KTCT CHỦ NGHĨA tư BẢN độc QUYỀN và CHỦ NGHĨA tư bản độc QUYỀN NHÀ nước

LỜI MỞ ĐẦU Sau sự sụp đổ của Liên Xô, Đông Âu và sự tan rã của chiến tranh lạnh,trên thế giới có một số người cho rằng ,chủ nghĩa tư bản ở thế thượng phong , “lịch sử đã chấm dứt” với hàm ý từ nay chỉ còn những nước tư bản chủ nghĩa mà thôi. Tuy nhiên cũng có nhiều người tuy không phải là những nhà nghiên cứu MácLênin đã phê phán nhận định này, họ cũng như những người theo chủ nghĩa MacLênin không xem chủ nghĩa tư bản là một chế độ vĩnh hằng.Chủ nghĩa tư bản đã trải qua các giai đoạn phát triển.Truớc tiên là là chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh, rồi đến chủ nghĩa tư bản độc quyền.Khi chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh chuyển sang giai đoạn độc quyền,nó đã tìm thấy khả năng phát triển mới do thích ứng với sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất .Nhưng chẳng bao lâu chủ nghĩa tư bản độc quyền đã gặp phải trở ngại lớn trong lịch sử phát triển.Đó là vì: chỉ trong một thời kỳ lịch sử hết sức ngắn ngủi,hình thức độc quyền tư nhân tư bản chủ nghĩa không đáp ứng được yêu cầu phát triển của lực lượng sản xuất.Từ đó xuất hiện và ngày càng thống trị một hình thức mới của chủ nghĩa tư bản độc quyền:chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước.Tuy nhiên, học thuyết MácLênin đã chỉ ra rằng: dù sớm hay muộn chủ nghỉa tư bản độc quyền vẫn sẽ bị chủ nghĩa xã hội thay thế trên phạm vi toàn thế giới.Để hiểu rõ về nhận định này chúng ta phải nghiên cứu về chủ nghĩa tư bản độc quyền và đặc biệt là chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước.

LỜI MỞ ĐẦU

Sau sự sụp đổ của Liên Xô, Đông Âu và sự tan rã của chiến tranh lạnh,trên thế giới có một số người cho rằng ,chủ nghĩa tư bản ở thế thượng phong , “lịch sử đã chấm dứt” với hàm ý từ nay chỉ còn những nước tư bản chủ nghĩa mà thôi Tuy nhiên cũng có nhiều người tuy không phải là những nhà nghiên cứu Mác-Lênin đã phê phán nhận định này, họ cũng như những người theo chủ nghĩa Mac-Lênin không xem chủ nghĩa tư bản là một chế độ vĩnh hằng.Chủ nghĩa tư bản đã trải qua các giai đoạn phát triển.Truớc tiên là là chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh, rồi đến chủ nghĩa tư bản độc quyền.Khi chủ nghĩa

tư bản tự do cạnh tranh chuyển sang giai đoạn độc quyền,nó đã tìm thấy khả năng phát triển mới do thích ứng với sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất Nhưng chẳng bao lâu chủ nghĩa tư bản độc quyền đã gặp phải trở ngại lớn trong lịch sử phát triển.Đó là vì: chỉ trong một thời kỳ lịch sử hết sức ngắn ngủi,hình thức độc quyền tư nhân tư bản chủ nghĩa không đáp ứng được yêu cầu phát triển của lực lượng sản xuất.Từ đó xuất hiện và ngày càng thống trị một

hình thức mới của chủ nghĩa tư bản độc quyền:chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước.Tuy nhiên, học thuyết Mác-Lênin đã chỉ ra rằng: dù sớm hay muộn chủ

nghỉa tư bản độc quyền vẫn sẽ bị chủ nghĩa xã hội thay thế trên phạm vi toàn thế giới.Để hiểu rõ về nhận định này chúng ta phải nghiên cứu về chủ nghĩa tư bản độc quyền và đặc biệt là chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỘC QUYỀN VÀ CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỘC QUYỀN NHÀ NƯỚC

Bối cảnh

Chủ nghĩa tư bản cạnh tranh tự do phát triển đến mức cao nhất vào những năm 1860-1870 ở các nước Tây Âu.Trong giai đoạn này đã xuất hiện mầm mống của độc quyền.Sau cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1873,hình thức cácten đã xuất hiện và phát triển, nhưng vẫn còn là tổ chức chưa bền vững

Chỉ từ cuối thế kỷ XIX và đến cuộc khủng hoảng kinh tế 1900-1903, cácten mới trở thành một trong những cơ sở của toàn bộ đời sống kinh tế và chủ nghĩa tư bản cạnh tranh tự do thực sự trở thành chủ nghĩa tư bản độc quyền.V.I Lênin đã phát triển học thuyết giá trị thặng dư của Mác trong thời đại đế quốc chủ nghĩa, đã trình bày một lý luận có hệ thống sâu sắc về chủ nghĩa đế quốc

A- CHỦ NGHĨA TƯ BẢN ĐỘC QUYỀN

I- NHỮNG NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN SỰ CHUYỂN BIẾN CHỦ NGHĨA TƯ BẢN CẠNH TRANH TỰ DO THÀNH CHỦ NGHĨA TƯ BẢN

ĐỘC QUYỀN

“ Tự do cạnh tranh đẻ ra tập trung sản xuất và sự tập trung sản xuất này khi phát triển tơi một mức độ nhất định lai dẫn đến độc quyền” (V.I Lênin)

Quá trình mang tính quy luật nói trên đã diễn ra do những nguyên nhân chủ yếu sau:

1 Sự phát triển của lực lựơng sản xuất dưới tác đọng của tiến bộ khoa

học- kỹ thuật ,một măt, làm xuất hiện những ngành sản xuất mới, ngay từ đầu đã

là ngành có trình độ tích tụ cao,đòi hỏi những hình thức kinh tế tổ chức mới.Sản

xuất lớn có ưu thế rõ rệt so với sản xuất nhỏ và đã phát triển rất mạnh Măt

khác, nó dẫn đến tăng năng suất lao động tăng sản xuất giá trị thặng dư.Việc

nâng cao tỷ suất và khối lựơng giá trị thặng dư đã mở rộng khả năng tích lũy tư bản, thúc đẩy sự phát triển sản xuất lớn,tăng tích tụ tư bản và sản xuất

bản.Một mặt,nó buộc các nhà tư bản phải cải tiến kĩ thuật, tăng quy mô tích lũy để thắng cạnh tranh và giành thắng lợi tối đa Mặt khác, kết quả trực tiếp của cạnh tranh khốc liệt là nhiều doanh nghiệp nhỏ trình độ kĩ thuật kém sẽ bị các đối thủ mạnh hơn thôn tính hoặc phải liên kết với nhau để đứng vững trong cạnh tranh Vì vậy chỉ có một số ít những nhà tư bản lớn nắm địa vị thống trị trong một ngành hay trong một số ngành công nghiệp

vừa bị phá sản ;những xí nghiệp và công ty lớn phải đổi mới để thoát khỏi khủng hoảng,do đó thúc đẩy quá trình tập trung sản xuất

4 Tín dụng tư bản chủ nghĩa mở rộng ,trở thành đòn bẩy mạnh mẽ thúc đẩy tập trung sản xuất,nhất là hình thành các công ty cổ phần,tạo tiền đề cho sự ra đời của tổ chức độc quyền

5 Những tổ chức xí nghiệp công ty lớn, có tiềm lực kinh tế mạnh tiếp tục cạnh tranh với nhau vô cùng khốc liệt,khó phân thắng bại,vì thế nảy sinh

xu hứong thỏa hiệp,từ đó hình thành tổ chức độc quyền

II NHỮNG ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ CƠ BẢN CỦA CHŨ NGHĨA

TƯ BẢN ĐỘC QUYỀN

Phân tích những hiện tượng mới trong nền kinh tế của những nước TBCN phát triển cuối thế kỉ XIX và đầu thế kỷ XX, có thể khái quát 5 đặc điểm kinh tế

cơ bản cúa CNTBđộc quyền, CN đế quốc

1 Sự tập trung sản xuất và các tổ chức độc quyền

Tích tụ và tập trung sản xuất cao dẫn đến hình thành các tổ chức độc

quyền là đặc trưng kinh tế cơ bản của CNĐQ Tổ chức độc quyền là liên minh

giữa những nhà tư bản lớn để tập trung vào trong tay một phần lớn(thậm chí là toàn bộ) sản phẩm cúa một ngành cho phép liên minh này phát huy ảnh hưởng quyết định đến quá trình sản xuất và lưu thông của ngành đo.

Khi bắt đầu chuyển sang CNTB độc quyền thì hình thức kinh tế thống trị la công ty cổ phần.Với hình thức này, sở hữu TBCN đã mang hình thức sỏ hữu tập thể của tư bản

Những liên minh độc quyền, thoạt đầu hình thành theo sự liên kết

ngang, tức la liên kết các doanh nghiệp trogn cùng một ngành, dưới những hình

thức cácten,xanhđica, tờ-rớt

Cácten là hình thức tổ chúc độc quyền dựa trên sự ký kết hiệp định giữa cãc xí nghiệp thành viên với nhau để thỏa thuận với nhau về giá ca

̉,quy mô,sản lựợng ,thị trừong tiêu dùng, còn việc sản xuất và thương nghiệp vẫn do mỗi thành viên thực hiện,

Xanhđica là hình thức tổ chức độc quyền trong đó việc mua và bán do một ban quản trị chung đảm nhiệm,nhưng sản xuất vẫn là công việc độc lập của mỗi thành viên

Cácten và xanhđica dễ bị phá vỡ,vì một khi tuơng quan lực lựơng thay đổi.mỗi thành viên đều chạy theo lợi ích cục bộ dẫn đến vi phạm những cam kết Bởi vây ra đời hình thức tổ chức độc quyền cao hơn la Tờ-rớt Tờ-rớt thống nhất cả về sản xuất lẫn thưong nghiệp vào một ban quản trị chung,còn các thành viên khác là cổ đông

Tiếp đó là sự xuất hiện của liên kết dọc, nghĩa là liên kết không

chỉ ở những xí nghiệp lớn mà cả những xanhđica, Tờ-rớt thuộc các ngành khác nhau nhưng có liên quan với nhau về kinh tế va kĩ thuật ,hình thành các côngxoocxiom

Từ giữa thế kỷ XX phát triển kiểu liên kết mới- liên kết đa ngành –hình thành những cônglômêrat hay consơn khổng lồ thâu tóm nhiều côgn ty, xí nghiệp thuộc những ngành công nghiệp rất khác nhau

Nhờ nắm đựơc địa vị thống trị trong lĩnh vực sản xuất và lưu

thông,các tổ chức độc quyền có khả năng định ra giá cả độc quyền cao hơn giá

cả sản xuất đối với những hàng hóa mà họ bán ra và giá cả độc quyền thấp hơn giá cả sản xuất đối với nhữn hàng hóa mà họ mua vào, trước hết la nguyên liệu

Qua đó thu được Lợi nhuận độc quyền

Giá cả độc quyền là giá cả hàng hóa vượt rất xa giá cả sản

xuất.Giá cả độc quyền bằng chi phí sản xuất cộng với lợi nhuận độc quyền

Trong CNTB độc quyền,các đồ.ng minh độc quyền chiếm ưu thế trong nền kinh tế,cho nên chúng cỏ thể dùng các phưong pháp khác nhau để giữ giá cao cho hàng hóa ,một trong những thủ đoạn chủ yếu bảo đảm lợi nhuận độc quyền cao Thủ đoạn quan trọng nhất để tính giá hàng hóa cao là thi hành chính sách thuế quan cao để bảo hộ các tổ chức độ quyền trong nước ;sử dụng bộ máy nhà nước để đảm bảo giá cả độc quyền cho những sản phẩm cung cấp theo đơn đặt hàng của nhà nước Tuy nhiên giá cả độc quyền không thủ tiêu đựợc các tác động của quy luật giá trị,không thể làm thay đổi tổng số giá trị và giá trị thặng

dư trong các nưoc TBCN và nhân dân ở các nước TBCN Những gì mà các tổ chức độc quyền kếch xù thu đựơc cũng là những gì tầng lớp tư sản vừa và nho

̉,nhân dân lao động ở các nước TBCN và nhân dân ở các nứoc thuộc địa và phụ thuộc mất đi

Việc thực hiện chính sách giá cả độc quyền cũng gặp phải sự cạnh tranh Độc quyền và cạnh tranh tồn tại song song với nhau và thống nhất với nhau một cách biện chứng Trong thời đại chủ nghĩa độc quyền,tính cạnh tranh thay đổi về căn bản.Đó lá sự cạnh tranh khốc liệt giữa nhưng tổ chức độc quyền lớn trong nội bộ ngành,giữa các ngành trong một quốc gia TBCN ,giữa các quốc gia TBCN với nhau

2.Tư bản tài chính và bọn đầu sỏ tài chính.

Cùng với quá trình tích tụ và tập trung sản xuất trong công nghiệp,cũng diễn ra quá trình tích tụ tâp trung tư bản trong công nghiệp,cũng diễn ra quá trình tập trung tư bản trong ngân hàng,dẫn đến sự hình thành các tổ chức độc quyền trong ngân hàng Ngân hàng có vai trò mới:từ chỗ chỉ làm trung gian trong việc thanh toán và tín dụng nay do nắm được phần lớn tư bản tiền tệ

trong xã hội,ngân hàng trở thành có quyền lực vạn năng chi phối các hoạt động kinh tế xã hội

Thông qua mạng lưới chi nhánh ở khắp nơi,các tổ chức độc quyền ngân hàng cho các tổ chức độc quyền công nghiệp vay và nhận gửi những số tiền lớn trong một thời gian dài,nên lợi ích của chúgn cứ song song với nhau,hai bên đều quan tâm đến hoạt động của nhau và tìm cách xâm nhập vào nhau Từ đó hình thành tư bản tài chính Tư bản tài chính là sự thâm nhập và dung hợp với nhau của tư bản độc quyền trong ngân hàng và tư bản độc quyền trong công nghiệp

Bọn đầu sỏ tài chính thực hiện sự thống trị của mình bằng “ chế độ tham dự” nghĩa là nhà tư bản tài chính lớn nhờ nắm được số cổ phiếu khống chế và cho phối đựoc công ty gốc,rồi công ty gốc lại lại chi phối các công ty phụ thuộc , Bởi vậy,một số nhà tư bản có thể chi phối đuợc nhiều lĩnh vực sản xuất rất lớn

Việc cho phép phát hành những cổ phiếu có mệnh giá nhỏ càng làm tăng uy lực của bọn đầu sỏ tài chính Bởi vì, có nhiều người ít tiền mua được cổ phiếu,vì những cổ đông nhỏ,ở rải rac.thực tếkhông có khả năng tham dự các hôi nghị cổ đông,do đó lựong cổ phiếu khống chế ngày càng giảm đi

3 Xuất khẩu tư bản

bản.Ở giai đoạn trước xuất khẩu tư bản có xuất hiện nhưng chỉ là hiện tựong cá biệt với quy mô hạn chế Chỉ đến giai đoạn độc quyền hiện tựợng đó mới trở nên phổ biến

Xuất khẩu tư bản trở thành tất yếu ,vì trong các nứoc TBCN đã tích lũy đựoc một khối lựơng tư bản lớn và nảy sinh tình trạng “thừa tư bản”.Tình trạng này là thừa tưong đối nghĩa là không tìm được nơi đầu tư có lợi nhuận cao trong nước.Kĩ thuật ngày càng phát triển dẫn đến tăng cấu tạo hữu cơ của tư bản và hạ thấp tỷ suất lợi nhuận;trong khi đó ở cac nước kém phát triển về kinh tế,nhất là ở các nước thuộc địa ,dồi dào nguyên liệu nhưng lại thiếu thốn

về vốn và kĩ thuật.Đối với chủ nghĩa tư bản độc quyền ,việc xuất khẩu tư bản ra nước ngoài là một nhu cầu tất yếu để nâng cao tỷ suất và khối lựong lợi nhuận

Xét về hình thức đầu tư có thể phân chia xuất khẩu tư bản thành xuất khẩu tư bản trực tiếp va xuất khẩu tư bản gián tiếp Xuất khẩu tư bản trực tiếp là đưa tư bản ra nước ngoài để trực tiếp kinh doanh thu lợi nhuận cao.Xuất khẩu tư bản gián tiếp là cho vay để thu lợi tức

Việc xuất khẩu tư bản là sự mở rộng quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ra nưoc ngoài là công cụ chủ yếu để bành trướng sự thống trị của tư bản tài chính ra thế giới Hệ thống kinh tế TBCN hình thành trước hết dưới tác động của xuất khẩu tư bản,đã trở thành hệ thống nô dịch của tư bản tài chính trên phạm vi toàn thế giới.C ác nước nhập khẩu tư bản đã trở thành đối tượng bị bóc lột về kinh tế và nô dịch về chính trị dưới những hình thức và mức độ khác nhau.Tuy nhiên việc xuất khẩu tư bản về khách quan cũng có những tác động tích cực đến kinh tế của các nước nhập khẩu tư bản,như thúc đẩy quá trình chuyền từ kinh tế tự cugn tự cấp thành kinh tế hàng hóa,thúc đẩy sự chuyển biến từ cơ cấu kinh tế thuần nông thành cơ cấu kinh tế nông-công nghiệp,mặc dù cơ cấu này còn què quặt,lệ thuộc vào kinh tế chính quốc

4.Sự phân chia thế giới giữa các liên minh của các nhà tư bản

Việc xuất khẩu tư bản tăng lên về quy mô vả mở rộng về phạm vi tất yếu dẫn đến việc phân chia thế giới về mặt kinh tế, nghĩa là phân chia lĩnh vực đầu tư tư bản,phân chia thị trường thế giới Dưới chủ nghĩa tư bản thị trường trong nước luôn gắn liền với thị trường nước ngoài.Trong giai đọan độc quyền chủ nghĩa,cuộc đấu tranh giành thị trường tiêu thụ,nguồn nguyên liệu và lĩnh vực đầu tư có lợi nhuân càng trở nên gay gắt Những cuộc đụng đầu trên trường quốc tế giữa các tổ chức độc quyền quốc gia có sức mạnh kinh tế hùng hậu lại đựợc sự ủng hộ của nhà nước “của mình” và cuộc đấu tranh khốc liệt giữa chúgn tất yếu sẽ dẫn đến thỏa hiệp, ký kết hiệp định để củgn cố địa vị độc quyền của chúng trong những lĩnh vực thị trừong nhất định.Từ đó hình thành các liên minh độc quyền duới dạng cácten,xanhđica, tờ-rớt quốc tế Cho đến năm 1934 đã có

350 cácten quốc tế lớn,ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống kinh tế,chính trị toàn thế giới

5.Sự phân chia thế giới giữa các cường quốc

Lợi ích của việc xuất khẩu tư bản thúc đẩy các cường quốc tư bản

đi xâm chiếm thuộc địa Đối với tư bản tài chính,không chỉ những nguồn nguyên liệu đã tìm ra mới có ý nghĩa mà cả những nguồn nguyên liệu có thể tỉm ra cũgn rất quan trọng Vì vậy tư bản tài chính có khuynh hướng mở rộng lãnh thổ kinh tế và thậm chí cả lãnh thổ nói chung.Chủ nghĩa tư bản ngày càng phát triển cao,nhu cầu nguyên liệu càng lớn,sự cạnh tranh ngày càng gay gắt thì cuộc đấu tranh để chiếm thuộc địa ngày càng quyết liệt.Do tác đọng của quy luật phát triển không đều của chủ nghĩa tư bản,các độc quyền ra đời muộn hơn đấu tranh đòi chia lại thế gii Đó là nguyên nhân của chiến tranh thế giới thứ

nhất1914-1928 avf lần thứ hai 1939-1945

Khi nói đến chủ nghĩa thực dân,V.I.Lênin đã viết: “tư bản tài chính và chính sách quốc tế thích ứng với nó đã tạo nên một loạt hình thức lệ thuộc có tính chất quá độ của các nước ,không những chỉ có hai loại nước chủ yếu: những nước chiếm thuộc địa và thuộc địa mà còn có nhiều nước phụ thuộc với những hình thức khác nhau,những nước này trên hình thức là được độc lập về chính trị ,nhưng lại mắc vào cái lưới phụ thuộc vào tài chính và ngoại giao” Từ những năm 50 trở lại đi,phong trào giải phóng dân tộc dâng lên mạnh mẽ đã lam sụp đổ và tan rã hệ thống thuộc địa kiểu cũ,vì thế nhừng hình thức lệ thuộc có tính chất quá độ nói trên trở thành phổ biến và hình thái đó gọi là chủ nghĩa thực dân mới

Từ 5 đặc điểm trên có thể rút ra kết luận rằng: chủ nghĩa

đế quốc về mặt kinh tế là sự thống trị của tư bản độc quyền ; về mặt chính trị là sự xâm lược nước ngoài ,là hệ thống thuộc địa nảy sinh tư yêu cầu kinh tế của chủ nghĩa tư bản độc quyền

Nếu định nghĩa một cách vắn tắt thì chủ nghĩa đế quốc là

giai đoạn độc quyền của chủ nghĩa tư bản Nói một cách cụ thể hơn thì

chủ nghiã đế quốc gồm 5 đặc điểm cơ bản:

- Sự tập trung sán xuất và tư bản đạt tới một sự phát triển cao khiến nó tạo ra những tổ chức độc quyền có vai trò quyết định trong nền kinh tế

- Sự dung hợp giữa tư bản ngân hàng với tư bản công nghiệp làm xuất hiện “tư bản tài chính” và bọn đầu sỏ tài chính

- Việc xuất khẩu tư bản khác với việc xuất khẩu hàng hóa, mang một ý nghĩa quan trọng đặc biệt

- Sự hình thành những liên minh độc quyền quốc tế của bọn tư bản chia nhau thị trường thế giới

- Việc các cường quốc tư bản chủ nghĩa lớn nhất chia nhau đất đai trên thế giới

Tóm lại, sự ra đời của chủ nghĩa đế quốc đã thúc đẩy lực lượng sản xuất,kinh tế thế giới phát triển Chủ nghĩa đế quốc là giai đoạn phát triển cao hơn chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh phù hợp với sự phát triển lực lượng sản xuất

NƯỚC

Xu hướng phát triển của chủ nghĩa tư bản độc quyền sang chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước đã bộc lộ rõ ràng trong những năm chiến tranh thế giới lần thứ nhất V.I.Lênin đã nghiên cứu tỉ mỉ hiện tượng mới này

Việc chuyển sang chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước được đẩy mạnh

do cuộc khủng hoảng kinh tế 1929-1933và sau đó là cuộc chiến tranh thế giới lần thứ hai

I-BẢN CHẤT VÀ NGUYÊN NHÂN RA ĐỜI CỦA CHỦ NGHĨA TƯ

BẢN ĐỘC QUYỀN NHÀ NƯỚC

1.Bản chất của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước là sự kết hợp giữa sức mạnh của các tổ chức độc quyền tư nhân với sức mạnh của nhà nước tư bản thành một thiết chế và thể chế thống nhất nhằm phục vụ lợi ích của các tổ chức độc quyền và cứu nguy cho chủ nghĩa tư bản.Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước là nấc

thang phát triển mới của chủ nghĩa tư bản độc quyền của chủ nghĩa đế quốc

Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước bắt nguồn từ sự xã hội hoá của lực lượng sản xuất phát triển tới mức khiến cho sở hữu độc quyền tư nhân tư bản chủ nghĩa phải được thay thế bằng các hình thức sở hữu hỗn hợp giữa tư nhân và

nhà nước.Ở đây,nhà nước tư sản xuất hiện như một chủ sở hữu tư bản,một nhà

tư bản xã hội,đồng thời lại là người quản lý xã hội bằng pháp luật với bộ máy bạo lực to lớn.

Như vậy,chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước là một quan hệ kinh tế,chính trị xã hội chứ không chỉ là một chính sách trong giai đoạn độc quyền của chủ nghĩa tư bản.Khi chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước thống trị,các quá trình kinh tế diễn ra trong chủ nghĩa tư bản không chịu tác động tự phát của qui luật thị trường,mà còn chịu sự điều tiết của nhà nước tư sản.Sự điều tiết này bao gồm tất cả các khâu của quá trình tái sản xuất xã hội và được thực hiện bằng cả các biện pháp kinh tế lẫn hành chính,pháp chế…

2.Nguyên nhân hình thành chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước

Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước là sự phát triển tất yếu của sự thống trị của các tổ chức độc quyền.Nó ra đời do những nguyên nhân chủ yếu sau đây:

Một là,tích tụ và tập trung tư bản càng lớn thì tích tụ và tập trung sản xuất

càng cao do đó để ra những cơ cấu kinh tế to lớn đòi hỏi một sự điều tiết xã hội đối với sản xuất và phân phối,một sự kế hoạch hoá tập trung từ một trung tâm.Nói cacd khác,sự phát triển hơn nữa của trình độ xá hội hoá lực lượng sản