Không, mình không còn thơ dại nữa, mình đã lớn, đã dày dạn trong gian khổ nhưng lúc này đây sao mình cảm thấy thèm khát đến vô cùng bàn tay chăm sóc của một người mẹ mà thật ra là một bà
Trang 1ĐỀ SỐ 13
Đề thi gồm 01 trang
★ ★★★★
Bộ ĐỂ THI THPT QUỐC GIA CHUẨN CẤU TRÚC BỘ GIÁO DỤC
Môn: Ngữ văn Thời gian làm bài: 120 phút, không kể thời gian phát đề
I ĐỌC HIỂU (3 điểm)
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
“20.6.70 Đến hôm nay vẫn không thấy ai qua Đã gần mười ngày kể từ hôm bị bom lần thứ hai Mọi người ra đi hẹn sẽ trở về gấp để đón bọn mình ra khỏi khu vực nguy hiểm mà mọi người nghi là gián điệp đã chỉ điểm này Từ lúc ấy, những người ở lại đếm từng giây, từng phút Sáu giờ sáng mong cho đến trưa, trưa mong đến chiều Một ngày, hai ngày rồi chín ngày
đã trôi đi mọi người vẫn không trở lại! Những câu hỏi cứ xoáy trong đầu óc mình và những người ở lại Vì sao? Lý do vì sao mà không ai trở lại? Có khó khăn gì? Không lẽ nào mọi người lại đành đoạn bỏ bọn mình trong cảnh này sao? Không ai trả lời bọn mình cả, mấy chị
em hỏi nhau, bực bội, giận hờn rồi lại bật cười, nụ cười qua hai hàng nước mắt long lanh, chực tràn ra trên mi mắt Hôm nay gạo chỉ còn ấn một bữa chiều nữa là hết Không thể ngồi nhìn thương binh đói được Mà nếu đi, một người đi thì không đảm bảo Đường đi trăm nghìn nguy hiểm Còn nếu đi hai người thì bỏ lại một người, nếu có tình huống gì xảy ra thì sao? Và không nói gì xa xôi, trước mắt trời sẽ ập nước xuống, một mình loay hoay làm sao cho kịp Chằng ni lông trước thì sợ máy bay? Cuối cùng cũng phải hai người đi Chị Lãnh và Xăng ra đi, mình đứng nhìn hai chị quần xắn tròn trên vế, lặn lội qua dòng suối nước chảy rần rần, tự nhiên nước mắt mình rưng rưng Bất giác mình đọc khẽ càu thơ:
Bay giờ trời biển mênh mông Bác ơi có thấu tấm lòng trẻ thơ
Không, mình không còn thơ dại nữa, mình đã lớn, đã dày dạn trong gian khổ nhưng lúc này đây sao mình cảm thấy thèm khát đến vô cùng bàn tay chăm sóc của một người mẹ mà thật ra là một bàn tay của một người thân hay tệ hơn chỉ là một người quen cũng được Hãy đến với mình, nắm chặt bàn tay mình trong lúc cô đơn, truyền cho mình tình thương, sức mạnh để vượt qua những chặng đường gian khổ trước mắt.
Đó là những dòng chữ cuối cùng của chị Thùy Trâm Hai ngày sau, ngày 22-6-1970 chị
hi sinh
(Trích Nhật kí Đặng Thùy Trâm, Những trang nhật kí cuối cùng,
Trang 2dẫn theo vietbao.vn)
Câu 1 Văn bản thuộc phong cách ngôn ngữ nào? Nêu tên phương thức biểu đạt chính trong
đoạn trích?
Câu 2 Nêu nội dung chính của đoạn trích?
Câu 3 Anh/Chị hiểu thế nào về câu: “Không, mình không còn thơ dại nữa, mình đã lớn, đã
dầy dạn trong giãn khổ nhưng lúc này đây sao mình cảm thấy thèm khát đến vô cùng bàn tay chăm sóc của một người mẹ mà thật ra là một bàn tay của một người thân hay tệ hơn chỉ là một người quen cũng được.”
Câu 4 Anh/ Chị có cảm nghĩ gì về tinh thần chiến đấu của người trẻ tuổi trong hoàn cảnh đất
nước lúc bấy giờ?
II LÀM VĂN (7 điểm)
Câu 1 (2 điểm)
Nhận xét về cuốn nhật kí này, người lính ngụy đọc nó đã thốt lên với người lính Mỹ rằng:
“Đừng đốt, trong đó đã có lửa rồi” Qua đoạn trích trên, anh/chị hãy cho biết ngọn lửa
trong cuốn sách ấy là gì? Bằng đoạn văn khoảng 200 chữ, hãy viết những suy nghĩ của anh/chị về vai trò ngọn lửa ấy trong cuộc sống hôm nay?
Câu 2 (5 điểm)
Hình tượng Sóng trong bài thơ cùng tên của Xuân Quỳnh là lời giãi bày rất chân thực về
cảm xúc, khát vọng trong tình yêu của tác giả Hãy bình luận
Trang 3HƯỚNG DẪN GIẢI CHI TIẾT
I ĐỌC HIỂU (3 điểm)
Câu 1 Văn bản thuộc phong cách ngôn ngữ sinh hoạt Vì đây là đoạn trích trong cuốn
Nhật kí Đặng Thùy Trâm, Những trang nhật kí cuối cùng, ghi chép những sự việc và
tâm trang riêng tư của người viết
Phương thức biểu đạt chính: tự sự
Câu 2 Nội dung chính của đoạn trích: Tâm trạng mong ngóng, băn khoăn và quyết định
của những người chiến sĩ ở lại cứ điểm đã nghi ngờ bị chỉ điểm, trong đó có bác sĩ Đặng Thùy Trâm
Câu 3 Câu nói thể hiện tâm sự chân thực về niềm cô đơn, lo lắng của người chiến sĩ, sự
khao khát một tình thương giản dị và được tiếp thếm động lực chiến đấu Và hơn thế
là sự nhận thức về sự trưởng thành của bản thân và về những vất vả, gian lao mà cô trải qua
Câu 4 Qua đoạn trích thể hiện suy nghĩ và cảm xúc của người chiến sĩ khi ở chiến trường,
ta thấy được tinh thần kiên cường của cô gái còn đang ở độ tuổi đôi mươi Dù có nhiều khó khăn, gian khổ, dù đôi lúc thấy mình yếu đuối, họ vẫn luôn mạnh mẽ và dũng cảm chiến đấu và vững vàng lí tưởng cách mạng Tinh thần ấy thật đáng quý, đáng trân trọng biết bao
III.LÀM VĂN (7 điểm)
Câu 1 (2 điểm)
Yêu cầu chung về hình thức và kết cấu đoạn văn:
- Đảm bảo hình thức đây đủ của đoạn văn: mở đoạn - thân đoạn - kết đoạn, dài khoảng
200 chữ Câu mở đoạn cần dẫn dắt và nêu được vấn đề nghị luận Thân đoạn bố cục rõ ràng,
đi đúng trọng tâm, làm sáng rõ được yêu cầu của đề, vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và dẫn chứng, rút ra bài học nhận thức và hành động
- Trình bày sáng sủa, diễn đạt rõ ràng, chữ viết dễ nhìn, không sai chính tả
- Dùng từ chuẩn ngữ nghĩa, đặt câu chuẩn ngữ pháp, diễn đạt lôi cuốn, hấp dẫn
- Có những suy nghĩ, đánh giá của cá nhân, nhưng cần thuyết phục và hợp lí
Yêu cầu nội dung:
- Xác định vấn đề: ngọn lửa trong cuốn nhật kí chính là ngọn lửa tỏa sáng từ trái tim
người chiến sĩ - ngọn lửa tinh thần
- Giải thích: ngọn lửa tinh thần ấy là tất cả những gì cháy lên trong trái tim người bác sĩ
trẻ tuổi Đó là ngọn lửa yêu thương, ngọn lửa khao khát hòa bình, niềm tin chiến thắng, ngọn lửa trách nhiệm, bầu nhiệt huyết, ngọn lửa của lòng vị tha, của lòng căm thù, lòng yêu nước,
là ngọn lửa cháy bất tử
Trang 4- Đánh giá, lí giải: ngọn lửa ấy rất quan trọng trong cuộc sống bởi:
+ Ngọn lửa tinh thần mang lại sức mạnh cho con người, cùng ngọn lửa trí tuệ, ngọn lửa sức mạnh thể lực trở thành ba ngọn lửa đỏ khiến con người tỏa sáng
+ Ngọn lửa tinh thần giúp ta định hướng đúng đắn con đường mà ta cần đi, mang ta đến với những giá trị người hơn Cao đẹp hơn
+ Ngọn lửa tinh thần khiến con người phấn chấn ngay cả khi ta gặp khó khăn trong quãng nhất định của cuộc đời
- Chứng minh:
+ Cả cuốn nhật kí, ta thấy sáng lên không phải là tài năng của người bác sĩ trẻ Cái sáng lên là nhấn cách và tấm lòng hồn hậu mà kiên cường, dịu dàng mà mạnh mẽ của người chiến
sĩ, tấm lòng đủ sức cảm hóa những con người bên kia chiến tuyến
+ Chiếc lá cuối cùng cũng đã làm sáng lên ngọn lửa của tinh thần Đó là ngọn lửa của niềm tin vào sự sống Ngọn lửa vô hình ấy đã khiến Giôn-xi trở về từ lưỡi hái tử thẩn, dù dường như cô đã bị hút hết mọi sinh lực
- Bàn luận mở rộng: ngọn lửa tinh thần là quan trọng nhưng không là tất cả Nó tạo ra
sức mạnh và làm nên ki tích Nhưng để thành công, chúng ta cần cố gắng nhiều hơn và toàn diện: cả tâm - trí - lực thì mọi sự mới tất thành
- Bài học:
Nhận thức: giúp em nhận thức được sức mạnh của tinh thần trong cuộc sống
Hành động: sống lạc quan, xây dựng một tinh thần tươi sáng, tạo động lực cho cuộc sống
Câu 2 (5 điểm)
Yêu cầu chung:
- Thí sinh biết kết hợp kiến thức và kỹ năng về dạng bài nghị luận văn học để tạo lập văn bản Bài viết phải có bố cục rõ ràng, đầy đủ; văn viết có cảm xúc, thể hiện khả năng phân tích, cảm thụ
- Diễn đạt trôi chảy, đảm bảo tính liên kết; không mắc lỗi chính tả, từ ngữ, ngữ pháp
Yêu cầu cụ thể:
Bình luận về nhận định; Hình tượng Sáng trong bài thơ cùng tên của Xuân Quỳnh là lời giãi bày rất chân thực về cảm xúc, khát vọng trong tình yêu của tác giả
- Hình tượng sóng trong cuộc hành trình khám phá và nhận thức về tình yêu
- Hình tượng em thông qua sóngâể tự biểu hiện những trạng thái cảm xúc trong tình yêu
- Tình yêu của em tan vào sóng để được sống trong tình yêu mãi mãi
- Đặc trưng phong cách thơ Xuân Quỳnh
Trang 5 TIẾN TRÌNH BÀI LÀM
Kiến
thức
Hệ thống
Kiến
thức
chung
Giới thiệu
tác giả, tác
phẩm
- Xuân Quỳnh(1942 - 1988) là thơ nữ hiện đại hiếm hoi xuất hiện nổi bật trên thi đàn văn học thời kỳ kháng chiến chống Mỹ Xuân Quỳnh được xem
là nữ thi sĩ nổi tiếng với nhiều bài thơ tình được nhiều người biết đến như
Thuyền và Biển, Sóng, Thơ tình cuối mùa thu, Tiếng gà trưa Thơ chị luôn
ăm ắp những cảm xúc, những cung bậc tình cảm, nhiều lo âu và luôn da diết cho những khát vọng đời thường như chính tính cách con người chị vậy Và
“Sóng”, có lẽ cũng được viết ra trong những ăm ắp của cung bậc cảm xúc
như thế Thi phẩm được sáng tác tại của biển Diêm Điềm, khi nhà thơ đã từng trải qua những đau đớn, đổ vỡ trong tình yêu Bài thơ là một trong những thi phẩm tiêu biểu nhất trong sự nghiệp sáng tác của nữ sĩ, được in
trong tập thơ Hoa dọc chiến hào.
Giải thích
về nhận
định
Tình yêu luôn là đề tài muốn thuở của nhân loại Tình yêu trong Sóng của Xuân Quỳnh là một tình yêu đầy băn khoăn, day dứt Trước Sóng, ta ít thấy
trong thơ tình Việt Nam diễn tả trạng thái phức tạp như chị Xuân Quỳnh là một trong số những người ít ỏi đã mạnh dạn nói lên điều sâu kín của cõi lòng mình Bài thơ được viết khi Xuân Quỳnh đã trải qua những đổ vỡ, nhưng nhịp tim ấy vẫn khao khát, vẫn rung động thổn thức Và có lẽ, trước biển cả, nhịp đập con tim đã cùng hòa điệu, cùng nhịp vỗ tiếng sóng trong hành trình đến với đại dương tình yêu bất tận
1 Hình
tượng
sóng trong
cuộc hành
trình
khám phá
và nhận
thức về
tình yêu
(khổ 1,2,
3,4)
Dữ dội và dịu êm
Ổn áo và lặng lẽ.
Xuân Quỳnh đã thay lời tất cả những trái tim trẻ bộc lộ nỗi lòng mình bằng những trạng thái tình cảm khác nhau thông qua những con sóng, cái bản chất ngàn đời của sóng, khi phong ba bão tố, lúc êm dịu Khi dữ dội mãnh liệt, khi dịu êm trầm lắng, khi ồn ào nhấp nhô, có lúc lại âm thầm lặng lẽ Những tình cảm tưởng chừng như đối lập nhau nhưng lại hiện hữu trong một chủ thể Mượn nhịp sóng, Xuân Quỳnh đã nói lên những mâu thuẫn, cái đa dạng phức tạp, khó giải thích của người con gái mà đúng hơn
là của tình yêu Và vì phức tạp, trong trái tim người phụ nữ, luôn đầy ắp những câu hỏi, những băn khoăn, mong muốn được giải đáp, mong mỏi được thấu hiểu Trong không gian nhỏ hẹp là sông, sóng - cũng như người phụ nữ - không tìm thấy sự cảm thông, thấu hiểu Vì vậy hành trình của
Trang 6sóng tìm ra biển lớn là tìm đến thế giới lớn lao hơn, để hiểu mình hơn.
Ôi con sóng ngày xưa
Và ngày sau vẫn thế Nỗi khát vọng tình yêu Bồi hồi trong ngực trẻ
Sóng ngày xưa thế nào thì sóng ngày nay vẫn thế Sóng nước là thế và sóng tình cũng chẳng khác gì Tình yêu từ ngàn đời nay chẳng hề bất di bất dịch, đó là một quy luật của tự nhiên Tình yêu không bó hẹp trong một phạm vi lứa tuổi nhưng tình yêu thường đi đôi với tuổi trẻ Ở lứa tuổi mùa xuân của đời người, tình yêu phát triển mạnh mẽ nhất và mang đầy đủ ý nghĩa nhất Tình yêu tràn đầy sức sống, làm bồi hồi trái tim trong ngực trẻ khiến trái tim lúc nào cũng thổn thức nhớ mong
Trước muôn trùng sóng bể
Em nghĩ về anh, em
Em nghĩ về biển lớn
Từ nơi nào sóng lên ?
Sóng bắt đầu từ gió
Gió bắt đầu từ đâu?
Em cũng không biết nữa
Khi nào ta yêu nhau
Sóng tìm ra tận bể để hiểu mình thì em đây cũng tìm đến tình yêu anh để hiểu sâu hơn về con người của em Trước không gian bao la là biển cả, làm sao em không trăn trở với những câu hỏi có từ ngàn xưa, những câu hỏi vượt qua bao không gian thời gian, những câu hỏi giản dị, tự nhiên nhưng khó lí giải Khổ 3, 4 đã bộc lộ những suy nghĩ trăn trở của người phụ nữ khi đứng trước biển và trước người mình yêu: Người phụ nữ khao khát cắt nghĩa, thể hiện khao khát muốn hiểu đến tận cùng về sóng và về người mình yêu Tuy nhiên thế giới tự nhiên và thế giới tâm hồn luôn ẩn chứa những bí ẩn sâu kín thật khó lý giải rõ ràng, cặn kẽ Và chính cái bí ẩn đó làm nên sự kỳ diệu, nét quyến rũ trong tình yêu
Trang 7thức
trọng
tâm
2
Hình
tượng em
thông qua
sóng để tự
biểu hiện
những
trạng thái
cảm xúc
trong tình
yêu (khổ
5,6,7)
Con sóng dưới lòng sầu Con sóng trên mặt nước
Ôi con sóng nhớ bờ Ngày đêm không ngủ được Lòng em nhớ đến anh
Cả trong mơ còn thức.
Dù trên mặt nước hay dưới lòng sâu thì con sóng vẫn đều có bờ Bờ là nơi đến của sóng, là đối tượng để sóng vuốt ve, vỗ về, là cái đích để đi đâu về đâu sóng lúc nào cũng nhớ đến, cũng không quên, ngay cả đó là ngày hay đêm: “Ôi con sóng nhớ bờ - Ngày đêm không ngủ được” Nỗi nhớ có cái biểu hiện ra bên ngoài có cái ẩn chứa tự sâu trong đáy lòng, vắng anh, em nhớ, khi thức, em nhớ đến anh Đó là biểu hiện bình thường Nhưng ở đây, trong mơ em vẫn nhớ Đó là nỗi nhớ mới da diết, khắc khoải, thổn thức cứ trằn trọc không yên Nỗi nhớ không chỉ tổn tại trong ý thức mà còn len lỏi sâu vào tiềm thức
Xưa nay, nỗi nhớ luôn gắn liền với khái niệm thời gian vô tận và không gian vô cùng Với thời gian, nó không có ngày đêm; với không gian, nó không có phương hướng Không gian có bốn phương Đông, Tây, Nam, Bắc nhưng tình yếu thì chỉ có một phương và đó chính là anh Trong đời, em quen biết nhiều người, họ có thể hơn hẳn anh thế nhưng em lại chọn anh, yêu anh và chỉ biết có anh Nữ sĩ Xuân Quỳnh đã khẳng định niềm khát khao, sự kiên định và thủy chung trong tình yêu: “hướng về anh một phương” Người con gái dù có xuôi ngược nơi đâu trong cuộc đời thì tâm trí vẫn hướng về một phương nhất định, phương có người mình yêu thương
Ở ngoài kia đại dương Trăm ngàn con sóng đó Con nào chẳng tới bờ
Dù muôn vời cách trở.
Tình yêu đẹp là vậy, trong sáng là vậy, mãnh liệt bay bổng là vậy nhưng
nó không tránh khỏi những dâu bể của đời thường Chính vì thế những người đang yêu ngoài sự say mê còn phải có đủ nghị lực và lí trí để vượt qua mọi thử thách, giông bão của cuộc đời Khổ 7 đã thể hiện niềm tin về đích đến cho tình yêu Khẳng định quy luật của sóng tìm tới bờ, vượt muôn vàn cách trở cũng như cuộc đời dài rộng, có muôn vàn những khó khăn
Trang 8nhưng tình yêu sẽ đến được bến bờ của nó Đích tình yêu là sự thủy chung, gắn bó, là mái ấm hạnh phúc quây quần
3 Tình
yêu của
em tan
vào sóng
để được
sống trong
tình yêu
mãi mãi
(khổ 8,9)
Cuộc đời tuy dài thế Năm tháng vẫn đi qua Như biển kia dẫu rộng Mấy vẫn bay về xa Làm sao được tan ra Thành trâm con sóng nhỏ Giữa biển lớn tình yêu
Để ngàn năm còn vỗ.
Tình yêu đẹp và thật thiêng liêng, nhưng tình yêu cũng lại là thứ ngắn ngủi, mong manh và khó giữ Khổ tám chính là những suy tư, trăn trở của một trái tim nhạy cảm trước sự trôi chảy của thời gian: thông qua cái vô hạn của tự nhiên và hữu hạn của đời người mà thấm thìa một nỗi lo âu Bởi thế khi yêu con người luôn khắc khoải, trăn trở Nỗi trăn trở đã thành bức bách,
thôi thúc: Làm sao được tan ra, thành trăm con sóng nhỏ trong đại dương
bao la, vô tận kia để được tổn tại mãi, sống mãi và yêu mãi Tình yêu bùng lên thành khát vọng Khát vọng sôi sục mà vẫn khiêm nhường, đầy nữ tính
Đó chính là phương cách để tình yếu thành bất tử Khi hi sinh, dâng hiến trọn vẹn, tình yêu được hòa nhập vào cái vô biên, tình yêu sẽ vĩnh hằng theo năm tháng
Kết
bài
Khái quát
vấn đề
- Tình yêu luôn là đề tài bất tận của thi ca Đã có nhiều nhà thơ viết về đề tài này với những cảm xúc và phong cách nghệ thuật riêng của mình, để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng người đọc Xuân Diệu đã từng làm người đọc nhớ
mãi khi đặt tất cả dấu ấn tình yêu mãnh liệt của mình với Biển, còn Xuân Quỳnh, chị đã thể hiện tình yêu của mình qua hình ảnh Sóng, một sự tiếp
nối và sáng tạo độc đáo trong định nghĩa về tình yêu Lúc nhịp nhàng trâm lắng, khi sôi nổi ngân nga đầy mãnh liệt
Trang 9- Bài thơ kết lại bằng nhịp vỗ ngàn năm của sóng, cái ngàn năm bất tận như tình yêu đôi lứa Và trong những nhịp vỗ luôn sôi nổi đó, ta thấy có bóng dáng Xuân Quỳnh, một trái tim yêu hết mình, một tấm chân tình nhiệt thành, dâng hiến cho đời, cho cuộc sống