh lớp 4D là nhóm đối chứng

Tôi cùng với các giáo viên trong tổ khối ra đề và tổ chức cho học sinh hai lớp 4B và 4D làm bài kiểm tra trước tác động Kết quả bài kiểm tra cho thấy điểm trung bình của hai nhóm có sự khác nhau, do đó chúng tôi dùng phép kiểm chứng T-Test để kiểm chứng sự chênh lệch giữa điểm số trung bình của 2 nhóm trước khi tác động

Bảng 2 Kiểm chứng để xác định các nhóm tương đương

p = 0,15 > 0,05, từ đó tôi kết luận sự chênh lệch điểm số trung bình của hai nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng là không có ý nghĩa, hai nhóm được coi là tương đương

Tôi sử dụng Thiết kế 2: Kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm tương

đương (được mô tả ở bảng 3):

Bảng 3 Thiết kế nghiên cứu

Kiểm tra sau tác động

Nhóm thực

nghiệm (4B) O1 Sử dụng phương pháp sơ đồ đoạnthẳng trong dạy Toán có lời văn O3

Nhóm đối

Ở thiết kế này, tôi sử dụng phép kiểm chứng T-Test độc lập

3 Quy trình nghiên cứu

3.1 Chuẩn bị của giáo viên

Cô ……… dạy nhóm đối chứng (Nhóm học sinh lớp 4D): Giảng dạy môn Toán không Sử dụng phương pháp sơ đồ đoạn thẳng

Tôi dạy nhóm thực nghiệm (Nhóm học sinh lớp 4B): Giảng dạy môn Toán có Sử dụng phương pháp sơ đồ đoạn thẳng

3.2 Tiến hành thực nghiệm

Thời gian tiến hành thực nghiệm vẫn tuân theo kế hoạch dạy học của nhà trường và theo thời khóa biểu để đảm bảo tính khách quan Cụ thể:

Tuần dạy

(Theo

chương

trình học)

Môn/

lớp 4

Tiết theo

4 Đo lường và thu thập dữ liệu

4.1 Xây dựng công cụ đo và thang đo

- Tôi cùng với các giáo viên trong tổ khối ra đề và tổ chức cho 2 nhóm học sinh của hai lớp 4B và 4D làm bài kiểm tra trước tác động có phê duyệt của Ban giám hiệu nhà trường

- Bài kiểm tra sau tác động là bài kiểm tra sau khi tổ chức giảng dạy các bài học trong môn Toán có nội dung như Bảng 4 do tôi dạy nhóm học sinh lớp 4B và cô Thanh giáo viên dạy nhóm học sinh lớp 4D thực hiện Bài kiểm tra sau tác động do tôi cùng với các giáo viên trong tổ khối thống nhất ra đề có phê duyệt của Ban giám hiệu nhà trường

4.2 Dữ liệu thu thập:

IV PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ BÀN LUẬN

Như trên đã chứng minh rằng trước tác động là tương đương Sau tác động kiểm chứng chênh lệch điểm trung bình bằng T-test cho kết quả p = 0,001 < 0,05 cho thấy sự chênh lệch kết quả giữa điểm trung bình nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng rất có ý nghĩa, tức là chênh lệch kết quả điểm trung bình nhóm thực nghiệm cao hơn điểm trung bình nhóm đối chứng là không ngẫu nhiên mà do kết quả tác động

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn là: 1

V KẾT QUẢ

Với đề tài “Sử dụng phương pháp sơ đồ đoạn thẳng trong dạy Toán có lời văn để

nâng cao chất lượng môn Toán cho học sinh lớp 4B trường TH Vạn Giã 3” có thể áp dụng cho tất cả các trường tiểu học trong toàn huyện

VI KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

1 Kết luận

Toán học với tư cách là một môn khoa học nghiên cứu một số mặt của thế giới hiện thực có một hệ thống kiến thức cơ bản và phương pháp nhận thức cơ bản cần thiết cho đời sống sinh hoạt và lao động Đó cũng chính là những công cụ rất cần thiết để học các môn học khác và để tiếp tục nhận thức thế giới xung quanh giúp cho hoạt động trong thực tiễn có hiệu quả

Khả năng giáo dục nhiều mặt của môn Toán rất to lớn nó có nhiều khả năng để tư duy lô gic, bồi dưỡng và phát triển những thao tác trí tuệ cần thiết để nhận thức thế giới hiện thực như trừu tượng hóa, khái quát hóa, phân tích và tổng hợp, so sánh và dự đoán, chứng minh (phân tích tổng hợp) và bác bỏ Nó có vai trò to lớn trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết vấn đề có căn cứ khoa học, toàn diện, chính xác nó có nhiều tác dụng trong việc rèn luyện nề nếp, tác phong, phong cách làm việc khoa học rất cần thiết trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người; góp phần giáo dục ý trí và đức tính tốt như cần cù, nhẫn nại, ý thức vượt khó khăn

2 Khuyến nghị: không

VII TÀI LIỆU THAM KHẢO

- Sách giáo khoa và sách giáo viên môn Toán lớp 4

- Sáng kiến kinh nghiệm: “Một số biện pháp nâng cao kết quả học Toán cho học sinh lớp 4” của giáo viên Trần Thị Thùy Linh

- Thư viện Violet