Một số giải pháp phát triển nguồn nhân lực du lịch Việt Nam hiện nay

máy, nhân sự quản lý Ngành, các cơ sở hoạt động trong lĩnh vực du lịch và nhất là nguồn nhân lực du lịch vốn đã không đ-ợc phát triển trong một môi tr-ờng ổn định từ khi thành lập Ngành,

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRẦN QUANG HẢO

MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ DU LỊCH HỌC

HÀ NỘI, 2009

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRẦN QUANG HẢO

MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Du lịch

(Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SỸ DU LỊCH HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS TRỊNH XUÂN DŨNG

Mục lục

Mục lục 1

Danh mục các từ viết tắt 4

Danh mục các bảng biểu 5

mở đầu 6

1 Tính cấp thiết của đề tài 6

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 7

3 Mục tiêu và nội dung nghiên cứu 9

3.1 Mục tiêu nghiên cứu 9

3.2 Nội dung nghiên cứu 9

4 Phạm vi và đối t-ợng nghiên cứu 10

4.1 Phạm vi nghiên cứu 10

4.2 Đối t-ợng nghiên cứu 10

5 Ph-ơng pháp nghiên cứu 10

6 Kết cấu của luận văn 11

Ch-ơng 1: Vai trò và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực du lịch Việt Nam hiện nay 12

1.1 Vai trò của nguồn nhân lực đối với phát triển kinh tế - xã hội 12

1.2 Vai trò của nguồn nhân lực trong phát triển du lịch 15

1.3 Quản lý nhà n-ớc về du lịch trong phát triển nguồn nhân lực

du lịch 16

1.4 Yêu cầu phát triển nguồn nhân lực du lịch Việt Nam hiện nay 17

1.4.1 Yêu cầu chung 18

1.4.2 Yêu cầu cụ thể 19

1.4.2.1 Phát triển nguồn nhân lực du lịch đảm bảo yêu cầu về số l-ợng, chất l-ợng và cơ cấu hợp lý 19

1.4.2.2 Phát triển nguồn nhân lực du lịch đáp ứng yêu cầu hội nhập khu vực và quốc tế 21

Ch-ơng 2: Thực trạng phát triển nguồn nhân lực du lịch Việt nam 24

2.1 Một số nét khái quát về du lịch Việt Nam 24

2.1.1 Tài nguyên và các loại hình du lịch ở Việt Nam 24

2.1.2 Một số kết quả hoạt động du lịch 30

2.1.2.1 Đón và phục vụ du khách 30

2.1.2.2 Thu nhập du lịch 31

2.1.2.3 Đầu t- phát triển du lịch 32

2.1.2.4 Cơ sở kinh doanh du lịch 33

2.1.2.5 Hợp tác, hội nhập quốc tế 35

2.2 Thực trạng số l-ợng, chất l-ợng, cơ cấu nguồn nhân lực du lịch 36

2.2.1 Về số l-ợng nguồn nhân lực du lịch 36

2.2.2 Về chất l-ợng và cơ cấu nguồn nhân lực du lịch 38

2.2.2.1 Chất l-ợng nguồn nhân lực du lịch 39

2.2.2.2 Cơ cấu nguồn nhân lực du lịch 45

2.3 Thực trạng hoạt động phát triển nguồn nhân lực du lịch 53

2.3.1 Quản lý nhà n-ớc về phát triển nguồn nhân lực du lịch 53

2.3.1.1 Hệ thống quản lý nhà n-ớc về phát triển nguồn nhân lực du lịch 53

2.3.1.2 Hoạt động quản lý nhà n-ớc về phát triển nguồn nhân lực du lịch 55

2.3.2 Hoạt động phát triển nguồn nhân lực du lịch 61

2.3.2.1 Số l-ợng tuyển sinh 61

2.3.2.2 Ch-ơng trình đào tạo 62

2.3.2.3 Đội ngũ giáo viên 63

2.3.2.4 Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ đào tạo bồi d-ỡng 64

2.3.2.5 Hợp tác quốc tế về đào tạo bồi d-ỡng, phát triển nguồn nhân lực du lịch 66

Ch-ơng 3: Giải pháp phát triển nguồn nhân lực du lịch Việt Nam hiện nay 69

3.1 Kiện toàn tổ chức và nhân sự phụ trách công tác phát triển nguồn nhân lực du lịch 69

3.1.1 Đối với công tác quản lý nhà n-ớc về du lịch ở Trung -ơng 69

3.1.2 Đối với công tác quản lý nhà n-ớc về du lịch ở địa ph-ơng 71 3.1.3 Đối với công tác phát triển nguồn nhân lực tại các đơn vị,

doanh nghiệp hoạt động du lịch 72

3.2 Xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách về phát triển nguồn nhân lực du lịch 73

3.2.1 Thực hiện chủ tr-ơng -u tiên phát triển cán bộ du lịch 73

3.2.2 Cụ thể hóa chính sách khuyến khích xã hội hoá phát triển nguồn nhân lực du lịch 74

3.2.3 Bổ sung, hoàn thiện danh mục chức danh, tiêu chuẩn cán bộ, công chức, viên chức và lao động du lịch 75

3.2.4 Xây dựng cơ chế, chính sách tài chính phù hợp với đào tạo kỹ năng thực hành nghề du lịch 75

3.2.5 Quy định tiêu chuẩn bậc nghề đối với các hệ đào tạo nghề du lịch 77

3.2.6 Quy định trách nhiệm của các cơ sở hoạt động du lịch trong đào tạo phát triển nguồn nhân lực 77

3.2.7 Chính sách thu hút tài năng trong phát triển nguồn nhân lực.78 3.3 Nâng cao năng lực cơ sở đào tạo phát triển nguồn nhân lực 78

3.3.1 Phát triển, hoàn thiện mạng l-ới cơ sở đào tạo du lịch 78

3.3.2 Xây dựng, hoàn thiện ch-ơng trình khung cho các bậc đào tạo du lịch 80

3.3.3 Xây dựng, phát triển đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu phát triển 80

3.3.4 Chú trọng các hoạt động hỗ trợ, khuyến khích đào tạo phát triển nguồn nhân lực du lịch 81

3.4 Duy trì và mở rộng hoạt động hợp tác quốc tế 82

Kết luận 84

Tài liệu tham khảo 86

Phụ lục .89

mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Du lịch Việt Nam với tiềm năng to lớn về tự nhiên, xã hội và nhân văn, trong những năm qua đã b-ớc đầu phát triển đạt đ-ợc nhiều thành tựu đáng khích lệ Nhận thức của Đảng, Nhà n-ớc và các tầng lớp nhân dân về du lịch với vai trò là một ngành kinh tế quan trọng dần đ-ợc hình thành Du lịch phát triển đã góp phần thúc đẩy tăng tr-ởng kinh tế chung của đất n-ớc, góp phần cải thiện đáng kể về cơ sở hạ tầng, tạo công ăn việc làm cho một bộ phận không nhỏ lực l-ợng lao động, thúc đẩy nhiều ngành kinh tế khác phát triển, tạo điều kiện đẩy nhanh tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế của đất n-ớc sang h-ớng kinh tế công nghiệp - dịch vụ, tác động trực tiếp đến việc tái phân chia thu nhập trong xã hội, góp phần xóa đói giảm nghèo và nâng cao đời sống cho một bộ phận nhân dân, khai thác những tiềm năng sẵn có của đất n-ớc, giữ vai trò quan trọng trong việc tăng c-ờng quan hệ hợp tác quốc tế, nâng cao vai trò, vị thế của Việt Nam trên tr-ờng quốc tế

Tuy nhiên, so với tiềm năng và yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc thì đến nay du lịch phát triển ch-a thực sự t-ơng xứng Những thành tựu đã đạt đ-ợc thời gian qua mới chỉ là kết quả b-ớc đầu, ch-a toàn diện, ch-a vững chắc và còn nhiều hạn chế Điều đó đặt ra cho du lịch n-ớc nhà một nhiệm vụ nặng nề trong tiến trình chinh phục chặng đ-ờng dài phía tr-ớc để đ-a du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn

Là một ngành kinh tế mới b-ớc đầu phát triển, du lịch n-ớc ta ch-a tạo lập đ-ợc đầy đủ những yếu tố cơ bản, toàn diện để thúc đẩy tiến trình phát triển nhanh và bền vững; lực l-ợng sản xuất còn nhiều hạn chế, thiếu đồng bộ, trình độ chuyên môn hoá ch-a cao; các yếu tố về kiến trúc th-ợng tầng nh- cơ

sở luật pháp, cơ chế chính sách còn đang trong quá trình xây dựng và hoàn thiện, ch-a theo kịp sự phát triển của hoạt động thực tiễn Hệ thống tổ chức bộ

máy, nhân sự quản lý Ngành, các cơ sở hoạt động trong lĩnh vực du lịch và nhất là nguồn nhân lực du lịch vốn đã không đ-ợc phát triển trong một môi tr-ờng ổn định từ khi thành lập Ngành, lại chịu ảnh h-ởng của một thời gian dài hoạt động trong cơ chế kinh tế tập trung bao cấp, nay trong điều kiện kinh

tế thị tr-ờng, hội nhập kinh tế quốc tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa đất n-ớc, đã bộc lộ những khiếm khuyết cần đ-ợc nhanh chóng khắc phục, nhất là công tác phát triển nguồn nhân lực du lịch đáp ứng yêu cầu phát triển chung của Ngành Đây là một trong những điều kiện tiên quyết, góp phần thực hiện thành công mục tiêu “Phát triển du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn” nh- Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ IX đã đề ra

Để giải quyết yêu cầu phát triển nguồn nhân lực của ngành Du lịch, việc phân tích, đánh giá về thực trạng và công tác phát triển nguồn nhân lực

du lịch, xác định những điểm mạnh, -u thế cần phát huy; đồng thời tìm ra những vấn đề còn hạn chế, yếu kém, nhằm đề xuất những giải pháp thiết thực, khả thi, góp phần nhanh chóng phát triển nguồn nhân lực du lịch đáp ứng yêu cầu cả về số l-ợng, chất l-ợng và có cơ cấu phù hợp là một việc làm cần thiết Vì vậy, đề tài “Một số giải pháp phát triển nguồn nhân lực du lịch Việt Nam hiện nay” đ-ợc chọn làm đề tài luận văn

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Hiện nay, ch-a có công trình khoa học nào tập trung nghiên cứu một cách đầy đủ, chi tiết về các giải pháp phát triển nguồn nhân lực du lịch Việt Nam Tuy nhiên, có một số tài liệu của Tổng cục Du lịch, của các đơn vị nh- Viện Nghiên cứu phát triển du lịch, Tạp chí Du lịch, các cơ sở đào tạo du lịch

và một số tài liệu khoa học khác có đề cập một phần nội dung mà luận văn nghiên cứu Nội dung chủ yếu th-ờng đ-ợc đề cập trong các tài liệu khoa học này là thông tin về thực trạng, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực du lịch và có

đề xuất một số giải pháp chung cho đào tạo, bồi d-ỡng nguồn nhân lực du lịch Cụ thể nh-:

Năm 2006, Tổng cục Du lịch có đề tài nghiên cứu cấp ngành về “Thực trạng và giải pháp chủ yếu phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn” đề cập một số nội dung, trong đó có hai nội dung chủ yếu là: (i) thực trạng ngành Du lịch Việt Nam; (ii) các định h-ớng, giải pháp hiện nay để thực hiện mục tiêu đ-a Du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn;

Nhóm tác giả tr-ờng Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội và chuyên gia t- vấn Viện Nghiên cứu Chính sách Quốc gia Nhật Bản năm 2006 phối hợp xây dựng Báo cáo “Tăng c-ờng năng lực quản lý và xúc tiến các hoạt động th-ơng mại dịch vụ của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập” thuộc Dự án VIE/02/009 Nội dung Báo cáo tập trung làm rõ một số vấn đề về: (i) thực trạng, xu h-ớng phát triển của ngành Du lịch Việt Nam, (ii) đánh giá sản phẩm du lịch Việt Nam, (iii) điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức và một số khuyến nghị, giải pháp phát triển bền vững đối với du lịch Việt Nam;

Kỷ yếu hội thảo: “WTO - Những giải pháp phát triển Du lịch Việt Nam”

do Tạp chí Du lịch Việt Nam phối hợp với Ban Quốc tế - Báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức năm 2006, có nội dung thực trạng và giải pháp

đẩy mạnh tốc độ phát triển Du lịch Việt Nam và công tác đào tạo, sử dụng nguồn nhân lực trong ngành Du lịch

Tài liệu dùng trong Hội thảo phát triển nguồn nhân lực ngành Du lịch:

“Báo cáo công tác đào tạo, bồi d-ỡng nhân lực du lịch thời gian qua và ph-ơng h-ớng, nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu đến năm 2010” của Tổng cục Du lịch, tháng 9/2004 đã nêu (i) tình hình, kết quả đào tạo, bồi d-ỡng nhân lực du lịch; (ii) những hạn chế của công tác đào tạo, bồi d-ỡng nhân lực du lịch và nguyên nhân; (iii) ph-ơng h-ớng, mục tiêu và nhiệm vụ, giải pháp tiếp tục đẩy mạnh đào tạo bồi d-ỡng, phát triển nguồn nhân lực du lịch đến năm 2010 và những năm tiếp theo

Tài liệu về: “Ch-ơng trình phát triển nguồn nhân lực du lịch Việt Nam

đến năm 2015” của Tổng cục Du lịch năm 2006, tập trung vào các nội dung: (i) thực trạng và định h-ớng phát triển nguồn nhân lực du lịch; (ii) ch-ơng trình hành động phát triển nguồn nhân lực du lịch đến năm 2015

3 Mục tiêu và nội dung nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là tìm ra các giải pháp khả thi, góp phần thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực du lịch cả về số l-ợng, chất l-ợng, cơ cấu lao động du lịch, đáp ứng yêu cầu phát triển du lịch nhanh và bền vững Trên cơ sở phân tích thực trạng và công tác phát triển nguồn nhân lực du lịch Việt Nam thời gian qua, phát hiện những mặt tích cực và những hạn chế, bất cập,

để đề xuất các giải pháp khả thi trong công tác phát triển nguồn nhân lực du lịch ở cả 3 khu vực lao động: quản lý nhà n-ớc, sự nghiệp và kinh doanh du lịch

3.2 Nội dung nghiên cứu

Để giải quyết đ-ợc mục tiêu đã đề ra, luận văn tập trung nghiên cứu những nội dung chính nh- sau:

- Vị trí vai trò quan trọng của nguồn nhân lực trong phát triển du lịch Việt Nam

- Yêu cầu phát triển về số l-ợng, chất l-ợng, cơ cấu lao động du lịch du lịch Việt Nam;

- Thực trạng nguồn nhân lực và hoạt động phát triển nguồn nhân lực du lịch Việt Nam Phân tích, đánh giá những mặt tích cực và những điểm còn hạn chế cần khắc phục

- Đề xuất các giải pháp phát triển nguồn nhân lực du lịch Việt Nam hiện nay, tập trung vào các nhóm giải pháp về: Tổ chức bộ máy, nhân sự làm công tác phát triển nguồn nhân lực du lịch; cơ chế, chính sách, pháp luật về phát

triển nguồn nhân lực du lịch; nâng cao năng lực các cơ sở đào tạo du lịch; duy trì và mở rộng hợp tác quốc tế về phát triển nguồn nhân lực du lịch

4 Phạm vi và đối t-ợng nghiên cứu

4.1 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi và không gian nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu các

yếu tố liên quan đến nguồn nhân lực du lịch, tập trung vào lực l-ợng lao động trực tiếp của ngành Du lịch; công tác quản lý, phát triển nguồn nhân lực du lịch và đề xuất một số giải pháp phát triển nguồn nhân lực du lịch trong phạm

vi cả n-ớc d-ới góc độ quản lý nhà n-ớc về du lịch

- Về thời gian: Các tài liệu thứ cấp đ-a vào nghiên cứu, phân tích đ-ợc

thu thập trong thời gian từ năm 2000 đến 2009; các tài liệu, số liệu sơ cấp

đ-ợc thu thập trong năm 2008, 2009 Các giải pháp đ-a ra để thực hiện trong giai đoạn từ nay đến năm 2015, tạo cơ sở phát triển đến năm 2020

4.2 Đối t-ợng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu các yếu tố về số l-ợng, chất l-ợng, cơ cấu lao

động du lịch, chủ yếu tập trung vào lao động du lịch trực tiếp; hoạt động phát triển nguồn nhân lực du lịch Việt Nam thời gian qua; phát hiện những điểm mạnh, những yếu tố tích cực cần phát huy cũng nh- những khó khăn, bất cập cần đ-ợc giải quyết; đề xuất các giải pháp phát triển nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu phát triển ngành Du lịch hiện nay

5 Ph-ơng pháp nghiên cứu

Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử là ph-ơng pháp luận cho quá trình phân tích, kết luận các vấn đề nghiên cứu

Ph-ơng pháp nghiên cứu cụ thể: Nghiên cứu tài liệu, thống kê, so sánh

và tổng hợp các thông tin, số liệu đ-ợc khai thác từ các tài liệu thứ cấp hoặc phỏng vấn, thu thập trực tiếp từ các cơ quan, đơn vị, cá nhân có liên quan đến

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, luận văn

đ-ợc chia thành 3 ch-ơng:

Ch-ơng 1: Vai trò và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực du lịch

1.1 Vai trò của nguồn nhân lực trong phát triển kinh tế - xã hội 1.2 Vai trò của nguồn nhân lực đối với phát triển du lịch Việt Nam 1.3 Yêu cầu phát triển nguồn nhân lực du lịch Việt Nam hiện nay

Ch-ơng 2: Thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với phát triển

nguồn nhân lực du lịch Việt Nam

2.1 Một số nét khái quát về du lịch Việt Nam 2.2 Thực trạng về số l-ợng, chất l-ợng, cơ cấu lao động du lịch 2.3 Thực trạng hoạt động phát triển nguồn nhân lực du lịch

hiện nay

3.1 Kiện toàn tổ chức và nhân sự về phát triển nguồn nhân lực du lịch 3.2 Xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách về phát triển nguồn nhân lực du lịch

3.3 Nâng cao năng lực cơ sở đào tạo phát triển nguồn nhân lực du lịch

3.4 Duy trì và mở rộng hoạt động hợp tác quốc tế