CHỦ ĐỀ KINH TẾ, VĂN HÓA, XÃ HỘI THỜI LÝ TRẦN THẾ KỶ XIXIV (Môn Lịch sử lớp 7) I. Cơ sở hình thành chủ đề Bài 12,15 SGK LS lớp 7, sách giáo viên, chuẩn kến thức kĩ năng, tư liệu Lịch sử 7... II. Thời gian dự kiến (4 tiết, tuần 13,14) Tiết 1: Tình hình nông nghiệp thời Lý Trần. Tiết 2: Tình hình thủ công nghiệp và thương nghiệp thời Lý Trần . Tiết 3: Xã hội thời Lý Trần. Tiết 4: Văn hóa thời Lý Trần, tổng kết chuyên đề. III. Nội dung chủ đề 1. Nội dung chủ đề 1.1. Tình hình nông nghiệp thời Lý Trần. a. Sự chuyển biến của nền nông nghiệp thời Lý Nông nghiệp là nền tảng kinh tế chủ yếu. Ruộng đất gồm ruộng công làng xã; ruộng phong cấp cho con cháu và người có công; ruộng khai hoang. Thủy lợi: cho đào kênh, khơi ngòi, đắp đê. Cấm mổ trộm trâu bò để bảo vệ sức kéo. Nhà vua làm lễ tế thần Nông , xong tự cầm cầy lễ Tịch Điền=> Nông nghiệp phát triển được mùa liên tục b. Sự phát triển của kinh tế nông nghiệp thời Trần sau chiến tranh. Thực hiện nhiều chính sách khuyến khích nên nông nghiệp được phục hồi và phát triển. Ruộng khai hoang mở rộng gồm ruộng công và ruộng tư,điền trang, thái ấp của quý tộc ,vương hầu , ruộng của địa chủ ngày càng nhiều. Ruộng đất công làng xã chiếm ưu thế về diện tích, chia cho nông dân cày cấy và nộp thuế, là nguồn thu nhập chính của nhà nước. Cho đắp đê quai vạc từ đầu nguồn tới bờ biển. 1.2. Tình hình thủ công nghiệp và thương nghiệp thời Lý Trần a. Kinh tế thủ công nghiệp và thương nghiệp thời Lý đều phát triển. Thủ công nghiệp trong nhân dân được phát triển như trồng dâu, nuôi tầm, kéo tơ, dệt lụa, làm đồ gốm, làm đồ trang sức, vàng bạc, làm giấy,đúc đồng ……Xưởng thủ công nhà nước ở Thăng Long, dùng hàng nội hóa. Các công trình nổi tiếng của thợ thủ công : chuông Qui Điền , tháp Báo Thiên… Thương nghiệp: Buôn bán trong nước được mở rộng, Thăng Long là trung tâm kinh tế, chính trị. Buôn bán tấp nập ở biên giới Việt Trung, bến Vân Đồn (Quảng Ninh ). => Thủ công nghiệp và thương nghiệp phát triển mạnh do điều kiện độc lập, hòa bình và ý thức dân tộc b. Kinh tế thủ công nghiệp và thương nghiệp thời Trần phát triển mạnh mẽ hơn thời Lý. Mở rộng xưởng thủ công nhà nước, trình độ kỹ thuật được nâng cao, như dệt tơ lụa, đóng được thuyền lớn đi trên biển, chế tạo được súng. Hàng thủ công trong nhân dân tăng như làm gốm, rèn sắt, đúc đồng, làm giấy ....Thợ thủ công cùng nghề họp thành làng nghề ở nông thôn như làng gốm Bát Tràng, tại Thăng Long thành phường nghề. Trình độ kỹ thuật và mặt hàng sản xuất được thống nhất và nâng cao về chất lượng. Buôn bán tấp nập, các chợ ra đời , buôn hàng chuyến bằng thuyền. Trung tâm buôn bán là Thăng Long, Nam Xang...Vân Đồn là nơi buôn bán với thương nhân nước ngoài. =>Kinh tế phát triển và phục hồi . 1.3. Xã hội thời Lý Trần. a. Những thay đổi về mặt xã hội thời Lý. Giai cấp thống trị gồm vua, quan, địa chủ. Giai cấp bị trị: nông dân, thợ thủ công, người buôn bán. Tầng lớp nô tỳ. Địa chủ gồm quan lại, công chúa, hoàng tử được cấp ruộng và nông dân giàu. Nông dân: là lực lượng lao động chính đinh nam nhận ruộng công là nông dân thường; nông dân nghèo nhận ruộng của địa chủ và nộp tô cho địa chủ trở thành nông dân tá điền. => Sự phân biệt đẳng cấp sâu sắc hơn; địa chủ nhiều hơn; nông dân tá điền tăng lên. b. Tình hình xã hội thời Trần sau chiến tranh : Xã hội ngày càng phân hoá. Tầng lớp thống trị: Vua, vương hầu, quý tộc giữ chức vụ chủ chốt. Quan lại, địa chủ có nhiều ruộng tư ngày càng phát triển. Tầng lớp bị trị: Nông dân cày ruộng công, đông đảo nhất, mất mùa bán ruộng trở thành tá điền. Thợ thủ công, thương nhân ngày càng đông. Thấp nhất là nô tì và nông nô. Nhà nước không ngăn cấm việc mua bán nô tì. So sánh các tầng lớp xã hội dưới thời Trần có gì khác so với thời Lý: dưới thời Trần, xã hội phân hóa sâu sắc hơn, địa chủ ngày càng đông, nông nô và nô tì ngày càng nhiều. =>Nhà nước mang tính đẳng cấp, đó là nhà nước quân chủ, quý tộc . Thời Trần học sinh chỉ cần nắm tên các giai cấp, tầng lớp như vương hầu, quí tộc, địa chủ, nông dân, nô tì. Xã hội thời Trần có sự phân hóa sâu sắc hơn. 1.4. Văn hóa thời Lý Trần. a. Thời Lý giáo dục và văn hóa có những nét nổi bật. Giáo dục: Năm 1070 lậpVăn Miếu ở Thăng Long thờ Khổng Tử, dạy con vua học. Năm 1075 mở khoa thi đầu tiên để chọn quan lại. 1076 mở Quốc tử giám cho con em quý tộc học, trường đại học đầu tiên của Việt Nam. Học Nho học, và chữ Hán , bài thơ “Nam Quốc Sơn Hà” của Lý Thường Kiệt. Giáo dục và thi cử còn hạn chế vì việc học chỉ giành cho con em vua, quan , nhà giàu. Phật giáo phát triển: do các nhà sư có học được triều đình và nhân dân tôn trọng Văn hóa: Nhân dân ưa ca hát nhảy múa, hát chèo, múa rối nước, đá cầu, đấu vật, đua thuyền. Kiến trúc và điêu khắc phát triển. Chùa Một Cột (Diên Hựu), tháp Báo Thiên.Tượng rồng mình trơn, toàn thân uốn khúc, uyển chuyển như một ngọn lửa. Nền nghệ thuật phong phú độc đáo, và linh hoạt của nhân dân ta thời Lý đã đánh dấu sự ra đời của môt nền văn hoá riêng biệt của dân tộc: Văn hoá Thăng Long b. Sự phát triển văn hóa thời Trần Đời sống văn hóa: Tín ngưỡng cổ truyền: thờ cúng tổ tiên các anh hùng dân tộc. Đạo Phật phát triển, chùa chiền mọc lên khắp nơi. Nho học mở rộng, nhà nho Chu văn An, Trương Hán Siêu. Nhân dân ưa thích ca hát, nhảy múa, chèo tuồng, múa rối, đua thuyền, đấu vật, cuộc sống giản dị. Nhà cửa tuy nóc rất cao nhưng hiên thấp, áo quần đơn giản, nhân dân thường cạo trọc đầu, đi chân đất, có tinh thần thượng võ, yêu nước, quý trọng người già, trọng nghĩa khí. Văn học: Phát triển mạnh, mang đậm tính yêu nước, niềm tự hào dân tộc do giáo dục thi cử thịnh hành và phát triển, đào tạo nhiều người giỏi, ý thức tự cường sau kháng chiến. Văn học chữ Hán như Hịch Tướng Sĩ của Trần Hưng Đạo; Phú Sông Bạch Đằng của Trương Hán Siêu. Chữ Nôm có Nguyễn Thuyên, Nguyễn Sĩ Cố làm giàu cho tiếng Việt. Giáo dục và khoa học kỹ thuật: +Giáo dục phát triển hơn thời Lý: Quốc tử Giám mở rộng, đào tạo con em quý tộc, quan lại. Lộ, phủ, kinh thành có trường công. Các kì thi quốc gia được tổ chức đều để chọn nhân tài. ( Nhân tài như Mạc Đĩnh Chi được phong làm trạng nguyên 2 lần; Nguyễn Trung Ngạn, Chu Văn An...) + Sử học: Quốc sử viện do Lê Văn Hưu đứng đầu; 1272 Đại Việt Sử Ký của Lê Văn Hưu, bộ sử đầu tiên + Quân sự: Binh Thư Yếu Lược của Trần Hưng Đạo + Thiên văn có Đăng Lộ, Trần Nguyên Đán. + Y học với Tuệ Tĩnh nghiên cứu thuốc nam. + Chế tạo súng thần cơ và thuyền chiến có Hồ Nguyên Trừng Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc: Kiến trúc có Cung Thái Thượng Hoàng, tháp Phổ Minh, tháp Bình Sơn, Thành Tây Đô (Thành Nhà Hồ). Điêu khắc tượng hổ, sư tử, trâu. tượng rồng. Rồng thời Trần:trau chuốt, tinh tế hơn thời Lý và thêm cặp sừng trông có vẻ uy nghiêm; rồng thời Lý mình trơn, toàn thân uốn khúc uyển chuyển như một ngọn lửa. Rồng thời Trần uy nghiêm hơn, chứng tỏ rằng thời Trần tính chất quyền uy của giai cấp thống trị, đứng đầu là vua phát triển cao hơn. Tóm lại nhân dân thời Trần đã phát triển mạnh hơn thời Lý do có sự quan tâm của nhà nước; kinh tế phát triển; xã hội ổn định . lòng tự cường dân tộc sau chiến tranh .
Trang 1CHỦ ĐỀ KINH TẾ, VĂN HÓA, XÃ HỘI THỜI LÝ - TRẦN THẾ KỶ XI-XIV
(Môn Lịch sử lớp 7)
I Cơ sở hình thành chủ đề
- Bài 12,15 SGK LS lớp 7, sách giáo viên, chuẩn kến thức kĩ năng, tư liệu Lịch
sử 7
II Thời gian dự kiến (4 tiết, tuần 13,14)
- Tiết 1: Tình hình nông nghiệp thời Lý - Trần
- Tiết 2: Tình hình thủ công nghiệp và thương nghiệp thời Lý - Trần
- Tiết 3: Xã hội thời Lý - Trần
- Tiết 4: Văn hóa thời Lý - Trần, tổng kết chuyên đề
III Nội dung chủ đề
1 Nội dung chủ đề
1.1 Tình hình nông nghiệp thời Lý - Trần
a Sự chuyển biến của nền nông nghiệp thời Lý
Nông nghiệp là nền tảng kinh tế chủ yếu Ruộng đất gồm ruộng công làng xã; ruộng phong cấp cho con cháu và người có công; ruộng khai hoang Thủy lợi: cho đào kênh, khơi ngòi, đắp đê Cấm mổ trộm trâu bò để bảo vệ sức kéo Nhà vua làm
lễ tế thần Nông , xong tự cầm cầy - lễ Tịch Điền=> Nông nghiệp phát triển được mùa liên tục
b Sự phát triển của kinh tế nông nghiệp thời Trần sau chiến tranh
Thực hiện nhiều chính sách khuyến khích nên nông nghiệp được phục hồi và phát triển Ruộng khai hoang mở rộng gồm ruộng công và ruộng tư,điền trang, thái
ấp của quý tộc ,vương hầu , ruộng của địa chủ ngày càng nhiều Ruộng đất công làng
xã chiếm ưu thế về diện tích, chia cho nông dân cày cấy và nộp thuế, là nguồn thu nhập chính của nhà nước Cho đắp đê quai vạc từ đầu nguồn tới bờ biển
1.2 Tình hình thủ công nghiệp và thương nghiệp thời Lý - Trần
a Kinh tế thủ công nghiệp và thương nghiệp thời Lý đều phát triển
-Thủ công nghiệp trong nhân dân được phát triển như trồng dâu, nuôi tầm, kéo
tơ, dệt lụa, làm đồ gốm, làm đồ trang sức, vàng bạc, làm giấy,đúc đồng ……Xưởng thủ công nhà nước ở Thăng Long, dùng hàng nội hóa Các công trình nổi tiếng của thợ thủ công : chuông Qui Điền , tháp Báo Thiên…
- Thương nghiệp: Buôn bán trong nước được mở rộng, Thăng Long là trung tâm kinh tế, chính trị Buôn bán tấp nập ở biên giới Việt -Trung, bến Vân Đồn (Quảng Ninh )
=> Thủ công nghiệp và thương nghiệp phát triển mạnh do điều kiện độc lập, hòa bình và ý thức dân tộc
b Kinh tế thủ công nghiệp và thương nghiệp thời Trần phát triển mạnh mẽ hơn thời Lý
- Mở rộng xưởng thủ công nhà nước, trình độ kỹ thuật được nâng cao, như dệt tơ lụa, đóng được thuyền lớn đi trên biển, chế tạo được súng Hàng thủ công trong nhân dân tăng như làm gốm, rèn sắt, đúc đồng, làm giấy Thợ thủ công cùng nghề họp
thành làng nghề ở nông thôn như làng gốm -Bát Tràng, tại Thăng Long thành phường nghề Trình độ kỹ thuật và mặt hàng sản xuất được thống nhất và nâng
cao về chất lượng
Trang 2- Buôn bán tấp nập, các chợ ra đời , buôn hàng chuyến bằng thuyền Trung
tâm buôn bán là Thăng Long, Nam Xang Vân Đồn là nơi buôn bán với thương nhân
nước ngoài =>Kinh tế phát triển và phục hồi
1.3 Xã hội thời Lý - Trần
a Những thay đổi về mặt xã hội thời Lý
- Giai cấp thống trị gồm vua, quan, địa chủ Giai cấp bị trị: nông dân, thợ thủ công, người buôn bán Tầng lớp nô tỳ Địa chủ gồm quan lại, công chúa, hoàng tử được cấp ruộng và nông dân giàu Nông dân: là lực lượng lao động chính đinh nam nhận ruộng công là nông dân thường; nông dân nghèo nhận ruộng của địa chủ và nộp
tô cho địa chủ trở thành nông dân tá điền
=> Sự phân biệt đẳng cấp sâu sắc hơn; địa chủ nhiều hơn; nông dân tá điền tăng lên
b Tình hình xã hội thời Trần sau chiến tranh :
Xã hội ngày càng phân hoá Tầng lớp thống trị: Vua, vương hầu, quý tộc giữ
chức vụ chủ chốt Quan lại, địa chủ có nhiều ruộng tư ngày càng phát triển Tầng lớp
bị trị: Nông dân cày ruộng công, đông đảo nhất, mất mùa bán ruộng trở thành tá
điền Thợ thủ công, thương nhân ngày càng đông Thấp nhất là nô tì và nông nô Nhà nước không ngăn cấm việc mua bán nô tì
*So sánh các tầng lớp xã hội dưới thời Trần có gì khác so với thời Lý: dưới
thời Trần, xã hội phân hóa sâu sắc hơn, địa chủ ngày càng đông, nông nô và nô tì
ngày càng nhiều =>Nhà nước mang tính đẳng cấp, đó là nhà nước quân chủ, quý tộc
Thời Trần học sinh chỉ cần nắm tên các giai cấp, tầng lớp như vương hầu, quí tộc, địa chủ, nông dân, nô tì Xã hội thời Trần có sự phân hóa sâu sắc hơn
1.4 Văn hóa thời Lý - Trần
a Thời Lý giáo dục và văn hóa có những nét nổi bật
- Giáo dục: Năm 1070 lậpVăn Miếu ở Thăng Long thờ Khổng Tử, dạy con vua học Năm 1075 mở khoa thi đầu tiên để chọn quan lại 1076 mở Quốc tử giám cho con em quý tộc học, trường đại học đầu tiên của Việt Nam Học Nho học, và chữ Hán , bài thơ “Nam Quốc Sơn Hà” của Lý Thường Kiệt Giáo dục và thi cử còn hạn chế
vì việc học chỉ giành cho con em vua, quan , nhà giàu Phật giáo phát triển: do các nhà sư có học được triều đình và nhân dân tôn trọng
- Văn hóa: Nhân dân ưa ca hát nhảy múa, hát chèo, múa rối nước, đá cầu, đấu vật, đua thuyền Kiến trúc và điêu khắc phát triển Chùa Một Cột (Diên Hựu), tháp Báo Thiên.Tượng rồng mình trơn, toàn thân uốn khúc, uyển chuyển như một ngọn lửa Nền nghệ thuật phong phú độc đáo, và linh hoạt của nhân dân ta thời Lý đã đánh dấu sự ra đời của môt nền văn hoá riêng biệt của dân tộc: Văn hoá Thăng Long
b Sự phát triển văn hóa thời Trần
- Đời sống văn hóa: Tín ngưỡng cổ truyền: thờ cúng tổ tiên các anh hùng dân tộc Đạo Phật phát triển, chùa chiền mọc lên khắp nơi Nho học mở rộng, nhà nho Chu văn An, Trương Hán Siêu Nhân dân ưa thích ca hát, nhảy múa, chèo tuồng, múa rối, đua thuyền, đấu vật, cuộc sống giản dị Nhà cửa tuy nóc rất cao nhưng hiên thấp,
áo quần đơn giản, nhân dân thường cạo trọc đầu, đi chân đất, có tinh thần thượng võ, yêu nước, quý trọng người già, trọng nghĩa khí
- Văn học: Phát triển mạnh, mang đậm tính yêu nước, niềm tự hào dân tộc do
giáo dục thi cử thịnh hành và phát triển, đào tạo nhiều người giỏi, ý thức tự cường sau kháng chiến Văn học chữ Hán như Hịch Tướng Sĩ của Trần Hưng Đạo; Phú
Trang 3Sông Bạch Đằng của Trương Hán Siêu Chữ Nôm có Nguyễn Thuyên, Nguyễn Sĩ Cố làm giàu cho tiếng Việt
- Giáo dục và khoa học- kỹ thuật:
+Giáo dục phát triển hơn thời Lý: Quốc tử Giám mở rộng, đào tạo con em quý tộc, quan lại Lộ, phủ, kinh thành có trường công Các kì thi quốc gia được tổ chức đều để chọn nhân tài ( Nhân tài như Mạc Đĩnh Chi- được phong làm trạng nguyên 2 lần; Nguyễn Trung Ngạn, Chu Văn An )
+ Sử học: Quốc sử viện do Lê Văn Hưu đứng đầu; 1272 Đại Việt Sử Ký của
Lê Văn Hưu, bộ sử đầu tiên
+ Quân sự: Binh Thư Yếu Lược của Trần Hưng Đạo
+ Thiên văn có Đăng Lộ, Trần Nguyên Đán
+ Y học với Tuệ Tĩnh nghiên cứu thuốc nam
+ Chế tạo súng thần cơ và thuyền chiến có Hồ Nguyên Trừng
- Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc: Kiến trúc có Cung Thái Thượng Hoàng, tháp Phổ Minh, tháp Bình Sơn, Thành Tây Đô (Thành Nhà Hồ) Điêu khắc tượng hổ,
sư tử, trâu tượng rồng Rồng thời Trần:trau chuốt, tinh tế hơn thời Lý và thêm cặp sừng trông có vẻ uy nghiêm; rồng thời Lý mình trơn, toàn thân uốn khúc uyển chuyển như một ngọn lửa
Rồng thời Trần uy nghiêm hơn, chứng tỏ rằng thời Trần tính chất quyền uy của giai cấp thống trị, đứng đầu là vua phát triển cao hơn.
Tóm lại nhân dân thời Trần đã phát triển mạnh hơn thời Lý do có sự quan tâm của nhà nước; kinh tế phát triển; xã hội ổn định lòng tự cường dân tộc sau chiến tranh
2 Mục tiêu của chủ đề.
2.1 Kiến thức
- HS biết được dưới thời Lý-Trần nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương nghiệp đã có chuyển biến và đạt được một số thành tựu nhất định
- HS hiểu được sau các cuộc kháng chiến quyết liệt chống quân Mông-Nguyên, Đại Việt phải trải qua nhiều khó khăn về kinh tế, xã hội nhưng nhờ những chính sách, biện pháp tích tực của vương triều Trần và tinh thần lao động cần cù của nhân dân ta, nền kinh tế, xã hội Đại Việt được phục hồi và phát triển nhanh chóng Hiểu được những chính sách, biện pháp tích tực của vương triều Trần và tinh thần lao động cần cù của nhân dân ta, nền văn hóa, giáo dục, khoa học, kĩ thuật thời Trần đạt đến trình độ cao
- HS vận dụng giải thích được sự phát triển văn hóa- giáo dục hình thành văn hoá Thăng Long Phân tích sự phân hoá mạnh mẽ về giai cấp và các tầng lớp trong
xã hội Thời Lý Vận dụng kiến thức nhận xét, đánh giá sự phát triển kinh tế, văn hóa,
xã hội, giáo dục, KHKT thời Lý- Trần
2.2 Kĩ năng
- Biết phân tích, đánh giá nét nổi bật trong đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội
- Rèn kĩ năng so sánh, đối chiếu, nhận xét đánh giá các thành tựu kinh tế, văn hóa với các thời kì trước đó
2.3 Thái độ
- Bồi dưỡng cho HS lòng yêu nước, yêu quê hương niềm tự hào dân tộc, biết
ơn tổ tiên và bài học kinh nghiệm lịch sử về tinh thần đoàn kết dân tộc
- Bồi dưỡng niềm tự hào về truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc
2.4 Định hướng năng lực cần hình thành
Trang 4- Năng lực chung: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề
- Năng lực chuyên biệt: Phân tích, nhận xét, đánh giá tình hình kinh tế nhà Trần sau chiến tranh
3 Bảng mô tả các mức độ yêu cầu cần đạt cho mỗi loại câu hỏi, bài tập trong chủ đề Nội dung Nhận biết Thông hiểu VD cấp thấp VD cấp cao
Nông nghiệp
thời
Lý-Trần
Biết được những chuyển biến về sự phục hồi và phát triển của nền kinh tế nông nghiệp thời Lý- Trần
Hiểu được sau
kháng chiến quyết liệt chống quân Tống; Mông-Nguyên, Đại Việt phải trải qua nhiều khó khăn về kinh
nghiệp nhưng nhờ những chính sách, biện pháp tích tực của vương triều Lý - Trần
và tinh thần lao động cần
cù của nhân dân ta, nền kinh tế nông nghiệp Đại Việt được phục hồi và phát triển nhanh chóng
Phân tích
trương, biện pháp mang tính tích cực của nhà Lý -Trần trong việc phục hồi
và phát triển nông nghiệp
và tác dụng của nó trong việc xây dựng quốc gia Đại Việt hưng thịnh
Nhận xét, đánh giá tình hình thủ công nghiệp và thương nghiệp dưới thời Lý-Trần
Thủ công
nghiệp;
Thương
nghiệp thời
Lý- Trần
Trình bày được dưới thời Lý - Trần
nghiệp, thương nghiệp
đã có chuyển biến và đạt được một số thành tựu nhất định
Nhận xét sự phát triển của
nghiệp và thương nghiệp thời Lý- Trần
So sánh được
sự phát triển của thủ công nghiệp,
thương nghiệp thời Lý- Trần
so với thời Đinh- Tiền Lê
Liên hệ với những chính sách phát triển kinh tế của nước ta hiện nay
Xã hội thời
Lý- Trần
Nắm được về tình hình xã hội thời
Lý-Hiểu được nguyên nhân dẫn đến sự
Phân tích sự
mạnh mẽ về
Nhận xét, đánh giá về tình hình
xã hội thời
Trang 5Lý-Trần thay đổi trong
xã hội thời Lý- Trần so với các thời kì trước
giai cấp và các tầng lớp trong
xã hội thời Lý- Trần
Trần
Văn hóa
thời
Lý-Trần
Trình bày được những thành tựu về văn hóa thời Lý- Trần
Giải thích được sự phát triển văn hóa-giáo dục hình thành văn hoá thời Lý- Trần
Nhận xét, đánh giá sự phát triển văn hóa, giáo dục, KHKT thời Lý- Trần
Liên hệ với sự phát triển văn hóa của nước ta trong giai đoạn hiện nay Là giai đoạn
có sự giao thoa của rất nhiều luồng văn hóa
- ý thức giữ gìn bảo tồn nền văn hóa của dân tộc
Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập
1 Nhận biết
- Câu 1 Sau cuộc kháng chiến chống Tống, Nguyên Mông nền kinh tế nông nghiệp thời Lý- Trần đã được khôi phục và phát triển như thế nào?
- Câu 2 Trình bày sự phát triển kinh tế thủ công nghiệp và thương nghiệp thời Lý- Trần và so sánh với thời Đinh- Tiền Lê?
- Câu 3 Xã hội thời Lý- Trần được phân hóa như thế nào? Vì sao?
2 Thông hiểu
- Câu 4 Hãy cho biết vài nét về tình hình giáo dục thời Lý - Trần? Tại sao văn học thời Trần phát triển mạnh và mang đậm lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc?
- Câu 5 Theo em việc cày ruộng tịch điền của nhà vua có ý nghĩa như thế nào?
3 Vận dụng
- Câu 6 Em có nhận xét gì về tình hình nông nghiệp nước ta thời Lý? Vì sao nền nông nghiệp phát triển? Liên hệ với tình hình nông nghiệp của nước ta hiện nay?
- Câu 7 Sinh hoạt văn hóa thời Trần được thể hiện ra sao?Em hãy liên hệ với tình hình hiện nay ở nước ta với sự du nhập của nhiều luồng văn hóa? Là học sinh em phải làm gì để giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa thời Lý- Trần?
III Tổ chức dạy học chủ đề
1 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
- Chuẩn bị của giáo viên:
+ Máy tính, máy chiếu, tài liệu tham khảo liên quan đến chủ đề
+ Tranh ảnh về đền Đô, tranh bát men ngọc thời Lí, Bình gốm thời Trần ; tranh ảnh về các thành tựu văn hóa thời Lí- Trần
- Chuẩn bị của học sinh:
+ Sưu tầm các tranh ảnh có liên quan đến nội dung bài học.
+ Tìm hiểu về làng gốm Chu Đậu- Nam Sách
2 Thiết kế tiến trình dạy học chủ đề
Tiết 1 - Ngày dạy 17/11/2017
TÌNH HÌNH NÔNG NGHIỆP THỜI LÝ - TRẦN
Trang 6I Mục tiêu tiết học.
1 Kiến thức:
-HS biết: Nét chính về tình hình kinh tế nông nghiệp thời Lý - Trần
-HS hiểu: Một số biện pháp giúp kinh tế nông nghiệp thời Lý có những chuyển biến và đến thời Trần phát triển hơn, hình thành cho học sinh một số khái niệm: “ lễ cày tịch điền, điền trang, thái độ ”
-HS vận dụng: Phân tích một số biện pháp của nhà Lý rất thiết thực đối với phát triển nông nghiệp như nhà vua thực hiện lễ cày tịch điền, quan tâm đến thủy lợi, đối chiếu với chính sách của nhà Trần để rút ra được những nét chung và sự khác biệt
về kinh tế giữa 2 triều đại
2 Kĩ năng.
-Rèn cho HS kĩ năng khai thác kiến thức trong SGK để phân tích sự chuyển biến và phát triển của kinh tế nông nghiệp thời Lý - Trần
-Rèn kĩ năng giải quyết vấn đề liên hệ vào thực tế
3 Thái độ
- HS có cái nhìn, sự nhận thức đúng đắn về tình hình kinh tế nông nghiệp nước
ta thời Lý - Trần
4 Định hướng năng lực cần hình thành
- Năng lực chung: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề,năng lực tự học
- Năng lực chuyên biệt: Phân tích, nhận xét, đánh giá tình hình kinh tế nông nghiệp thời Lý - Trần sau chiến tranh
II Chuẩn bị
1 Giáo viên: Tư liệu thuộc chủ đề, máy chiếu
2 Học sinh: tài liệu theo yêu cầu của GV, tranh ảnh minh họa về nông nghiệp thời Lý - Trần
III Hoạt động dạy - học
1 Khởi động
GV tổ chức cho HS chơi trò chơi "Nghe nhạc điệu đoán tên các bài hát"
- GV mở 2 đoạn bài hát trong Sử ca
- HS lần lượt đoán tên hoặc nội dung nhân vật, sự kiện lịch sử trong bài hát
2 Các hoạt động học tập
* Hoạt động 1 Chuyển giao nhiệm vụ của cả chủ đề
- Tìm hiểu tư liệu thuộc chủ đề, để trả lời câu hỏi sau:
+ Câu 1 Sau cuộc kháng chiến chống Tống, Nguyên Mông nền kinh tế nông nghiệp thời Lý- Trần đã được khôi phục và phát triển như thế nào?
+ Câu 2 Trình bày sự phát triển kinh tế thủ công nghiệp và thương nghiệp thời Lý- Trần và so sánh với thời Đinh- Tiền Lê?
+ Câu 3 Xã hội thời Lý- Trần được phân hóa như thế nào? Vì sao?
+ Câu 4 Hãy cho biết vài nét về tình hình giáo dục thời Lý - Trần? Tại sao văn học thời Trần phát triển mạnh và mang đậm lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc? + Câu 5 Theo em việc cày ruộng tịch điền của nhà vua có ý nghĩa như thế nào?
+ Câu 6 Em có nhận xét gì về tình hình nông nghiệp nước ta thời Lý? Vì sao nền nông nghiệp phát triển? Liên hệ với tình hình nông nghiệp của nước ta hiện nay?
Trang 7+ Câu 7 Sinh hoạt văn hóa thời Trần được thể hiện ra sao? Em hãy liên hệ với tình hình hiện nay ở nước ta với sự du nhập của nhiều luồng văn hóa? Là học sinh
em phải làm gì để giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa thời Lý- Trần?
- Sau khi học xong chủ đề: Vẽ bản đồ tư duy hệ thống toàn bộ kiến thức thuộc chuyên đề
* Hoạt động 2: Tình hình nông nghiệp thời Lý - Trần
a Ruộng đất thời Lý - Trần
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: Chia HS thành 3 nhóm thảo luận các vấn đề vào
điền vào phiếu học tập
Ruộng đất dưới thời Lý Ruộng đất dưới thời Trần Khác biệt
Bước 2: HS thảo luận, điền phiếu, lên trình bày
+ Trong quá trình HS báo cáo kết quả, GV đặt ra các câu hỏi khác thác sâu kiến thức:
? Em hiểu thế nào là điền trang, thái ấp?
- GV giới thiệu về thái ấp Kiếp Bạc của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn (Chí Linh
- Hải Dương)
GV: Phân tích, kết luận
Ruộng đất dưới thời Lý Ruộng đất dưới thời Trần Khác biệt
- Ruộng đất đều thuộc quyền sở
hữu của nhà Vua
+ Ruộng đất dược phân chia thành
nhiều loại:
- Ruộng đất công do nông dân canh
tác và nộp thuế cho nhà vua
- Ruộng đất công làm nơi thờ
phụng, tế lễ, đền chùa
- Ruộng đất phong cho con cháu và
những người có công
=> Đặc điểm: Ruộng đất công vẫn
chiếm đa số
- Ruộng đất công làng xã vẫn chiếm phần lớn diện tích trong nước và là nguồn thu nhập chính của nhà nước
- Các làng xã chia ruộng công làng xã cho dân cày cấy
- Điền trang, thái ấp ngày càng nhiều
- Ruộng đất tư ngày càng nhiều
Hoạt động 3: b Chính sách nông nghiệp thời Lý - Trần.
- Bước 1: GV nêu yêu cầu HS vẽ sơ đồ tư duy để thấy rõ về chính sách nông nghiệp thời Lý và Trần
- Bước 2: Chuyển giao nhiệm vụ:
+ Sau khi nêu vấn đề, GV chuyển giao nhiệm vụ cho 3 nhóm đã được chia từ đầu tiết học để vẽ sơ đồ
- Bước 3: HS giải quyết vấn đề:
+ Các nhóm thảo luận, giải quyết vấn đề
+ Các nhóm trình bày sơ đồ
+ Trong quá trình HS báo cáo kết quả, GV đặt ra các câu hỏi khác thác sâu kiến thức:
? Nêu sự giống và khác nhau trong các biện pháp của mỗi triều đại?
- GV yêu cầu HS đóng vai: Giả sử em là một người dân được tham gia lễ cày tịch điền thời Lý Em hãy kể lại buổi lễ cho mọi người cùng nghe
? Hiện nay ở nước ta còn lễ cày tịch điền không ?
- GV giới thiệu về lễ cày tịch điền ở Hà Nam
? Ý nghĩa của lễ cày tịch điền
Trang 8? Hóy kể một số chớnh sỏch nụng nghiệp của nhà nước ta hiện nay mà em biết?
- Bước 4: GV nhận xét hoạt động cỏc nhóm, kết luận vấn đề:
- Nhà Lý và nhà Trần đều hết sức quan tõm và cú nhiều biện phỏp khuyến khớch nụng nghiệp phỏt triển
Hoạt động 4: c Nhận xột về tỡnh hỡnh nụng nghiệp
Bước 1: Nờu vấn đề
? Hóy trỡnh bày những nhận xột của em về kết quả sản xuất nụng nghiệp thời Lý và thời Trần sau chiến tranh? Lẫy dẫn chứng chứng minh?
? Vai trũ nền nụng nghiệp hiện nay
- Bước 2: HS suy nghĩ, trả lời
- Bước 3: Kết luận vấn đề : Nụng nghiệp phỏt triển là nền tảng để xõy dựng đất nước
ta vững mạnh dưới triều Lý - Trần
* Củng cố, hướng dõ̃n về nhà.
- Triều đại nào dới đây tiến hành khai khẩn đất hoang, đào mơng, đắp đê, phòng úng ngập, cấm giết hại trâu bò?
- So sánh nông nghiệp thời Lý với thời Đinh- Tiền Lê?
- GV củng cố lại toàn bộ nội dung tiết học
- Hướng dẫn về nhà: Chuẩn bị về tỡnh hỡnh thủ cụng nghiệp và thương nghiệp thời Lý-Trần
+ Những hỡnh ảnh liờn quan đến nội dung bài tập
+ Tỡ m hiểu về làng gốm Chu Đậu Hải Dương (Tư liệu trờn mạng internet, hỡnh ảnh liờn quan, viết đoạn thuyết trỡnh )
Tiết 2 Ngày dạy 24/11/2017
KINH TẾ THỦ CễNG NGHIỆP VÀ THƯƠNG NGHIỆP THỜI Lí - TRẦN
I Mục tiờu tiết học
1 Kiến thức:
-HS biết: Nột chớnh về tỡnh hỡnh kinh tế thủ cụng nghiệp và thương nghiệp thời
Lý - Trần
-HS hiểu: +Thời Lý một số ngành nghề thủ cụng đó phỏt triển nhưng đến thời Trần thủ cụng nghiệp nhà nước và nhõn dõn đều phỏt triển khụng ngừng và đó lập nờn cỏc làng nghề và phường nghề
+ Nội thương và ngoại thương cả 2 thời kỡ đều phỏt triển
-HS vận dụng: So sỏnh, đối chiếu để thấy được sự khỏc biệt về kinh tế thủ cụng nghiệp và thương nghiệp giữa hai triều đại
2 Kĩ năng
- Rốn cho HS kĩ năng khai thỏc kiến thức trong SGK để phõn tớch sự phỏt triển kinh tế thủ cụng nghiệp và thương nghiệp thời Lý - Trần HS biết vận dụng kiến thức
để lập bảng thống kờ về sự khỏc nhau về kinh tế giữa 2 triều đại
- Rốn kĩ năng giải quyết vấn đề liờn hệ vào thực tế
3 Thỏi độ.
- HS cú cỏi nhỡn, sự nhận thức đỳng đắn về tỡnh hỡnh kinh tế thủ cụng nghiệp
và thương nghiệp nước ta thời Lý - Trần
4 Định hướng cỏc năng lực hỡnh thành.
- Năng lực chung: Năng lực sử dụng ngụn ngữ, năng lực phỏt hiện và giải quyết vấn đề,năng lực tự học
- Năng lực chuyờn biệt: Phõn tớch, nhận xột, đỏnh giỏ tỡnh hỡnh kinh tế thủ cụng nghiệp và thương nghiệp thời Lý - Trần sau chiến tranh
Trang 9II Chuẩn bị
1 GV: Chuẩn bị tư liệu dạy học, máy chiếu
2 HS: Một số hình ảnh và bài viết về thủ công nghiẹp thời Lý - Trần
III Hoạt động dạy - học
Hoạt động 1 Kiểm tra bài cũ
- Sau cuộc kháng chiến chống Tống, Nguyên Mông nền kinh tế nông nghiệp
thời Lý- Trần đã được khôi phục và phát triển như thế nào?
- Em có nhận xét gì về tình hình nông nghiệp nước ta thời Lý? Vì sao nền nông nghiệp phát triển? Liên hệ với tình hình nông nghiệp của nước ta hiện nay?
- Kiểm tra việc chuẩn bị bài của HS
Hoạt động 2:
1 Thủ công nghiệp thời Lý - Trần
Bước 1: Giao nhiệm vụ: Chia HS thành 3 nhóm thảo luận các vấn đề vào điền vào phiếu học tập
Thủ công nghiệp thời Lý Thủ công nghiệp thời Trần Khác biệt
Bước 2: HS thảo luận, điền phiếu, lên trình bày
+ Trong quá trình HS báo cáo kết quả, GV đặt ra các câu hỏi khác thác sâu kiến thức:
- GV giảng về sự kiện tháng 2 năm 1040, vua dạy cung nữ dệt vải, phát hết gấm vóc của nước Tổng ở trong kho
? Vì sao nhà lại lại không dùng gấm vóc của nhà Tống?
- Liên hệ với khẩu hiệu " Người Việt dùng hàng Việt" hiện nay
? Vai trò của thủ công nghiệp với nền kinh tế đất nước?
Bước 3: Phân tích, kết luận vấn đề
Thủ công nghiệp thời Lý Thủ công nghiệp thời Trần Khác biệt
- Trong dân gian: nghề
chăn tằm, ươm tơ, dệt lụa,
làm đồ gốm rất phát
triển
- Nhiều ngành nghề khác
được mở rộng
- Nhiều công trình nổi
tiếng
- Trong dân gian: phổ biến và phát triển, nổi bật là nghề làm gốm, rèn sắt
- Thủ công nghiệp do nhà nước quản lý được mở rộng
- Nhiều làng nghề, phường nghề ra đời
- Thủ công nghiệp nhà Trần có bước phát triển hơn nhà
Lý, bắt đầu xuất hiện làng nghề, phường nghề
Hoạt động 3:
2 Thương nghiệp thời Lý - Trần
Bước 1: Nêu vấn đề
- GV cung cấp cho HS các sự kiện năm 1149 và 1184 trích trong Đại Việt sử kí toàn
thư
? Việc thuyền buôn nhiều nước vào trao đổi với Đại Việt thời Lý phản ánh điều gì về tình hình thương nghiệp?
? Thương nghiệp thời Trần đã phát triển như thế nào?
? Vai trò công thương nghiệp hiện nay
- Bước 2: HS suy nghĩ, trả lời
- Bước 3: Kết luận vấn đề :
Trang 10+ Thủ công nghiệp và thương nghiêp phát triển là một trong những nền tảng để xây dựng đất nước ta vững mạnh dưới triều Lý - Trần
* Củng cố: Em làm hướng dẫn viên du lịch
Bước 1: GV gọi 3 đại diện của 3 nhóm lên bốc thăm câu hỏi
- Em hãy giới thiệu đôi nét về cảng Vân Đồn thời Lý - Trần?
- Em hãy giới thiệu đôi nét về Thăng Long thời Lý - Trần?
- Em hãy giới thiệu về nghề gốm Chu Đậu quê em?
Bước 2: HS thảo luận trong nhóm, cử đại diện lên trình bày
- Các nhóm khác nhận xét
- Bước 3 GV nhận xét, kết luận.
- GV chiếu một thước phim về gốm Chu Đậu, giới thiệu về làng gốm
- Gv cho HS liên hệ về bài học giữ gìn di sản
* Hướng dẫn về nhà
- Học thuộc bài
- Tìm tư liệu liên quan đến xã hội thời Lý-Trần Tập vẽ sơ đồ về các tầng lớp xã hội
Tiết 3 Ngày dạy 27/11/2017
XÃ HỘI THỜI LÝ - TRẦN
I Mục tiêu tiết học
1 Kiến thức:
-HS biết: Những nét chính về tình hình xã hội thời Lý - Trần sau chiến tranh -HS hiểu: Sự phân hóa trong xã hội ngày càng sâu sắc đặc biệt dưới thời Trần -HS vận dụng: Biết vận dụng kiến thức đã học liên hệ với xã hội ngày nay để thấy xã hội ngày càng phân hóa sâu sắc
2 Kĩ năng
- Rèn cho HS kĩ năng tư duy, phân tích, tổng hợp
- Rèn kỹ năng khai thác tư liệu lịch sử, các sơ đồ, bảng biểu để tìm ra nội dung bài học
3 Thái độ.
Học sinh nhận thức được vị trí, vai trò của các giai cấp trong xã hội thời Lý -Trần và liên hệ với ngày nay
4 Định hướng các năng lực hình thành.
- Năng lực chung: Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề,năng lực tự học
- Năng lực chuyên biệt: Phân tích, nhận xét, đánh giá tình hình các giai cấp, tầng lớp trong xã hội thời Lý - Trần từ đó rút ra nét khác biệt trong xã hội thời Trần
so với thời Lý
II Chuẩn bị
1 GV: Tư liệu liên aun đến bài học Máy chiếu
2 HS: Vẽ sơ đồ theo yêu cầu của GV, chuẩn bị bài thuyết trình
III Hoạt động dạy học
Hoạt động 1 Kiểm tra bài cũ, sự chuẩn bị của HS
- Trình bày sự phát triển kinh tế thủ công nghiệp và thương nghiệp thời Lý-Trần và so sánh với thời Đinh- Tiền Lê?
- Giới thiệu về một làng nghề thủ công mà em biết
- GV kiểm trá sự chuẩn bị bài về nhà của HS
Hoạt động 2: Tìm hiểu nội dung bài học