Pháp luật về hợp đồng điện tử ở Việt Nam

Cùng với những tiện ích to lớn mà việc ứng dụng công nghệ tin học vào các hoạt động thương mại, cũng đặt ra nhiều vấn đề ở cả phạm vi các quốc gia cũng như trên bình diện quốc tế về việc

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

Đỗ Thị Thu Hằng

PHáp luật về hợp đồng điện tử ở việt nam

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội - 2009

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

Đỗ Thị Thu Hằng

PHáp luật về hợp đồng điện tử ở việt nam

Chuyờn ngành: Luật Kinh tế

Mó số: 60 38 50

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Nhƣ Phỏt

Hà Nội - 2009

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 6 Chương 1 - LÝ LUẬN CHUNG VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ Error! Bookmark not defined.

1.1 Khái niệm thương mại điện tử Error! Bookmark not defined 1.2 Đặc điểm của thương mại điện tử Error! Bookmark not defined 1.3 Lợi ích của thương mại điện tử: Error! Bookmark not defined

a) Lợi ích đối với nền kinh tế Error! Bookmark not defined b) Lợi ích đối với doanh nghiệp Error! Bookmark not defined c) Lợi ích đối với người tiêu dùng Error! Bookmark not defined.

1.4 Nhận thức và sự chuẩn bị của doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia vào

Thương mại điện tử Error! Bookmark not defined

1.5 Những khó khăn và thách thức về phương diện pháp lý đặt ra cho

Thương mại điện tử ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

a) Khung pháp luật thương mại thống nhất cho Thương mại điện tửError!

Bookmark not defined.

b) Bảo vệ sở hữu trí tuệ Error! Bookmark not defined c) Bảo vệ bí mật cá nhân: Error! Bookmark not defined d) An ninh: Error! Bookmark not defined đ) Bảo vệ người tiêu dùng: Error! Bookmark not defined e) Tội phạm trong lĩnh vực thương mại điện tử Error! Bookmark not

defined.

Chương 2 - THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HỢP ĐỒNG ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM Error! Bookmark not defined 2.1 Hợp đồng điện tử Error! Bookmark not defined 2.2 Giao kết hợp đồng điện tử Error! Bookmark not defined

2.2.1 Đề nghị và chấp nhận giao kết hợp đồng điện tửError! Bookmark

not defined.

2.2.2 Xác định thời điểm giao kết hợp đồng: Error! Bookmark not

defined.

2.2.3 Địa điểm giao kết hợp đồng điện tử.Error! Bookmark not defined 2.2.4 Năng lực pháp lý của chủ thể tham gia giao kết hợp đồng điện tửError!

Bookmark not defined.

2.2.5 Giá trị pháp lý của chữ ký điện tử Error! Bookmark not defined.

2.3 Các vấn đề pháp lý trong quá trình thực hiện hợp đồng điện tử Error! Bookmark not defined

2.3.1 Thanh toán điện tử Error! Bookmark not defined 2.3.2 Vấn đề thuế Error! Bookmark not defined 2.3.3 Vấn đề hải quan Error! Bookmark not defined 2.3.4 Giải quyết tranh chấp trong hợp đồng điện tửError! Bookmark not

defined.

2.3.5 Đảm bảo bí mật và bảo vệ người tiêu dùng Error! Bookmark not

defined.

2.3.6 Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ Error! Bookmark not defined.

Chương 3 - ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT

VỀ HỢP ĐỒNG ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM Error! Bookmark not defined.

3.1 Nhu cầu điều chỉnh pháp luật trong lĩnh vực hợp đồng điện tử ở Việt

Nam Error! Bookmark not defined

3.2 Kinh nghiệm nước ngoài về xây dựng khung pháp luật cho hợp đồng

thương mại điện tử Error! Bookmark not defined

3.2.1 Kinh nghiệm của các tổ chức quốc tế và một số quốc gia Error!

Bookmark not defined.

a) Uỷ ban Pháp luật thương mại của Liên Hợp quốc (UNCITRAL) :

Error! Bookmark not defined

b) Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD):Error! Bookmark not

defined

c) Hoa Kỳ Error! Bookmark not defined d) Singapore Error! Bookmark not defined 3.2.2 Một số nhận xét Error! Bookmark not defined.

3.3 Một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hợp đồng điện tử ở Việt

Nam Error! Bookmark not defined

3.3.1 Nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện môi trường pháp lý cho hợp đồng

điện tử ở Việt Nam Error! Bookmark not defined 3.3.2 Nhóm các biện pháp khác Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

MỞ ĐẦU

1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin đã mở ra một kỷ nguyên mới, làm thay đổi căn bản nhiều thói quen trong đời sống kinh tế, xã hội Trong lĩnh vực thương mại, việc ứng dụng công nghệ thông tin cũng đã được thực hiện mạnh mẽ, từng bước làm thay đổi các thương mại truyền thống, thúc đẩy sự phát triển của các giao lưu thương mại, vượt qua nhiều rào cản về biên gới quốc gia, hướng tới thương mại toàn cầu Có thể nói, trong thời đại ngày nay, thương mại điện tử đóng vai trò rất quan trọng trong việc giao lưu thương mại không những chỉ trong nội địa quốc gia mà cả trên phạm vi toàn cầu

Cùng với những tiện ích to lớn mà việc ứng dụng công nghệ tin học vào các hoạt động thương mại, cũng đặt ra nhiều vấn đề ở cả phạm vi các quốc gia cũng như trên bình diện quốc tế về việc hình thành cơ sở pháp lý, tạo môi trường thuận lợi, thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của các hoạt động thương mại điện tử hướng tới mục tiêu vì con người, đồng thời, hạn chế, khắc phục những mặt trái của nó mang lại hoặc giải quyết những tranh chấp trong quá trình ứng dụng và phát triển Điều đó đặt ra cho các quốc gia phải từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ phát sinh lĩnh vực thương mại điện tử, đáp ứng

sự phù hợp với những đặc trưng vốn có của loại hình thwong mại luôn có xu hướng vượt qua những rào cản về không gian, địa lý, thu hẹp toàn cầu thành một thị trường chung, phi biên giới

Ở các nước phát triển, trước những yêu cầu đòi hỏi mạnh mẽ của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động thương mại, với bề dày truyền thống trong lĩnh vực thương mại, không những chỉ giới hạn trong phạm vi quốc gia mà còn hướng mạnh ra thị trường quốc tế, đã từng bước xây dựng cho mình những quy định của pháp luật điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong lĩnh vực thương mại điện tử Vì vậy, cho đến nay, những nước này đã có một hệ thống

pháp luật tương đối hoàn chỉnh điều chỉnh các vấn đề về thương mại nói chung

và thương mại điện tử nói riêng Ngoài ra, những nước phát triển cũng đã đóng góp phần quan trọng cùng các quốc gia khác xây dựng, hành thành các hệ thống pháp luật quốc tế có liên quan đến các lĩnh vực thương mại điện tử, tạo ra khuôn khổ pháp lý thống nhất trên phạm vi quốc tế, nhằm thúc đẩy mạnh mẽ cho sự phát triển của thương mại toàn cầu

Đối với nước ta, thực hiện chủ trương đổi mới toàn diện đất nước, trong những năm qua, Nhà nước ta đã thực hiện việc chuyển đổi mạnh mẽ nền kinh tế

từ cơ chế quan liêu bao cấp sang cơ chế kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa Trong quá trình đó, nền kinh tế nước ta đã từng bước hội nhập sâu rộng nền kinh tế quốc tế và khu vực, tham gia vào các thị trường chung với những “luật chơi chung” Các hoạt động thương mại được chú trọng, thúc đẩy mạnh mẽ cả đổi với các giao lưu trong nước và quốc tế Vì vậy, trong thời gian qua, Nhà nước ta đã nỗ lực sửa đổi, bổ sung, xây dựng, hoàn thiện môi trường pháp lý đáp ứng yêu cầu quá trình chuyển đổi đó theo hướng hội nhập, hợp tác, phát triển, cùng có lợi Công tác xây dựng pháp luật được ưu tiên cho công tác hoàn thiện thể chế nền kinh tế thị trường, phát huy nội lực, tích cực, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, đảm bảo thực hiện có hiệu quả các thoả thuận, cam kết quốc tế

Trong lĩnh vực thương mại điện tử, trong những năm gần đây, Nhà nước

ta đã tập trung xây dựng nhiều văn bản quy phạm pháp luật có giá trị pháp lý cao, tạo cơ sở cho việc thúc đẩy sự phát triển của các giao lưu thương mại, như: Luật Giao dịch điện tử được ban hành ngày 19 tháng 11 năm 2005, Luật Công nghệ thông tin ngày 29/06/2006, Nghị định 57/2006/NĐ-CP ngày 09 tháng 6 năm 2006 của Chính phủ về thương mại điện tử và Nghị định số

71/2007/NĐ-CP ngày 03/05/2007 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thực hiện một số điều của Luật Công nghệ thông tin về công nghiệp công nghệ thông tin

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật ở nước ta hiện nay đã từng bước đặt nền móng cơ sở pháp lý điều chỉnh các hoạt động thương mại điện tử

Tuy nhiên, tìm hiểu những quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành

có thể thấy, các nội dung về hợp đồng điện tử - một trong những nội dung cốt yếu của vấn đề thương mại điện tử - chưa được đề cập một cách đầy đủ, cụ thể

Sự thiếu vắng những quy định này trong hệ thống pháp luật làm cho hoạt động thương mại điện tử bị hạn chế rất lớn, không đáp ứng được yêu cầu phát triển ngày càng mạnh mẽ của loại hình thương mại này Một trong các lý do được nêu

ra là Việt Nam đang ở giai đoạn đầu của quá trình tiếp cận và phát triển thương mại điện tử, vấn đề hợp đồng điện tử còn khá mới mẻ đối với Việt Nam; những vấn đề này còn đang trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm Do đó, các chế định pháp lý về vấn đề này còn hạn chế, cần phải được tiếp tục bổ sung, hoàn thiện trong thời gian tới nhằm đáp ứng yêu cầu đòi hỏi khách quan của hoạt động thương mại khi chúng ta đang thực hiện lô trình hội nhập kinh tế quốc tế

Trong kế hoạch phát triển thương mại điện tử của nước ta giai đoạn 2006-2020 ở nước ta, một trong các mục tiêu được đặt ra là tiếp tục hoàn thiện môi trường pháp lý về thương mại điện tử nhằm thúc đẩy các giao lưu thương mại trong và ngoài nước, phục vụ đắc lực cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế Điều đó cho thấy việc nghiên cứu, tìm hiểu cơ sở khoa học phục vụ quá trình xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến thương mại điện tử nói chung là hết sức cần thiết, cần được quan tâm hơn nữa của giới khoa học trong

và ngoài nước

Trong những vấn đề nêu trên, chế định hợp đồng điện tử được xem là một trong những nội dung quan trọng có tính chất nền tảng, then chốt để hình thành nên các quy định khác có liên quan Tuy nhiên, cho đến nay, còn thiếu những chuyên đề nghiên cứu một cách đầy đủ, sâu sắc các khía cạnh của vấn đề này Chính vì vậy, đề tài “Pháp luật về hợp đồng điện tử ở Việt Nam” được chọn làm đề tài tốt nghiệp chương trình Thạc sỹ Luật học chuyên ngành Kinh tế,

với mong muốn đóng góp một phần vào việc giải quyết cơ sở lý luận và thực tiễn phục vụ cho công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về thương mại điện tử ở nước ta

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Thương mại điện tử nói chung và hợp đồng điện tử nói riêng là một trong các lĩnh vực mới, chưa được đề cập nhiều tại Việt Nam Các nội dung đang dần từng bước được nghiên cứu, tìm hiểu Ở trong nước, đa phần các đề tài nghiên cứu khoa học liên quan đến vấn đề này đều tập trung vào góc độ kinh tế,

kỹ thuật thương mại điện tử, chưa có đề tài nào đề cập đến khía cạnh pháp lý của vấn đề dưới góc độ xem xét tính chất đặc biệt của các giao dịch thương mại điện

tử Vấn đề hợp đồng điện tử hầu như chưa được đề cập, nghiên cứu đầy đủ, toàn diện, sâu sắc Ở nước ngoài, vấn đề hợp đồng điện tử đã được nghiên cứu nhiều hơn, đặc biệt ở những nước phát triển, có truyền thống thưong mại và phát triển nhanh chóng công nghệ thông tin Tuy nhiên, do sự khác nhau về trình độ phát triển, đặc điểm văn hoá, truyền thống pháp luật nên những kết quả nghiên cứu nói trên của các nước phát triển phải được nghiên cứu, chọn lọc, tiếp thu cho phù hợp với điều kiện Việt Nam Có thể nói, các công trình nghiên cứu chuyên sâu về hợp đồng điện tử ở nước ngoài là nguồn tài liệu quý báu đối với công tác nghiên cứu cùng về nội dung này đối với Việt Nam, song đòi hỏi cần có những phân tích, đối chiếu, so sánh một cách đầy đủ nhằm đảm bảo phù hợp với điều kiện Việt Nam

Tình hình nghiên cứu dưới khía cạnh pháp lý của vấn đề hợp đồng điện

tử như đã nêu trên, một lần nữa, cho phép khẳng định tính cần thiết của đề tài nhằm góp phần bù đăp sự thiếu hụt hiện tại về những công trình nghiên cứu trong nước cũng như chuyển tải, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế, hoàn thiện cơ sở khoa học và thực tiễn, phục vụ công tác xây dựng pháp luật ở nước

ta trong giai đoạn hiện nay

Do đó, việc tiếp tục tìm hiểu hợp đồng điện tử từ đó đề xuất mô hình vận động cho pháp luật trong lĩnh vực thương mại điện tử phù hợp với xu hướng phát triển của pháp luật quốc tế, phù hợp với sự vận động không ngừng của các quan hệ xã hội trong môi trường kinh doanh mạng, cũng như đáp ứng được sự thay đổi không ngừng của công nghệ thông tin và viễn thông là một vấn đề cần thiết và có ý nghĩa to lớn

3 Mục đích và phạm vi nghiên cứu

a) Mục đích

Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích các quy định của pháp luật hiện hành của Việt Nam, so sánh với các quy định của pháp luật quốc tế về thương mại điện tử và hợp đồng điện tử, quy luật phát triển khách quan của quá trình toàn cầu hoá thương mại, xuất phát từ các điều kiện thực tiễn của Việt Nam, luận văn

tập trung đưa ra một số dự báo về xu thế phát triển của các giao dịch điện tử, xu

hướng vận động của các quy định pháp luật về thương mại điện tử và hợp đồng điện tử ở Việt Nam; đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý thúc đẩy sự phát triển ổn định và lành mạnh của các giao dịch thương mại điện

tử tại Việt Nam

b) Phạm vi nghiên cứu

Xuất phát từ mục đích nêu trên, luận văn tập trung nghiên cứu những nội dung cụ thể sau: (i) một số vấn đề chung về thương mại điện tử và hợp đồng điện tử; (ii) sự hình thành và phát triển các quan điểm của Việt Nam về thương mại điện tử, (iii) các nội dung của hợp đồng điện tử, (iv) những thuận lợi và thách thức trong quá trình phát triển thương mại điện tử Trong quá trình nghiên cứu, luận văn tập trung nghiên cứu, phân tích, đối chiếu, so sánh các quy định của pháp luật Việt Nam và các quy định pháp luật quốc tế về thương mại điện

tử, trên cơ sở đó, kiến nghị xây dựng, hoàn thiện chế định hợp đồng điện tử trong hệ thống pháp luật Việt Nam, đảm bảo sự phù hợp với các điều kiện thực

tế của nước ta, sự tương thích đối với các quy định chung của pháp luật quốc tế

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu: so sánh, tổng hợp, phân tích, nhằm làm rõ những vấn đề cần được nghiên cứu, sau khi đã được nhìn nhận từ những góc độ khác nhau, góp phần đảm bảo tính khách quan của những đề xuất, phù hợp với những điều kiện thực tiễn của Việt Nam trên con đường hội nhập kinh tế quốc tế Trong số các phương pháp sử dụng, luận văn đặc biệt lưu ý tới phương pháp so sánh vì nó cho phép nhìn nhận vấn đề một cách đầy đủ, cụ thể hơn trên cơ sở đối chiếu, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế Điều này là hết sức cần thiết trong điều kiện hiện nay đối với Việt Nam, đây là lĩnh vực còn khá mới mẻ trong khi đó chúng ta cần thiết phải nỗ lực, nhanh chóng hoàn thiện hệ thống pháp luật thương mại đảm bảo phù hợp với các quy định của pháp luật quốc tế, đáp ứng yêu cầu hội nhập nền kinh tế quốc

tế như đã cam kết

5 Kết cấu luận văn

Luận văn được trình bày gồm các nội dung chủ yếu sau đây:

Mở đầu Chương 1: Lý luận chung về thương mại điện tử Chương 2: Thực trạng pháp luật về hợp đồng điện tử ở Việt Nam Chương 3: Đề xuất, kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về hợp đồng

điện tử ở Việt Nam

Kết luận Danh mục tài liệu tham khảo