TƯ TƯỞNG HỒ CHÍNH MINH VỀ CÔNG TÁC TÀI CHÍNH

Có thể coi tư tưởng của Người về công tác tài chính là hệ thống quan điểm của Người về nhìn nhận vai trò, vị trí của tài chính trong sự nghiệp cách mạng, về động viên, phân phối và sử dụ

BỘ TÀI CHÍNH VIỆN KHOA HỌC TÀI CHÍNH

BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP BỘ

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍNH MINH VỀ TÀI CHÍNH

Chủ nhiệm: PGS., TS Lê Văn Ái

PGS., TS Nguyễn Đăng Nam Thư ký: PGS., TS Đỗ Đức Minh

Thành viên: PGS., TS Dương Đăng Chinh

Th.s Phạm Trọng Anh

Hà Nội – 2005

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

Với thắng lợi của cuộc cách mạng tháng Tám vĩ đại, ngày 2 tháng 9 năm 1945 nước Việt Nam tuyên bố độc lập, rũ bỏ xiềng xích thực dân và chế độ quân chủ, lập nên chế độ dân chủ nhân dân, Hồ Chí Minh trở thành

vị Chủ tịch nước đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà Trên cương vị Chủ tịch nước, Hồ Chí Minh đã chèo lái cho con thuyền cách mạng Việt Nam suốt một phần tư thế kỷ, vượt qua bao cơn phong ba bão táp để giành hết thắng lợi này đến thắng lợi khác trong công cuộc kháng chiến chống ngoại xâm và xây dựng đất nước

Tư tưởng vĩ đại của thiên tài Hồ Chí Minh vẫn mãi là chủ đề đầy tiềm ẩn và thôi thúc nguồn cảm hứng của mỗi chúng ta nhằm khai thác và tìm kiếm những lời giải đáp của Người trong sự nghiệp cách mạng Việt Nam Thông qua các bài nói và bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh còn lưu giữ được trong suốt cuộc đời hoạt động đầy oanh liệt, phong phú và cao thượng của Người, người đọc khó có thể tìm thấy một lĩnh vực nào mà Người không dành sự quan tâm sâu sắc và khởi xướng tư tưởng định hướng cho công tác thực tiễn Và như thế, với sự quan tâm đến những chủ

đề khác nhau, mỗi người đọc, mỗi nhà nghiên cứu đều tìm thấy cho mình trong tư tưởng Hồ Chí Minh những điều chỉ dẫn cần thiết về lĩnh vực mà

họ cần tìm lời giải đáp

Đối với lĩnh vực tài chính, thông qua các trước tác của Chủ tịch Hồ Chí Minh, người đọc có thể tìm thấy tư tưởng của Người về những vấn đề rất cơ bản và chính yếu của tài chính Trong khi phát biểu những quan điểm tư tưởng của mình về tài chính, thay cho việc luận bàn cầu kỳ, phức tạp, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn chỉ ra một cách đơn giản, trực diện bản chất của vấn đề, và mọi vấn đề đều rất rõ ràng, cụ thể Những vấn đề đó cho đến nay đã và vẫn đang khẳng định tính đúng đắn của nó như những phương hướng rất cơ bản về sử dụng tài chính phù hợp với đặc điểm, vị trí của nó trong đời sống thực tiễn, nhằm phát huy cao nhất vai trò tích cực của tài chính phục vụ công cuộc kháng chiến, kiến quốc

Nhân dịp kỷ niệm 115 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh 2005) và 60 năm thành lập ngành Tài chính Việt nam (1945-2005), Viện

(1890-Khoa học Tài chính tổ chức biên soạn và xuất bản cuốn sách “Tư tưởng

Hồ Chí Minh về công tác Tài chính” để bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của

toàn thể cán bộ ngành Tài chính đối với công ơn trời biển của Người Đồng thời cũng hy vọng qua việc nghiên cứu, học tập các quan điểm tư tưởng của Người về công tác tài chính, mỗi chúng ta sẽ tìm thấy ở đó

những điều chỉ dẫn cần thiết, bổ ích để vận dụng vào thực hiện tốt nhất công việc của mình, góp phần xây dựng và phát triển nền tài chính quốc gia ngày càng vững mạnh, đóng góp xứng đáng cho sự nghiệp cách mạng của Đảng như Bác Hồ kính yêu hằng mong đợi

Viện Khoa học Tài chính

Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam tại Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ IX năm 2001 cũng chỉ rõ: "Tư tưởng Hồ chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện, sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết qủa của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê-nin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Đó là tư tưởng về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người, về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh của dân tộc với sức mạnh của thời đại Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta"1

Từ sự tổng kết mang tính khái quát cao về tư tưởng Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam, có thể giúp cho chúng ta nghiên cứu tư tưởng của Người trong từng lĩnh vực cụ thể của cách mạng Việt Nam mà Người trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo Càng nghiên cứu về Hồ Chí Minh và những tư tưởng của Người, chúng ta càng nhận ra nhiều điều mới mẻ, chưa biết hoặc còn biết rất ít về tư tưởng của Người

Đã có không ít các cuốn sách trong và ngoài nước viết về cuộc đời

và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh Kể từ những năm 20 của thế kỷ

XX khi Người xuất hiện trên diễn đàn Đại hội XVIII Đảng xã hội Pháp với tên gọi Nguyễn Ái Quốc, đến năm 1945 khi Cách mạng tháng 8 thành công ở Việt nam, Người xuất hiện với tên gọi Chủ tịch Hồ Chí Minh, rồi đến những năm 90 của thế kỷ XX, khi Hồ Chí Minh được UNESCO công nhận là "anh hùng giải phóng dân tộc - danh nhân văn hoá thế giới", thế

1

Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr 83-84

giới đã biết về Người với tư cách một người yêu nước, một nhà cách mạng, một lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt nam, chiến sĩ kiên cường của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, một anh hùng giải phóng dân tộc - danh nhân văn hoá thế giới Nhưng thế giới còn ít biết về Người với tư cách một nhà tư tưởng mà ở bất kỳ lĩnh vực nào Người cũng đứng ở vị trí hàng đầu với tầm nhìn chiến lược và tài năng kiệt xuất

Ở Chủ tịch Hồ Chí Minh, chất mác - xít luôn hoà quyện làm một với chất hiền triết Á đông Người luôn có cách diễn đạt tư tưởng rất độc đáo, ngắn gọn, súc tích, vừa chính xác lại có sức biểu cảm phong phú, đa dạng

và sức lôi cuốn mạnh mẽ Bản thân cuộc sống, phong cách cũng như mỗi việc làm, lời nói của Người, dù bình thường nhất cũng luôn chứa đựng những triết lý sống, làm việc, suy nghĩ, ứng xử giàu chất lý luận và nhân văn sâu sắc, cần được nghiên cứu, lý giải đầy đủ

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, ngoài lĩnh vực chính trị, quân sự và ngoại giao, lĩnh vực kinh tế tài chính của đất nước cũng luôn được Người dành sự quan tâm đặc biệt Tuy Người không có những trước tác chuyên bàn luận về các vấn đề kinh tế - tài chính, song dù bất cứ hội nghị nào, từ hội nghị chính trị, quân sự đến các hội nghị các đoàn thể, chúng ta cũng bắt gặp những ý kiến chỉ đạo của Người về công tác kinh tế tài chính Người không chỉ phát biểu về những vấn đề kinh tế tài chính trong các hội nghị, mà còn có nhiều bài viết, bài trả lời các cuộc phỏng vấn về lĩnh vực này dưới nhiều góc độ khác nhau

Các vấn đề kinh tế tài chính mà Người đề cập không hàm chứa những vấn đề lý luận cao siêu, trái lại rất dễ hiểu, cụ thể và thiết thực đối với cách mạng Việt Nam Tuy vậy, nếu đi sâu nghiên cứu các vấn đề tài chính mà Người đề cập, chúng ta đều bắt gặp tầm tư tưởng lớn của Người

về công tác tài chính của đất nước trong sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc

Có thể coi tư tưởng của Người về công tác tài chính là hệ thống quan điểm của Người về nhìn nhận vai trò, vị trí của tài chính trong sự nghiệp cách mạng, về động viên, phân phối và sử dụng nguồn lực tài chính để thực hiện các mục tiêu của công cuộc kháng chiến, kiến quốc, về công tác kiểm tra, giám sát tài chính, về sản xuất gắn liền với thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, quan liêu, về đào tạo, bồi dưỡng, rèn luyện đội ngũ cán

bộ quản lý kinh tế - tài chính của đất nước

Các quan điểm tư tưởng đó là kết quả sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê nin về kinh tế tài chính vào điều kiện cụ thể của Việt nam,

là sự đúc rút kinh nghiệm từ chỉ đạo thực tiễn công tác tài chính của Người trong công cuộc kháng chiến, kiến quốc

1.1.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác tài chính trước hết bắt nguồn

từ sự nhận thức sâu sắc và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê nin

Từ một thanh niên yêu nước, qua gần chục năm bôn ba đi tìm đường cứu nước, đặt chân lên nhiều châu lục, Hồ Chí Minh đã đến với chủ nghĩa Mác- Lênin, nghiên cứu và tiếp thu nó Từ đó hình thành ở Người chủ nghiã yêu nước kiểu mới dựa trên nền tảng tư tưởng của chủ nghĩa Mác -

Lê nin Người đã tìm thấy ở chủ nghĩa Mác - Lênin không chỉ con đường giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người mà còn học hỏi, tiếp thu ở chủ nghĩa Mác- Lê nin những tri thức về phương pháp cách mạng, về các hình thức và công cụ cần sử dụng để tiến hành đấu tranh cách mạng, xây dựng và củng cố chính quyền, phát triển kinh tế - xã hội Trong

hệ thống các hình thức và công cụ đó, Người chú ý đến tài chính và phát triển hệ thống tài chính, coi tài chính như một khâu cốt lõi đảm bảo các nguồn lực cho sự nghiệp đấu tranh cách mạng, giành chính quyền, xây dựng và phát triển kinh tế đất nước

Khi nói về vai trò quan trọng của kinh tế, tài chính trong sự nghiệp cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dẫn ra quan điểm tư tưởng của Lê- nin về vị trí, vai trò của tài chính Người nói: "Lê nin dạy chúng ta muốn kháng chiến thắng lợi, kiến quốc thành công thì phải tăng gia sản xuất và tiết kiệm Kinh tế và tài chính phải do Nhà nước thiết thực quản lý, giám đốc, thống kê và điều chỉnh; cần qui định cách phân phối lao động cho đúng đắn, quý trọng sử dụng, tuyệt đối không được lãng phí sức dân, cái gì cũng phải tiết kiệm"2

Rất nhiều lần khi bàn đến biện pháp chống tham ô, lãng phí, quan

liêu, Người đã dẫn ra câu nói của Lê nin trong tác phẩm "Nhiệm vụ trước

mắt của chính quyền Xô-Viết": "Tiền bạc phải tính toán một cách rành

mạch, thật thà, phải tiết kiệm, chớ lười biếng Chớ ăn cắp của công làm của

tư Phải giữ gìn kỷ luật rất nghiêm ngặt Đó là khẩu hiệu chính và rất cần thiết Một mặt, quần chúng lao động thiết thực làm đúng những khẩu hiệu

ấy Đó là phương pháp duy nhất để cứu vãn một nước đã bị lũ cướp đế quốc và bè lũ bù nhìn làm cho sống dở chết dở như nước Nga Một mặt khác, chính quyền Xô - viết do phương pháp của mình, căn cứ vào pháp

2 Sự nghiệp vĩ đại của Lê nin - Hồ Chí Minh, Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2000, Tập 6, tr 386

luật của mình mà thiết thực thi hành khẩu hiệu ấy Đó là điều kiện chủ chốt

và đầy đủ để đưa chủ nghĩa xã hội đến thắng lợi hoàn toàn"3

Phải là người nghiên cứu, thấm nhuần và hiểu biết sâu sắc các quan điểm, tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lê nin trên nhiều phương diện mới có thể viện dẫn được những lời chỉ giáo sâu sắc, sát thực của Lê nin về công tác tài chính thích ứng vào điều kiện cụ thể của Việt Nam lúc bấy giờ Người hiểu rõ những khó khăn về kinh tế tài chính và cả những phương pháp mà chính quyền Xô - viết non trẻ đã sử dụng để giải quyết các khó khăn đó của nước Nga trong buổi đầu giành chính quyền, khôi phục và phát triển kinh tế đất nước Từ đó, Người suy nghĩ vận dụng có chọn lọc các bài học kinh nghiệm để giải quyết các vấn đề kinh tế tài chính cụ thể của Việt nam Chủ tịch Hồ Chí Minh là một người như vậy Người đến với chủ nghĩa Mác - Lê nin, tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lê nin không phải chỉ vì thấy ở nó những cái đúng, cái hay mà còn thấy ở nó cái chắc chắn Người chỉ rõ: "Bây giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mạng nhất là chủ nghĩa Lê nin"4

Đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh nghiên cứu thấm nhuần tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lê nin về công tác tài chính là để hành động, để chỉ đạo công tác tài chính của Việt Nam có kết quả hơn Cũng như Lê nin, Hồ Chí Minh luôn coi công tác tài chính là một công tác cách mạng Vì thế, muốn đạt hiệu quả cao phải đặc biệt chú trọng công tác quần chúng, làm cho quần chúng hiểu rõ bản chất công tác tài chính của chính quyền cách mạng, hăng hái tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, quan liêu

Những khẩu hiệu hành động mà Người đề ra đối với công tác tài chính trong những ngày đầu của chính quyền cách mạng cũng như trong công cuộc kháng chiến, kiến quốc chính là sự vận dụng sáng tạo tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lê nin để giải quyết những vấn đề tài chính cụ thể của đất nước Chính Người cũng khẳng định rằng: "Chính là do cố gắng vận dụng những lời dạy của Lê nin, nhưng vận dụng một cách sáng tạo, phù hợp với thực tế Việt nam ngày nay, mà chúng tôi đã chiến đấu và giành được những thắng lợi to lớn"5

1.1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác tài chính là sự đúc rút kinh

nghiệm từ thực tiễn chỉ đạo công tác tài chính của Người trong công cuộc kháng chiến, kiến quốc

Tư tưởng Hồ Chí Minh về tài chính không chỉ là kết qủa nghiên cứu

và thấm nhuần sâu sắc, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê nin trên lĩnh vực kinh tế, tài chính mà còn là kết quả của qúa trình tổng kết, đúc rút kinh nghiệm từ thực tiễn chỉ đạo các vấn đề kinh tế tài chính nẩy sinh trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, cũng như trong thời kỳ miền Bắc được giải phóng, khôi phục và phát triển kinh tế -xã hội

Xuất thân từ một gia đình nhà nho yêu nước, gắn bó và hiểu biết sâu sắc với cuộc sống của nhân dân và bằng kinh nghiệm cuộc sống lao động, ngay từ những ngày đầu ra đi tìm đường cứu nước, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành đã sớm nhìn thấy nguồn tài chính để phục vụ cho cuộc sống và hoạt động cách mạng nơi đất khách, quê người chính là khối

óc, bàn tay lao động của mình Sau này khi trở về tổ quốc, trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam, với bản lĩnh và kinh nghiệm của nhà hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm tìm thấy câu trả lời đúng đắn để giải quyết những vấn đề kinh tế tài chính cấp bách, nhiều khi có tính chất sống còn đối với chính quyền cách mạng trong từng giai đoạn lịch sử

Sau cách mạng tháng 8, trong bối cảnh nền kinh tế bị kiệt quệ do chính sách bóc lột tàn bạo, dã man trong hơn 80 năm đô hộ của thực dân Pháp, ngân khố quốc gia trống rỗng, chính quyền cách mạng non trẻ phải đương đầu cùng một lúc với thù trong, giặc ngoài, với giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhìn thấy sức mạnh to lớn của nhân dân trong việc giải quyết những vấn đề kinh tế tài chính cấp bách, sống còn đối với chính quyền cách mạng Người chủ trương phát động

“Tuần lễ vàng”, lập “Quỹ độc lập”, để “thu góp số vàng trong nhân dân

và nhất là của các nhà giầu có để cúng vào việc cần cấp và quan trọng nhất của chúng ta lúc này là việc quốc phòng”.6

Người động viên lòng yêu

nước, kêu gọi mọi người “sẻ cơm, nhường áo” giúp đỡ lẫn nhau, đồng thời

thực hiện cuộc vận động thi đua tăng gia sản xuất Nhờ vậy những khó khăn về kinh tế tài chính trong buổi ban đầu của chính quyền cách mạng đã dần được khắc phục

Trong suốt hai cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp và

đế quốc Mỹ, cũng như công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội ở

6

Hồ Chí Minh, Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, Tập 4, tr 18

miền Bắc, giải phóng miền Nam, nhiệm vụ cấp bách, trọng tâm đặt ra đối với sự nghiệp cách mạng là làm sao vừa động viên được nguồn lực tài chính to lớn phục vụ cho công cuộc kháng chiến, kiến quốc, đồng thời lại không ngừng cải thiện đời sống nhân dân Bằng kinh nghiệm hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhìn thấy rất rõ nguồn lực tài chính phục vụ sự nghiệp cách mạng trước hết bằng việc đẩy mạnh tăng gia sản xuất gắn liền với thực hành tiết kiệm, chống tham ô lãng phí, bằng

sự giác ngộ cách mạng của quần chúng nhân dân lao động

Trong quá trình chỉ đạo công tác kinh tế tài chính, Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ biết dựa vào dân để giải quyết các vấn đề tài chính, mà Người còn đòi hỏi chính quyền cách mạng phải một lòng, một dạ phục vụ nhân dân, động viên, giúp đỡ nhân dân tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm Người yêu cầu công tác tài chính phải hướng vào phục vụ sản xuất, thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, quan liêu; phải tăng cường kiểm tra, giám sát sử dụng thời gian, tiền bạc một cách chặt chẽ, hiệu quả; phải thực hiện quản lý kinh tế tài chính công khai, minh bạch, dân chủ Người coi đó là những kế sách để phát triển tài chính bền vững, lâu dài Phải là người lăn lộn với phong trào cách mạng, gắn bó với nhân dân, sống với lẽ sống của dân như Chủ tịch Hồ Chí Minh mới thấy được sức mạnh và đặt niềm tin tuyệt đối vào nhân dân trong sự nghiệp cách mạng Người thường nói: “cách mạng là sự nghiệp của quần chúng”, “dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong” Và cũng chính từ đó đã hình thành ở Người những quan điểm tư tưởng cơ bản để giải quyết những vấn đề cốt lõi của tài chính trong sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc

1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí và vai trò của tài chính

Vấn đề tài chính luôn luôn giành được sự quan tâm chú ý trong các tác phẩm của Người Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng vị trí và vai trò của tài chính Người nhìn nhận tài chính như là một công cụ quan trọng, một vũ khí sắc bén trong sự nghiệp kháng chiến, cũng như trong xây dựng

và bảo vệ thành quả của cách mạng Việt Nam Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tài chính không chỉ có vị trí quan trọng trong sự nghiệp đấu tranh giành và giữ chính quyền, thiết lập nhà nước dân chủ nhân dân,

mà còn giữ vai trò quan trọng trong xây dựng và phát triển kinh tế đất nước

1.1.1 Tài chính có vai trò quan trọng đảm bảo cơ sở vật chất trong

cuộc đấu tranh giành và giữ chính quyền, thiết lập nhà nước dân chủ nhân dân

Tài chính là một công cụ quan trọng để huy động, tạo lập các nguồn lực vật chất cho sự tồn tại và hoạt động của bất kỳ một nhà nước nào Kinh nghiệm thực tiễn đã chỉ ra rằng, trong sự nghiệp cách mạng giành chính

quyền, thành lập nhà nước mới, vấn đề quan trọng đầu tiên là phải nắm giữ tài chính, chi phối tiền tệ, đảm bảo nguồn tài chính cần thiết để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước trong đấu tranh giành và giữ chính quyền

Trong những năm đi tìm đường cứu nước, giải phóng dân tộc, Bác

đã nghiên cứu kinh nghiệm giành và giữ chính quyền của nhiều cuộc cách mạng, đặc biệt là cách mạng vô sản Bác coi một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của nhà nước cách mạng sau khi giành được chính quyền là phải nắm và kiểm soát ngay được toàn bộ hoạt động của hệ thống tài chính - ngân hàng, vốn được coi là hệ thống huyết mạch của nền kinh

tế

Vì vậy, ngay từ khi xây dựng cương lĩnh chính trị, trong “Lời kêu

gọi” viết năm 1930, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cho rằng, một trong những

nhiệm vụ quan trọng sau khi đánh đổ đế quốc Pháp và chế độ phong kiến, giành chính quyền là phải nắm giữ tiền tệ, thiết lập hệ thống tài chính cách mạng Người coi: “Tịch thu tất cả các nhà băng và cơ sở sản xuất của đế quốc trao cho Chính phủ công nông binh”7

là nhiệm vụ thứ 4 trong 10 nhiệm vụ cần làm sau khi giành được chính quyền

Trong thời kỳ chuẩn bị giành chính quyền, đánh đuổi phát xít Nhật, lập lên Nhà nước dân chủ nhân dân, Người cũng đã trù tính những nhiệm

vụ quan trọng cần làm và ghi trong “Chương trình Việt Minh”, trong đó có

2 nhiệm vụ đầu tiên của chính quyền cách mạng là phải nắm giữ lấy hệ thống tài chính - ngân hàng, thực thi các chính sách về kinh tế tài chính, bao gồm:

“1 Bỏ thuế thân do đế quốc đặt ra Lập nên một thứ thuế rất nhẹ và công bình;

2 Quốc hữu hoá các ngân hàng đã tịch thu của đế quốc phát xít Nhật Lập lên một ngân hàng quốc gia thống nhất…”8

Cách mạng tháng 8 thành công là một minh chứng lịch sử hào hùng, sinh động về nghệ thuật giành và giữ chính quyền về tay nhân dân dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh Trong những ngày đầu mới giành được chính quyền, nhân dân ta đã phải đối mặt với giặc đói,

giặc dốt, giặc ngoại xâm, cách mạng ở thế “ngàn cân treo sợi tóc” Trong

bối cảnh đó, đòi hỏi phải có một đường lối chính trị sáng suốt, tỉnh táo và

một nguồn lực tài chính cần thiết đảm bảo cho việc thực hiện đường lối đó Không có nguồn lực tài chính cần thiết thì chủ trương, đường lối đúng đắn cũng khó có thể thực hiện được Trước tình thế đó, nghị lực và thiên tài Hồ Chí Minh đã được bộc lộ và phát huy đầy đủ ở tư tưởng, đường lối chiến lược, sách lược cũng như năng lực tổ chức, chỉ đạo thực tiễn của Người

Cùng với Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chèo lái con thuyền cách mạng vượt qua mọi thử thách, chiến thắng thù trong giặc ngoài, chiến thắng giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm, giữ vững thành quả cách mạng Người đã biết dựa vào dân, lấy dân làm gốc, kêu gọi mọi người phát huy truyền thống yêu nước, nhường cơm sẻ áo giúp nhau khi khó khăn Người

chủ động phát động “Tuần lễ vàng”, kêu gọi mọi người nỗ lực: “Tăng gia

sản xuất! Tăng gia sản xuất ngay! Tăng gia sản xuất nữa!”9

, nhằm huy động mọi nguồn nhân, tài, vật lực, mọi tinh thần và lực lượng, tính mạng

và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập, bảo vệ chính quyền cách mạng

Rõ ràng, tài chính, tiền tệ, ngân hàng là những công cụ quan trọng

để giành và giữ chính quyền cách mạng Muốn củng cố chính quyền cách mạng vững mạnh, phải phát triển hệ thống tài chính ngân hàng Đó cũng là thứ vũ khí rất lợi hại của Nhà nước cách mạng trong công cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm, giải phóng đất nước, dân tộc, thiết lập chính quyền dân chủ nhân dân

1.1.2 Tài chính có vai trò quan trọng trong xây dựng và phát triển

kinh tế đất nước

Khi nói về cơ sở của tài chính và vai trò của tài chính trong hệ thống sản xuất xã hội, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng tài chính có mối quan hệ mật thiết với hoạt động kinh tế và có tác động, ảnh hưởng to lớn đến hoạt động kinh tế - xã hội

Trong báo cáo tại Hội nghị lần thứ 3 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá II, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Công tác kinh tế tài chính cùng công tác sản xuất và tiết kiệm quan hệ khăng khít với nhau, ảnh hưởng lẫn nhau, cho nên cần phải ăn khớp với nhau”10 Ở đây, giữa tài chính và kinh

tế có mối quan hệ biện chứng, ảnh hưởng qua lại lẫn nhau và phải ăn khớp nhau thì mới tạo thành thể thống nhất cho quá trình phát triển kinh tế Trong mối quan hệ đó, Hồ Chí Minh đã coi sản xuất là khâu quyết định

phân phối, quyết định tài chính; sản xuất phát triển là cơ sở cho tài chính phát triển lành mạnh Người nói: “Kế hoạch sản xuất và tiết kiệm thực hiện đầy đủ thì sẽ giúp tài chính, mậu dịch, ngân hàng phát triển”11

Nhưng đến lượt nó, tài chính được củng cố, tăng cường và phát triển đúng hướng sẽ thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển Người khẳng định: “Tài chính, mậu dịch, ngân hàng, làm việc thuận lợi thì mới thúc đẩy mạnh kế hoạch sản xuất và tiết kiệm”12

Như vậy, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm phải đi đôi với nhau Tăng gia sản xuất chính là phương hướng cơ bản để mở rộng và nuôi dưỡng nguồn tài chính Do đó, công tác tài chính phải lấy sản xuất làm gốc, phải dựa trên cơ sở sản xuất để có chính sách động viên hợp lý, đồng thời chính sách tài chính phải có tác dụng thúc đẩy sản xuất phát triển để tạo ra nguồn tài chính lâu dài, vững chắc Công tác kinh tế tài chính cùng công tác sản xuất và tiết kiệm vì thế

có quan hệ khăng khít, tác động qua lại lẫn nhau, cho nên cần phải ăn khớp với nhau Người chỉ dẫn rằng, hiện nay có hai khẩu hiệu: tăng gia sản xuất

và thực hành tiết kiệm Hai điều đó phải đi đôi, thiếu mặt nào là không được Công đoàn phải hiểu để giải thích cho công nhân, công nhân phải hiểu để giải thích cho nhân dân là: phải tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm Tiền và hàng hoá phải đi đôi với nhau Đó cũng chính là những vấn

đề cốt lõi trong tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác tài chính

Trên quan điểm đó, Người coi kinh tế là cơ sở để phát triển tài chính

và đến lượt nó tài chính lại là tiền đề, điều kiện để phát triển kinh tế Không có tài chính, nền kinh tế không thể tồn tại và phát triển được Nền kinh tế cần nguồn vốn tài chính cũng giống như cơ thể con người cần phải

có máu để nuôi sống Người nói: “Tiền là mạch máu cho mọi công việc”13

Điều này có thể hiểu rằng, nhờ có tài chính và tiền tệ mà hoạt động kinh tế, thương mại diễn ra trôi trảy, dễ dàng Ngược lại, nếu không có tài chính, tiền tệ hoặc với nền tài chính, tiền tệ lạc hậu, kém phát triển thì hoạt động kinh tế, thương mại cũng sẽ khó khăn, bế tắc, không thể phát triển được

Tóm lại, tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác tài chính không chỉ là

kết quả sự nhận thức sâu sắc và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê nin vào điều kiện cụ thể của nước ta, mà còn là sự đúc rút kinh nghiệm từ thực tiễn chỉ đạo công tác tài chính của Người trong công cuộc kháng chiến,

kiến quốc Dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh, tài chính không chỉ là một một vũ khí sắc bén trong đấu tranh giành và giữ chính quyền, mà còn

là công cụ quan trọng trong xây dựng và phát triển kinh tế đất nước Công tác tài chính vì thế thực sự là một công tác cách mạng

CHƯƠNG 2 - NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG

HỒ CHÍ MINH VỀ CÔNG TÁC TÀI CHÍNH

2.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về chính sách động viên tài chính

Chính sách động viên tài chính là một chính sách lớn của mọi quốc gia Quan điểm tư tưởng của chính sách động viên tài chính là sự thể hiện quan điểm chính trị của Nhà nước và quốc gia đó

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đứng đầu nước Việt nam dân chủ cộng hoà - nhà nước công nông đầu tiên ở khu vực Đông Nam Á - một nhà nước mà ngay từ khi ra đời đã lấy tôn chỉ, mục đích vì lợi ích của nhân dân lao động làm kim chỉ nam cho mọi hoạt động của mình Do đó, nghiên cứu quan điểm, tư tưởng Hồ Chí Minh về chính sách động viên tài chính của Nhà nước cách mạng cho thấy sự khác biệt hoàn toàn về bản chất so với chính sách động viên tài chính của nhà nước thực dân, phong kiến

Những quan điểm, tư tưởng về động viên tài chính của Chủ tịch Hồ Chí Minh có thể khái quát trên một số điểm chủ yếu như sau:

2.1.1 Coi lợi ích của nhân dân, lợi ích của đất nước là sợi chỉ đỏ xuyên

suốt trong chính sách động viên tài chính của nhà nước cách mạng

Quan điểm này của Người bắt nguồn từ sự nhìn nhận sự khác biệt

về chất giữa nhà nước thực dân, phong kiến và nhà nước dân chủ nhân dân

và vai trò to lớn của quần chúng nhân dân trong sự nghiệp cách mạng

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình nhà nho nghèo, từ nhỏ Chủ tịch Hồ Chí Minh rất đau xót chứng kiến cuộc sống nghèo khổ, bị bóc lột cùng cực của đồng bào bởi các loại sưu cao, thuế nặng của thực dân Pháp

áp đặt ngay trên mảnh đất quê hương mình Mặc dù luôn rêu rao luận điểm

“tự do, bình đẳng, bác ái” nhưng thực dân Pháp lại vi phạm nghiêm trọng quyền con người khi áp đặt đủ các loại sưu thuế đi ngược lại với quyền được sống, quyền được tự do đi lại và hội họp của người dân các nước thuộc địa như đặt ra các thứ thuế thân, thuế chợ, thuế đò Hơn 80 năm sống dưới sự cai trị của thực dân Pháp, nhân dân ta đã sống cuộc sống lầm than, khốn khổ vì sưu cao, thuế nặng Vì vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn bày tỏ thái độ cực lực lên án bản chất bóc lột, vô nhân đạo của chính sách động viên tài chính dưới thời thực dân, phong kiến

Người tố cáo thực dân Pháp đã đánh thuế rất nặng đối với người dân thuộc địa, mặt khác mức thuế suất lại luôn luôn thay đổi, làm cho

người dân phải “đóng góp hết sức vô lý và có tính chất cưỡng bức” Người

viết: “Đột nhiên người ta tăng thuế thân từ một hào lên hai đồng rưỡi

Những người chưa đến tuổi nộp sưu, nghĩa là dưới 18 tuổi, trước kia không phải đóng góp gì, thì nay phải nộp một thứ thuế nặng gấp mấy lần thuế thân của suất đinh trước kia”, hay “Năm 1919, người ta đã bỏ việc phân hạng đóng thuế thân ở Bắc kỳ, chỉ bằng một nghị định của thống sứ Mọi người dân từ 18 đến 60 tuổi đều phải nhất luật đóng 5 đồng thuế thân”14

Người phản đối hành vi đánh thuế của người Pháp không phải vì mục đích phát triển kinh tế và cải thiện đời sống người lao động, mà là hành động bóc lột, phi sản xuất Người viết: “Trước ta nộp thuế là nộp cho Tây, chúng lấy mồ hôi nước mắt của nhân dân ta mà làm giầu cho chúng

nó, để xây dựng bộ máy áp bức bóc lột đồng bào ta”15; hoặc: “Đền bù vào chỗ hao hụt do đồng bạc bị sụt giá, một viên toàn quyền đã có sáng kiến tăng gấp bội số người phải chịu thuế lên để bắt các xã phải đóng góp thêm ”16

Người kịch liệt lên án tính chất vô nhân đạo của thực dân Pháp, chỉ nhằm mục đích thu thật nhiều sưu thuế để làm giàu cho bản thân, cho chính quốc dù cho người dân sở tại có đang lâm vào cảnh đói khổ hay chịu thiên tai Người viết: “Năm ngoái miền Trung kỳ bị điêu đứng vì nạn đói Không cứu giúp thì chớ, Chính phủ còn tăng thuế lên 30%”17 Điều này không chỉ vạch trần bản chất nô dịch, bóc lột thuộc địa của chính quyền thực dân Pháp mà còn thể hiện tinh thần nhân đạo, bác ái sáng ngời của Hồ Chủ tịch

Chính vì hiểu rõ bản chất bóc lột của thuế dưới thời thực dân Pháp nên ngay sau khi nước ta giành được độc lập từ tay thực dân Pháp và phát xít Nhật, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ những nhiệm vụ cấp bách của nhà nước Việt nam dân chủ cộng hoà cần làm, trong đó có vấn đề bãi bỏ những loại thuế bất công, vô lý của thực dân Pháp Người viết: “Thuế thân, thuế chợ, thuế đò, là một lối bóc lột vô nhân đạo Tôi đề nghị bỏ ngay ba thứ thuế ấy”18

Chủ tịch Hồ Chí Minh hiểu rõ bản chất bóc lột của thuế dưới ách thống trị thực dân, nhưng Người cũng hiểu rất rõ bản chất và tầm quan trọng của nguồn thu từ thuế dưới thời chính quyền cách mạng Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, sự khác biệt về bản chất của thuế được quyết định bởi chính bản chất của Nhà nước cầm quyền Nhà nước cách mạng thu thuế là

để thực hiện công cuộc kháng chiến, kiến quốc, phát triển kinh tế đất nước, đem lại lợi ích cho đồng bào Vì vậy, thuế không còn mang bản chất bóc lột, mà là sự đóng góp và thể hiện trách nhiệm công dân của mỗi người đối với đất nước Người chỉ rõ: “Muốn xây dựng nước nhà, Chính phủ phải có tiền, tiền đó do đồng bào góp lại Trước hết là đồng bào nông dân đông nhất rồi đến công thương Nếu không có tiền thì Chính phủ không xây dựng được Vì vậy, đồng bào phải giúp Chính phủ, nghĩa là đồng bào phải nộp thuế”19 Người khẳng định, thuế là một nhiệm vụ của mọi người góp phần xây dựng nước nhà, bà con ai chẳng muốn có trường học, có nhà thương; muốn thế thì phải có tiền, phải có sự đóng góp của nhân dân Tuy nhiên, nhưng không vì cần tiền mà “cứ đi đè đầu bóp cổ hay dùng những thủ đoạn không chính đáng để vơ vét lấy tiền"

Như vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người hiểu rất rõ chính sách động viên tài chính là cần thiết để huy động các nguồn lực cho công cuộc kháng chiến, kiến quốc Song Hồ Chủ tịch cũng cho rằng chính sách động viên tài chính của Nhà nước phải phù hợp với lợi ích của người dân và của đất nước, phải vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội

Bản thân Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng có lần trực tiếp nói chuyện với nhân dân để giải thích cho họ hiểu lý do vì sao phải thu thuế, và thu thuế như thế nào, vào mục đích gì Nói chuyện ở Trường Cán bộ Công đoàn ngày 19 tháng 1 năm 1957, Bác nói: “Muốn xây dựng và phát triển kinh tế thì Chính phủ phải thu thuế của nhân dân, lấy của nhân dân phục vụ nhân dân Chính phủ ta làm đầy tớ để phục vụ nhân dân Thu thuế không phải để bỏ vào túi Hồ Chủ tịch và các vị Bộ trưởng mà để làm lợi cho nhân dân Vì vậy, đồng bào nông dân, đồng bào công thương phải hăng hái đóng góp”20 Người còn nói: “Chúng ta có xây dựng về công nghiệp như nhà máy điện, nhà máy phốt- phát, về nông nghiệp, thì xây dựng các công trình thuỷ lợi để phát triển kinh tế nhà nước, như thế thì các cụ, các bà, anh em

có tán thành không? Muốn xây dựng một nhà máy, một cái cống, có cần tiền không? Tiền lấy ở đâu ra? Không phải lấy ở túi của tôi, của cụ, của các cháu, mà là do đồng bào góp lại để làm lợi ích cho đồng bào”21

Trong khi xác định thuế nông nghiệp là nguồn thu chủ yếu của ngân sách Nhà nước để phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, song Người cũng lưu

ý rằng cần phải kết hợp hài hoà mối quan hệ lợi ích của Nhà nước và nông dân, giữa thành thị và nông thôn, phải giải thích cho nhân dân hiểu nộp

thuế cũng là cách để xây dựng đất nước, không nên dùng biện pháp cưỡng

chế, mệnh lệnh để bắt dân nộp thuế Người nói: "Về kinh tế, chúng ta phải

đẩy mạnh phong trào thi đua tăng gia sản xuất, thực hành chính sách công

và tư đều được chú ý‎, thợ và chủ đều có lợi, thành hương (thành thị và nông thôn) giúp đỡ nhau, trong ngoài lưu thông đều để khôi phục và phát triển sản xuất, làm cho kinh tế phồn thịnh, làm cho đời sống của nhân dân dồi dào hơn"22

Chính vì vậy, coi trọng lợi ích của nhân dân, của đất nước đã trở thành quan điểm tư tưởng quan trọng hàng đầu của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc xây dựng và thực hiện chính sách động viên tài chính

2.1.2 Chính sách động viên tài chính cần phải hướng vào đẩy mạnh

sản xuất, thực hành tiết kiệm và nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài

Trong rất nhiều bài viết, bài nói chuyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh

về công tác tài chính, Người luôn nhấn mạnh đến mối quan hệ biện chứng giữa tài chính với kinh tế Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Công tác kinh tế tài chính cùng công tác sản xuất, tiết kiệm quan hệ khăng khít với nhau, ảnh hưởng lẫn nhau, cho nên cần phải ăn khớp với nhau”23 Trong mối quan hệ đó, với tầm nhìn chiến lược và sự hiểu biết sâu sắc về những vấn

đề cốt lõi của tài chính, Người cho rằng phát triển kinh tế, đẩy mạnh sản xuất là nền tảng, cơ sở vững chắc của tài chính Người nói: “Kế hoạch sản xuất và tiết kiệm thực hiện đầy đủ thì sẽ giúp tài chính, mậu dịch, ngân hàng phát triển”24 Phát triển kinh tế, thúc đẩy sản xuất là phương hướng

cơ bản để mở rộng và nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận thức sâu sắc rằng, nguồn tài chính

trong xã hội là đối tượng của chính sách động viên tài chính, không có nguồn lực tài chính thì không thể thực hiện động viên tài chính cho ngân sách nhà nước Tuy nhiên, nguồn tài chính lại là kết quả của hoạt động tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm Vì vậy, chính sách động viên tài chính muốn đạt hiệu quả phải hướng vào thúc đẩy tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, làm cho nguồn lực tài chính trong xã hội ngày càng dồi dào, phát triển

Trong điều kiện một nước nền kinh tế còn lạc hậu, kém phát triển, nông nghiệp còn là ngành kinh tế chủ yếu như Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí

Minh cho rằng nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước là thuế nông nghiệp Vì thế phải coi “công tác tài chính là then chốt, mà trọng điểm của

nó là thuế nông nghiệp”25 Để tăng nguồn thu, đặc biệt là tăng thu về thuế nông nghiệp, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng phải phát triển sản xuất nông nghiệp, đẩy mạnh tăng gia sản xuất để tạo nguồn thu chắc chắn, ổn định và lâu dài Theo Người, “việc đặt ra thuế nông nghiệp được tiến hành song song với phong trào tăng gia sản xuất”26; "Nông dân đủ ăn, đủ mặc, tăng gia sản xuất được nhiều thì nông nghiệp sẽ phát triển Nông dân hăng hái đóng thuế nông nghiệp thì tài chính của Nhà nước được dồi dào"27

Mặt khác, trong khi xác định thuế nông nghiệp là nguồn thu chủ yếu của ngân sách Nhà nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng lưu ý rằng chính sách động viên cần phải đảm bảo đẩy mạnh phong trào thi đua tăng gia sản xuất, chú ý đến lợi ích chung cũng như lợi ích riêng của người người sản xuất, đảm bảo hài hoà giữa thành thị và nông thôn, từ đó mà phát triển sản xuất, kinh tế phát triển và đời sống của nhân dân được dồi dào Rõ ràng là, theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chính sách động viên tài chính muốn đạt hiệu quả cao phải hướng vào thúc đẩy tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm, trên cơ sở đó mà nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài Chỉ trên cơ

sở làm cho kinh tế phát triển, đời sống nhân dân ổn định thì mới có điều kiện tăng thêm nguồn thu cho ngân sách nhà nước

2.1.3 Chính sách động viên tài chính phải đảm bảo công bằng, hợp lý

Quan điểm công bằng hợp lý trong chính sách động viên tài chính của Chủ tịch Hồ Chí Minh được thể hiện rõ rệt ngay trong việc xây dựng chính sách thuế mới của nhà nước dân chủ nhân dân Ngay sau khi cách mạng tháng 8 thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trương giảm nhẹ

sự đóng góp của nhân dân, cởi bỏ cho họ khỏi những trói buộc của sưu cao, thuế nặng cùng với các hình thức nô dịch khác của chế độ thực dân phong kiến, đặt ra một chế độ đóng góp hợp lý, công bằng hơn cho mọi người Người viết: “Xóa bỏ mọi thứ thuế nặng nề do người Pháp, người Nhật đặt ra, thi hành việc thu thuế công bằng và thấp”28

Quan niệm sự công bằng về thuế theo Chủ tịch Hồ Chí Minh là ở chỗ, mức thuế phải được cân nhắc kỹ xuất phát từ tình hình đời sống thực

tế của người dân Theo Người, thuế khoá là một công cụ huy động sự đóng

góp của người dân theo luật pháp quy định, nhưng khi người dân gặp khó khăn bởi thiên tai, hạn hán thì chính sách thuế phải kịp thời điều chỉnh cho phù hợp nhằm giảm gánh nặng thuế cho dân, tạo điều kiện để họ khắc phục khó khăn, ổn định sản xuất và cải thiện đời sống

Đối với thuế nông nghiệp, Người đòi hỏi phải xác định diện tích và sản lượng cho thật đúng để đồng bào đóng góp công bằng, hợp lý; giúp sức xây dựng nước nhà; đồng thời xác định mức thuế phải căn cứ vào khả năng thu nhập của từng hộ gia đình Người nói: “Những gia đình nào thu hoạch hàng năm không đầy 60 ki-lô thóc thì được miễn thuế Những gia đình nào thu được nhiều hơn số ấy thì phải nộp thuế luỹ tiến Nói chung số thuế Chính phủ thu không quá 20% sản lượng hàng năm ”29

“thu những thuế về chi dụng xa xỉ”30

để tránh việc chi tiêu hoang phí Đây

có thể hiểu là tiền thân của thuế tiêu thụ đặc biệt mà hiện nay chúng ta đang áp dụng Với loại thuế này, một mặt giúp tăng thêm nguồn động viên tài chính, mặt khác cũng hạn chế được tình trạng tiêu xài hoang phí, đồng thời thực hiện phân phối lại một phần thu nhập giữa các tầng lớp dân cư trong xã hội một cách công bằng, hợp lý hơn

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, để đảm bảo công bằng, hợp lý về thuế còn phải xác định đúng đắn nghĩa vụ nộp thuế giữa các đối tượng trong xã hội Nghĩa vụ nộp thuế không chỉ ở những người nông dân, mà cần phải mở rộng ra nhiều đối tượng khác để đảm bảo sự công bằng, đồng thời tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước Người nói: “Muốn xây dựng nước nhà, Chính phủ phải có tiền, tiền đó do đồng bào góp lại Trước hết là đồng bào nông dân đông nhất rồi đến công thương” Người cũng yêu cầu Chính phủ phải thực hiện thống nhất quản lý kinh tế tài chính, đặt một thứ thuế duy nhất cho nông dân là thuế nông nghiệp Bên cạnh đó cần "thu thuế công nghiệp, thương nghiệp để các nhà công thương chi một phần đóng góp với nông gia"31

Để đảm bảo công bằng, hợp lý trong chính sách động viên theo Chủ tịch Hồ Chí Minh còn phải đấu tranh chống hành vi trốn lậu thuế Vì vậy, Bác thẳng thắn phê bình một số người chưa chịu đóng thuế sòng phẳng, còn trốn lậu thuế Nói chuyện với hội nghị cán bộ toàn Tỉnh Nghệ an, Bác nói: "Về thuế nông nghiệp, thuế công thương nghiệp Có người thiếu thuế, chây thuế, lại có người vay tiền ngân hàng nhưng bây giờ chưa chịu nộp trả Muốn tiến lên CNXH thì phải xây dựng công nghiệp, nhà máy Lấy gì mà xây dựng? Phải có tiền Tiền lấy ở đâu? Có thu được thuế mới xây dựng được Vì vậy, khuyên các cô các chú cán bộ đảng viên phải sòng phẳng, nợ bao nhiêu trả bấy nhiêu".32

Những tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đây trong xây dựng chính sách động viên tài chính công bằng, hợp lý đến nay vẫn còn mang đầy tính chất thời sự

2.1.4 Đa dạng hoá và sử dụng đồng bộ các hình thức, công cụ động

viên tài chính

Để tăng cường việc huy động các nguồn lực tài chính có kết quả, ngoài hình thức thuế Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng rất chú ý đến các hình thức động viên tài chính khác nhằm huy động các nguồn lực tài chính phục

vụ kháng chiến, kiến quốc

Ngay từ buổi đầu mới giành chính quyền, trong khi ngân khố quốc gia trống rỗng, nguồn thu tài chính chưa có gì, để phục vụ cho yêu cầu kháng chiến, kiến quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động và tổ chức các phong trào quyên góp như: “Tuần lễ vàng”, “Quỹ Độc lập” để huy động

sự ủng hộ tự nguyện của nhân dân đối với chính quyền cách mạng non trẻ Người chỉ rõ: "Muốn củng cố nền tự do độc lập, chúng ta cũng rất cần sức

quyên góp của nhân dân, nhất là các nhà giàu có… Như thế “Tuần lễ

vàng” không những có ý nghĩa giúp vào nền tài chính quốc phòng, nó còn

có một ý nghĩa chính trị quan trọng"33

Để chống giặc đói, Người chủ trương đẩy mạnh tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, đồng thời vận động mọi người thực hiện phong trào

“sẻ cơm, nhường áo” và bản thân Người cũng gương mẫu thực hiện trước

Người nói: “Tôi đề nghị với Chính phủ phát động một chiến dịch tăng gia sản xuất Trong khi chờ đợi ngô, khoai và những thứ lương thực khác, phải

ba bốn tháng mới có, tôi đề nghị mở một cuộc lạc quyên Mười ngày một

lần, tất cả đồng bào ta nhịn ăn một bữa Gạo tiết kiệm được sẽ góp lại và phát cho người nghèo”34

Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, khi chuẩn bị chuyển sang giai đoạn Tổng phản công, nhu cầu huy động mọi nguồn nhân, tài, vật lực cho công cuộc kháng chiến trở nên cấp bách Vì vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trương: “Tổng động viên để có thể thu được hoặc giữ lấy tất cả các nguồn lợi Dùng mọi phương pháp để trù liệu chiến phí Thi hành mọi

phương sách làm cho nhân dân được yên ổn, no đủ trong lúc có chiến

tranh”35 Để thực hiện tổng động viên, ngoài các hình thức động viên từ thuế và các khoản đóng góp khác của nhân dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trương phát hành công trái Chính phủ và phát động phong trào nhân dân thi đua mua công trái Người giải thích: “Mua công trái là một việc đã

có ích cho nước (giúp kháng chiến) lại lợi cho nhà (Chính phủ sẽ trả vốn

và lãi)”36 Người nhấn mạnh: “Phong trào mua công trái lại là một dịp để chứng tỏ lòng nồng nàn yêu nước của đồng bào ta” Tuy nhiên, Người cũng căn dặn cán bộ ở các địa phương: “Phải cố gắng thi đua mua công trái Nhưng đồng thời chớ để cạn vốn tăng gia sản xuất của nhân dân”37

Người thấy rõ vai trò của hình thức động viên tài chính bằng việc phát hành công trái, song cũng nắm vững nguyên tắc phải đảm bảo cho người dân còn đủ vốn để tăng gia, phát triển sản xuất

2.1.5 Phát huy cao độ các nguồn nội lực, thực hiện tự lực cánh sinh,

dựa vào sức mình là chính, đồng thời mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế, tranh thủ sự giúp đỡ của các nước

Chủ tịch Hồ Chí Minh là một trong số không nhiều những lãnh tụ cách mạng đã bôn ba nhiều nước trên thế giới trong quá trình đi tìm con đường cách mạng giải phóng dân tộc Vì vậy, những vấn đề về hội nhập,

mở cửa, quan hệ kinh tế quốc tế bình đẳng, cùng có lợi đã hình thành rất sớm trong tư tưởng của Người Trả lời phỏng vấn nhà báo Mỹ Oan-tơ Bờ-rít, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói:"Một khi đã độc lập, Việt nam sẽ đứng với tất cả các nước bầu bạn" Ngay sau cách mạng tháng 8 thành công, trả lời nhà báo Mỹ Stan-dơ-lây Ha-ri-sơn, Người cũng khẳng định: "Việt nam sẽ giao dịch với tất cả các nước nào trên thế giới muốn giao dịch với Việt

nam một cách thật thà"38 Đặc biệt, trong "Lời kêu gọi Liên hợp quốc" vào tháng 12 năm 1946, Người đã đề cập đầy đủ, rõ ràng tư tưởng sẵn sàng mở cửa, hợp tác với các nước Người viết: "Đối với các nước dân chủ, nước Việt nam sẵn sàng thực thi chính sách mở cửa và hợp tác trong mọi lĩnh vực:

a Nước Việt nam dành sự tiếp nhận thuận lợi cho đầu tư của các nhà tư bản, nhà kỹ thuật nước ngoài trong tất cả các ngành kĩ nghệ của mình

b Nước Việt nam sẵn sàng mở rộng các cảng, sân bay và đường xá giao thông cho việc buôn bán và quá cảnh quốc tế

c Nước Việt nam chấp nhận tham gia mọi tổ chức hợp tác kinh tế quốc tế dưới sự lãnh đạo của Liên hợp quốc

d Nước Việt nam sẵn sàng ký kết với các lực lượng hải quân, lục quân trong khuôn khổ Liên hợp quốc những hiệp định an ninh đặc biệt và những hiệp ước liên quan đến việc sử dụng một vài căn cứ hải quân và không quân"39

Phải đặt những tư tưởng trên đây của Chủ tịch Hồ Chí Minh về hội nhập, mở cửa vào thời điểm năm 1946 mới thấy hết tầm nhìn xa trông rộng của Bác Những quan điểm tư tưởng trên của Chủ tịch Hồ Chí Minh về hội nhập, mở cửa đã vượt trước thời đại, vẫn hoàn toàn đúng ngay cả ở thời điểm hiện tại Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, mở rộng quan hệ hợp tác kinh

tế quốc tế là để tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của các nước đối với cách mạng Việt nam, thêm bạn bớt thù, đồng thu hút mọi nguồn lực để thực hiện nhiệm vụ kháng chiến, kiến quốc

Mặc dù chủ trương mở rộng hợp tác quốc tế, tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của các nước anh em, song trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng quan điểm "tự lực cánh sinh, dựa vào sức mình là chính" Người cho rằng, không thể nhập khẩu cách mạng, phải "lấy sức ta để giải phóng cho ta" Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, việc mở rộng quan hệ kinh tế với các nước không phải chỉ nhằm nhận sự giúp đỡ của bạn bè quốc tế để bù đắp sự thiếu hụt nguồn lực trong nước, mà chính là thông qua đó để có điều kiện phát huy đầy đủ các tiềm năng của Việt nam

Tự lực cánh sinh, dựa vào sức mình là chính luôn là một tư tưởng chủ đạo, nhất quán của Chủ tịch Hồ Chí Minh Người vẫn thường giáo dục nhân dân mình như vậy Ngay trong kháng chiến chống thực dân Pháp, khi cách mạng Trung quốc chưa thành công, Việt nam vẫn nằm trong vòng vây của chủ nghĩa tư bản, Hồ Chí Minh vẫn khẳng định độc lập của Việt nam luôn phải nhờ cậy nơi lực lượng của Việt nam Nhiều lần Người nhắc nhở: "Sự giúp đỡ của ban bè là quý báu, là vô tư khảng khái, chúng ta phải biết ơn sự giúp đỡ của các nước anh em, nhưng chớ vì bạn giúp ta nhiều

mà ỷ lại"40 Người cho rằng, chúng ta tự lực cánh sinh là chính, còn các nước bạn giúp ta là quan trọng, là tạo điều kiện để chúng ta có thêm điều kiện để tự lực cánh sinh tốt hơn Điều kiện căn bản để tự lực cánh sinh là phải cố gắng sản xuất Đó là quan điểm rất biện chứng, thu hút ngoại lực

để phát huy nội lực, nội lực là quyết định, ngoại lực là quan trọng

Bước vào thời kỳ xây dựng và phát triển kinh tế đất nước, Người cũng nói: “Cũng như trong thời kháng chiến, phương châm của ta hiện nay là: Tự lực cánh sinh là chính, việc các nước bạn ta giúp là phụ Các nước bạn giúp ta cũng như thêm vốn cho ta Ta phải khéo dùng cái vốn ấy để bồi

bổ lực lượng của ta, phát triển khả năng của ta"41; "Chúng ta phải học tinh thần tự lập, tự cường, tinh thần hăng hái thi đua sản xuất và tiết kiệm của nhân dân các nước bạn” Người chỉ rõ: “Ta nhờ có Liên Xô, Trung Quốc

và các nước anh em giúp nên ta không phải thắt lưng buộc bụng đến mức như Liên Xô sau Cách mạng tháng 10 Nhưng các nước anh em giúp chỉ là một phần Còn tự lực cánh sinh là chính Cho nên ta phải nêu cao tinh thần cần kiệm xây dựng nước nhà”42

"dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" mà ngày nay Đảng ta đang thực hiện trong quá trình đổi mới toàn diện mọi mặt đời sống chính trị, kinh tế

và xã hội của đất nước

Để người dân hiểu rõ chính sách động viên tài chính và tự giác thực hiện, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh vai trò của công tác tuyên truyền, giáo dục Theo Người, nhân dân phải hiểu vì sao mình đóng thuế, đóng như thế nào, đóng ở đâu thì từ đó mới tự giác thực hiện đầy đủ Muốn vậy, các cán bộ, đoàn thể các cấp phải đi sâu đi sát tuyên truyền, giải thích

về chính sách thuế cho mọi người, tránh lối áp đặt chủ quan, hành chính quan liêu Trong thực hiện chính sách thuế nông nghiệp, Người chỉ rõ: Để thu thuế kịp thời, Đảng, Mặt trận thống nhất và Chính phủ đã huy động tất

cả cán bộ để nghiên cứu loại thuế mới về mặt chính trị và chuyên môn Sau khi học tập, cán bộ đi về nông thôn tổ chức những buổi nói chuyện, mít tinh, trao đổi ý kiến với nông dân, giải thích cho họ hiểu chính sách thuế mới “Cải cách này đã được nhân dân hoan nghênh, và họ đã tích cực tham gia vào công tác thuế nói trên"43

Trong thời kỳ kháng chiến, để thực hiện nhiệm vụ tổng động viên mọi nguồn lực, Bác cũng nhấn mạnh phải coi trọng công tác tuyên truyền, giáo dục cho mọi người Người nhấn mạnh: "Khả năng dân còn rất nhiều Tinh thần dân rất hăng hái Ai cũng sẵn sàng hy sinh để góp sức mình vào cuộc thắng lợi vẻ vang của toàn dân Nhưng, trong việc thi hành lệnh tổng động viên, các cơ quan và cán bộ kém chuẩn bị, kém tổ chức, kém giải thích cho dân Có đôi nơi làm không đúng tinh thần chỉ thị của Chính phủ

Vì vậy động viên chưa được đều, có vùng nghèo lại kết quả hơn vùng giàu

Từ nay trở đi, cuộc tổng động viên phải tiếp tục rộng hơn, đều hơn, mạnh hơn nữa Muốn như thế các cán bộ địa phương giải thích thật rõ cho mọi người dân đều hiểu mục đích tổng động viên Các báo phải ra sức tham gia việc giải thích này Dân hiểu rõ thì nhất định kết quả sẽ mau chóng mỹ mãn"44

Như vậy, cùng với việc khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của công tác tài chính trong công cuộc kháng chiến, kiến quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ các quan điểm tư tưởng của mình về chính sách động viên tài chính Động viên tài chính phải xuất phát từ lợi ích của nhân dân, của đất nước; phải góp phần thúc đẩy sản xuất, thực hành tiết kiệm; đảm bảo công bằng, hợp lý; phát huy nội lực, dựa vào sức mình là chính; đa dạng hoá và sử dụng đồng bộ các hình thức và công cụ động viên tài chính;

chú trọng công tác tuyên truyền, giáo dục cho mọi người Quán triệt các quan điểm tư tưởng trên trong chính sách động viên tài chính sẽ góp phần

tích cực cho thành công của công cuộc kháng chiến, kiến quốc

2.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về phân phối, sử dụng các nguồn lực tài chính

Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề phân phối và sử dụng các nguồn lực tài chính và thực hành tiết kiệm cũng là một bộ phận quan trọng cấu

thành các quan điểm của Người về công tác tài chính Điều này thể hiện ở

hệ thống các quan điểm của Người về việc phân phối, sử dụng các nguồn lực tài chính nhằm phục vụ tốt nhất cho công cuộc kháng chiến, kiến quốc, xây dựng một nước Việt nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và

giàu mạnh, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới

2.2.1 Phân phối, sử dụng nguồn lực tài chính phải nhằm phục vụ tốt

nhất cho việc thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ của đất nước trong từng giai đoạn cách mạng

Ngay từ thời kỳ cách mạng giải phóng dân tộc, Bác đã chỉ rõ rằng:

“ra sức hoạt động để giành lấy nền độc lập cho nước nhà” nhưng cũng

“phải hoạt động để xây dựng một nền kinh tế và tài chính vững vàng và thịnh vượng” Người yêu cầu mọi chính sách về kinh tế - tài chính của Chính phủ đều phải nhằm thực hiện lợi ích của nhân dân, lợi ích của kháng chiến, kiến quốc

Ngày 2 tháng 2 năm 1947, Bác Hồ đã chủ trì phiên họp của Hội đồng Chính phủ bàn về vấn đề tài chính Cuộc họp đã bàn nhiều biện pháp quản lý và phát triển ngành tài chính trong đó có vấn đề tín dụng, một giải pháp rất thông dụng trong kháng chiến nhằm phát triển kinh tế tài chính Người cho rằng: cơm áo, gạo, tiền là những vấn đề căn bản của kháng chiến, kiến quốc

Trong thư gửi Hội nghị cán bộ Tài chính ngày 20 tháng 2 năm 1952

và một số bài viết, bài nói khác của Bác về vấn đề tài chính, Bác cũng nhấn mạnh các vấn đề tăng thu, giảm chi, thống nhất quản lý tài chính; xây dựng ngân hàng và quản lý tiền tệ; phát triển mậu dịch là những vấn đề quan trọng bậc nhất, ba điểm này qui định “tài chính là then chốt” Bác cho rằng, một quốc gia muốn trở nên giàu có thì phải tăng thu, giảm chi; tăng chi giảm thu là nghèo; tăng thu giảm chi là giàu Muốn vậy, từng ngành, từng cấp, từng đơn vị kinh doanh và sự nghiệp phải có kế hoạch cụ thể về chi Đặc biệt ngành tài chính lại càng phải có kế hoạch thu chi, đảm bảo thu nhiều hơn chi, phải thực hiện thống nhất quản lý tài chính Phát triển mậu dịch cũng là một biện pháp kinh tế quan trọng để tăng thu tài chính, vì vậy chính phủ phải có chính sách tự do mậu dịch, phải gắn tài chính với mậu

dịch Việc xây dựng ngân hàng và quản lý tài chính tiền tệ cũng phải được xem trọng Xây dựng ngân hàng và quản lý tiền tệ không tốt dẫn đến tiền mất tật mang Có thu về bao nhiêu nhưng quản lý tiền tệ không tốt sẽ dẫn đến thất thoát, công việc sẽ bị ách tắc…

Đến thời kỳ xây dựng và phát triển kinh tế ở miền Bắc, đấu tranh giải phóng và thống nhất đất nước ở miền Nam, Bác cũng nhấn mạnh:

“Trong công cuộc xây dựng nước nhà, việc quản lý tài chính kinh tế là cực

kỳ quan trọng”45 Người nói một cách rất thiết thực, cụ thể: “Chủ nghĩa xã hội là làm cho dân giàu, nước mạnh”, “làm cho mọi người có công ăn việc làm, được ấm no và sống một cuộc đời hạnh phúc”, “thúc đẩy sản xuất

ngày càng phát triển, đồng thời từng bước cải thiện đời sống nhân dân”

Người yêu cầu: “Phải đem hết sức dân, tài dân, của dân làm cho dân”46

Người cũng chỉ ra rằng, tuỳ theo yêu cầu, tình hình và nhiệm vụ cách mạng, Chính phủ cần và có thể sử dụng các chính sách tài chính để huy động hoặc sử dụng các nguồn lực tài chính cho công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế xã hội

Nhưng sử dụng chính sách nào, Bác cũng yêu cầu: “chính sách của Đảng và Chính phủ là phải hết sức chăm nom đến đời sống của nhân dân…”, bơie vì, dân đủ ăn, đủ mặc thì những chính sách của Đảng và chính phủ đưa ra sẽ dễ dàng thực hiện Nếu dân đói, rét, dốt, bệnh thì chính sách của ta dù có hay đến mấy cũng không thực hiện được Ngay trong bản

di chúc lịch sử, Bác cũng căn dặn: “Đảng phải có kế hoạch thật tốt để phát triển sản xuất, chăm lo đời sống của nhân dân”

2.2.2 Phân phối, sử dụng các nguồn lực tài chính phải tiết kiệm và hiệu

quả, chống tham ô, lãng phí

Tài chính được hiểu là các quan hệ kinh tế trong quá trình huy động

và sử dụng các nguồn lực tài chính bằng tiền, thông qua việc hình thành và

sử dụng các quỹ tiền tệ tập trung và không tập trung nhằm thực hiện việc phát triển kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân, thực hiện các chức năng quản lý kinh tế - xã hội của Nhà nước và của các tổ chức sản xuất kinh doanh trong xã hội Nhưng Bác Hồ cũng chỉ rõ, cái gốc của tài chính là sản xuất, sản xuất có phát triển thì mới có cơ sở để tăng thu tài chính Người nhấn mạnh, tài chính phải dựa vào sản xuất và thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển, tạo sự vững vàng cho nền tài chính quốc gia, song sản xuất phải đi đôi với tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí

Quan niệm của Bác về tiết kiệm là vô cùng sâu sắc, rộng lớn Từ góc độ văn hoá, Bác coi tiết kiệm là một trong những nội dung thuộc phẩm chất đạo đức của người cách mạng Cũng như cần, liêm, chính, thiếu đức tính kiệm sẽ không thành người Theo quan điểm của Bác, tiết kiệm không chỉ tiết kiệm vật tư, tiền bạc trong sản xuất, trong tiêu dùng mà cả tiết kiệm công sức, tiết kiệm thời gian Theo Bác, “của cải nếu hết, còn có thể làm thêm Khi thời giờ đã qua rồi, không bao giờ kéo nó lại được Tiết kiệm thời giờ của mình, lại phải tiết kiệm thời giờ của người Không nên ngồi lê, nói chuyện phiếm, làm mất thời giờ của người khác”47

, “Phải nhận thức được rằng “một tấc bóng là một thước vàng”; “thời giờ là tiền bạc” Ai đưa tiền bạc vứt đi là người điên rồ Thì ai đưa thời giờ vứt đi là người ngu dại”

Bác cũng chỉ rõ, tiết kiệm là không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi “Tiết kiệm không phải là sự bủn xỉn Khi không nên tiêu xài thì một đồng xu cũng không nên tiêu Khi có việc đáng làm, việc ích lợi cho đồng bào, cho Tổ quốc thì bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng vui lòng Như thế mới đúng là kiệm Việc đáng tiêu mà không tiêu, là bủn xỉn, chứ không phải là kiệm”48

Tại Hội nghị chỉnh huấn Trung ương tháng 3 năm 1961, Bác nói:

“Chúng ta chỉ có thể xây dựng chủ nghĩa xã hội bằng cách tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm Sản xuất mà không tiết kiệm khác nào gió vào nhà trống”49 Bác luôn coi phát triển sản xuất và thực hành tiết kiệm là hai việc mấu chốt để xây dựng kinh tế, phát triển văn hoá xã hội, cải thiện đời sống nhân dân Bác chỉ rõ: “Muốn xây dựng kinh tế thì phải có tiền để làm vốn Muốn có vốn thì các nước tư bản dùng 3 cách: vay mượn của nước ngoài, ăn cướp của các thuộc địa, bóc lột công nhân, nông dân Những cách đó chúng ta đều không thể làm được Chúng ta chỉ có một cách là một mặt tăng gia sản xuất, một mặt tiết kiệm để tích luỹ thêm vốn cho công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế của ta”.50

Tư tưởng sản xuất đi đôi với tiết kiệm trên góc độ tài chính là tăng thu, giảm chi, chống tham ô lãng phí tiền của của nhân dân Khi về thăm một số xã ở Nghệ an, Bác Hồ nhận xét: “Vừa rồi vì được mùa to nên 20 xã

ở Diễn châu liên hoan hết 123 con lợn, 8 con bò và 3 con dê Đó là chưa kể

những ngày công của bà con 20 xã Lãng phí tiền của và công sức như vậy

là lỗi tại ai? Lỗi tại các cán bộ huyện, xã, lỗi tại đảng viên chi bộ”51

Tài chính liên quan đến hoạt động của tất cả các ngành, các cấp, các hoạt động Vì vậy Bác căn dặn chúng ta phải biết phân bổ, sử dụng các nguồn lực tài chính sao cho tiết kiệm và có hiệu quả Tháng 1 năm 1965 trong thư gửi Hội nghị cán bộ Ngân hàng, Bác nói các ngành, các tổ chức kinh tế, các cơ quan nhà nước cũng như toàn thể nhân dân phải biết sử dụng đồng tiền cho tốt, đồng tiền bỏ ra phải đảm bảo tăng thêm của cải cho

xã hội, phải luân chuyển nhanh chóng đừng để ứ đọng, phải tích cực huy động tiền nhàn rỗi để đưa vào sản xuất

2.2.3 Phân phối, sử dụng các nguồn lực tài chính phải đảm bảo công

bằng, hợp lý

Phân phối sử dụng các nguồn lực tài chính công bằng, hợp lý sẽ thúc đẩy mọi người hăng hái thi đua sản xuất, thực hành tiết liệm, tạo nên động lực lớn thúc đẩy sản xuất phát triển Về vấn đề này Bác nói: “Sản xuất được nhiều, đồng thời phải chú ý phân phối cho công bằng”; ”làm tốt, làm nhiều, hưởng nhiều, làm xấu, làm ít, hưởng ít, có khi phải bồi thường cho nhà nước, Chính phủ không phát lương cho người ngồi ăn không” Bác nhấn mạnh: “Có khi vật tư, hàng hoá không thiếu mà phân phối không đúng thì gây ra căng thẳng không cần thiết” “Trong công tác lưu thông phân phối có hai công tác quan trọng phải luôn nhớ: không sợ thiếu chỉ sợ không công bằng, không sợ nghèo chỉ sợ lòng dân không yên”52

Trong những năm kháng chiến và cả trong thời kỳ xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc Việt nam XHCN, mặc dù bận rất nhiều công việc nhưng Bác

Hồ vẫn luôn dành sự quan tâm đặc biệt với ngành thương nghiệp Bác nói:

“Thương nghiệp làm nhiệm vụ đưa hàng hoá công nghiệp về bán cho nông dân, rồi lại mua các thứ nông sản về cho nhà máy Thương nghiệp phải cố gắng làm việc đó cho tốt, phải đảm bảo chất lượng hàng hoá và có tinh thần phục vụ người mua”53 Người cán bộ thương nghiệp cần phải “nâng cao hơn nữa tinh thần phục vụ nhân dân, phục vụ sản xuất Mua những thứ

đã khuyến khích đồng bào bán, bán những thứ đồng bào cần mua”54

51 Hồ Chí Minh, Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, Tập 10 tr 38

52 Hồ Chí Minh, Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, Tập 12, tr 185

53 Hồ Chí Minh, Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, Tập 10, tr 619

54 Hồ Chí Minh, Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, Tập 10, tr 336

Quan niệm của Bác về công bằng trong phân phối, sử dụng các nguồn lực tài chính cũng rất rõ ràng, cụ thể Trong điều kiện nền kinh tế tự cung tự cấp trong thời kỳ kháng chiến hoặc nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung trong những năm đầu xây dựng CNXH, việc phân phối các nguồn lực tài chính còn được thực hiện chủ yếu dưới hình thức phân phối hiện vật thông qua hệ thống phân phối của nhà nước, trực tiếp là ngành thương nghiệp Tuy vậy, Bác cũng chỉ rõ: “Ngành thương nghiệp phải mua bán công bằng, chớ nên ép cấp, ép giá”, “người ta cần thứ gì, bán thứ đó, ngưòi mua chỉ cần mua phân bón, lại bắt mua cả vôi kèm theo thì không được”55

,

“mua bán phải theo giá cả thích đáng… Giá cả phải bảo đảm cho nhà nước, hợp tác xã và xã viên cùng có lợi để xây dựng nước nhà”56

, theo nghĩa thuận mua vừa bán chứ không được gò ép người mua hàng

Quan niệm của Bác về phân phối, sử dụng các nguồn lực tài chính công bằng song tuyệt đối không phải là phân phối bình quân, cào bằng, coi mọi việc cũng như nhau Người nói: “Khi không nên tiêu xài thì một đồng

xu cũng không nên tiêu Khi có việc đáng làm, việc ích lợi cho đồng bào, cho Tổ quốc thì bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng vui lòng” Trong trả công lao động cũng cần có sự phân biệt giữa người làm tốt, làm nhiều với người làm xấu, làm ít Khi trò chuyện với đồng bào và cán bộ xã Đại nghĩa (Hà đông), Bác nói: “Phân phối phải theo mức lao động Lao động nhiều thì được phân phối nhiều, lao động dễ thì được phân phối ít Không nên có tình trạng có người giỏi, người kém, việc khó, việc dễ cũng công điểm như nhau Đó là chủ nghĩa bình quân Phải tránh chủ nghĩa bình quân”57 “Làm tốt, làm nhiều, hưởng nhiều, làm xấu, làm ít, hưởng ít, có khi phải bồi thường cho nhà nước, Chính phủ không phát lương cho người ngồi ăn không”58 Trong một trường hợp khác, Bác nói: “Phân phối trong Hợp tác xã phải thế nào cho đúng”

2.2.4 Phân phối và sử dụng các nguồn lực tài chính phải thật sự công

khai, minh bạch và dân chủ

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng công khai, minh bạch là cơ sở để phát huy tinh thần dân chủ, dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra Dân

là gốc, dân đóng góp tài chính cho Nhà nước để thực hiện các công việc kháng chiến, kiến quốc, đem lại ấm no hạnh phúc cho nhân dân chứ không

phải Nhà nước là bề trên ban ơn, bố thí cho dân Trong những lần về thăm

và nói chuyện với đồng bào xã Vĩnh thành (Nghệ an) và Tỉnh Phú thọ, Bác chỉ rõ tài chính phải công khai, minh bạch, để cho dân làm chủ Người nói:

“Vấn đề tài chính, tài chính phải công khai, thu và chi phải báo cáo cho xã viên biết, ban quản trị phải minh bạch, có 10.000 đồng mà chi hết 500 đồng hay 5.000 đồng… tất cả các xã viên đều biết còn lại mấy, thì ai cũng thoải mái Nếu thu nhập và chi tiêu không công khai, sổ sách lại lèo nhèo,

xã viên sẽ nghi ngờ… Do đó mà mất đoàn kết nội bộ”59 Trong một lần khác, khi về thăm và nói chuyện với đồng bào, cán bộ xã Đại nghĩa (Hà đông), Bác căn dặn: “Ban quản trị phải minh bạch Tài chính phải công khai, thu và chi phải báo cáo cho xã viên biết Nếu không báo cáo thì xã viên sẽ nghi nghờ ban quản trị tham ô, lãng phí Do đó mà mất đoàn kết nội bộ Không có đoàn kết, Hợp tác xã sẽ không tiến lên được”

2.2.5 Nêu cao tinh thần trách nhiệm, tăng cường quản lý tài chính -

kinh tế, chống tham ô, lãng phí, quan liêu

Năm 1963, theo đề nghị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bộ Chính trị ra Nghị quyết về cuộc vận động "Nâng cao tinh thần trách nhiệm, tăng cường quản lý kinh tế, tài chính, cải tiến kỹ thuật, chống tham ô, lãng phí, quan liêu" Nhân dịp này, Chủ tịch Hồ Chí Minh có bài nói quan trọng tại Hội nghị phổ biến Nghị quyết của Bộ Chính trị về cuộc vận động này Người

đặt vấn đề một cách rõ ràng: "Trong công cuộc xây dựng nước nhà, việc

quản lý kinh tế tài chính là cực kỳ quan trọng Nếu quản lý không chặt chẽ

thì cái gì thiếu không biết, cái gì thừa không hay, công việc sẽ bị bế tắc".60Người nhận xét: chế độ và phương pháp quản lý kinh tế tài chính của chúng ta còn nhiều thiếu sót và lỏng lẻo Sự lỏng lẻo dẫn đến tham ô, lãng phí, quan liêu Tham ô là hành động xấu xa nhất, tội lỗi, đê hèn nhất trong

xã hội Tham ô là trộm cắp của công, chiếm của công làm của tư Khai gian, lậu thuế cũng là tham ô Lãng phí thể hiện ở nhiều dạng: lãng phí tiền của, các cơ quan đơn vị dùng vật liệu một cách phí phạm, hao hụt, hư hỏng, ngân hàng không khéo sử dụng tiền bạc, để cho đồng tiền ứ đọng lại, không bổ ích cho sản xuất lưu thông… Tóm lại nó làm tổn hại nghiêm trọng cho Nhà nước, cho nhân dân Quan liêu là xa rời thực tế, xa rời quần chúng cũng làm tổn hại nhiều tiền bạc của Nhà nước và nhân dân Tham ô, lãng phí, quan liêu là một thứ giặc ở trong lòng Trong quản lý tài chính cũng dễ nảy sinh nhiều hiện tượng tham ô, lãng phí, quan liêu Khắc phục

tình trạng tham ô, lãng phí quan liêu cần phải nêu cao tinh thần trách nhiệm, tăng cường quản lý kinh tế tài chính Có lần Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắc lại lời của V.I Lênin: “Tiền bạc phải tính toán một cách rành mạch, thật thà, phải tiết kiệm, chớ lười biếng”61 Chủ tịch Hồ Chí Minh nói:

"trộm cắp tiền bạc của nhân dân, tổn hại kinh tế của Chính phủ cũng là mật thám, phản quốc, nếu không phải là tệ hơn nữa "62

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, trong hoạt động tài chính phải hết sức

chú ý đến tiết kiệm tiền của Người nêu ví dụ: việc gì trước phải dùng đến

nhiều người, nhiều thời giờ, phải tốn 2 vạn đồng Nay tiết kiệm được sức người và thời giờ, nguyên liệu cho nên chỉ tốn 1 vạn là đủ Ngành tài chính thể hiện sự tiết kiệm bằng việc quản lý chặt thu chi Với cơ sở, đơn vị thường dự trù chi lớn hơn thực tế, cán bộ tài chính phải biết rõ chuyện này

để giới hạn kế hoạch dự chi, bớt thực chi, sẽ khắc phục được tình trạng tiêu

ít khai nhiều; lợi dụng tiền của Nhà nước của nhân dân để làm quĩ riêng cho địa phương, đơn vị

Chủ tịch Hồ Chí Minh rất tán thành quan điểm của V.I Lênin: phải nghiên cứu làm thế nào giảm bớt ngân sách của Chính phủ, giảm bớt số nhân viên ở các cơ quan Như vậy sẽ tiết kiệm được tiền của, chi tiêu tiền bạc sẽ hợp lý Tiết kiệm tốt sẽ dẫn đến kinh tế tiến bộ, tài chính phát triển, giá cả ổn định, đời sống của nhân dân sẽ cải thiện rất mau Cái lõi của tiết kiệm theo quan điểm, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh là làm thế nào

để 1 đồng dùng bằng giá trị 2-3 đồng Song tiết kiệm khác với bủn xỉn Việc gì đáng tiêu phải tiêu, việc gì đáng tiêu mà không tiêu là bủn xỉn, chứ không phải tiết kiệm

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, trong công tác quản lý tài chính có người theo ảo tưởng của mình mà đặt kế hoạch chứ không nghĩ đến vốn liếng Họ quên rằng nếu không có một số vốn tối thiểu, không có một số tiền dự bị tối thiểu thì chẳng những không đạt được kế hoạch công nghệ nào mà cũng không xây dựng được những xí nghiệp to lớn bao la Vì vậy trong công tác tài chính và trong quản lý tài chính phải hết sức thực tế, tuyệt đối không được ảo tưởng, lờ mờ

Ngày nay, những lời dạy của Người về công tác tài chính nói chung,

về phân phối sử dụng các nguồn lực tài chính vẫn còn nguyên giá trị Để xứng đáng hơn với công ơn của Bác, mỗi cán bộ, đảng viên chúng ta cần

tiếp tục nghiên cứu, quán triệt sâu sắc và vận dụng tốt các lời dạy của Người để giải quyết đạt hiệu quả cao những vấn đề nóng bỏng, bức thiết về công tác quản lý tài chính trong điều kiện đổi mới của đất nước, góp phần tích cực vào sự nghiệp xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, xây dựng đất nước Việt nam mười lần to đẹp, đàng hoàng hơn như Bác Hồ từng mong đợi

2.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về quản lý, kiểm tra và giám sát tài chính

Quản lý, kiểm tra và giám sát tài chính là một chức năng đồng thời cũng là một nội dung quan trọng trong công tác tài chính Nhờ có quản lý, kiểm tra và giám sát tài chính mà các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức kinh tế có thể nhận biết được tính đúng đắn và hiệu quả của việc thực hiện các quyết định tài chính liên quan đến quá trình động viên và phân phối, sử dụng các nguồn lực tài chính như thế nào, từ đó có biện pháp quản

lý phù hợp, làm cho tài chính thực sự trở thành một vũ khí sắc bén phục vụ đắc lực cho sự nghiệp cách mạng của Đảng

Nghiên cứu các bài viết, bài nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho thấy Người có sự quan tâm đặc biệt đến các hoạt động quản lý, kiểm tra và giám sát tài chính Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác quản lý, kiểm tra và

giám sát tài chính thể hiện ở những quan điểm cơ bản sau đây:

2.3.1 Phải xây dựng và quản lý nền tài chính quốc gia một cách thống

nhất, công khai và dân chủ

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, trong điều kiện nền

kinh tế còn rất nhiều khó khăn, kém phát triển, Bác đã có nhiều ý kiến chỉ đạo quan trọng về xây dựng và phát triển kinh tế và nền tài chính kháng chiến Bác cho rằng: phải thống nhất quản lý tài chính tiền tệ, tăng cường kiểm tra, giám sát tài chính, phải coi công tác tài chính là then chốt, việc quản lý tài chính là của quốc gia Trong thư gửi Hội nghị cán bộ tài chính ngày 20 tháng 2 năm 1952 Bác viết: “Năm ngoái, Chính phủ đã nâng cao công tác kinh tế tài chính, đã nhấn mạnh 3 điểm quan trọng là:

Tăng thu giảm chi, thống nhất quản lý tài chính,

Xây dựng ngân hàng và quản lý tiền tệ,

Trong nhiều bài viết, bài nói của mình Bác thường nhấn mạnh:

"Trong công cuộc xây dựng nước nhà, việc quản lý tài chính là cực kỳ quan trọng” Các ngành, các cấp, các tổ chức kinh tế, các cơ quan nhà nước cũng như toàn thể nhân dân phải biết quản lý, sử dụng các nguồn lực tài chính một cách chặt chẽ, tiết kiệm và hiệu quả nhất Bác nói: " Nếu quản lý không chặt chẽ, thì cái gì thiếu không biết, cái gì thừa không hay, công việc sẽ bế tắc" Theo Người, muốn quản lý tài chính tốt trước hết phải có thái độ không khoan nhượng với tệ tham ô, lãng phí, bệnh quan liêu, kiên quyết tẩy trừ chúng ra khỏi đời sống kinh tế - xã hội

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đề cao nguyên tắc công khai, dân chủ trong quản lý tài chính Ngày 10 tháng 12 năm 1961, khi về thăm và nói chuyện với cán bộ, xã viên HTX Vĩnh thành, Nghệ an, Bác nói: "Lao động sản xuất ra ai cũng muốn biết người ta sản xuất được bao nhiêu, những thứ được sản xuất ra đã đem làm gì”64 Về vấn đề tài chính, Bác luôn nhấn mạnh phải công khai, thu và chi phải báo cáo cho xã viên biết Ban quản trị phải minh bạch Nếu không công khai, minh bạch, xã viên sẽ nghi ngờ và

do đó sẽ mất đoàn kết nội bộ, hợp tác xã không thể tiến lên được" Ngày 18 tháng 8 năm 1962, khi về thăm và nói chuyện với nhân dân và cán bộ Tỉnh Phú thọ, Bác lại nhấn mạnh: "Quản lý phải dân chủ, tài chính phải công khai, sổ sách phải minh bạch Phải chống tham ô, lãng phí, quan liêu" Người cũng đề cao tính công khai, minh bạch, dân chủ trong quản lý kinh

tế tài chính, bởi lẽ có công khai, dân chủ, minh bạch mới động viên được sức người sức của nơi dân, mới tập hợp được lực lượng của quần chúng nhân dân để chống tham nhũng, quan liêu, lãng phí

2.3.2 Phải hết sức coi trọng và tăng cường công tác kiểm tra, giám sát

tài chính

Trong số các nhà lãnh đạo tầm chiến lược, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người thấy rõ vai trò to lớn của công tác kiểm tra, giám sát trong công tác quản lý, trong đó có kiểm tra, giám sát tài chính Ngay trong những ngày đầu mới giành được chính quyền, trong bộn bề công việc song Bác vẫn đặc biệt quan tâm chỉ đạo phải kiểm soát cho được hoạt động tài chính tiền tệ, trước hết là của nhà băng Đông dương nhằm phục vụ cho việc thực hiện các nhiệm vụ cấp bách của chính quyền cách mạng Bác đã nói với kiểm soát viên của chính quyền cách mạng (lúc đó là ông Đặng Đình Hoè) tại nhà băng Đông Dương rằng: Cách kiểm soát như thế nào thì tuỳ cơ ứng biến, miễn là không cản trở công việc của họ đối với các nhà kinh doanh

64

Hồ Chí Minh, Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, Tập 10, tr 474

Điều quan trọng là phải làm thế nào rút ra được nhanh và nhiều tiền cho Chính phủ chi tiêu, và nếu thấy có tổ chức chính trị phản động nào lấy tiền

ra thì phải báo cho Chính phủ biết ngay

Bước vào thời kỳ xây dựng và phát triển kinh tế đất nước, Bác cũng nhấn mạnh vai trò to lớn của công tác kiểm tra, giám sát tài chính Người coi giao việc mà không kiểm tra, đến lúc thất bại mới chú ý đến, thế là không biết yêu cán bộ Quan điểm của Bác là một khi chưa nghiên cứu, điều tra, chưa biết rõ thì đừng vội giao tiền Song một khi đã tin tưởng, rõ ràng thì đừng có lừng chừng, phải giao ngay

Nói chuyện tại Hội nghị cán bộ thanh tra ngày 5 tháng 3 năm 1960, Bác nói: "Hiện nay ta đang tiến lên chủ nghĩa xã hội Muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội trước hết phải thi đua tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm Nếu không kiên quyết chống bệnh quan liêu, mệnh lệnh, lãng phí, tham ô, thì nó sẽ cản trở, phá hoại ta tiến lên chủ nghĩa xã hội Vì vậy các cơ quan thanh tra nhà nước chẳng những phải kiểm tra chống lãng phí, tham ô mà còn phải chống bệnh quan liêu, mệnh lệnh để giúp các cơ quan quản lý nhà nước cải tiến công tác, giữ gìn kỷ luật, thực hành dân chủ, góp phần củng

cố bộ máy nhà nước"65

Đến dự Hội nghị cán bộ thanh tra toàn miền Bắc ngày 6 tháng 2 năm 1961 Bác cũng nhấn mạnh: "Các lãnh đạo các Bộ, các ngành, các cấp nhất định phải có cơ quan thanh tra của mình để theo dõi công tác ngay từ đầu, kịp thời uốn nắn, sửa chữa sai lầm thiếu sót có thể xảy ra, đồng thời phải trực tiếp chỉ đạo cơ quan thanh tra của mình"66

Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn, trong công tác quản lý tài chính phải hết sức thiết thực, cụ thể và toàn diện Tài chính có liên quan đến mọi hoạt động của các ngành, các cấp, vì thế Bác nhấn mạnh các ngành, các cấp, các

tổ chức kinh tế, các cơ quan nhà nước cũng như toàn thể nhân dân phải biết

sử dụng các nguồn lực tài chính sao cho tiết kiệm và hiệu quả, đồng tiền bỏ

ra phải đảm bảo làm tăng thêm của cải cho xã hội Phải tránh cách lãnh đạo đại khái, phiến diện, chung chung Tại Hội nghị phổ biến Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 về kế hoạch nhà nước năm 1961, Bác nói: “Muốn thực hiện tốt kế hoạch, các đồng chí cần nhớ mấy điều:

- Đường lối chủ trương có rồi, phải có biện pháp thực hiện cho tốt

Kế hoạch một phần, biện pháp phải hai phần, và quyết tâm phải ba phần,

có như thế mới có thể hoàn thành và hoàn thành vượt mức kế hoạch nhà nước

- Phải xuyên qua ba điều đó mà thường xuyên kiểm tra, đôn đốc”67 Tóm lại, trong công tác quản lý tài chính, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng công tác kiểm tra, thanh tra, giám sát tài chính Người cho rằng kiểm tra, thanh tra, giám sát tài chính là một khâu quan trọng trong quản lý kinh tế tài chính Để thực hiện công tác kiểm tra, thanh tra, giám sát tài chính có hiệu quả phải biết dựa vào nhân dân, phải tăng cường củng cố bộ máy quản lý nhà nước

2.4 Tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, quan liêu trong quản lý tài chính

Trong nhiều tác phẩm, bài nói của mình Bác quan tâm đặc biệt đến việc thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, quan liêu Tư tưởng Hồ Chí Minh về tiết kiệm vô cùng rộng lớn, sâu sắc, bao gồm tiết kiệm trong sản xuất, tiết kiệm trong tiêu dùng, tiết kiệm vật tư, tiền bạc, tiết kiệm thời gian, sức lao động Bản thân Người cũng là một tấm gương sáng về sự giản dị, tiết kiệm Các quan điểm tư tưởng của Người về thực hành tiết kiệm rất rõ ràng, cụ thể:

2.4.1 Sản xuất phải đi đôi với thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng

phí, quan liêu

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử, sản xuất vật chất là hoạt động cơ bản của con người Mọi xã hội muốn tồn tại và phát triển thì phải duy trì sản xuất vật chất Nhưng trong những điều kiện nhất định, muốn cho sản xuất có hiệu quả và phát triển nhanh chóng thì sản xuất phải gắn liền với tiết kiệm Đặc biệt, ở những nước kinh tế kém phát triển như nước ta thì vấn đề tiết kiệm lại càng trở nên quan trọng

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt nam, bên cạnh việc qua tâm đến sự nghiệp giải phóng dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn chăm lo đến sự nghiệp phát triển sản xuất để nâng cao đời sống của nhân dân Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, sản xuất bao giờ cũng phải gắn liền với thực hành tiết kiệm Giữa chúng luôn có mối liên hệ và tác động qua lại mật thiết với nhau, tạo điều kiện cho nhau phát triển Trong bài nói chuyện nhân dịp Tết Nhâm thìn (1952) Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ:

67

Hồ Chí Minh, Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, Tập 10, tr 266

“Tăng gia sản xuất phải đi đôi với tiết kiệm Phải tiết kiệm sức lao động,

phải tiết kiệm thì giờ, phải tiết kiệm tiền của để tăng gia.Tiết kiệm giúp cho tăng gia và tăng gia giúp cho tiết kiệm, để đi đến kết quả tốt.”68

Khi nói về vai trò của tiết kiệm, Người khẳng định: “Nếu ta khéo tiết kiệm sức người, tiền của và thời giờ, thì với sức lao động, tiền tài của nước ta hiện nay, ta có thể tăng gia sản xuất gấp bội, mà lực lượng của ta

về mọi mặt cũng tăng gấp bội”69 Và như vậy, tiết kiệm chính là để tạo điều kiện cho sản xuất phát triển Sản xuất là tiền đề tạo ra của cải vật chất cho xã hội, để bảo đảm cho xã hội tồn tại và phát triển Nếu sản xuất ra nhiều nhưng lại lãng phí trong tiêu dùng, tức là không tiết kiệm, thì sản xuất cũng chỉ là vô ích Và ngược lại, tiết kiệm mà không đi đôi với sản xuất thì cũng không có gì để mà tiết kiệm Trong bài nói tại Hội nghị cung cấp toàn quân lần thứ nhất 25 tháng 6 năm 1952 Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Mọi thứ đều phải tiết kiệm, tăng gia mà không tiết kiệm thì

vô ích Tiết kiệm mà không tăng gia thì lấy gì mà tiết kiệm”70

Hơn nữa, chúng ta xuất phát từ một nước nghèo, kém phát triển lại

bị đế quốc áp bức bóc lột nặng nề, sản phẩm làm ra ít, năng xuất lao động thấp, cuộc sống của nhân dân lao động còn nhiều khó khăn, nghèo nàn khổ cực, Người giải thích: “Trong 80 năm, nước ta bị đế quốc Pháp rồi đến đế quốc Nhật vơ vét hết, vì vậy mà kinh tế của ta nghèo nàn, lạc hậu Chúng

ta chỉ có cách là một mặt tăng gia sản xuất, một mặt tiết kiệm để tích luỹ thêm vốn cho công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế của ta”71

Trong cuộc kháng chiến lâu dài gian khổ trước đây, muốn ổn định hậu phương, muốn bộ đội ăn no mặc ấm, đủ sức để đánh giặc, muốn nhân dân tin tưởng vào sự nghiệp cách mạng, dốc sức phục vụ kháng chiến thắng lợi thì chúng ta không còn cách nào khác là phải vừa tăng gia sản xuất vừa phải thực hành tiết kiệm Trong xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, muốn tạo ra thật nhiều của cải vật chất, muốn cải thiện đời sống của nhân dân, cũng phải tăng gia sản xuất và tiết kiệm Nói chuyện tại Đại hôi chiến sĩ thi đua nông nghiệp toàn quốc lần thứ ba ngày 23 tháng 5 năm

1958, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Có tổ chức tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm thì của cải của chúng ta ngày càng nhiều, đời sống càng được cải thiện Phải tổ chức để thi đua, thi đua để tăng gia sản xuất và phải biết tiết kiệm, sản xuất mà không biết tiết kiệm thì như gió vào nhà

trống”72 Người khẳng định: “Tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm, đó

là khẩu hiệu chúng ta phải quyết tâm thực hiện, để không ngừng phát triển kinh tế và không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân”73 Nếu như hạnh phúc của nhân dân là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội thì “tăng gia là tay phải của hạnh phúc và tiết kiệm là tay trái của hạnh phúc”74

Như vậy, trong tư tưởng Hồ Chí Minh, sản xuất vật chất và tiết kiệm luôn gắn liền với nhau và tiết kiệm là vấn đề rất quan trọng, không thể thiếu trong quá trình tăng gia sản xuất Chỉ có thực hành tiết kiệm thì sản xuất mới nhanh chóng mở rộng, xã hội mới phát triển, đời sống nhân dân mới không ngừng nâng cao

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng chỉ rõ chống tham ô, lãng phí là một biện pháp quan trọng để thực hành tiết kiệm Ngay từ những ngày đầu

cách mạng, bắt tay vào xây dựng chính quyền non trẻ, cũng như trong cuộc trường kỳ kháng chiến, đến những năm xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến vấn đề đặc biệt quan trọng này

Ngày 17 tháng 9 năm 1945, tức là chỉ sau 15 ngày công bố bản Tuyên ngôn độc lập, trong “Thư gửi các đồng chí tỉnh nhà”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phê phán những người lên mặt “làm quan cách mạng”, lấy của công làm của riêng Người chỉ rõ tính chất đặc biệt nghiêm trọng của tệ nạn tham ô, lãng phí, quan liêu ở chỗ, sự phát triển của chúng không những làm mất cán bộ của Đảng và Nhà nước, làm hỏng bộ máy chính quyền cách mạng, làm mất uy tín lãnh đạo của Đảng, mà còn làm sa sút nền kinh

tế, làm tổn hại đến đời sống nhân dân Làm rõ thực chất của tham ô, lãng phí, quan liêu và kiên quyết đấu tranh chống tham ô, lãng phí, quan liêu là vấn đề hết sức hệ trọng đối với sự tồn vong của đất nước, góp phần thực hiện chính sách tiết kiệm của Đảng

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Tham ô là hành động xấu xa nhất, tội lỗi đê tiện nhất trong xã hội, tham ô là trộm cắp của công, chiếm của công làm của tư Nó làm hại đến sự nghiệp xây dựng nước nhà, hại đến công việc cải thiện đời sống của nhân dân, hại đến đạo đức cách mạng của người cán bộ và công nhân”75 Người rất bất bình với hành động xấu xa đó Đầu năm 1960 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bài “Không để một khe hở”, trong

đó Người nhắc lại ý của Stalin: “Stalin đã có lần ví bọn tham ô như những

con lợn sục vào vườn rau của Nhà nước và ngoạm lấy ngoạm để một cách trơ trẽn Đó là thứ cặn bã còn rơi rớt lại của xã hội cũ - cái xã hội thối nát, trong đó bọn ăn cắp, bọn sống bám lại được coi là những kẻ “khôn ngoan nhất đời”76

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra lãng phí cũng là một căn bệnh rất nguy hiểm, làm tổn hại to lớn đến chính sách tiết kiệm của Đảng và Nhà nước Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Lãng phí và tham ô tuy khác nhau ở chỗ lãng phí thì không trực tiếp ăn cắp, ăn trộm của công, nhưng kết quả tai hại đến tài sản của Nhà nước, của tập thể thì lãng phí cũng có tội Ví dụ: tên A tham ô 1000 đồng, tên B lãng phí 1000 đồng, kết quả tai hại đến của công thì B cũng chẳng khác gì A”77

Cho nên, chống lãng phí cũng quan trọng

và cấp bách như chống tham ô Chủ tịch Hồ Chí Minh coi tham ô, lãng phí,

xa xỉ là có tội với tổ quốc, với đồng bào, nó là một thứ "giặc ở trong lòng",

là kẻ thù của nhân dân, của bộ đội và Chính phủ, do đó cần phải đấu tranh loại bỏ

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ để chống tham ô, lãng phí trước hết phải chống bệnh quan liêu, bởi vì quan liêu là nguồn gốc của tham nhũng, lãng phí Sau khi chỉ rõ bệnh quan liêu là do cán bộ xa rời thực tế, không nghiên cứu công việc của mình đến nơi đến chốn, cho nên chỉ đạo đại khái chung chung, xa rời quần chúng, tự cao tự đại, sợ phê bình và tự phê bình , Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Bệnh quan liêu là nguồn gốc sinh ra lãng phí, tham ô Kinh nghiệm chứng tỏ rằng: ở đâu có bệnh quan liêu thì ở đó chắc chắn có tham ô, lãng phí, nơi nào bệnh quan liêu càng nặng thì nơi đó càng nhiều lãng phí, tham ô Cho nên, muốn triệt để chống tham ô, lãng phí thì phải kiên quyết chống nguồn gốc của nó là bệnh quan liêu”78

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, chống tham ô, lãng phí, quan liêu phải được tiến hành thường xuyên, coi việc giáo dục là chính, làm cho những người phạm lỗi nhận ra thiếu sót để sửa chữa, đồng thời phải có kỷ luật thích đáng đối với những kẻ ngoan cố, không chịu ăn năn sửa lỗi Người đánh giá rất cao biện pháp gây dư luận khinh ghét trong quần chúng và coi

đó là biện pháp hữu hiệu nhất, vì quần chúng nhân dân là tai mắt, nhưng đồng thời cũng là nơi ẩn nấp tốt nhất của bệnh này Người nhấn mạnh:

“Phải phát động tư tưởng của quần chúng, làm cho quần chúng khinh ghét

tệ nạn tham ô, lãng phí, quan liêu, biến hàng chục, hàng triệu con mắt, lỗ