Hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan từ 1990 đến nay

Vì vậy, hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan là sự cần thiết bởi Thái Lan là một trong những nước có ngành du lịch phát triển đạt trình độ chuyên nghiệp đẳng cấp trong khu vực và

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ THỊ LINH

HỢP TÁC PHÁT TRIỂN DU LỊCH VIỆT NAM - THÁI LAN TỪ 1990 ĐẾN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Châu Á Học

Hà Nội-2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ THỊ LINH

HỢP TÁC PHÁT TRIỂN DU LỊCH VIỆT NAM - THÁI LAN TỪ 1990 ĐẾN NAY

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Châu Á Học

Mã số: 60310601

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS.NGUYỄN TƯƠNG LAI

Hà Nội-2015

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, du lịch đang nhanh chóng trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều quốc gia trên thế giới, bao gồm cả các nước phát triển và đang phát triển Ngày nay, hoạt động kinh doanh du lịch đang ngày càng phát triển mạnh và du lịch đã chiếm một tỷ trọng lớn trong thu nhập quốc dân của nhiều quốc gia trên thế giới Du lịch là chìa khóa mang lại sự thịnh vượng cho cả nước giàu

và nghèo, hiện chiếm tới 40% thương mại dịch vụ toàn cầu Theo số liệu thống kê của Tổ chức du lịch thế giới (UNWTO), năm 2007, số người đi du lịch trên thế giới

là 889 triệu khách, đem lại nguồn thu tới 735 tỷ USD cho ngành du lịch và giải quyết công ăn việc làm cho gần 300 triệu người[34] Đến năm 2012, số người đi du li ̣ch trên thế giới đã vượt con số 1 tỷ người Tuy nhiên, trong tương lai con số này sẽ còn không ngừng tăng lên Dự báo du lịch thế giới sẽ tiếp tục tăng trưởng một cách bền vững trong những năm tới đạt 1,8 tỷ lượt năm 2030 Dự kiến trong 10 năm tới, ngành công nghiệp này sẽ tăng trưởng trung bình 4% một năm, đóng góp 10% GDP toàn cầu (tương đương 10 nghìn tỷ USD)[34] Thu nhập xã hội ngày càng tăng cộng với sự gia tăng dân số thế giới khiến cho nhu cầu tiêu dùng, vui chơi, giải trí, du lịch của con người tăng theo và ngành du lịch hiện đang trở thành ngành kinh tế có tốc độ phát triển cao và quan trọng vào bậc nhất trên thế giới

Các nước thuộc khu vực Đông Nam Á cũng không phải là một ngoại lệ khi ngành du lịch ở các nước này đang ngày càng đóng một vai trò quan trọng trong nền kinh tế đất nước Điển hình nhất là tại Thái Lan, xứ sở “đất nước của nụ cười”, là một trong những nước có ngành du lịch phát triển nhất trong Hiệp hội các các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), là nước có số lượng khách đi du lịch hàng năm lớn, nhất là đi du lịch nội khối trong khu vực ASEAN, Thái Lan đồng thời cũng luôn nằm trong danh sách 10 thị trường gửi khách du lịch hàng đầu của du lịch Việt Nam Lượng khách Thái Lan đến Việt Nam có sự tăng trưởng mạnh mẽ trong hơn

15 năm trở lại đây Nếu như năm 2000 mới có 26.366 lượt khách Thái Lan đi du lịch Việt Nam thì đến năm 2014, con số này đã tăng lên 247.000 lượt người, tăng 9,3 lần và chiếm hơn 3% tổng số khách quốc tế đến Việt Nam[46] Chiến lược Phát

triển Du lịch Việt Nam luôn xác định thị trường trọng điểm là thị trường gần, trong

đó có Thái Lan Đối với thị trường khách Thái Lan, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để thu hút khách bằng cả đường không, đường bộ và đường biển Thái Lan đồng thời cũng là trung tâm trung chuyển khách bằng đường hàng không của châu

Á Thu hút khách từ Thái Lan đồng nghĩa với việc mở ra cơ hội cho Việt Nam thu hút khách đến từ các thị trường khác nhằm nối chuyến, kéo dài hành trình của khách

Thêm vào đó, du lịch Việt Nam có nhiều tiềm năng nhưng chưa được khai thác tương xứng Để du lịch Việt Nam cất cánh, cần phải hợp tác phát triển du lịch

để học hỏi kinh nghiệm từ các nước có nền du lịch phát triển hàng đầu thế giới, trong đó có Thái Lan Vì vậy, hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan là sự cần thiết bởi Thái Lan là một trong những nước có ngành du lịch phát triển đạt trình

độ chuyên nghiệp đẳng cấp trong khu vực và cả đấu trường quốc tế Hợp tác du lịch với láng giềng Thái Lan chúng ta có thể học hỏi được kinh nghiệm, phát huy được tiềm năng và lợi thế quốc gia về du lịch, đưa du lịch Việt Nam trở thành “điểm đến của thiên niên kỷ mới”

Trong xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế, quan hệ hợp tác du lịch Việt Nam-Thái Lan cũng là xu hướng phát triển phù hợp với chiến lược hợp tác quốc tế của ngành du lịch Việt Nam và Thái Lan Việc liên kết hợp tác và phát triển du lịch giữa hai nước không những đem lại lợi ích kinh tế cho cả hai bên, mà còn tạo điều kiện thúc đẩy quan hệ chính trị-ngoại giao giữa Việt Nam và Thái Lan ngày càng tốt đẹp, giúp nhân dân hai nước tăng cường giao lưu, hiểu biết lẫn nhau và gắn kết về văn hóa-xã hội, tạo tiền đề cho việc duy trì hòa bình, ổn định trong khu vực và thế giới

Thực tế nhiều năm nay cho thấy ngành du lịch Việt Nam có sự hợp tác với ngành du lịch Thái Lan trên nhiều phương diện, đặc biệt sau khi Việt Nam gia nhập

tổ chức ASEAN (7/1995) Để thấy được những thành tựu của cả hai nước trong quá trình hợp tác du lịch và rút ra được những bài học kinh nghiệm cho du lịch Việt Nam khi hợp tác với du lịch Thái Lan, tôi quyết định chọn đề tài luận văn là “Hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan từ 1990 đến nay”

Xét dưới các góc độ trên đây, việc lựa chọn vấn đề hợp tác và phát triển du lịch giữa Việt Nam và Thái Lan làm nội dung nghiên cứu của luận văn vừa có ý nghĩa khoa học, vừa có ý nghĩa thực tiễn khá sâu sắc Thông qua việc khái quát về những thế mạnh về tiềm năng du lịch Việt Nam, du lịch Thái Lan, luận văn cũng chỉ

rõ cơ sở hợp tác phát triển du lịch hai quốc gia Từ việc nghiên cứu thực trạng hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan từ 1990 đến nay luận văn cho thấy những hạn chế trong quá trình hợp tác cũng như những bài học kinh nghiệm rút ra từ sự phát triển du lịch của “xứ sở chùa Vàng” đối với nền du lịch non trẻ của nước nhà Đồng thời, dự báo những triển vọng phát triển về hợp tác du lịch giữa hai nước Việt Nam và Thái Lan

Về mặt khoa học, việc nghiên cứu đề tài là sự đóng góp cho việc xây dựng

cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu quan hệ hợp tác kinh tế quốc tế nói chung

và quan hệ hợp tác du lịch Việt Nam-Thái Lan nói riêng Trong khi đó, ý nghĩa chính trị của đề tài này là sự đóng góp cho hoạch định đường lối chính sách quan hệ hợp tác phát triển du lịch giữa Việt Nam-Thái Lan trên con đường hợp tác du lịch của khu vực và hội nhập vào nền kinh tế quốc tế của nước ta hiện nay

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Nghiên cứu về phát triển du lịch của một nước, đặc biệt là vấn đề hợp tác và phát triển du lịch giữa các nước với nhau,giữa các nước trong cùng một khu vực, hoặc giữa các khu vực với nhau đã và đang là vấn đề khoa học ngày càng được chú trọng, nhất là khi du lịch đã trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều quốc gia Hơn nữa, với vị trí địa lý gần gũi, mối quan hệ giữa hai nước được hình thành

từ lâu, hai bên đã sớm nhận thức được tầm quan trọng đối với nhau, do đó, ngày càng chú trọng đến việc nghiên cứu du lịch Đã có nhiều công trình, bài báo viết về ngành du lịch của hai nước Tuy nhiên, việc nghiên cứu du lịch với tư cách là một lĩnh vực hợp tác và liên kết ngành giữa hai nước, lại chưa được nhiều người quan tâm Bằng chứng là có nhiều bài báo viết về sự hợp tác kinh tế giữa hai nước, nhưng chỉ chú trọng nhiều đến hợp tác về thương mại và đầu tư, mà ít quan tâm đến hợp

tác, phát triển về du lịch Đáng chú ý trong số đó là các bài báo sau đây: “Ba mươi

năm quan hệ hợp tác kinh tế Việt Nam-Thái Lan”(2006)[4] đăng tải trên Đặc san

Báo Đầu tư-Vietnam Invesment Review, nhân dịp kỷ niệm 30 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Thái Lan, Hà Nội; giới thiệu rõ về lịch sử quan hệ hai nước, điểm qua những dấu mốc hợp tác kể từ khi Việt Nam và Thái Lan thiết lập quan hệ ngoại giao (1976-2006) Qua đó, nêu lên những thành tựu đã đạt được trong quá trình hợp tác phát triển giữa hai nước Việt Nam và Thái Lan trên tất cả các lĩnh vực từ kinh tế, văn hóa, ngoại giao, du lịch, giáo dục… Bài viết cũng chỉ rõ những cơ hội, thách thức và nguyên nhân hai nước phải đối mặt trong quá trình hợp tác Hai nước láng giềng hữu nghị, hợp tác dài lâu và là đối tác tin cậy cùng nhau phát triển

Bên cạnh đó, cuốn sách“Quan hệ Việt Nam-Thái Lan 1976-2000”

(2007)[14] của Tiến sỹ Hoàng Khắc Nam do NXB Đại học quốc gia Hà Nội xuất bản đưa ra khái quát chung về mối quan hệ Việt Nam và Thái Lan trong lịch sử, đồng thời, tập trung nhấn mạnh mối quan hệ hai nước từ 1976-2000 (tính từ khi hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao) trong sự vận động của bối cảnh quốc

tế và khu vực qua các giai đoạn từ 1976-1989, 1989-2000 Thông qua đó phân tích

rõ sự chuyển biến trong mối quan hệ hai bên từ xung đột, đối đầu chuyển sang xu thế hòa dịu và hợp tác song phương trong xu thế phát triển của thời đại Một phần rất nhỏ trong cuốn sách có đề cập đến sự hợp tác du lịch Việt Nam-Thái Lan

Tại Thái Lan các công trình chuyên khảo nghiên cứu về đề tài hợp tác phát triển du lịch Việt-Thái cũng không nhiều Học giả Thái Lan nghiên cứu nhiều về đề tài này là Tiến sĩ Thanyathip Sripana, thuộc Viện nghiên cứu Châu Á của trường

Đại học Chulalongkorn Những bài viết tiêu biểu nhất là:“Hai mươi năm quan hệ

ngoại giao Thái Lan-Việt Nam: Thái Lan và Việt Nam đã hiểu biết về nhau như thế nào? (1997)” [25] tác giả nêu khái quát quá trình chuyển đổi quan hệ này từ đối

địch sang mối quan hệ hữu nghị và hợp tác, trong đó cũng đề cập đến hợp tác trong

lĩnh vực du lịch Bên cạnh đó, trong bài viết “25 năm thiết lập quan hệ ngoại giao

Thái Lan-Việt Nam”(2002)[26] đã đề cập đến những tiến bộ mới trong việc tăng

cường hiểu biết lẫn nhau và triển vọng hợp tác trong tương lai, trong đó có vấn đề hợp tác du lịch Tác giả khẳng định ở cuối bài viết rằng mối quan hệ tốt đẹp giữa hai nước đã góp phần đáng kể tạo nên sự thuận lợi và xây dựng lòng tin cho mối tình hữu nghị và hợp tác của hai nước trong khuôn khổ khu vực Đông Nam Á Song

mối quan hệ hợp tác du lịch hai bên lại được đề cập rõ trong bài viết: “Forging

Thailand-Vietnam Cooperation in Developing Tourism on Route No 9 and its Adjacent Areas”(2007)-(Hợp tác phát triển du lịch Thái Lan-Việt Nam trên tuyến đường số 9 và các khu vực lân cận(2007)[33] Nữ Tiến sỹ thông qua mối quan hệ

hợp tác phát triển du lịch hai nước Thái Lan-Việt Nam trên tuyến đường số 9 kết nối 4 quốc gia là Việt Nam-Lào-Campuchia-Myanmar; đưa ra cơ sở xây dựng chiến lược phát triển du lịch của Thái Lan trong tương lai, các chính sách cụ thể để thu hút những dòng khách du lịch trên tuyến đường này đến Thái Lan Tác giả cũng khẳng định sự hợp tác này cần thiết phải đẩy mạnh và các nước nằm trên tuyến đường số 9 cần phải phối hợp một cách đồng bộ với nhau trong từng chính sách phát triển du lịch cụ thể

Tuy nhiên, ở Việt Nam cũng có những bài viết nghiên cứu về vấn đề hợp tác

du lịch giữa hai quốc gia Việt Nam-Thái Lan ở một vài khía cạnh về thực trạng hợp tác, những vấn đề tồn tại trong quá trình hợp tác du lịch hai quốc gia Trong đó có

bài viết: “Hợp tác và phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan 2000-2010” (2012) của

Thạc sỹ Hà Lê Huyền đăng trên Tạp chí nghiên cứu Đông Nam Á, số 3/2012[8] Bài viết đã nêu lên chiến lược phát triển du lịch cùng với thực trạng trao đổi khách

du lịch giữa hai nước Việt Nam và Thái Lan giai đoạn 2000-2010; bài viết nêu rõ những mặt hạn chế của du lịch Việt Nam trong chặng đường hợp tác cùng du lịch Thái lan Qua đó, tác giả bước đầu đưa ra một số giải pháp thúc đẩy hợp tác du lịch hai quốc gia

Thêm một bài viết nữa liên quan đến đề tài này là: “Thúc đẩy hợp tác du lịch

Việt Nam-Thái Lan”(2007) của tác giả Nguyễn Hồng Quang đăng trên Tạp chí

Nghiên cứu Đông Nam Á, số 7/năm 2007[17] Trong bài viết, tác giả nêu ra những tiềm năng, thế mạnh tạo điều kiện cho du lịch hai quốc gia ngày một phát triển Hơn nữa, tác giả nêu lên những chương trình nổi bật trong quá trình hợp tác phát triển du lịch hai nước Bước đầu tìm hiểu về vấn đề du lịch Thái Lan thu hút mạnh mẽ thị trường khách Việt Nam và ngược lại

Rõ ràng, nghiên cứu về hợp tác và phát triển du lịch giữa Việt Nam và Thái Lan chưa được giới học giả trong nước và ngoài nước quan tâm đúng mức Mặc dù

những nghiên cứu đạt được là đáng kể nhưng cũng chưa có một công trình nào tiến hành nghiên cứu tổng thể quan hệ hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan từ sau thời kỳ Đổi mới Đây là khoảng trống để luận văn đóng góp phần nhỏ bé trong vấn đề nghiên cứu phát triển du lịch hai quốc gia trong thực tiễn

Đóng góp của luận văn là phân tích cụ thể thực trạng hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan từ năm 1990 đến nay Luận văn cũng tập trung chỉ rõ những thành tựu đã đạt được, đồng thời nêu ra những tồn tại, hạn chế trong tiến trình hợp tác phát triển du lịch hai quốc gia dựa trên những tiềm năng du lịch sẵn

có Đặc biệt, luận văn đưa ra một số bài học kinh nghiệm về phát triển du lịch của Thái Lan mà du lịch Việt Nam cần phải học hỏi Bên cạnh đó, luận văn đã nêu ra triển vọng hợp tác du lịch Việt Nam-Thái Lan ngày càng tốt đẹp, nhất là khi hai quốc gia đang hướng tới mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN vào cuối năm

2015 Với sự kiện này, quan hệ hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan ngày càng được đẩy mạnh và những thành tựu đạt được trong quá trình hợp tác du lịch của hai quốc gia có ý nghĩa to lớn, góp phần nâng cao vị thế mỗi nước trong khu vực và quốc tế

3 Mục đích nghiên cứu

- Nêu lên những đặc điểm khái quát chung của du lịch Thái Lan và du lịch Việt Nam

- Tìm hiểu tình hình hợp tác du lịch Việt Nam-Thái Lan từ 1990 đến nay: những thành tựu đạt được trong quá trình hợp tác du lịch qua các thời kỳ

1990-1995, 1995-2000 và từ 2000 đến nay Tập trung vào nghiên cứu làm rõ tình hình hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan từ 1990 đến nay đã đạt những thành tựu gì Đồng thời, nêu ra những tồn tại cần khắc phục trong quá trình hợp tác du lịch và rút ra những bài học từ quá trình hợp tác du lịch Việt-Thái

- Qua đó, đánh giá về triển vọng của hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan và một số giải pháp chính để phát triển du lịch

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu hướng đến làm rõ thực trạng vấn đề hợp tác phát triển du lịch giữa hai nước Việt Nam và Thái Lan

- Phạm vi nghiên cứu:

Giới hạn về mặt thời gian của đề tài là từ 1990 đến nay Mốc mở đầu được tính từ năm 1990 là do: - Thứ nhất, năm 1990 được xem là dấu mốc quan trọng đánh dấu sự chuyển biến mạnh mẽ trong mối quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Thái Lan Đó là sự chuyển mình từ đối đầu sang xu thế hòa dịu, đối thoại và những xung đột sâu sắc, căng thẳng xung quanh “vấn đề Campuchia” được xóa bỏ Điều này xuất phát từ nhu cầu cải thiện quan hệ đối ngoại của nước ta với các nước trong khu vực - Thứ hai, từ khi công cuộc Đổi mới bắt đầu ở nước ta, Đảng và Nhà nước thực hiện chính sách mở cửa với xu hướng hội nhập cùng nền kinh tế khu vực và thế giới, Việt Nam muốn là bạn của tất cả các nước trên thế giới, trong đó du lịch Việt Nam đã thực sự có điều kiện để phát triển với tư cách là một nghành kinh tế Trong năm 1990, dưới tác động của các chính sách mới, đặc biệt là Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam bước đầu có hiệu lực và sự đơn giản trong thủ tục xuất nhập cảnh, trong sự phát triển hệ thống hạ tầng…du lịch Việt Nam tiếp tục có bước phát triển nhảy vọt Trong khi đó mốc kết thúc của luận văn là đến nay, tức năm

2015, chỉ là một quy ước có tính tạm thời Tính đến thời điểm này quan hệ hợp tác

về du lịch giữa hai nước vẫn diễn ra

Trong khuôn khổ luận văn giới hạn việc trình bày về thực trạng hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan từ 1990 đến nay Qua đó nêu ra triển vọng hợp tác phát triển tốt đẹp và những giải pháp đưa mối quan hệ hợp tác du lịch hai quốc gia lên tầm cao mới

Mặc dù đã kỳ vọng rất nhiều khi trình bày quá trình hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan qua nhiều giai đoạn từ 1990 đến nay để luận văn có tính liên tục

và khoa học Tuy nhiên trong quá trình khảo sát và nghiên cứu số liệu thuộc về giai đoạn trước năm 2000 không có nhiều và quá cũ, khó xác định được cụ thể Do vậy, phạm vi nghiên cứu của luận văn chủ yêu nhấn mạnh thực trạng hợp tác phát triển

du lịch Việt Nam-Thái Lan giai đoạn từ năm 2000 đến nay, còn giai đoạn từ năm

2000 trở về trước được trình bày ở mức độ khái quát

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở đó, nhiệm vụ nghiên cứu của Luận văn là:

- Khái quát mối quan hệ kinh tế Việt Nam-Thái Lan từ 1990 đến nay vốn là

cơ sở cho mối quan hệ du lịch Việt Nam-Thái Lan

- Khái quát về du lịch Việt Nam, du lịch Thái Lan, qua đó chỉ ra được những nét tương đồng về du lịch của cả hai nước và sự cần thiết phải có mối quan hệ hợp tác về du lịch giữa hai nước

- Nêu rõ thực trạng tình hình hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan từ

1990 đến nay

- Nêu ra những triển vọng trong tương lai của sự hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan và một số đề suất giải pháp chủ yếu nhằm phát triển hơn nữa mối quan hệ hợp tác phát triển du lịch Việt Nam-Thái Lan trong thời kỳ hội nhập

6 Nguồn tư liệu

Nguồn tư liệu phục vụ cho nghiên cứu đề tài này bao gồm:

- Thu thập, tổng hợp thông tin từ các bài đánh giá hay báo cáo tổng hợp của các cơ quan, tổ chức như: Tổng cục Du lịch, Tổng cục Thống kê, Tổ chức Du lịch Thế giới, Cơ quan Du lịch quốc gia Thái Lan…Các sách, các bài viết nghiên cứu về tìnhhình phát triển và tiềm năng phát triển du lịch khu vực

- Thống kê số liệu của các doanh nghiệp lữ hành quốc tế, của hướng dẫn viên tiếng Thái Lan…về thị trường khách Thái Lan đến Việt Nam và khách Việt Nam đến Thái Lan tại thành phố Hà Nội Đặc biệt là số liệu từ 8 công ty lữ hành quốc tế trên địa bàn thành phố Hà Nội

- Các sách, báo chí và internet đề cập nhiều thông tin về các hội nghị giữa lãnh đạo cấp cao hai nhà nước, giữa các bộ trưởng về hợp tác và phát triển trên các mặt kinh tế, giáo dục, an ninh, quốc phòng, văn hóa…

- Các luận văn, khóa luận về hợp tác phát triển du lịch của Thái Lan và khu vực Đông Nam Á

7 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp sử dụng bao gồm: