Tìm hiểu tri thức bản địa trong việc sử dụng các loài thực vật làm thuốc của đồng bào dân tộc Mông tại xã Cán Tỷ huyện Quản Bạ tỉnh Hà Giang (Khóa luận tốt nghiệp)

Tìm hiểu tri thức bản địa trong việc sử dụng các loài thực vật làm thuốc của đồng bào dân tộc Mông tại xã Cán Tỷ huyện Quản Bạ tỉnh Hà Giang (Khóa luận tốt nghiệp)Tìm hiểu tri thức bản địa trong việc sử dụng các loài thực vật làm thuốc của đồng bào dân tộc Mông tại xã Cán Tỷ huyện Quản Bạ tỉnh Hà Giang (Khóa luận tốt nghiệp)Tìm hiểu tri thức bản địa trong việc sử dụng các loài thực vật làm thuốc của đồng bào dân tộc Mông tại xã Cán Tỷ huyện Quản Bạ tỉnh Hà Giang (Khóa luận tốt nghiệp)Tìm hiểu tri thức bản địa trong việc sử dụng các loài thực vật làm thuốc của đồng bào dân tộc Mông tại xã Cán Tỷ huyện Quản Bạ tỉnh Hà Giang (Khóa luận tốt nghiệp)Tìm hiểu tri thức bản địa trong việc sử dụng các loài thực vật làm thuốc của đồng bào dân tộc Mông tại xã Cán Tỷ huyện Quản Bạ tỉnh Hà Giang (Khóa luận tốt nghiệp)Tìm hiểu tri thức bản địa trong việc sử dụng các loài thực vật làm thuốc của đồng bào dân tộc Mông tại xã Cán Tỷ huyện Quản Bạ tỉnh Hà Giang (Khóa luận tốt nghiệp)Tìm hiểu tri thức bản địa trong việc sử dụng các loài thực vật làm thuốc của đồng bào dân tộc Mông tại xã Cán Tỷ huyện Quản Bạ tỉnh Hà Giang (Khóa luận tốt nghiệp)

Chuyên ngành : Nông lâm k t h p

Khóa h c : 2011 - 2015

Thái Nguyên - 2015

Chuyên ngành : Nông lâm k t h p

hoàn thành khóa lu n này tôi xin bày t lòng bi

s c t i H c Nông Lâm Thái Nguyên, ban ch nhi m khoa Lâm

truy t ki n th c trong su t quá trình h c t p, nghiên c u và rèn luy n t i

c bi t, xin chân thành c y giáo ThS Nguy n Vi

tr c ti ng d tôi th c hi n thành công khóa lu n này

Xin g i l i c c t i UBND xã Cán T và toàn th nhân dân trong

tài t t nghi p

M t c g th c hi tài m t cách hoàn ch nh nh t, song

do bu u làm quen v i công tác nghiên c u khoa h c, ti p c n v i th c t s n

xu n ch v ki n th c và kinh nghi m nên không th tránh kh i

nh ng thi u sót nh nh mà b n thân không th nhìn th c R t mong nh n

c s góp ý ki n, phê bình c a quý th y cô và các b khóa lu c

DANH M C CÁC B NG

Trang

B ng 4.1 K t qu u tra các h s d ng và thu hái cây thu c t i khu v c

nghiên c u 23

B ng 4.2 m hình thái phân b m t s cây thu c tiêu bi c s

d ng làm thu c t i xã Cán T - huy n Qu n B - t nh Hà Giang 24

B ng 4.3 Các bài thu c ch y u c i Mông t i xã Cán T - huy n

Qu n B - t nh Hà Giang 53

DANH M C CÁC T , C M T VI T T T

BTTN : B o t n thiên nhiên

GT : Gi i tính

: H ng nhân dânIUCN : T ch c B o t n thiên nhiên và tài nguyên

thiên nhiên Qu c tNXB : Nhà xu t b n

4.1.2 Hi n tr ng khai thác, s d ng và ch bi n cây thu c

m hình thái và sinh thái m t s cây thu c tiêu bi c ng i Mông s d ng làm thu c t i xã Cán T - huy n Qu n B - t nh Hà Giang4.3 M t s bài thu c c a ng i Mông t i xã Cán T - huy n Qu n B - t nh

Hà Giang

4.4 Ngu n g c c a nh ng loài th c v t r ng làm thu c

4.5 Nguyên nhân suy gi m ngu n tài nguyên cây thu xu t gi i pháp b o

PH N 1

1.1 t v

Tri th c b a là m t trong nh ng thành t quan tr ng góp ph n t o nên

b n s a t i, là tài s n trong quá trình phát tri n, ph n ánh m i quan h c a m i c ng v ng t nhiên và xã h i Kinh nghi m phát tri n c a nhi u qu ra m t th c t , tri th c khoa h c hi

M c dù mang l i nhi u l n nay các loài cây làm thu c v c quan tâm khai thác, b o t n và phát tri n m t cách b n

v ng M t khác, các loài th c v c thu hái trong t c gây

tr ng t n nhà n t cách quá m c m t s loài không còn kh y chúng ta c n ph i có nh

b o t n và phát tri n các th c v t làm thu c có giá tr trong t nhiên

nhiên

Xu t phát t yêu c c s ng ý c a khoa Lâm nghi p ng

i h c Nông Lâm Thái Nguyên Tôi ti n hành th c hi n khóa lu n: u tri th c b a trong vi c s d ng các loài th c v t làm thu c c ng bào dân t c Mông t i xã Cán T - huy n Qu n B - t nh m khai thác ti ng kê thêm m t s loài th c v t r c s d ng trong các bài thu b o t n và phát tri n các cây thu c có giá tr c i Mông

Tìm hi u ki n th c b a và kinh nghi m c ng bào dân t c Mông trong vi c s d ng các loài th c v t làm thu c góp ph n b o t n, khai thác và phát tri n ngu n gen cây thu c t i xã Cán T - huy n Qu n B - t nh Hà Giang

V i di n tích r i l n, Vi t Nam có nhi u loài lâm s n ngoài g

có giá tr v i 2.000 loài lâm s n ngoài g là cây thân g ; c li u;

s n ngoài g c có v trí quan tr ng trong ngành lâm nghi p Lâm s n ngoài g g n li n v i cu c s ng c a 24 tri ng bào mi n núi s ng trong và g n r ng, n thu t lâm s n ngoài g chi m 10-20% trong thu

nh p kinh t h Gây tr ng lâm s n ngoài g trên di t lâm nghi c giao ho c khai thác, thu hái lâm s n ngoài g t r ng t nhiên và

ch bi n lâm s n ngoài g ng khu v c nông thôn

tr ng, thu hái lâm s n ngoài g v i di n tích 1,6 tri u ha, chi m 13% di n tích

t có r ng trong ph m vi toàn qu n tích lâm s n ngoài g có kh

n r ng t nhiên là 1,1 tri u ha, di n tích lâm s n ngoài

g c tr ng là 469.794ha

Theo t ch c y t th gi i (WHO), kho ng 80% dân s hi n nay trên th

gi i v n d a vào thu c có ngu n g c t c kh e c ng

ngu n cung c p nh ng thu c này

c 40.000 bài thu c kinh nghi m c ng bào trên kh p các mi i phát hi c giá tr c a các h p

thách th i v i m t vùng mi n mà là v i v i toàn c u

Vi t Nam ghi nh n 325 loài th c v t quý hi tình tr ng c n

b o v thì cây thu c có 128 loài (chi m 38,2%) ch c ch n con s này s

nhanh và danh sách các loài thu c quý hi n ki t d n còn nhi

m b o ngu n nguyên li u cây thu c nhu c u hi n t i và c

n chú ý song song gi a vi c khai thác trong t m

b o tái sinh v i vi c nghiên c u gây tr ng các loài cây con làm thu c

2.2 Tình hình nghiên c u và s d ng th c v t làm thu c trên Th gi i và

Vi t Nam

2.2.1 Trên th gi i

vi c qu n lý tài nguyên thiên nhiên qua các nghiên c u v th c v t - dân t c h c

v v ng sinh h c và qu n lý r ng t nhiên Tri th c b

góp vào khoa h c nh ng hi u bi t sâu s c v thu n hoá cây tr ng, gây gi ng,

qu n lý và giúp các nhà khoa h c nh n th n v nguyên t c, thói quen

y, nông nghi p sinh thái - nông lâm k t h p, luân canh cây

tr ng, qu n lý sâu b nh h i u ki n th c khác v khoa h c nông nghi p.

T th i c t khai thác và s d ng cây thu c vào công sóc s c kh e và các nhu c u cu c s ng c a mình Theo Aristote (384-

322 TCN) ng k c, các dân t c vùng Trung C

n c ngàn cây thu c, sau i Ai C t cách ch bi n và s

d ng chúng (d n theo Tr n H p, 1999) [1] Charles Pickering

i cho bi i Ai C p c i t s d ng

nh ng cây có tinh d tr b p xác các vua chúa ho

t kho i Trung Qu t s d ng tinh d u làm thu c ch a b nh t lâu T i Nh t B t s d ng cây B c hà làm thu c tr b nh t (d n theo i và các tác gi ,

N n y h c c truy n Trung Qu c và c ghi nh n trong l ch s s

d ng cây c làm thu - 5 d n theo Tr

2003) [14] Qua các nghiên c u v l ch s s d ng cây thu c c a các dân t c trên th gi i cho th y, m i dân t c trên th gi u có tri th c s d ng cây thu c

ch a b nh t c s c tùy thu c vào t ng n a

sinh

-D.Choupinxkaia và A.A Yatsenko

g t giá tr cây thu c

ch cao và không gây h i cho s c

ch a b nh b ng cây thu c

cây thu c và ch nh v i

]

Trên th gi i, nghiên c u v cây thu c có nhi u thành công và quy mô

r ng ph i k n Trung Qu c Có th kh nh Trung Qu c là qu u trong vi c s d ng cây thu ch a b nh Vào th k 16 Lý Th

1968, m t s nhà nghiên c u cây thu c t i Vi t Nam, Trung Qu t b n

cu K thu t gây tr ng cây thu c Trung Qu c p

i hoàn ch i thi u m t cách t ng quát và có h

th ng v m sinh v t h c, sinh thái h c, k thu t gây tr ng, thu hái ch

bi n và b o qu n (d ng, 2002) [17]

Tr i qua nhi u th k , cây thu c gi vai trò tr ng y u trong vi c duy trì s c

kh e và h nh phúc c a các c i trên kh p th gi i Các kinh nghi m

dân gian v s d ng cây thu c ch a b c nghiên c u các m khác nhau tùy thu c vào s phát tri n c a t ng qu c gia Và t i châu l c m i dân t c hình thành nên n c th o mang nh

- c th o châu Âu r ng và ph n l n d a trên n n t ng c a y h c

m t cu n sách th ng kê 600 lo i th o m c; Nicholas Culpeper xu t b n cu n

c th The English Physitian

- Trung Qu c và là hai qu c gia có n n y h c c truy i Trung Qu c, Lý Th i Trân (th k c 12.000 v thu c trong

c c truy n Trung Qu c ng kê 5.757 m c t là th o m c

Cu n sách "Cây thu c Trung Qu c" xu t b t kê h u h t các loài cây c ch a b nh có Trung Qu c t c t i nay , n n y h c ctruy n - y h n m nh, nhi u tri th c b c nghiên c ng d ng có hi u qu , theo th ng kê có kho ng 2.000 loài cây c có công d ng làm thu

Theo thông tin c a t ch c Y t th gi

th gi t t i 20.000 loài th c v t b c th c cao (trong t ng

xu t x cung c p các ho t ch làm thu c (N.R.Farnsworth $

30.000 - 70.000 loài cây thu Trung Qu i trên 10.000

- Nam Á kho

P.G Xiao, 2006), (d n theo Nguy n V T p, 2007) [15] Theo Lewington

ng không th ki c trong các ho ng buôn bán

c qu c t (d n theo Ph m Minh To i và Ph n, 2005) [19 u t T ch c B o t n thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên

Qu c t (IUCN) cho bi t, hiên nay trong t ng s 43.000 loài th c v t mà t ch c

các m khác nhau Trong t p tài li u c v t b a

thu c hay trong b Trung Qu c th c v t h v th c v t c a

c n b o v (d n theo Nguy p, 2007) [15]

2.2.2 Vi t Nam

Ph n l n cây thu c Vi t Nam m c hoang d i vùng r ng núi, m t vùng chi m 3/4 di n tích toàn lãnh th , và a các dân t c thi u s v i kho ng 24 tri i, chi qu c gia Chính s ng v t c

i cùng v i s khác bi t v u ki n th ng, khí h u, phong t c t p

a trong t ng c ng dân t n s ng nh ng kinh nghi m gia truy n trong vi c ch a b nh và cách s d ng cây c xung quanh mình làm thu c ch a b nh

C

-p

p, 2007) [15]

Vi t Nam, nh ng nghiên c u v cây thu c ti n hành t r t s m,

g n li n v i tên tu i c a các danh y n i ti n Bá

k XIV), H ng Lãn Ông - Lê H u Trác (1721 - 1792), hay các nhà nghiên c u v cây thu T t L i, Ph m Hoàng H

Trong n i Vi t danh y v i 497 t p sách y

h c c truy n dân t c vi t b ng ti ng Hán và ti ng Nôm Trong th k 20 các v danh y Vi n trên 200 t p sách có giá tr v

b ng ch Qu c ng N n y h c dân gian c a 54 dân t c trong c ng Vi t

t c trong quá trình sinh t n và phát tri c nh ng kinh nghi m

v s d ng cây con thu c có t t Nam v i h th ng

v c l c cho vi c gi gìn và b o v s c kh e cho nhân dân t i nay

ng công trình nghiên c u v cây thu c vàpháp ch a b nh b ng cây thu s c th n hi u H

a H ng Lãn Ông Lê H u Trác Các tác ph

l n cho n n YHCT dân t c B c th n hi u ng B n Lai

ng tr 184 lo i b nh, kèm theo môn thu c ch a b nh gia súc c chính

b n 13 (1705- 1719) sai các quan n i th ph chúa

Tr nh, các quan y vi n duy t l i và b sung s p x p c th t và

- Quy n h g Th gi m B i

Tu u Trác có công to l n trong vi o v s c

b nh hi u nghi vi n cho h u th Tuy nhiên, các tác

ph m ch t p trung nghiên c u v công d ng ch a b nh c a các cây thu c, các

a b u ki n nghiên c u v phân b , tr

ng c a các loài cây thu c trên lãnh th Vi t Nam

i th i Pháp thu c có m t s canh tranh chia r sâu s c gi a YHCT và

n này, không có m t công trình nghiên c u nào v cây thu c

c a Vi c th c hi n do n n y h c b chính quy n th c dân

và bóp ngh t không cho phát tri n M t s nhà khoa h có

nh ng c g ng tìm hi u nh ng cây thu c và v thu c Vi n thành tài li l i bao g m có hai b :

- B th nh c li n Trung Vi t a hai tác gi E M.Perrot và Paul Hurrier xu t b n t g b sách này các tác

gi chia thành hai ph n l n ph n m t có s nh n xét chung v n n Y h c Á

c hành ngh y Trung Qu c và Vi t Nam; ph n hai ki m kê các danh

m c thu c có ngu n g c th c v ng v t, khoáng h c dùng trong y h c Trung

Qu c và Vi t Nam Tài li u có tính ch t toàn di sách xu t b

nên so v i s ti n b c a khoa h c hi n nay thì có nhi u thi u sót, c n ph c

s a l i và b sung thêm N i dung gi i thi u t ng v thu

c so v i s i th c t hi n nay

- B th Danh m c nh ng s n ph m n cây thu c

do hai tác gi Ch Crevest và A Pestelot biên so n thành hai t p: T

1928, t i 1.430 v thu c th o m c c

2, A Pesterot có s a ch a l i và b t cho b sách cái

tên m Nh ng cây thu c c a Campuchia và Vi t Nam i 1.428 v thu c

th o m c in thành 4 t p: T p I (1925), t p II (1953), t p III (1954), t p

c m c l c và b ng tra c u (d n theo T t

L i, 2006) [12] Các tác ph m nghiên c u v cây thu c c a các tác gi i pháp tuy và t m sách biên so n khá công phu và giúp ích nhi u cho nh ng nghiên c u v cây thu c c a Vi t Nam sau này

c Vi t Nam có nhi u thu n l i trong vi c

m, nghiên c u các cây c c s d ng làm thu c trên c c Trong th i

kì kháng chi n các nhà khoa h c Vi u th ng kê, h th ng l i, tìm hi u s ng, khu phân b các lo i cây thu c Công vi c c ti n hành trong su t m t th i gian dài v i s tham gia c a nhi u nhà khoa h u ngành:

Vi t Nam có m t công trình nghiên c

- Cu Cây thu c và v thu c Vi t Nam T t L i g m 6 t p

c in t - 1965 Tác gi ng 430 loài cây thu c thu c 116 h h ng kê các cây thu t cách t m các

m nh n bi c tính sinh h c và sinh thái h c, phân b a lí, công d ng, cách dùng c a các dân t c có s d ng v thu c này, các công trình khoa h c trên th gi có l n cây thu Nh ng cây thu c

và v thu c Vi t Nam ng trong n c h c Vi t Nam Cu c các nhà khoa h c và nhân n r t l n T khi

ph m nh n bi t chung, khu v c phân b c a t ng h cây thu c

u c a công tác nghiên c u

v h th c v t cây thu c Vi t Nam

1997 tác gi ng kê, mô t chi ti t v tên khoa h c, tên ph thông, tên a

m nh n bi c tính sinh h c và sinh thái h c, phân b a

lý, công d ng cách dùng c a các dân t c có s d ng v thu c này, các công trình khoa h c trên th gi n cây thu c c a 3.200 loài cây thu c m c t nhiên Vi t Nam và các cây thu c du nh p gây tr ng Vi t Nam Cu n sách mô t ng hình nh các cây thu c b ng các hình v và

nh m u

-c 15]

Ngoài ra có r t nhi u các công trình khoa h c công b có liên quan t i ngu n tài nguyên cây thu c Vi Cây c có ích Vi t Nam m 4 t p c a

Cán T thu c huy n Qu n B , t nh Hà Giang cách trung tâm th tr n Tam

phía b c c chia thành 8 thôn b n g u C u C u II,

Su i H , Lùng Vái, S ng Cán T , S a Cán T , P Chúa L ng, Giàng Chu Phìn

Xã có v a lý và ranh gi

bi n, tr i dài t b c xu d c trung bình 40% Xen k gi i

h p có con sông Mi n ch y qua, hai bên b sông là

ng giao thông, chính vì v t canh tác c a xã không có nhi u so v i di n tích c t c a xã ch y t xám b c màu dùng

tr ng ngô và tr ng các lo i cây t phát tri n

t xen l n phi n sét

Nhìn chung Cán T i ph c t d c l n nên vi c btrí các công trình phúc l i xã h h t ng ph c v phát tri n kinh t xã h i

m Khí h u, th

* Khí h u

Cán T n m trong ti u vùng khí h u nóng m v i hai mùa rõ r

và mùa khô: Mùa khô kéo dài t

h ng kéo dài và r t kh c nghi t

* Th

- 1500mm t p trung nhi u vào

ng nhi n i s canh tác nông nghi p c i dân

H th ng sông, su i, ao, h h i ho i tiêu, sinh

ho u ph thu c vào m t con sông chính ch y qua xã

M các l p truy n th a dân t c cho th h tr , v ng bà con thôn b n xóa b các ch , h t c l c h u, mê tín d ng các thôn b n, ng v i s nghi p công nghi p hóa hi i hóa c a c

+ Cây l c: Tr t 108% k ho t 13

t /ha, s ng 35,1 t n

* B o v và phát tri n r ng

r ng i l n v i s ng, phong phú c a các h ng th c v t trên núi

Tuy nhiên, vi c khai thác các s n ph m t r , mang tính t phát, hi ng ch t phá r ng, y v ng xuyên x y ra

Chính vì v p trung ch o cán b chuyên môn và l ng b o

v r ng xây d ng k ho ch ph i h p v i cán b ph trách thôn, b n t ch c tuyên truy i dân nâng cao nh n th c v công tác b o v và phát tri n

* Y t :

Ch o k p th i tr m y t xã th c hi n t t công tác tr c tr m, khám ch a

b nh và c p phát thu c ngành ph c v t n tình

cho h c sinh và truy n d ch tiêm phòng s i, th t 99,7% cho các l a tu i

m m non và l a tu i t 6 - 20 tu i T ch c tiêm ch ng v c xin cho tr t 1 - 15

- Công tác An ninh: An ninh chính tr c gi v ng, tr t t an ninh toàn xã

h c nh Chú tr ng xuyên n m tình hình an ninh chính tr

* Công tác an sinh xã h i:

các ch ng b o tr xã h i theo ngh nh s 67/CP,

t ng quà t t, h tr c, th c ph m cho các h nh kinh

t khó k p nh n quà t thi n t các nhà h o tâm trên c c

Qua k t qu rà soát toàn xã có 914 h v i 4836 kh u, t ng s h nghèo là

362 h chi m 39,60%, h c n nghèo là 224 h chi m 24,51%, h trung bình là

328 h chi p trung ch o cán b ph trách thôn xét nhà t m theo ngu n v n h tr c a Ngân hàng Ngo t Nam v i m c h tr 30

PH N 3

ng và ph m vi nghiên c u c

* ng nghiên c u:

Các loài th c v t b c s d ng làm thu c ch a b nh cho i dân

t c Mông t i xã Cán T - huy n Qu n B - t nh Hà Giang

* Ph m vi nghiên c u:

- tài ch c ti n hành nghiên c u t i xã Cán T

- tài ch ti n hành nghiên c u nh ng ki n th c b a trong vi c s

d ng các loài th c v t làm thu c c i Mông

- Ngu n g c c a nh ng loài th c v t r ng làm thu c

- Nguyên nhân suy gi m ngu n tài nguyên cây thu xu t gi i pháp b o

t n và phát tri n b n v ng

u

p thông tin

p các thông tin và s li u có s n

- K th a các tài li n: Tham kh o, k th a có ch n l c các tài li u v

u ki n t nhiên, kinh t xã h i, các tài li u có liên quan t nghiên

c u, lu t nghi p, thông tin trên các trang web c a các tác gi trong và

c

nh thông qua các th y thu c, nh i có ki n th c, am hi u v th c

v t r ng t y giáo v phân lo i th c v t và th c v t r ng c a

i H c Nông Lâm Thái Nguyên

p s li u, thông tin

tham ra thu hái, s d ng các loài th c v t làm thu c

- S d ng b ng câu h i (Ph l c 03) v i n i dung ng n g n, khi

- c l a ch n ph ng v n là nh i có uy tín, có nhi u kinh nghi ng b n, th y lang b c thu i cao tu i, ho c

- m ph ng v n là t i nhà c ng h

ho c tr c ti p cùng h i ph ng v n

u tra theo tuy n

a bàn nghiên c u ta l p tuy a ph n c a xã Trên các

thái c a các loài th c v t r ng làm thu c Tuy c l i

di n hình cho toàn khu v c nghiên c u Trên tuy u tra ti n hành thu

th p thông tin v các loài th c v t làm thu c, ch p nh, thu m u các cây thu c,

mô t m hình thái và phân b theo s ng d n c a các th y lang có kinh nghi u tra, thu th p s li u xong ghi vào m u bi u sau:

trên tuy u tra

ng g i, dùng các tài li u khoa h c tra c u tên ph

h c, h và ngu n g c c a nh ng loài cây s d ng làm thu c Trên tuy u tra s li u thu th c th ng nh t và ghi vào m u bi u sau:

M u bi u 02 Thông tin v các loài cây s d ng làm thu c

trên tuy u tra

u tra Thôn Xã Huy n T nh

STT

khai thác

Cách khai thác

Công Khoa

Sau khi thu th thông tin, mô t m hình thái, thu m u và

ch p nh xong ti n hành t ng h p, x lý s li u, th ng kê t t c các cây thu c,các bài thu c lên b ng danh l c các loài th c v c s d ng làm thu c t a

chu n b vi t báo cáo

4.1.2 Hi n tr ng khai thác, s d ng và ch bi n cây thu c

Dân t c Mông là t i s ng t p trung trên núi cao, cu c s ng g n bó

m t thi t v i r ng và ít ti p xúc v ng bên ngoài chính vì v y mà h

bi t cách t n d ng nh ng ngu n l i s n có vô cùng quý giá t r ph c vcho cu c s ng h ng ngày Ngoài công vi y thì nh ng lúc

hái n m, hái thu c hay ch n tra r ng Tuy s i vào

r ng thì nhi có m t s i là bi t cách s d ng các loài th c v t làm thu c ch a b nh

(Ngu n: s li u tra dân)

Qua b ng 4.1 cho ta th c t l ng xuyên s d ng các loài th c v t

r ng làm thu c l ng xuyên s d ng, ngoài ra có r t nhi u

h không bao gi s d ng vì không bi t cách s d nào, n u trong

u m thì ph i nh i bi t công d ng và s d ng chúng trong ch a b nh Trong khi i tham gia thu hái thu c ph n l n

và ch i bi t cách ch bi n, s d ng nó Các k t qu c

th hi n ph l c 1

- T l s d ng cây thu ng xuyên chi m 46,67%

- T l s d ng cây thu c kh ng xuyên chi m 53,33%

- T l nam tham gia thu hái thu c chi m 93,33%

- T l n tham gia thu hái thu c chi m 6,67%

H u h t các cây thu c s d u có th ch c r t nhi u b nh khác nhau và b ph n s d t phong phú: r , thân, lá, v , hoa, qu , h t, c Có

m t s ít s d ng m t b ph n nh nh và ng ch ch c m t lo i b nh Cách ch bi , và b o qu t phong phú tùy thu c vào t ng

lo i bênh, t ng lo i cây: có th c u ng khi b ng, ninh v i th

i dân khai thác các loài th c v t r ng b ng nhi u cách

y u nh t v n là dùng tay hái, dùng dao và cu ,

r Cây thu c sau khi thu ho ch v c ch bi n dùng ngay ho

bi n hay s c u ng, tùy thu c vào m ng h p

mà các lo i thu c thu hái v s d ng nhi u cách khác nhau

m hình thái và sinh thái m t s cây thu c tiêu bi u i Mông s d ng làm thu c t i xã Cán T - huy n Qu n B - t nh Hà Giang

ti n cho vi c nghiên c u, s d ng m t s cây thu c và bài thu c phát hi n t i khu v c nghiên c ng h p m t s m hình thái và phân b , k t h p v i hình nh minh h a kèm theo c a các loài cây thu c thông d ng Do th i gian có h n nên ch c ti

ti ng ph thông và ti ng la tinh v c

B ng 4.2 m hình thái phân b m t s cây thu c tiêu bi u c s

d ng làm thu c t i xã Cán T - huy n Qu n B - t nh Hà Giang

1 Chò k

- Cây thân th o, rdài, lá hình tr ng

m i, 1 cu ng có nhi

n i rõ

- M c hoang d i

y d i tán các cây khác

- Nh c cây

r a s

u ng chb

l ng

2

gi ng

- Cây thân th o, lá hình tròn m c sát

g c, cu ng dài, mép

, gân song song n i rõ

- M i chân

y sau thu ho ch

- Nh l y c cây

ng ch a viêm ph i

hành

- Cây thân th o cao 20-30cm, lá nh hình giáo dài, gân song song, mép nguyên, hoa m c thành chùm màu tr ng

- Ch y c tr ng xung quanh nhà c a các th y thu c

- Nh c cây vninh v i th

, vàng da ho

u u ng ch

i g c có c

- M c hoang d i trên núi c

u ng ch a khó tiêu, bu n nôn

5 Ng i tía

- Cây thân th o,

m m, màu h ng, lá hình tr ng x thùy chân v t, m t trên

cong ph

mi ng ch a nhi t mi ng

tr em

7 u t u - Cây thân th o, - mài

m m, lá tròn xnhi u thùy, mép có

8

- Cây thân b i màu xanh cao kho ng 1-2m, lá kép lông chim, có nhi u lông

y r thái

m ng hòa c sôi u ng khi b

ng b

9 Bình

vôi

- Cây dây leo, màu

n, gân n m ngang n i

i

g c có c hình tròn

- M c sâu trong các k

tra g khi già, cao

kho ng 3-4m, lá nhdài hình thuôn màu

m, mép nguyên, gân m

- Ch y c tr ng xung quanh nhà, công s làm

m c thành t ng c m, hình tim màu xanh nh

- M c trong các hang

ít ánh n ng m t tr i

- Nh l y r

u ng ch a s t cao tr nh

12

bì

- Cây n a b i thân hóa g , có nhi u gai cong s c nh n, lá hình thuôn dài, 1

13 La và - Dây bò sát m t, - C t l y 4-5 lá

, lá hình tim màu xanh nh t, gân

ho c kinh nguy t không u

ch a th n y u, tóc b c s m, sinh lý y

lành hình tim moc cách,

m i nhi u lông

nh màu tr ng, m t trên xanh nh t, mép nguyên, nhi u gân

- Cây thân th o,

m m, lá kép lông chim, hình thuôn dài,

m i cu ng có 5 lá, gân song song, mép

có nhi

qu nh , hình tròn màu xanh

- M c hoang d i trong r ng già ho c

c tr ng xung quanh nhà các th y thu c

- V t l y lá giã nát v i 1 s lá

r ng d i khác

a

t gân chân, gân tay

19 Khà

sông

- Cây thân b i, nh , cao 4-5m, lá hình

- C t l y thân và

ng khi