TÀI LIỆU THAM KHẢO TỔNG hợp NHỮNG vấn đề về CHỦ NGHĨA xã hội QUA các tác PHẨM KINH điển của c mác, PH ĂNG GHEN và v i lên NIN

Cuộc cách mạng công nghiệp ở nước Anh đang bước vào giai đoạn phát triển cuối cùng, những mâu thuẫn của xã hội đã bộc lộ, cách mạng công nghiệp đã làm cho giai cấp vô sản và tư sản ra đời. Khủng hoảng kinh tế theo chu kỳ và thất nghiệp đã xảy ra. Trong xã hội mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản đã hình thành và ngày càng phát triển gay gắt. Cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản chống giai cấp tư sản đã nổ ra dưới nhiều hình thức khác nhau từ thấp đến cao. Phong trào Hiến chương thời kỳ này đã chuyển sang giai đoạn thứ hai (18421845).

VẤN ĐỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC TRONG MỘT SỐ

TÁC PHẨM CỦA C.MÁC VÀ PH.ĂNGGHEN

Tác phẩm TÌNH CẢNH CỦA GIAI CẤP LAO ĐỘNG Ở ANH 1

I HOÀN CẢNH RA ĐỜI, BỐ CỤC VÀ TƯ TƯỞNG CƠ BẢN CỦATÁC PHẨM

1 Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm

Cuộc cách mạng công nghiệp ở nước Anh đang bước vào giai đoạn pháttriển cuối cùng, những mâu thuẫn của xã hội đã bộc lộ, cách mạng công nghiệp

đã làm cho giai cấp vô sản và tư sản ra đời Khủng hoảng kinh tế theo chu kỳ vàthất nghiệp đã xảy ra Trong xã hội mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vôsản đã hình thành và ngày càng phát triển gay gắt Cuộc đấu tranh của giai cấp

vô sản chống giai cấp tư sản đã nổ ra dưới nhiều hình thức khác nhau từ thấp đếncao Phong trào Hiến chương thời kỳ này đã chuyển sang giai đoạn thứ hai(1842-1845) Trải qua đấu tranh, giai cấp công nhân đã được tập dượt, thửthách, giai cấp công nhân đã tham gia một cách tích cực và lôi kéo đông đảoquần chúng lao động tham gia Đó là hình thức đấu tranh của toàn bộ giai cấpcông nhân Anh chống lại giai cấp tư sản Phong trào đấu tranh xuất hiệnnhững tổ chức của mình - Đồng minh những người dân chủ anh em, đượcPh.Ăngghen gọi là một tổ chức chính trị đầu tiên - tổ chức những người tiêntiến trong giai cấp công nhân và đã thể hiện tinh thần quốc tế vô sản rất cao.Đặc điểm của phong trào công nhân Anh lúc này vẫn còn chịu ảnh hưởng củachủ nghĩa xã hội không tưởng, nhất là tư tưởng của Ôoen người nước Anh

Đó là tư tưởng bình quân và chủ trương đấu tranh bằng con đường nghịtrường, nên không tránh khỏi những hạn chế và chưa nâng cao được ý thứcchính trị của quần chúng, còn nặng về đấu tranh kinh tế, dân sinh là chính vàchưa đi tới xoá bỏ chế độ cũ

Ph.Ăng ghen viết tác phẩm “Tình cảnh của giai cấp lao động ở Anh” ở

Bácmên từ tháng 9 năm 1844 đến tháng 3 năm 1845 Cuốn sách xuất bản lầnđầu bằng tiếng Đức ở Lai-pxichs năm 1845 Bản in lần thứ hai bằng tiếng

Đức ra mắt năm 1892.

2 Bố cục và tư tưởng cơ bản của tác phẩm

a Bố cục cơ bản của tác phẩm

Tác phẩm gồm lời tựa, lời mở đầu và 10 phần như sau:

Lời tựa, Ph.Ăngghen giới thiệu xuất xứ của tác phẩm Tình cảnh củagiai cấp lao động ở Anh

Lời mở đầu, Ph.Ăngghen trình bày sự phát triển công nghiệp Anh.Giai cấp vô sản công nghiệp, Ph.Ăngghen trình bày các bộ phận khácnhau của giai cấp vô sản theo trình tự phát sinh của chúng

Những thành phố lớn, Ph.Ăngghen trình bày sự phát triển những thànhphố lớn và ảnh hưởng đến người lao động, giai cấp vô sản

Cạnh tranh, Ph.Ăngghen phân tích cạnh tranh là một trong nhữngnguyên nhân ra đời giai cấp vô sản

Sự nhập cư của người Ai - rơ – len, Ph.Ăngghen trình bày nguyên nhân

và hậu quả của sự nhập cư

Kết luận, Ph.Ăngghen rút ra những kết luận từ những sự kiện về điềukiện sinh sống của giai cấp công nhân ở các thành phố của Anh

Những ngành lao động khác, Ph.Ăngghen khảo sát chế độ công xưởng

đã thâm nhập các ngành lao động khác và trong số những ngành ấy, thì mỗingành còn có những đặc điểm gì

Phong trào công nhân, Ph.Ăngghen trình bày các hình thức đấu tranh củagiai cấp vô sản

Giai cấp vô sản công nghiệp mỏ, Ph.Ăngghen thống kê giai cấp côngnhân mỏ và tình cảnh công nhân mỏ

Giai cấp vô sản nông nghiệp, Ph.Ăngghen trình bày tình cảnh giai cấp

vô sản trong nông nghiệp

Thái độ của giai cấp tư sản đối với giai cấp vô sản, Ph.Ăngghen phảnánh sự truỵ lạc, thối nát của giai cấp tư sản, sự bóc lột của giai cấp tư sản đốivới giai cấp vô sản

b Tư tưởng cơ bản của tác phẩm

Sự ra đời và phát triển của cách mạng công nghiệp và hậu quả củanó; sự hình thành giai cấp công nhân Anh; khẳng định thắng lợi của cáchmạng vô sản và sự sụp đổ của chủ nghĩa tư bản là một tất yếu

II VẤN ĐỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC TRONG TÁC PHẨM

1 Sự ra đời giai cấp vô sản

Khi chưa dùng máy móc thì hoạt động sản xuất và cuộc sống của

người lao động Anh tầm thường và ấm cúng Công ăn việc làm của ngườicông nhân bình ổn Về tinh thần họ thoải mái, có nghỉ ngơi và tham gia cáchoạt động vui chơi giải trí Nhưng cuộc sống của họ tách rời thành thị, ngườigià không bao giờ bước chân lên thành phố Trật tự xã hội nghiêm ngặt, rất ítcác tệ nạn xã hội Về văn hoá người lao động thì còn thấp, hiếm người biết đọc,biết viết, họ chỉ đi nhà thờ rất đều Giáo dục con cái ngay trong gia đình, con cáiphục tùng cha mẹ và quan hệ cha mẹ - con cái theo kiểu gia trưởng Thanh niênnam nữ sống với bạn bè hồn nhiên, mơ mộng cho đến khi xây dựng gia đình Họkhông làm chính trị, không hoạt động âm mưu Nhưng về mặt tinh thần họ chỉsống vì những lợi ích nhỏ mọn của bản thân, vì cái khung cửi, vì mảnh vườncỏn con và không biết gì đền những phong trào mạnh mẽ đang lôi cuốn toànthể loài người ở bên ngoài xóm làng của họ

Quá trình hình thành và phát triển cách mạng công nghiệp ở Anh vàmột số nước châu Âu đã tạo ra lực lượng sản xuất rất lớn Cơ cấu ngành nghề

có sự phát triển, máy hơi nước được cải tiến và được áp dụng ngày càng nhiềuvào sản xuất, từ đó thúc đẩy các ngành khác phát triển như công nghiệp bông,dệt kim bít tất, nghề làm đăng ten, nghề làm len, khai khoáng, làm đồ dùngkim loại và ngành thương mại

Sự phát triển của công nghiệp đã làm cho cơ cấu giai cấp thay đổiphức tạp hơn, dân cư tập trung, công nhân vào làm việc trong nhiều ngànhnghề khác nhau, số lượng ngày càng tăng Ph.Ăngghen viết: “Chúng ta thấyviệc sử dụng máy móc đã dẫn đến sự ra đời của giai cấp vô sản như thế nào.Công nghiệp mở mang nhanh chóng đòi hỏi phải có bàn tay công nhân; tiềnlương tăng lên và do đó từng đám lao động từ các khu nông nghiệp lũ lượtkéo ra thành thị Dân số tăng lên nhanh chóng lạ thường, và hầu hết số dântăng đó là thuộc về giai cấp công nhân”1

Cùng với phát triển của cách mạng công nghiệp, giai cấp tiểu tư sảncũng ngày càng đông và luôn có sự biến đổi Họ là những người sản xuất nhỏ

bị phá sản và có xu hướng phân tách thành các giai cấp khác nhau trong xãhội Một bộ phận rất nhỏ trở thành những tư sản; một bộ phận đông đảo trở

1 Sđd, tr.348-349

thành bần cùng, một số bị phá sản rơi xuống nhóm những người vô sản.

2 Tính tất yếu của cách mạng vô sản và hình thức đấu tranh của giai cấp vô sản Anh

Do được hình thành từ những người không có tư liệu sản xuất, để sống

họ phải bán sức lao động cho nhà tư bản, nên điều kiện sinh hoạt của côngnhân Anh là hết sức thiếu thốn, cùng cực mà nguyên nhân chủ yếu đều do chế

độ tư hữu tư bản sinh ra Ph.Ăngghen viết: “Không một ai quan tâm đến anhta; một khi bị xô đẩy vào dòng xoáy dồn dập ấy, anh ta phải biết cách tìm lấyđường mà thoát Nếu anh ta may mắn có được việc làm, nghĩa là nếu giai cấp

tư sản ban cho anh ta cái đặc ân là dùng anh ta để làm giàu, thì anh ta sẽ cóđược đồng lương chỉ vừa suýt soát đủ để giữ cho phần hồn khỏi lìa thân xác;nếu không kiếm được việc làm, thì anh có thế đi ăn cắp, nếu không sợ cảnhsát, hoặc chết đói, còn cảnh sát chỉ muốn làm thế nào để anh ta chết một cách

im lặng, không làm phiền đến giai cấp tư sản”1

Nơi ở của giai cấp công nhân, họ sống tập trung ở các ổ dân nghèo.Mỗi thành phố lớn đều có một hoặc nhiều khu nhà ổ chuột là nơi giai cấplao động sống chen chúc Các khu nhà ổ chuột trong tất cả các thành phốcủa Anh đều giống hệt nhau; đấy là những căn nhà tồi tàn nhất trong nhữngcăn nhà tồi tàn, thường là những dãy nhà gạch một hai tầng, hầu hết đượcxếp đặt lộn xộn, phần lớn đều có nhà hầm để ở Những căn nhà nhỏ ấy chỉ

có ba bốn phòng và một bếp và được xây dựng ở khắp đất Anh Đường phố

ở đây cũng thường không được lát nên thường là bẩn thỉu, có nhiều ổ gà,đầy rác rưởi và xác sinh vật, không có cống rãnh thoát nước, nhưng ngượclại, thường xuyên có nhiều vũng nước hôi thối; không khí khó lưu thông,dây phơi quần áo chằng chịt với những bộ quần áo rách nát Ph.Ăngghenviết: “Các khu nhà ổ chuột, họ sống lẫn lộn với cả kẻ cắp, bọn lang thang.…Không những thế họ còn bị những kẻ bóc lột tìm mọi cách để vơ vét thêm.Các quán trọ người ta tha hồ nhồi nhét vào đó bao nhiêu người cũng được bất

kể già, trẻ, trai, gái, khoẻ hay ốm”2; nhiều người không có tiền thuê nhà, chỗnào nằm được là chỗ ngủ: trong những lối đi, dưới gầm cầu, hoặc ở xó xỉnh nào

mà cảnh sát hoặc chủ nhà không xua đuổi

1 Sđd, tr.360-361

2 Sđd, tr.369-370

Về mặc, đa số công nhân đều ăn mặc hết sức tồi tệ, nhất là ở nơi có khíhậu ẩm ướt và lạnh giá như nước Anh, người công nhân không có quyền chủđộng về điều đó, ngay bản thân công nhân dệt làm ra len dạ, vải, nhưng không

hề có một sợi len để treo trên mình Quần áo của họ chỉ là những mớ rẻ ráchnhiều khi không còn chỗ để vá, phần lớn công nhân đi chân không, không cógiày, dép

Về ăn, lại càng cùng cực luôn bị lừa gạt, bớt xén và ngày càng khổ cực

hơn

Nguyên nhân của tình trạng trên là do chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩasinh ra; bên cạnh đó quy luật cạnh tranh tư bản chủ nghĩa ở Anh lúc này đãbiểu hiện đầy đủ nhất Khủng khoảng kinh tế luôn là nguy cơ đe doạ chínhbản thân chế độ tư bản, nhưng nó cũng làm cho công ăn, việc làm của côngnhân ngày một khó khăn; thất nghiệp là nguyên nhân trực tiếp của đời sốngkhốn cùng của những người công nhân Ph.Ăngghen khẳng định: “Do sự cạnhtranh giữa những công nhân với nhau làm cho năng suất lao động của mỗingười đạt tới mức cao nhất, do sự phân công, do sự sử dụng máy móc và lợidụng các lực lượng thiên nhiên, tất cả những cái đó làm cho nhiều công nhânkhông có việc làm Những người thất nghiệp ấy ra khỏi thị trường; họ khôngthể mua gì được; số hàng hoá trước kia họ cần mua bây giờ không ai cần nữa;đến lượt những công nhân trước đây chế tạo các hàng hoá đấy cũng trở thànhthất nghiệp”1

Đời sống vô cùng khổ cực đã làm cho mâu thuẫn giữa giai cấp vô sảnvới giai cấp tư sản ngày càng sâu sắc Sự đối lập về lợi ích, tất yếu phải đượcgiải quyết bằng cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân thông qua cuộc cáchmạng vô sản do giai cấp công nhân tiến hành Đây là con đường duy nhất đúngđắn để công nhân thoát khỏi sự áp bức bóc lột của giai cấp tư sản Cuộc cáchmạng ấy phải được tiến hành bằng cách mạng bạo lực, điều đó hoàn toàn kháchẳn với chủ nghĩa xã hội không tưởng Ph.Ăngghen đã chỉ rõ sự phân hoá giaicấp ngày càng gay gắt, tinh thần phản kháng ngày càng ăn sâu vào lòng ngườicông nhân, sự căm phẫn càng tăng, những cuộc xung đột cá biệt kiểu du kíchđang mở rộng thành những cuộc chiến đấu lớn hơn và tin tưởng rằng sự thắnglợi của cách mạng vô sản là một tất yếu Ph.Ăngghen viết: “Những người đã

1 Sđd, tr.429

chịu đựng mọi đau khổ để bẻ gãy sự phản kháng của một tên tư sản độc nhất,những người ấy có thể bẻ gãy lực lượng của toàn bộ giai cấp tư sản”1 vàPh.Ăngghen đã khẳng định: “Cách mạng là không thể tránh khỏi, muốn tìm lốithoát hoà bình trong tình hình đang hình thành thì đã quá muộn”2

Sự phản kháng của giai cấp vô sản đối với giai cấp tư sản đã nổ ra và

đã trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, bằng nhiều hình thức phong phú, đadạng, phát triển từ thấp đến cao, đó là:

- Hình thức phạm tội – là hình thức xuất hiện sớm nhất, thô sơ nhất vàkém hiệu quả nhất

Nguyên nhân là do tình trạng quá khổ cực của người lao động, còn chủ

tư bản lại quá sướng Công nhân phải sống nghèo khổ, bần cùng mà lại thấyđời sống của kẻ khác khá hơn mình; anh ta không hiểu tại sao chính anh ta làngười lao động cho xã hội nhiều hơn bọn nhà giàu ăn không ngồi rồi, mà lạiphải chịu thiếu thốn như thế Phải chăng sự quẫn bách lại thắng lòng tôn trọngquyền sở hữu cổ truyền của anh ta, cho nên anh ta ăn cắp Cùng với sự pháttriển của công nghiệp, những vụ phạm tội ngày càng tăng lên, con số người bịbắt hàng năm tăng lên theo tỉ lệ đều đặn với số kiện bông được chế tạo

- Đập phá máy móc: là hình thức đấu tranh tự phát của những ngườicông nhân chưa có tổ chức Họ cho rằng máy móc là nguyên nhân làm chođời sống của họ trở nên khó khăn, khổ cực

- Tổ chức ra các công đoàn để bãi công: là một bước phát triển lớntrong quá trình đấu tranh của giai cấp công nhân Giai cấp công nhân đã có tổchức của mình, tập hợp lực lượng tạo tính thống nhất trong đội ngũ, khắcphục biểu hiện chia rẽ bè phái, đấu tranh chỉ vì mục tiêu trước mắt Bãi công

là hình thức có hiệu quả nhất trong các hình thức đấu tranh từ trước đến naycủa công nhân Anh Từ trong đấu tranh bãi công là trường học thực tiễn rènluyện giai cấp công nhân để đi đến những hình thức đấu tranh cao hơn, rènluyện về tổ chức tập hợp lực lượng để đấu tranh chống giai cấp tư sản

3 Kết hợp phong trào công nhân với chủ nghĩa xã hội

Nghiên cứu phong trào công nhân Ph.Ăngghen đã chỉ rõ: “bản chất

1 Sđd, tr.608

2 Sđd, tr.696-697

phong trào Hiến chương là một hiện tượng có tính chất xã hội”1 Thực sự nótrở thành phong trào độc lập Từ thực tiễn ấy Ph.Ăngghen rút ra là phải gắnliền phong trào công nhân với lý luận chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa xã hội phảitrở thành mục tiêu của cuộc đấu tranh chính trị của giai cấp công nhân chứkhông phải là những mơ tưởng hão huyền Tính thống nhất phong trào côngnhân với lý luận chủ nghĩa xã hội là nhu cầu khách quan đảm bảo cho phongtrào thắng lợi Ph.Ăngghen khẳng định: “Chỉ khi nào thực hiện được điểm ấythì giai cấp công nhân mới thực sự trở thành chủ nhân của nước Anh”2 Quátrình hình thành phát triển của phong trào công nhân Anh, những cuộc đấutranh chính trị với thắng lợi tạm thời, ngắn ngủi và cả những thất bại rất cầnphải tiếp nhận lý luận chủ nghĩa xã hội Về điểm này Ph.Ăngghen nói rằng:phong trào Hiến chương đã tiến dần đến chủ nghĩa xã hội Tuy nhiên, lịch sửnước Anh những năm 40 của thế kỷ XIX tư tưởng xã hội chủ nghĩa vẫn táchrời phong trào Hiến chương.

Ph.Ăngghen đã chỉ rõ tính chất không tưởng, những hạn chế lịch sử của

tư tưởng xã hội chủ nghĩa ở Anh mà tiêu biểu là Ôoen thực sự chưa phù hợpvới mục tiêu của phong trào công nhân Ph.Ăngghen phân tích: “Trong bốicảnh nước Anh như vậy chủ nghĩa xã hội, trong hình thức hiện tại của nó,quyết không thể thành tài sản chung của giai cấp công nhân; muốn thế nó phải

hạ thấp trình độ của mình và tạm thời trở về với quan điểm của phái Hiếnchương”3 Trong khi đó thì giai cấp tư sản có những trường học nhằm tuyêntruyền lôi kéo công nhân về phía họ Công nhân đã không quan tâm đến điều

đó, họ đến những phòng đọc sách vô sản và cùng nhau thảo luận, họ muốnđược tiếp nhận chủ nghĩa xã hội Những đoàn viên công đoàn tự bỏ tiền đểlập trường học, phòng đọc với mục đích nâng cao tri thức cho công nhân Ởđây trẻ con được tiếp thu giáo dục thuần tuý vô sản, thoát khỏi mọi ảnh hưởng

tư sản, và trong các phòng đọc sách báo chỉ có, hoặc hầu như chỉ có những sáchbáo vô sản Giai cấp vô sản đã đoạn tuyệt dần ảnh hưởng của giai cấp tư sản Họ

đã dịch sách của các nhà duy vật Pháp để truyền bá cho giai cấp vô sản Từ đây,phong trào công nhân phải gắn liền với lý luận chủ nghĩa xã hội và trở thành mộtnhu cầu cấp thiết, một yếu tố không thể thiếu được để làm cho phong trào công

11 Sđd, tr.650

2 Sđd, tr.624

3 Sđd, tr.628

nhân phát triển thực sự tự giác.

Trong điều kiện như vậy, thì khi lý luận thâm nhập vào phong tràocông nhân sẽ giúp cho công nhân có hành động tự giác, cách mạng nhất định

sẽ diễn ra Ph.Ăngghen nhận định: “Giai cấp vô sản càng tiếp thu tư tưởng xãhội chủ nghĩa và chủ nghĩa cộng sản thì cách mạng sẽ càng ít đổ máu, báo thù

và tàn khốc”1 Lý luận chủ nghĩa xã hội gắn liền với phong trào công nhân sẽ

là điều kiện quy định mục tiêu, tính chất, phương pháp đấu tranh của giai cấpcông nhân và của cuộc cách mạng vô sản sẽ diễn ra trong tương lai gần

III Ý NGHĨA CỦA TÁC PHẨM

Thông qua tác phẩm này cho chúng ta hiểu đúng về bản chất giai cấp tưsản Anh nói riêng và giai cấp tư sản trên thế giới nói chung, hiểu được đờisống khốn cùng của giai cấp công nhân trong chế độ tư bản lúc bấy giờ Tácphẩm còn mang một ý nghĩa lịch sử sâu sắc góp phần thức tỉnh ý thức đấutranh của công nhân Anh và giai cấp công nhân toàn thế giới

Tác phẩm cho ta thấy chủ nghĩa xã hội không phải là một thứ lý thuyếttách rời phong trào công nhân, mà nó luôn được xuất phát từ chính phongtrào, thông qua phong trào công nhân chính là mảnh đất hiện thực để hìnhthành nên chủ nghĩa Mác

Nghiên cứu tác phẩm “Tình cảnh của giai cấp lao động ở Anh” là cơ sở

để nhận thức về đời sống của giai cấp công nhân các nước tư bản hiện nay, tuy

có được cải thiện về đời sống và điều kiện làm việc, song nó là kết quả của chínhquá trình đấu tranh của bản thân giai cấp công nhân đã giành được, nhưng trướcmắt họ, mọi nguy cơ của nền công nghiệp hiện đại tạo ra vẫn còn: đó là sự cạnhtranh giữa những người công nhân, thất nghiệp, mất việc làm vẫn là một thực tếchưa hề được giải quyết một cách triệt để, cần phải tiếp tục đấu tranh làm cáchmạng để xoá bỏ hoàn toàn chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa

Tác phẩm TUYÊN NGÔN CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN 

1 Sđd, tr 697

C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, H, 2002, tr.591 – 646

I HOÀN CẢNH RA ĐỜI, BỐ CỤC VÀ TƯ TƯỞNG CƠ BẢN CỦATÁC PHẨM

1 Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm

a Điều kiện về kinh tế - xã hội và tư tưởng

Đầu thế kỷ XIX, cuộc cách mạng công nghiệp cơ bản đã hoàn thành ởAnh và một số nước châu Âu Phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa pháttriển mạnh đã làm mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuấttrong xã hội tư bản ngày càng gay gắt Cùng với sự phát triển của nền đạicông nghiệp, cấp vô sản hiện đại cũng đã được ra đời và sớm bước lên vũ đàiđấu tranh chống lại giai cấp tư sản Tiêu biểu là những cuộc đấu tranh củacông nhân dệt ở thành phố Ly-ông (Pháp) năm 1831-1834; cuộc nổi dậy củacông nhân dệt vùng Xilêdi (Đức) năm 1844 và phong trào Hiến chương diễn

ra ở nước Anh kéo dài hơn 10 năm (1835 - 1848) với khẩu hiệu đòi “Cải cách

chế độ bầu cử” Tuy các cuộc đấu tranh đều thất bại, nhưng ý thức chính trị

của giai cấp công nhân đã bắt đầu được hình thành đó là đấu tranh xoá bỏ chế

độ tư hữu tư bản để xây dựng một xã hội mới

Trong những năm đầu thế kỷ XIX, khoa học tự nhiên cũng có sự pháttriển mạnh, nhiều phát minh mới có tính vạch thời đại xuất hiện đã cung cấpnhững tri thức mới cho nhân loại trong nhận thức và cải tạo thế giới như:Định luật bảo toàn và chuyển hoá năng lượng của Mayer; thuyết tế bào củaSlâyđen và Svan và thuyết tiến hoá của Đác Uyn Những thành tựu trên đã

mở ra cho nhân loại những nhận thức mới về thế giới tự nhiên; đồng thờigiúp cho C.Mác và Ph.Ăngghen có tư duy đúng đắn trong quá trình nhậnthức và các hoạt động thực tiễn sau này

Về tư tưởng lý luận thời kỳ này cũng có sự phát triển rực rỡ, tiêu biểu

là chủ nghĩa duy vật của Phoi-ơ-bắc và phép biện chứng của Hêghen Các tràolưu chủ nghĩa xã hội không tưởng và chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phánphát triển đến đỉnh cao ở Pháp Tuy nhiên, những trào lưu chủ nghĩa xã hộikhông tưởng có những hạn chế rất cơ bản là không giải thích được bản chất củachế độ xã hội đương thời; chưa vạch ra được quy luật vận động phát triển của xãhội, nhất là từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội; chưa nhận thấy vai trò, sứmệnh lịch sử của giai cấp công nhân Những hạn chế này đã không đáp ứngđược yêu cầu đấu tranh của giai cấp công nhân, thậm chí còn kìm hãm sự phát

triển của phong trào Như vậy, thực tiễn phong trào công nhân trong thời kỳnày đang đòi hỏi cấp bách phải có một lý luận tiền phong soi đường.

b Hoạt động của C.Mác và Ph.Ăngghen dẫn đến sự ra đời của tác phẩm

Sự ra đời tác phẩm “Tuyên ngôn của đảng cộng sản” luôn gắn liền với

những hoạt động lý luận và thực tiễn của của C.Mác và Ph.Ăngghen vào giữa

những năm 40 của thế kỷ XIX, trực tiếp là việc cải tổ tổ chức“Đồng minh

những người chính nghĩa” thành “Đồng minh những người cộng sản”

Ở châu Âu vào thời kỳ này đã xuất hiện nhiều tổ chức của giai cấpcông nhân và một trong những tổ chức được C.Mác và Ph.Ăngghen quan tâm

nhiều hơn là “Liên đoàn những người chính nghĩa” được thành lập năm 1836

tại Pari Đây là một tổ chức mang tính quốc tế bao gồm những đại diện tiêntiến của giai cấp công nhân ở nhiều quốc gia đang sống lưu vong ở nước

Pháp Sau khi ra đời tổ chức “Liên đoàn những người chính nghĩa” luôn chịu

nhiều ảnh hưởng của tư tưởng chủ nghĩa xã hội không tưởng của Vaitơlinh

Do có những hoạt động vượt ra khỏi khuôn khổ của pháp luật, nên năm 1839

tổ chức này bị trục xuất khỏi nước Pháp phải chuyển trụ sở sang nước Anh đểtiếp tục hoạt động và kết nạp thêm nhiều đại biểu công nhân của những nướckhác nhau

Bằng thiên tài về trí tuệ và hoạt động thực tiễn tích cực trong phongtrào công nhân, uy tín của C.Mác và Ph.Ăngghen đã nhanh chóng lan rộng và

có ảnh hưởng lớn đến phong trào công nhân Vì vậy, đầu năm 1847 tổ chức

“Đồng minh những người chính nghĩa” đã cử đại diện là Giôdép Môn đến

gặp và mời C.Mác và Ph.Ăngghen tham gia Hai ông đã đồng ý tham gia vào

tổ chức với điều kiện tổ chức này cần phải được cải tổ

Vào tháng 6/1847, tổ chức “Đồng minh những người chính nghĩa” đã tổ

chức Đại hội I ở Luân Đôn Việc cải tổ đã được C.Mác và Ph.Ăngghen tiến

hành với những nội dung: Đổi tên tổ chức từ “Đồng minh những người chính

nghĩa” thành “Đồng minh những người cộng sản”; đổi khẩu hiệu chiến lược

của tổ chức từ “mọi người đều là anh em” thành “vô sản tất cả các nước liên

hiệp lại”; thành lập cơ quan báo chí và ra dự thảo điều lệ mới của Đại hội Sự

thành công của C.Mác và Ph.Ăngghen trong việc cải tổ tổ chức “Đồng minh

những người chính nghĩa” thành “Đồng minh những người cộng sản” đã đánh

dấu sự ra đời chính Đảng đầu tiên của giai cấp vô sản và mở đầu cho quá trình

kết hợp giữa chủ nghĩa Mác với phong trào công nhân

Đại hội II của tổ chức “Đồng minh những người cộng sản” tiếp tục

được tiến hành vào cuối tháng 11 đầu tháng 12/1847 ở Luân Đôn Cả C.Mác

và Ph.Ăngghen đã tham gia xây dựng bản điều lệ chính thức của Đại hội Quatranh luận sôi nổi, Đại hội đã nhất trí giao cho C.Mác và Ph.Ăngghen hoàn

chỉnh cương lĩnh của Đại hội Lúc đầu tác phẩm được mang tên “Những

nguyên lý của chủ nghĩa cộng sản” được trình bày dưới dạng 25 câu hỏi –

đáp, sau đó tiếp tục được hai ông hoàn chỉnh thành “Tuyên ngôn của đảng

cộng sản” và được Ban chấp hành thông qua Tác phẩm này được công bố lần

đầu vào tháng 2/1848 tại Luân Đôn của nước Anh và sau đó được tái bảnnhiều lần bằng các tiếng Đức, Anh, Nga, Tây Ban Nha, Đan Mạch… và pháthành ở nhiều nước châu Âu

2 Bố cục và tư tưởng cơ bản của tác phẩm

a Bố cục của tác phẩm

Tác phẩm được kết cấu gồm phần mở đầu và 4 chương

Phần mở đầu (lời tựa) được viết rất nhiều lần khác nhau để luận giải

về lý do viết tác phẩm và những nội dung cần bổ sung cho tác phẩm

Chương I: Những người tư sản và những người vô sản Trong chương

này, C.Mác và Ph.Ăngghen đã luận giải về sự ra đời, vai trò tiến bộ trong lịch

sử và con đường diệt vong tất yếu của giai cấp tư sản; trên cơ sở đó các ôngcũng chỉ rõ quá trình ra đời và sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản là đấu tranhlật đổ sự thống trị của giai cấp tư sản, xây dựng thành công xã hội cộng sản

Chương II: Những người vô sản và những người cộng sản Luận giải

sự khác nhau giữa những người cộng sản với những người vô sản và vai tròcủa đảng cộng sản đối với phong trào công nhân

Chương III: Văn học xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa C.Mác

và Ph.Ăngghen chỉ rõ bản chất của những trào lưu tư tưởng không tưởngtrong lịch sử làm cơ sở phân biệt sự khác nhau về chất của các loại tư tưởng

xã hội chủ nghĩa với chủ nghĩa xã hội khoa học

Chương IV: Thái độ của những người cộng sản đối với các đảng đối lập Chỉ rõ quan điểm, thái độ của những người cộng sản với những đảng phái

khác trong cuộc đấu tranh lật đổ chủ nghĩa tư bản, xây dựng thành công chủnghĩa cộng sản

b Tư tưởng cơ bản của tác phẩm

Tác phẩm luận giải những cơ sở lý luận, thực tiễn sứ mệnh lịch sử củagiai cấp công nhân, cùng với những con đường, điều kiện, biện pháp để giaicấp công nhân thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình; đồng thời đấu tranh phêphán với những trào lưu chủ nghĩa xã hội không tưởng bảo thủ và những quanđiểm phản động của giai cấp tư sản

II VẤN ĐỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC TRONG TÁC PHẨM

1 Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Từ sự phân tích lôgíc, khoa học về quy luật phát triển của các hình tháikinh tế - xã hội trong lịch sử, C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ rõ sự ra đời củagiai cấp tư sản cũng là sản phẩm của một quá trình phát triển của lịch sử Giaicấp tư sản ra đời từ tầng lớp thị dân, thành phố thời kỳ trung cổ, là nhữngngười trao đổi buôn bán hàng hoá Để buôn bán có lời phải đầu tư sản xuất,

đó là nguồn gốc của sự ra đời sản xuất hàng hoá Giai cấp tư sản ra đời vàphát triển luôn gắn liền với sự phát triển của những điều kiện kinh tế - xã hộitheo những nấc thang nhất định

Khi mới ra đời, giai cấp tư sản đã có vai trò hết sức tiến bộ trong lịch sử

là làm cuộc cách mạng lật đổ chế độ phong kiến, giành quyền thống trị Saukhi giành được chính quyền, giai cấp tư sản đã xoá bỏ quan hệ sản xuất phongkiến, thiết lập quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, mở đường cho lực lượng sảnxuất phát triển Chưa đầy một thế kỷ, giai cấp tư sản đã tạo ra bước nhảy vọtlớn về lực lượng sản xuất, về khả năng sản xuất hàng hoá và thiết lập nền dânchủ tư sản, so với chế độ quân chủ thì đó là một tiến bộ rất lớn trong lịch sử:

“Giai cấp tư sản trong quá trình thống trị giai cấp chưa đầy một thế kỷ, đã tạo

ra những lực lượng sản xuất nhiều hơn và đồ sộ hơn lực lượng sản xuất củatất cả các thế hệ trước kia gộp lại”1

Tuy nhiên, vốn bản chất là một giai cấp tư hữu và bóc lột, nên vai tròcách mạng của giai cấp tư sản bị hạn chế ngay từ khi nó ra đời Sự tiến bộ lịch

sử của những cuộc cách mạng tư sản tạo ra không phải do công lao của riênggiai cấp tư sản, mà trước hết và chủ yếu là do quần chúng nhân dân lao động,đặc biệt khi thiết lập được quyền thống trị, giai cấp tư sản bóc lột giai cấpcông nhân và nhân dân lao động hết sức tinh vi và xảo quyệt C.Mác và

1 Sđd, tr.603.

Ph.Ăngghen đã chỉ rõ trong quá trình phát triển, giai cấp tư sản luôn tìm mọicách để cách mạng hoá tư liệu sản xuất Điều đó, một mặt làm cho giai cấp tưsản thu được nhiều lợi nhuận và phát triển nhanh chóng, mặt khác nó cũngđưa giai cấp tư sản đến chỗ diệt vong Giai cấp tư sản càng đầu tư sản xuất baonhiêu thì mâu thuẫn giai cấp càng sâu sắc bấy nhiêu Nền tảng đại công nghiệpchính là yếu tố phá sập chủ nghĩa tư bản, thắng lợi của giai cấp vô sản và sựsụp đổ của giai cấp tư sản là tất yếu như nhau.

Các ông đã kết luận giai cấp tư sản không những đã rèn vũ khí sẽ giếtmình, tức là nền đại công nghiệp, mà nó còn tạo ra những người công nhânhiện đại - những người vô sản Giai cấp vô sản hiện đại ra đời cùng với sự rađời của nền đại công nghiệp tư bản chủ nghĩa: “Tất cả các giai cấp khác đềusuy tàn và tiêu vong cùng với sự phát triển của đại công nghiệp, còn giai cấp

vô sản lại là sản phẩm của bản thân nền đại công nghiệp”1 Khi nền đại côngnghiệp tư bản chủ nghĩa phát triển, giai cấp vô sản cũng phát triển cả về số vàchất lượng: “Nhưng sự phát triển của công nghiệp không những làm tăngthêm số người vô sản mà còn tập hợp họ lại thành những khối quần chúng lớnhơn, lực lượng của những người vô sản tăng thêm và họ thấy rõ lực lượng củamình hơn”2

C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ rõ giai cấp vô sản là đại biểu của phươngthức sản xuất mới, tiến bộ; là giai cấp luôn có tinh thần cách mạng triệt đểnhất: “Trong tất cả các giai cấp hiện đang đối lập với giai cấp tư sản thì chỉ cógiai cấp vô sản là giai cấp thực sự cách mạng”3 Bên cạnh đó, giai cấp vô sản

có bản chất quốc tế, nên sẽ có khả năng đoàn kết giai cấp và nhân dân laođộng trong cuộc đấu tranh lật đổ chủ nghĩa tư bản xây dựng thành công chủnghĩa cộng sản

Từ việc phân tích rõ địa vị kinh tế - xã hội của giai cấp vô sản, C.Mác vàPh.Ăngghen chỉ rõ giai cấp vô sản có sứ mệnh lịch sử là đấu tranh xoá bỏ chủnghĩa tư bản xây dựng thành công chủ nghĩa cộng sản trên toàn thế giới: “Trướchết giai cấp tư sản sinh ra những người đào huyệt chôn chính nó Sự sụp đổ củagiai cấp tư sản và thắng lợi của giai cấp vô sản đều là tất yếu như nhau”4

1 Sđd, tr.610.

2 Sđd, tr.607.

33 Sđd, tr.610.

4 Sđd, tr.613.

Bằng phương pháp tư duy biện chứng, C.Mác và Ph.Ăngghen đã chứngminh một cách khoa học về sự diệt vong không thể tránh khỏi của chủ nghĩa tưbản, về tính tất yếu của sự quá độ từ chủ nghĩa tư bản sang một hình thái kinh

tế - xã hội cao hơn đó là chủ nghĩa cộng sản Hai ông đã chỉ ra rằng bước quá

độ đó diễn ra không phải tự phát mà phải bằng con đường cách mạng lật đổ sựthống trị của giai cấp tư sản và xoá bỏ các quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa.C.Mác và Ph.Ăngghen đã phát hiện ra lực lượng xã hội có khả năng thực hiệnbước quá độ đó là giai cấp công nhân - người có sứ mệnh lịch sử đào huyệtchôn chủ nghĩa tư bản và xây dựng một xã hội cộng sản chủ nghĩa

2 Cách mạng vô sản và tư tưởng cách mạng không ngừng

a Cách mạng vô sản

Trên cơ sở phân tích sự phát triển của xã hội loài người, C.Mác vàPh.Ăngghen đã chỉ rõ lịch sử các xã hội có giai cấp từ trước tới nay là lịch

sử đấu tranh giai cấp Vận dụng vào nghiên cứu xã hội tư bản, các ông chỉ rõ

sự tồn tại và phát triển của giai cấp tư sản luôn gắn bó chặt chẽ với sự pháttriển của nền đại công nghiệp; đại công nghiệp phát triển sẽ kéo theo mâuthuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ngàycàng gay gắt; chính trên cái nền tảng mà giai cấp tư sản đã sản xuất vàchiếm hữu đó sẽ bị phá sập dưới chân giai cấp tư sản

Biểu hiện của mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

về mặt xã hội là mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản Cuộc đấutranh giai cấp giữa giai cấp vô sản với giai cấp tư sản được bắt đầu ngay khigiai cấp vô sản mới ra đời và phát triển tất yếu dẫn đến bùng nổ cách mạng

vô sản: “Giai cấp vô sản trải qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau Cuộcđấu tranh của họ chống giai cấp tư sản bắt đầu ngay từ lúc họ mới ra đời”1

Trên cơ sở luận giải tính tất yếu của cách mạng vô sản C.Mác vàPh.Ăngghen còn chỉ rõ mục tiêu của cách mạng vô sản được thể hiện ở 2 giaiđoạn Giai đoạn thứ nhất của cuộc cách mạng là giai cấp vô sản phải đấutranh giành lấy chính quyền: “Tổ chức những người vô sản thành giai cấp, lật

đổ sự thống trị của giai cấp tư sản, giai cấp vô sản giành lấy chính quyền”2

Tiếp theo đó, mục tiêu của giai đoạn thứ hai là xây dựng thành công

1 Sđd, tr.607.

21 Sđd, tr.615.

chủ nghĩa cộng sản: “Những người cộng sản có thể tóm tắt lý luận của mìnhthành một luận điểm duy nhất này là: xoá bỏ chế độ tư hữu”1 Tuy nhiên, đểhiểu rõ hơn về luận điểm “xoá tư hữu”, C.Mác và Ph.Ăngghen còn chỉ rõ:

“Chủ nghĩa cộng sản không tước bỏ của ai cái khả năng chiếm hữu những sảnphẩm của xã hội cả; chủ nghĩa cộng sản chỉ tước bỏ quyền dùng chỉ sự chiếmhữu ấy để nô dịch lao động của người khác”2

Về tính chất của cách mạng vô sản, C.Mác và Ph.Ăngghen đã đề cậptới tính triệt để và tính nhân dân của cách mạng vô sản Tính triệt để của cáchmạng vô sản được thể hiện ở chỗ nó xoá bỏ tận gốc chế độ tư hữu C.Mác vàPh.Ăngghen khẳng định: Chủ nghĩa cộng sản là sự đoạn tuyệt triệt để nhất vớichế độ sở hữu cổ truyền Cuộc cách mạng vô sản mang lại lợi ích cho đại đa

số nhân dân lao động nên mang tính nhân dân sâu sắc Tất cả các phong tràolịch sử, từ trước đến nay đều là do thiểu số thực hiện, hoặc đều mưu lợi íchcho thiểu số Phong trào vô sản là phong trào độc lập của khối đại đa số, mưulợi ích cho khối đại đa số

Cách mạng vô sản sử dụng nhiều phương pháp, nhưng phương pháp phổbiến nhất vẫn là sử dụng bạo lực cách mạng của quần chúng lao động Sở dĩgiai cấp vô sản phải sử dụng bạo lực cách mạng là vì kẻ thù của giai cấp vô sảnluôn sử dụng công cụ bạo lực phản cách mạng để bảo vệ quyền thống trị củamình và sẵn sàng dìm phong trào đấu tranh của quần chúng lao động trong bểmáu Vì vậy, giai cấp vô sản tất yếu phải sử dụng bạo lực cách mạng để đập tanbạo lực phản cách mạng: “Khi cuộc nội chiến ấy nổ bùng ra thành cách mạngcông khai, mà giai cấp vô sản thiết lập sự thống trị của mình bằng cách dùngbạo lực lật đổ giai cấp tư sản”3 C.Mác và Ph.Ăngghencũng đã công khai ý đồcủa giai cấp vô sản trong cuộc đấu tranh chống lại giai cấp tư sản: “Nhữngngười cộng sản không tự hạ mình mà đi giấu giếm những ý kiến và dự định củamình Họ công khai tuyên bố rằng mục đích của họ chỉ có thể đạt được bằngcách dùng bạo lực lật đổ toàn bộ trật tự xã hội hiện hành Mặc cho các giai cấpthống trị run sợ trước một cuộc Cách mạng cộng sản chủ nghĩa!”4

b Tư tưởng cách mạng không ngừng

12 Sđd, tr.616.

2 Sđd, tr.611.

3 Sđd, tr.612.

4 Sđd, tr.646.

Trên cơ sở phân tích rõ bối cảnh lịch sử trong những năm đầu thế kỷXIX, trong tác phẩm này C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ rõ trong thời kỳ màcuộc cách mạng dân chủ tư sản chưa kết thúc thì giai cấp vô sản cần phảicùng giai cấp tư sản đánh đổ chế độ quân chủ chuyên chế phong kiến, giànhlấy tự do dân chủ; sau đó tuỳ điều kiện, lực lượng và thời cơ để chuyển sanglàm cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa: “Bởi vậy trong suốt giai đoạn này, giaicấp vô sản chưa đánh kẻ thù của chính mình mà đánh kẻ thù của kẻ thù mình,tức là những tàn dư của chế độ quân chủ chuyên chế, bọn địa chủ, bọn tư bảnphi công nghiệp, bọn tiểu tư sản”1

Khi nói về mối quan hệ của hai cuộc cách mạng, C.Mác, Ph.Ăngghencũng đã khẳng định cuộc cách mạng dân chủ tư sản chỉ là màn giáo đầu chocuộc cách mạng vô sản Vì vậy, mặc dù cùng với giai cấp tư sản đánh đổ chế

độ phong kiến, nhưng giai cấp vô sản phải luôn giữ độc lập về chính trị, phảiluôn xác định giai cấp tư sản mới là kẻ thù chính của mình, không được mơ

hồ, lẫn lộn

3 Chuyên chính vô sản và dân chủ vô sản

a Tư tưởng về chuyên chính vô sản

Tư tưởng về chuyên chính vô sản được hình thành, phát triển luôn gắnliền với quá trình hoạt động lý luận, thực tiễn của C.Mác và Ph.Ăngghen.Trong quá trình đó, với tư duy biện chứng duy vật và thực tiễn đấu tranh cáchmạng của giai cấp công nhân chống giai cấp tư sản, C.Mác, Ph.Ăngghen đãkhông ngừng tìm tòi khám phá trên cơ sở nghiên cứu lý luận, tổng kết thựctiễn phong trào cách mạng để hoàn thiện học thuyết của mình Trong tác phẩm

“Tuyên ngôn của đảng cộng sản”, mặc dù C.Mác và Ph.Ăngghen chưa sử dụng

thuật ngữ chuyên chính vô sản, nhưng các ông đã đề cập đến bản chất củachuyên chính vô sản đó là quyền thống trị xã hội thuộc về giai cấp công nhân:

“Giai cấp vô sản biến thành giai cấp thống trị”2

C.Mác và Ph.Ăngghen còn đề cập đến chức năng trong giai đoạn tiếptheo của chuyên chính vô sản là sẽ dùng chính quyền để cải tạo xã hội cũ xâydựng xã hội mới: “Giai cấp vô sản sẽ dùng sự thống trị về chính trị của mình

để từng bước một đoạt lấy toàn bộ tư bản trong tay giai cấp tư sản, để tập

1 Sđd, tr.607.

21 Sđd, tr.626.

trung tất cả những công cụ sản xuất vào trong tay nhà nước, tức là trong taygiai cấp vô sản đã được tổ chức thành giai cấp thống trị và để tăng thật nhanh

số lượng những lực lượng sản xuất”1 Bên cạnh đó, C.Mác và Ph.Ăngghencòn đề cập đến 10 biện pháp cụ thể để thực hành chuyên chính vô sản:

1 Tước đoạt sở hữu ruộng đất và bỏ địa tô vào quỹ chi tiêu của nhà nước

2 Đánh thuế theo mức độ luỹ tiến thật cao

3 Xoá bỏ quyền thừa kế

4 Tịch thu tài sản của tất cả những kẻ lưu vong và của tất cả bọn phiến loạn

5 Tập trung tín dụng vào tay nhà nước

6 Tập trung phương tiện vận tải vào tay nhà nước

7 Tăng thêm công xưởng quốc doanh

8 Thực hành nghĩa vụ lao động với mọi người

9 Kết hợp lao động công nghiệp với lao động nông nghiệp

10 Giáo dục công cộng không mất tiền

b Tư tưởng về dân chủ vô sản

Dân chủ là một giá trị phản ánh trình độ phát triển của mỗi chế độ xãhội Thành quả lớn nhất của cuộc cách mạng tư sản là đập tan chế độ quânchủ chuyên chế phong kiến để thiết lập nền dân chủ tư sản Mặc dù còn cónhững hạn chế nhất định, nhưng những thành quả to lớn về dân chủ mà cuộccách mạng này đem lại là một bước tiến dài trong lịch sử Tuy nhiên, nếu xemxét dân chủ ở góc độ một quan hệ chính trị thì trong xã hội tư bản, giai cấp vôsản không có dân chủ, nên “Bước thứ nhất trong cuộc cách mạng công nhân

là giai cấp vô sản biến thành giai cấp thống trị là giành lấy dân chủ”2 Bêncạnh đó, các ông cũng đề cập tới dân chủ vô sản với tính cách là một hình tháinhà nước sẽ tự tiêu vong cùng với nhà nước vô sản

của giai cấp công nhân đã quyết định tính tất yếu khách quan và sự cần thiếtphải thành lập chính đảng cách mạng của giai cấp vô sản

Trong tác phẩm, C.Mác và Ph.Ăngghen cho rằng Đảng cộng sản là độitiền phong, bộ phận tiên tiến nhất của giai cấp công nhân, nên giữa đảng vàgiai cấp luôn có mối quan hệ gắn bó mật thiết với nhau Nền tảng quy địnhmối quan hệ đó được thể hiện ở mục đích và lợi ích của đảng và của giai cấp

là thống nhất Cương lĩnh, đường lối, chiến lược, sách lược của Đảng phảiluôn xuất phát từ lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Mụctiêu lý tưởng của Đảng là của giai cấp công nhân, đó là xoá bỏ chế độ tư hữu,xây dựng chế độ công hữu: “Mục đích trước mắt của những người cộng sảncũng là mục đích trước mắt của tất cả các đảng vô sản khác: Tổ chức nhữngngười vô sản thành giai cấp, lật đổ sự thống trị của giai cấp tư sản, giai cấp vôsản giành lấy chính quyền”1 C.Mác và Ph.Ăngghen còn khẳng định ngoàimục đích và lợi ích của giai cấp ra, đảng sẽ không có lợi ích nào khác; nếukhông đảng sẽ rơi vào biệt phái, xa rời giai cấp

Là một bộ phận của giai cấp nhưng Đảng cũng khác với giai cấp ở haiđiểm; một là về mặt lý luận đảng luôn nắm vững bản chất cách mạng, khoahọc của chủ nghĩa Mác, nắm vững điều kiện khách quan để đề ra đường lốichiến lược, sách lược đúng đắn lãnh đạo toàn giai cấp đấu tranh giành thắnglợi Còn về thực tiễn đảng luôn gương mẫu đi đầu trong phong trào đấu tranh,thu hút lôi kéo, hướng dẫn giai cấp và các lực lượng khác đấu tranh lật đổ sựthống trị của giai cấp tư sản, xây dựng thành công chủ nghĩa cộng sản: “Vậy

là, về mặt thực tiễn, những người cộng sản là bộ phận kiên quyết nhất trongcác đảng công nhân ở tất cả các nước, là bộ phận luôn thúc đẩy phong tràotiến lên; về mặt lý luận họ hơn bộ phận còn lại của giai cấp vô sản ở chỗ họhiểu rõ những điều kiện, tiến trình và kết quả chung của phong trào vô sản”2

Bên cạnh đó, các ông cũng chỉ rõ thái độ của đảng với các đảng pháikhác đó là đảng cộng sản luôn ủng hộ, đoàn kết với tất cả các phong trào cáchmạng, tiến bộ có chủ trương chống lại giai cấp tư sản, phong kiến: “Ở tất cảmọi nơi, những người cộng sản đều ủng hộ mọi phong trào cách mạng chốnglại trật tự xã hội và chính trị hiện hành”3

1 Sđd, tr.615.

21 Sđd, tr.614.

3 Sđd, tr.645.

Xuất phát từ thực tế lịch sử của nước Đức và một số nước tư bản ở châu

Âu, những mục đích và lợi ích trước mắt của giai cấp vô sản lúc bấy giờ làđấu tranh đánh đổ chế độ quân chủ chuyên chế, thực hiện quyền tự do, dânchủ, còn tương lại của phong trào là phải đấu tranh chống lại ách áp bức bóclột của giai cấp tư sản Tuy nhiên, trong khi liên hợp với các đảng phái đểchống lại thế lực phản động đang thống trị, Đảng cộng sản cũng phải xác địnhrằng phải luôn giữ vững nguyên tắc và lập trường của giai cấp công nhân vàtrong cuộc đấu tranh ấy những người vô sản chẳng mất gì ngoài những xiềngxích trói buộc họ và họ sẽ giành cả thế giới

5 Vấn đề giai cấp và dân tộc

Trong tác phẩm, các ông đã chỉ rõ vấn đề giai cấp và vấn đề dân tộcluôn có quan hệ biện chứng và tác động qua lại với nhau Giai cấp vô sản tấtyếu phải giải quyết tốt vấn đề giai cấp và vấn đề dân tộc ở từng nước và trênphạm vi thế giới, song trước hết: “Giai cấp vô sản mỗi nước trước hết phảigiành lấy chính quyền, phải tự vươn lên thành giai cấp dân tộc, phải tự mìnhtrở thành dân tộc”1

C.Mác và Ph.Ăngghen còn chỉ rõ cuộc đấu tranh của giai cấp côngnhân là cuộc đấu tranh giai cấp, nhưng nó diễn ra ở từng dân tộc nên mangtính dân tộc: “Cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản chống giai cấp tư sản dù vềmặt nội dung không phải là một cuộc đấu tranh dân tộc, nhưng lúc đầu lạimang hình thức đấu tranh dân tộc Đương nhiên là trước hết, giai cấp vô sảnmỗi nước phải thanh toán xong giai cấp tư sản nước mình đã”2

Trong mối quan hệ của vấn đề giai cấp và vấn đề dân tộc thì áp bức giaicấp là nguồn gốc của áp bức dân tộc Muốn xoá bỏ áp tình trạng bức dân tộc thìphải tiến hành tốt cuộc đấu tranh giai cấp, xoá bỏ tận gốc chế độ áp bức, bóclột, đặc biệt là trong xã hội tư bản: “Hãy xoá bỏ tình trạng người bóc lột ngườithì tình trạng dân tộc này bóc lột dân tộc khác cũng sẽ bị xoá bỏ Khi mà đốikháng giữa các giai cấp trong nội bộ dân tộc không còn nữa thì sự thù địch giữacác dân tộc cũng đồng thời mất theo” 3.

6 Vấn đề liên minh giai cấp, gia đình, bảo vệ tổ quốc và tôn giáo

a Vấn đề liên minh giai cấp

1 Sđd, tr.623-624.

2 Sđd, tr.611.

3 Sđd, tr.624.

Trong “Tuyên ngôn của đảng cộng sản”, C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ

rõ để giành thắng lợi trong cuộc đấu tranh với giai cấp tư sản thì phải đoàn kếtgiai cấp công nhân trong từng quốc gia và toàn thế giới Các ông đã nêu lên

khẩu hiệu chiến lược “Vô sản tất cả các nước đoàn kết lại” Đồng thời, các ông

còn chỉ rõ trong cuộc đấu tranh ấy giai cấp vô sản phải liên minh với các giaicấp khác như các tầng lớp trung gian, những nhà tiểu công nghiệp, tiểu thương,thợ thủ công, nông dân… Bởi, tất cả họ đều đấu tranh chống lại giai cấp tư sản

b Vấn đề gia đình

C.Mác, Ph.Ăngghen đã lên án nền đại công nghiệp và chế độ tư hữu tưbản đã phá huỷ mọi mối quan hệ tốt đẹp của gia đình, làm nảy sinh chế độcộng thê, mại dâm, mua bán trẻ em; đồng thời các ông đã chỉ rõ chỉ chủ nghĩacộng sản mới tạo ra những điều kiện đầy đủ cho sự phát triển của gia đình:

“Thay cho xã hội tư sản cũ, với những giai cấp và đối kháng giai cấp của nó,

sẽ xuất hiện một liên hợp, trong đó phát triển tự do của mỗi người là điều kiệncho sự phát triển tự do của tất cả mọi người”1

c Vấn đề bảo vệ Tổ quốc

Khi phân tích địa vị chính trị - xã hội của giai cấp công nhân trong xãhội tư bản, C.Mác, Ph.Ăngghen đã khẳng định dưới chủ nghĩa tư bản giai cấpcông nhân không có tổ quốc, mà tổ quốc lúc này đang do giai cấp tư sản nắmgiữ Để tránh những nhận thức mơ hồ và sự đổ máu vô ích của công nhân vàonhững cuộc chiến tranh của giai cấp tư sản, C.Mác và Ph.Ăngghen đã khẳngđịnh: “Công nhân không có tổ quốc, người ta không thể cướp của họ cái mà họkhông có”2 Vì vậy, giai cấp công nhân cần phải đấu tranh giành lấy tổ quốc

d Vấn đề tôn giáo

Các ông chỉ rõ tôn giáo là một trong những công cụ để giai cấp tư sản

ru ngủ, bóc lột quần chúng lao động Vì vậy, giai cấp vô sản cần phải đấutranh giải phóng quần chúng khỏi ảnh hưởng của tôn giáo

III Ý NGHĨA CỦA TÁC PHẨM

Tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” ra đời đã đánh dấu sự ra

đời của một học thuyết cách mạng khoa học, chân chính Sự ra đời của tácphẩm đã đáp ứng được những đòi hỏi cấp thiết về tư tưởng, lý luận và thực

1 Sđd, tr.628.

2 Sđd, tr.623.

tiễn của phong trào công nhân Tác phẩm không những đã luận giải sự diệtvong tất yếu của giai cấp tư sản và sự thắng lợi tất yếu của chủ nghĩa cộngsản mà còn trình bày một cách cơ bản, hệ thống tất cả những nguyên lý cơbản của chủ nghĩa Mác nói chung và chủ nghĩa xã hội khoa học nói riêng.

Tác phẩm đã trở thành cương lĩnh cách mạng đầu tiên của phong trào

cộng sản và công nhân quốc tế Sự ra đời của tác phẩm đã chấm dứt thời kỳkhủng hoảng về đường lối và lực lượng lãnh đạo, đáp ứng kịp thời đòi hỏi củaphong trào đấu tranh của giai cấp công nhân trong cuộc đấu tranh chống lạigiai cấp tư sản Tác phẩm đã trình bày công khai mục đích, nhiệm vụ, nhữngnguyên tắc và chiến lược, sách lược của giai cấp vô sản Do vậy, tác phẩm đã

là cơ sở để các đảng cộng sản và công nhân thế giới, cùng các dân tộc bị ápbức nghiên cứu đề ra đường lối, phương pháp cách mạng đúng đắn, từngbước đấu tranh giành thắng lợi

Tác phẩm còn là vũ khí lý luận của giai cấp công nhân trong cuộc đấutranh đập tan những quan điểm phản động, lạc hậu, sai trái Kể từ khi ra đờiđến nay mặc dù tình hình kinh tế, chính trị - xã hội trên thế giới có nhiều thayđổi và có thể một số luận điểm cụ thể trong tác phẩm không còn phù hợptrước những thay đổi của thực tiễn, nhưng những nguyên lý cơ bản trong

“Tuyên ngôn của đảng cộng sản” vẫn còn nguyên giá trị Nó vẫn đang tiếp

tục soi sáng con đường nhận thức và hành động của phong trào cộng sản vàcông nhân trong hiện tại và sau này

Tác phẩm ĐẤU TRANH GIAI CẤP Ở PHÁP 

I HOÀN CẢNH RA ĐỜI, BỐ CỤC VÀ TƯ TƯỞNG CƠ BẢN CỦATÁC PHẨM

1 Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm

Vào cuối những năm 40 của thế kỷ XIX, phương thức sản xuất tư bảnchủ nghĩa tiếp tục có sự phát triển mạnh ở châu Âu Nhờ đó, giai cấp tư sản ởcác nước có điều kiện lên nắm chính quyền và tiếp tục tiến hành cuộc cáchmạng dân chủ tư sản để quét sạch những tàn tích, trở ngại của chế độ phong

kiến Sau khi tác phẩm “Tuyên ngôn của đảng cộng sản” ra đời, giai cấp công

nhân đã tổ chức được nhiều cuộc đấu tranh chống lại giai cấp tư sản, đặc biệt

là các cuộc cách mạng 1848 - 1849 ở châu Âu Mặc dù sau tháng 2/1848 tổchức Đồng minh những người cộng sản đã được tổ chức lại, C.Mác được bầu

làm chủ tịch, nhưng phong trào công nhân vẫn còn chịu tác động, ảnh hưởng

của nhiều luồng tư tưởng và xu hướng chính trị khác nhau, như phái Pruđông,LátXan (Đức), Baculin (Thuỵ Sĩ); Blăngki (Pháp) nên trong hoạt động luôn

có sự phân tán, chia rẽ

Nằm trong bối cảnh chung của châu Âu, tình hình kinh tế nước Pháptrong những năm này cũng có nhiều biến động phức tạp như nông nghiệp bịmất mùa, công nghiệp bị khủng hoảng đã làm cho đời sống của công nhân vànông dân ngày càng cơ cực Về chính trị - xã hội, mâu thuẫn giữa các giaitầng ở Pháp ngày càng gay gắt là nguyên nhân làm bùng nổ các cuộc đấutranh giai cấp ở Pháp Tháng 2/1848 cách mạng dân chủ tư sản nổ ra, giai cấp

vô sản là động lực của cách mạng Sau 4 tháng (6/1848) cuộc khởi nghĩa dogiai cấp vô sản lãnh đạo (C.Mác đánh giá đây là cuộc nội chiến đầu tiên củagiai cấp vô sản và tư sản) đã nổ ra và sau một số ngày thì thất bại, giai cấp tưsản đã đàn áp dã man phong trào cách mạng

Nghiên cứu tình hình cách mạng ở châu Âu nói chung và tình hình đấutranh giai cấp ở Pháp nói riêng, C.Mác và Ph.Ăngghen đã nhận thấy trongđiều kiện kinh tế tư bản phát triển rất mạnh, thế lực tư sản phản động đượccủng cố và không ngừng liên hệ chặt chẽ với nhau, vì thế cuộc đấu tranh củagiai cấp vô sản cần có sự thay đổi về chiến lược, sách lược và các hình thức

C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 7, Nxb Chính trị quốc gia, H, 2004, tr.15-150

đấu tranh cho phù hợp Vì vậy, C.Mác và Ph.Ăngghen đã viết tác phẩm

“Đấu tranh giai cấp ở Pháp” nhằm tổng kết kinh nghiệm thực tiễn các

cuộc đấu tranh giai cấp ở Pháp để tiếp tục đề ra những sách lược đấu tranhcho giai cấp công nhân cho phù hợp với những đòi hỏi của thực tiễn

Lúc đầu, tác phẩm “Đấu tranh giai cấp ở Pháp” được đăng thành nhiều bài dưới nhan đề: Từ 1848 đến 1849 Sau đó, tác phẩm được xuất bản lại với nhan đề Đấu tranh giai cấp ở Pháp 1848 - 1850 và kèm theo lời mở

đầu chi tiết, trong đó có bổ sung thêm những đoạn nói về nước Pháp, dưới

nhan đề Việc huỷ bỏ quyền phổ thông đầu phiếu.

2 Bố cục và tư tưởng cơ bản của tác phẩm

a Bố cục của tác phẩm

Tác phẩm được kết cấu gồm phần mở đầu và 4 chương

Lời mở đầu: C.Mác đánh giá khái quát kết quả, nguyên nhân và những

sai lầm, khuyết điểm trong quá trình đấu tranh giai cấp ở Pháp

Chương I: Thất bại tháng sáu 1848 C.Mác phân tích nguyên nhân, diễn

biến và sự thất bại của cách mạng tháng hai và cách mạng tháng sáu năm 1848

Chương II: Ngày 13 tháng sáu 1849 Luận giải cuộc đấu tranh giữa giai

cấp tư sản với giai cấp tiểu tư sản Pháp

Chương III: Hậu quả của sự kiện ngày 13 tháng sáu 1849 C.Mác chỉ

rõ kết quả của các cuộc cách mạng và thái độ của các giai cấp sau cách mạng

Chương IV: Việc huỷ bỏ chế độ phổ thông đầu phiếu vào năm 1850.

Nhận định của C.Mác về tương lai nước Pháp là sẽ tiếp tục bùng nổ cuộc cáchmạng mới

b Tư tưởng cơ bản của tác phẩm

Tác phẩm đã phân tích bức tranh sôi động của lịch sử nước Pháp đểkhái quát những kinh nghiệm, bài học quan trọng của cuộc cách mạng 1848 –1849; đồng thời tiếp tục bổ sung, phát triển những vấn đề chủ nghĩa xã hộikhoa học, góp phần trực tiếp thúc đẩy phong trào cộng sản và công nhân quốc

tế phát triển đúng hướng và có hiệu quả trong cuộc đấu tranh chống lại giaicấp tư sản để thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình

II VẤN ĐỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC TRONG TÁC PHẨM

1 Sứ mệnh lịch sử và chính đảng của giai cấp công nhân

C.Mác đã khẳng định rõ hơn bản chất cách mạng của giai cấp côngnhân được thể hiện ở hành động kiên quyết và giữ vai trò nòng cốt trongnhững cuộc đấu tranh ở Pháp Nó được thể hiện qua các cuộc đấu tranh lật đổchế độ phong kiến và sau đó là cuộc đấu tranh để buộc chính phủ lâm thờiphải tuyên bố thành lập nền cộng hoà vào 25 tháng 2 năm 1848 Khi nền cộnghoà tư sản đã được thiết lập thì ngay lập tức đã gạt bỏ ngay các đại biểu củagiai cấp vô sản ra khỏi các cơ quan quyền lực và công khai tuyên bố vấn đềhiện nay chỉ là đưa lao động trở về những điều kiện cũ của nó

Trước tình hình đó C.Mác đã nhận định, trước kia nền Cộng hoà thánghai với những sự nhượng bộ của nó trước những người xã hội chủ nghĩa, đãcần đến một cuộc chiến đấu của giai cấp vô sản liên minh với giai cấp tư sản

để chống lại nền quân chủ, thì bây giờ cần phải có một cuộc chiến đấu thứ hai

để cho nền cộng hoà thoát khỏi những sự nhượng bộ trước những người xãhội chủ nghĩa, để chính thức xác lập sự thống trị của nền cộng hoà tư sản Vìvậy, mà công nhân Pari đã tổ chức đột nhập vào quốc hội với mục đích giảitán quốc hội lập hiến để thành lập một chính phủ lâm thời mới Tuy nhiên,hành động này đã bị thất bại, các lãnh tụ của công nhân đã bị bắt và các đạoluật cấm hội họp, đóng cửa các câu lạc bộ dân chủ đã được ban hành

Có thể thấy, mặc dù còn thiếu sự lãnh đạo của đảng và còn thiếuphương tiện để chiến đấu, nhưng giai cấp vô sản đã thực sự là một giai cấpđộc lập trong cuộc đấu tranh chống lại giai cấp tư sản Bản chất xã hội chủnghĩa của giai cấp công nhân còn được thể hiện ở những khẩu hiệu đấu tranh:

“Sống có việc làm, chết trong chiến đấu”; “Đả đảo chế độ bóc lột”; “Nền

cộng hoà muôn năm”.

Trên cơ sở nghiên cứu cuộc cách mạng tháng sáu, C.Mác đã rút ranhững kết luận: Chính giai cấp tư sản đã buộc giai cấp vô sản phải làm cáchmạng và điều đó quyết định sự thất bại của giai cấp vô sản Bởi theo C.Mácthì những nhu cầu trước mắt, có ý thức của họ đã đẩy họ đến chỗ muốn dùng

vũ lực để đánh đổ giai cấp tư sản; nhưng họ chưa đủ sức để làm việc đó Tuynhiên, thất bại của cuộc cách mạng tháng sáu đã cho công nhân một bài học

đó là nếu mong mỏi một sự cải thiện hết sức nhỏ trong đời sống của họ cũngvẫn là một điều không tưởng trong phạm vi nền cộng hoà tư sản Muốn có

được điều đó thì phải đấu tranh lật đổ giai cấp tư sản, thiết lập chuyên chínhcủa giai cấp công nhân.

Mặc dù cuộc cách mạng tháng sáu tuy thất bại, song giai cấp vô sản đãbuộc nền cộng hoà tư sản phải lộ nguyên hình; đồng thời, C.Mác còn gọi đây

là trận giao chiến lớn giữa hai giai cấp đối lập trong xã hội hiện đại để nhằmduy trì hay tiêu diệt trật tự tư sản: “Chỉ có đẫm máu của những người khởinghĩa tháng Sáu thì ngọn cờ tam tài mới trở thành ngọn cờ cách mạng củachâu Âu - ngọn cờ đỏ!

Và chúng ta hô to: Cách mạng đã chết, cách mạng muôn năm!”1 Tuynhiên, C.Mác cũng chỉ rõ những hạn chế của giai cấp vô sản, đặc biệt sự mơ

hồ, quá say sưa với thắng lợi sau khi nền cộng hoà được thành lập dẫn đếnmất cảnh giác bị giai cấp tư sản gạt bỏ những đại biểu ra khỏi chính phủ lâmthời, gây chia rẽ làm suy yếu phong trào cách mạng: “Trưa ngày 25 tháng hai,chế độ cộng hoà còn chưa được công bố thì tất cả các ghế bộ trưởng đã được phânchia giữa các phần tử tư sản trong chính phủ lâm thời”2 Chỉ đến khi chính phủ đã

lộ nguyên hình là công cụ thống trị xã hội của giai cấp tư sản thì công nhân mớiđược thức tỉnh Nhưng, sự bừng tỉnh đó của công nhân cũng không thể giải quyếtđược gì vì chính quyền đã ‘đoạn tuyệt ngay với tất cả những ảo tưởng xã hội củacách mạng tháng Hai; nó dứt khoát tuyên bố nền cộng hoà tư sản và chỉ có nềncộng hoà tư sản mà thôi Nó liền gạt ngay các đại biểu của giai cấp vô sản là Lu-iBlăng và Anbe ra khỏi Uỷ ban chấp hành mà nó đã cử ra”3 Bởi, nó đã nhìn thấy,giai cấp vô sản chính là lực lượng duy nhất có thể tiêu diệt nó, vì thế nó tìm mọithủ đoạn để chiến đấu với giai cấp vô sản

Về vai trò của Đảng, C.Mác chỉ rõ giai cấp công nhân tất yếu phải tổchức ra chính đảng Trong tác phẩm, C.Mác đã khẳng định: “Nhiệm vụ củacông nhân chỉ bắt đầu được giải quyết khi cuộc chiến tranh thế giới đẩy giaicấp vô sản lên địa vị lãnh đạo cái dân tộc đang chi phối thị trường thế giới”4.Đồng thời, C.Mác cũng đưa ra những yêu cầu để xây dựng chính đảng cáchmạng vững mạnh về mọi mặt Đó là đảng phải được rèn luyện, thử tháchtrong các hoạt động thực tiễn, phải thông qua đấu tranh để trưởng thành, phát

1 Sđd, tr.49.

2 Sđd, tr.25.

3 Sđd, tr.44.

4 Sđd, tr.112.

triển Đảng phải luôn đoàn kết, thống nhất và phát huy tốt vai trò tiền phong,gương mẫu của mình trong cuộc đấu tranh chống lại giai cấp tư sản.

2 Cách mạng vô sản và tư tưởng cách mạng không ngừng

Trên cơ sở phân tích rõ tình hình kinh tế, chính trị - xã hội của nướcPháp, C.Mác cho rằng quyền lực thống trị xã hội sẽ thuộc về lực lượng nào cósức mạnh về kinh tế: “Sự thiếu hụt về tài chính, ngay từ đầu, đã làm cho nềnQuân chủ tháng Bảy lệ thuộc vào tầng lớp trên của giai cấp tư sản”2 và nhưvậy lúc này không phải giai cấp tư sản Pháp thống trị, mà chỉ là một bộ phậncủa giai cấp ấy: bọn chủ ngân hàng, bọn vua sở giao dịch, bọn vua đường sắt,bọn chủ các mỏ than và mỏ sắt, bọn chủ rừng và một bộ phận của giai cấp địachủ cấu kết với những bọn nói trên, tức là với những bọn mà người ta thườnggọi là giới quý tộc tài chính Dưới sự lũng đoạn của bọn này, đất nước Pháp

đã rối loạn lại càng rối loạn hơn Kinh tế kém phát triển, thuế gia tăng, đờisống của người lao động đặc biệt là công nhân và nông dân ngày càng khổcực Sự liên minh giai cấp trong xã hội có xu hướng ngả dần về phía giai cấp

vô sản để chống lại chế độ độc tài Và đây chính là những tình thế khách quanlàm bùng nổ cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa

Về mặt chủ quan, C.Mác cũng chỉ rõ để cách mạng giành thắng lợi thìgiai cấp vô sản phải trở thành một lực lượng chính trị thống nhất và phải cómột chính đảng thực sự cách mạng lãnh đạo Đảng phải đoàn kết, tập hợpđược mọi lực lượng, đặc biệt là phải lôi kéo được giai cấp nông dân về phíamình để tạo thành sức mạnh tổng hợp chiến thắng kẻ thù

Trên cơ sở phân tích các cuộc cách mạng trong lịch sử, C.Mác cũng đãchỉ rõ: “Các cuộc cách mạng đều là những đầu tàu của lịch sử”3 Khi phân

1 Sđd, tr.137.

2 Sđd, tr.19.

3 Sđd, tr.119.

tích xã hội tư bản, C.Mác đã chỉ rõ giai cấp tư sản đang tỏ rõ sự lỗi thời, phảnđộng, cản trở đến sự phát triển của lịch sử nên chỉ có thông qua cuộc cáchmạng vô sản mới giải phóng được giai cấp công nhân và nhân dân lao độngkhỏi ách áp bức bóc lột và mở đường cho lực lượng sản xuất phát triển.

C.Mác còn phân tích để chỉ rõ tính chất của các cuộc cách mạng ở Pháp

và làm nổi bật tính chất xã hội chủ nghĩa của cách mạng vô sản Trước hết,khi nói về cuộc cách mạng tháng hai năm 1848, C.Mác chỉ rõ đây là một cuộccách mạng dân chủ tư sản Thực chất của cuộc cách mạng này là nhằm thayđổi chế độ bóc lột này bằng một chế độ bóc lột khác; nhưng theo C.Mác đây

là “cuộc cách mạng đẹp” Bởi, cuộc cách mạng này phản ánh đúng quy luậtphát triển của lịch sử là lật đổ chế độ chuyên chế phong kiến và mở đườngcho lực lượng sản xuất phát triển Nhưng C.Mác cũng chỉ rõ bản thân cuộccách mạng này cũng có tính chất xã hội chủ nghĩa khi mà giai cấp vô sảntham gia với tư cách là động lực chủ yếu của cách mạng

Để chứng minh cho nhận định của mình, C.Mác đã khẳng định: “CuộcCách mạng tháng Hai là cuộc cách mạng đẹp, một cuộc cách mạng mà mọingười đều biểu đồng tình vì những mâu thuẫn đã bùng nổ lúc bấy giờ chống lạichính quyền nhà vua thì hãy còn ngủ yên bên cạnh nhau, trong trạng thái phôithai, vì cuộc đấu tranh xã hội cấu thành bối cảnh của những mâu thuẫn ấy chỉmới đạt tới một sự tồn tại mơ hồ, sự tồn tại của những câu chữ, những ngôn từ

mà thôi Ngược lại, cuộc cách mạng tháng Sáu là cuộc cách mạng ghê tởm,một cuộc cách mạng đáng ghét, bởi vì hành động đã thay thế cho lời nói, vì nềncộng hoà đã để lộ trần cái đầu của con quái vật ra, bằng cách đã vứt bỏ cáivương niệm đã che chở và nguỵ trang nó”1

Đối với cuộc cách mạng tháng Sáu năm 1848, C.Mác khẳng định đâychính là cuộc cách mạng vô sản Nó là cuộc đấu tranh của hai giai cấp cơ bảntrong xã hội hiện đại là giai cấp vô sản và giai cấp tư sản; nhưng đó là cuộc

“cách mạng ghê tởm” và nó thật “đáng tội chết” Bởi, nó nổ ra khi chưa có đủnhững điều kiện khách quan và chủ quan cần thiết Lúc này giai cấp vô sảnvừa mới phát triển và bước lên vũ đài đấu tranh chính trị chống lại giai cấp tưsản nên còn non yếu về mọi mặt Bên cạnh đó kẻ thù là giai cấp tư sản cònđang mạnh và đang giữ vai trò trung tâm, các tầng lớp trung gian còn đang

1 Sđd, tr.46-47.

dao động và ngả nghiêng Vì nổ ra không đúng lúc nên sự thất bại của nó làkhông tránh khỏi Tuy nhiên, thông qua sự thất bại đó giai cấp vô sản cũng rút

ra những bài học và kinh nghiệm bổ ích trong cuộc đấu tranh lật đổ sự thốngtrị của giai cấp tư sản

Khi nói về mục tiêu, phương pháp và động lực của cách mạng vô sản,C.Mác chỉ rõ mục tiêu thứ nhất của cách mạng vô sản là phải lật đổ giai cấp

tư sản để giành lấy chính quyền Để thực hiện được mục tiêu ấy giai cấp vôsản phải dùng nhiều biện pháp, nhưng chủ yếu nhất vẫn là sử dụng bạo lựccách mạng của quần chúng; trong đó động lực chủ yếu là giai cấp công nhân

b Tư tưởng cách mạng không ngừng

Có thể thấy việc đưa ra tư tưởng cách mạng không ngừng là một nộidung nổi bật của C.Mác trong tác phẩm Trên cơ sở phân tích các cuộc đấutranh giai cấp ở Pháp C.Mác chỉ rõ cách mạng vô sản là một quá trình tiếnhành liên tục: “Chủ nghĩa xã hội này là lời tuyên bố cách mạng không ngừng,

là chuyên chính giai cấp của giai cấp vô sản, coi đó là giai đoạn tất yếu để điđến xoá bỏ những sự khác biệt giai cấp nói chung, xoá bỏ tất cả những quan

hệ sản xuất làm cơ sở cho sự khác biệt ấy”1

Vì vậy, mà nhiệm vụ của những người vô sản là làm cho cách mạngphát triển không ngừng, cho tới khi tất cả các giai cấp hữu sản bị gạt ra khỏiđịa vị thống trị, cho tới khi giai cấp vô sản giành được chính quyền nhà nước

và sử dụng chính quyền đó để cải tạo tiến bộ xã hội cũ, tập trung toàn bộ tưliệu sản xuất vào trong tay xã hội, xây dựng xã hội mới và tiến tới xoá bỏ giaicấp nói chung

3 Tư tưởng về chuyên chính vô sản

Trong tác phẩm này, C.Mác đã có sự phát triển lý luận hết sức quan trọng

về tư tưởng chuyên chính vô sản Nếu như trong tác phẩm “Tuyên ngôn của đảng

cộng sản” C.Mác và Ph.Ăngghen mới chỉ đưa ra những tư tưởng về giai cấp vô

sản cần phải chiếm lấy bộ máy nhà nước, phải trở thành giai cấp thống trị thì trong

tác phẩm “Đấu tranh giai cấp ở Pháp”, C.Mác đã có kết luận hết sức rõ ràng là

giai cấp vô sản phải lật đổ giai cấp tư sản, phải thiết lập chuyên chính vô sản

Cuộc cách mạng tháng Hai xét về bản chất là cuộc cách mạng tư sản, nênC.Mác chỉ rõ quyền lực nhà nước là thuộc về giai cấp tư sản Ngay từ khi cách

1 Sđd, tr.126.

mạng giành được thắng lợi, chính phủ lâm thời tưởng như là của nhiều giai cấp:

“Chính phủ lâm thời nảy sinh ra từ chiến luỹ tháng Hai tất nhiên phải mang trongthành phần của nó những đảng phái khác nhau cùng chia nhau hưởng thắng lợi.Chính phủ đó chỉ có thể là một sự thoả hiệp giữa các giai cấp khác nhau đã từngcùng nhau lật đổ nền Quân chủ tháng bảy, nhưng lợi ích thì vẫn đối lập với nhaumột cách thù địch”1 và dĩ nhiên là những thành phần chủ yếu để quyết định quyềnlực của chính phủ đó phải thuộc về giai cấp tư sản Nói cách khác đó chỉ có thể lànền chuyên chính của giai cấp tư sản

Thông qua tổng kết diễn biến của cuộc cách mạng tháng Sáu năm 1848,C.Mác đã khẳng định giai cấp vô sản trong cuộc đấu tranh chống lại kẻ thùcủa mình tất yếu phải thiết lập nền chuyên chính cách mạng C.Mác gọi đó là

“nền chuyên chính của giai cấp công nhân”, hay “chuyên chính của giai cấp

vô sản” Trong tác phẩm “Đấu tranh giai cấp ở Pháp”, C.Mác đã gắn tư

tưởng chuyên chính vô sản với khái niệm cách mạng không ngừng: “Chủnghĩa xã hội nay là lời tuyên bố cách mạng không ngừng, là chuyên chính giaicấp của giai cấp vô sản”2

Mặc dù trong tác phẩm chưa có thuật ngữ chuyên chính vô sản nhưngC.Mác đã nêu rõ tính tất yếu và nhiệm vụ của chuyên chính vô sản C.Mác đãchỉ rõ chuyên chính vô sản là kết quả tất yếu của cuộc đấu tranh giai cấp củagiai cấp vô sản C.Mác chỉ rõ: Bây giờ phải thay bằng kế hoạch táo bạo đấutranh giai cấp, lật đổ giai cấp tư sản bằng chuyên chính giai cấp công nhân.Chuyên chính vô sản còn là điều kiện tiên quyết để giai cấp vô sản thực hiệncông cuộc cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới

4 Vấn đề liên minh công - nông

Nếu như trong các tác phẩm trước, tư tưởng về liên minh công – nôngchưa được C.Mác và Ph.Ăngghen đề cập rõ, thì trong tác phẩm này, C.Mác đãchỉ rõ sự cần thiết phải liên minh giữa các giai cấp bị bóc lột trong cuộc đấutranh chống giai cấp tư sản, đặc biệt là giữa giai cấp công nhân và giai cấpnông dân: “Một khi nền chuyên chính tư sản đã được chính thức thừa nhận,thì các tầng lớp trung đẳng trong xã hội tư sản, tức là tầng lớp tiểu tư sản và

1 Sđd, tr.24.

2 Sđd, tr.126.

nông dân, chừng nào mà tình cảnh của họ càng trở nên nặng nề và sự đối lậpcủa họ với giai cấp tư sản càng trở nên gay gắt, sẽ càng phải liên minh vớigiai cấp vô sản”1

Từ thực tiễn các cuộc đấu tranh giai cấp ở Pháp, C.Mác đã chỉ rõ tínhtất yếu của liên minh: “Đứng trước giai cấp tư sản phản cách mạng đã liênminh lại thì dĩ nhiên là những phần tử đã được cách mạng hoá của giai cấptiểu tư sản và của nông dân, phải liên minh với những đại biểu chủ yếu chonhững lợi ích cách mạng, tức là giai cấp vô sản cách mạng”2 Tuy nhiên,C.Mác cũng đã chỉ rõ tính bảo thủ, phản động của tiểu tư sản và nông dân ởPháp khi chưa được giác ngộ: Tiểu tư sản cuồng nhiệt chống vô sản, nông dâncoi vô sản là người không có của, là người lãng phí, là người nhờ sự đóng gópcủa nông dân để ăn chơi hưởng lạc Nhưng sau khi các cuộc cách mạng diễn

ra, bộ mặt thật của các giai cấp được phơi bày, C.Mác đã phân tích rõ nhữngchuyển biến tích cực của nông dân: “Cũng như trước kia các tầng lớp này coi

sự phát triển của giai cấp vô sản là nguyên nhân của sự nghèo khổ của họ thìngày nay cũng vậy họ tất phải thừa nhận rằng nguyên nhân của sự nghèo khổcủa họ là sự thất bại của giai cấp vô sản”3

Đi từ địa vị kinh tế - xã hội, C.Mác đã làm rõ kết cấu giai cấp, vai trò vị trịcủa các giai cấp trong xã hội Pháp và đi đến khảng định tính tất yếu cũng như vaitrò to lớn của khối liên minh sẽ là điều kiện để cách mạng xã hội chủ nghĩagiành thắng lợi: “Công nhân Pháp không thể tiến lên một bước nào và cũngkhông thể đụng đến một sợi tóc nào của chế độ tư sản, trước khi đông đảonông dân đứng giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản”4

Trong khối liên minh đó, C.Mác cũng chỉ rõ vai trò của giai cấp vô sảnluôn đứng ở vị trí lãnh đạo: “Cũng như hồi tháng hai, đây là một khối liênminh chung chống lại giai cấp tư sản và chính phủ Nhưng lần này thì giai cấp

vô sản đứng đầu khối liên minh cách mạng”5 Vì vậy, giai cấp vô sản phải tìmmọi biện pháp tuyên truyền, vận động, giáo dục và lôi kéo quần chúng về phía

mình để giành thắng lợi trong cuộc đấu tranh chống lại giai cấp tư sản.

III Ý NGHĨA CỦA TÁC PHẨM

“Đấu tranh giai cấp ở Pháp” là tác phẩm mẫu mực của C.Mác viết

nhằm tổng kết thực tiễn các cuộc đấu tranh giai cấp ở Pháp; thông qua đótiếp tục bổ sung, phát triển các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa xã hội khoahọc; đặc biệt là những tư tưởng về cách mạng không ngừng, chuyên chính

vô sản và liên minh giai cấp Thông qua tác phẩm, những vấn đề chủ nghĩa

xã hội khoa học tiếp tục được truyền bá rộng rãi trong phong trào công nhân ởPháp nói riêng và châu Âu nói chung tiếp tục phát triển, đáp ứng được nhữngđòi hỏi về sự phát triển của phong trào cộng sản và công nhân lúc đó

Thông qua viết tác phẩm, C.Mác đã khắc phục và đấu tranh làm thấtbại các quan điểm phản động, sai trái trong phong trào công nhân Đúng nhưtrong lời tựa của tác phẩm đã viết: “Trong các cuộc thất bại đó, không phải

là cách mạng bị tiêu diệt Bị tiêu diệt chính là những tàn dư cổ truyền củathời kỳ cách mạng, tức là những sản phẩm của các quan hệ xã hội còn chưaphát triển đến mức có thể trở thành những mâu thuẫn giai cấp sâu sắc; bị tiêudiệt chính là những con người, những ảo tưởng, những khái niệm, những dự

án mà đảng chưa trút bỏ được trước khi xảy ra cuộc cách mạng tháng hai, vàchỉ có thể trút bỏ được, không phải nhờ vào thắng lợi tháng hai, mà chỉ nhờvào một loạt những thất bại”1

Hiện nay, mặc dù điều kiện thực tiễn có nhiều thay đổi nhưng nhữngnguyên lý cơ bản của chủ nghĩa xã hội khoa học trong tác phẩm vẫn cònnguyên giá trị, vẫn là cơ sở, nền tảng để các đảng cộng sản và công nhânnghiên cứu vận dụng vào điều kiện thực tiễn để đề ra đường lối chiến lược,sách lược đúng đắn trong cuộc đấu tranh thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình

Tác phẩm NỘI CHIẾN Ở PHÁP 

I HOÀN CẢNH RA ĐỜI, BỐ CỤC VÀ TƯ TƯỞNG CƠ BẢN CỦATÁC PHẨM

1 Sđd, tr.17.

C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 17, Nxb Chính trị quốc gia, H, 2002, tr.417– 487

1 Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm

Vào những năm 60 của thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản tiếp tục có sự pháttriển và củng cố chắc vai trò thống trị xã hội Phong trào công nhân trong thời

kỳ này cũng có bước phát triển với sự ra đời của nhiều chính đảng công nhân ởchâu Âu, tiêu biểu là Đảng xã hội dân chủ Đức (1869) Với những hoạt độngtích cực của C.Mác và Ph.Ăngghen, Hội liên hiệp công nhân quốc tế - Quốc tế

I (1864 - 1876) ra đời và hoạt động đã có tác động, ảnh hưởng rất lớn đếnphong trào cộng sản và công nhân quốc tế Phong trào công nhân thời kỳ nàytiếp tục có sự phát triển mạnh mẽ, đỉnh cao là sự bùng nổ Công xã Pari (1871)

Nước Pháp vào những năm 60, 70 của thế kỷ XIX nền kinh tế có sự pháttriển rất mạnh nên đã đem lại nguồn lợi nhuận rất lớn cho giai cấp tư sản, trongkhi đó đời sống của công nhân và các tầng lớp nhân dân lao động lại rất khổcực Dưới sự thống trị của đế chế II, nền dân chủ xã hội bị bóp nghẹt nên giaicấp thống trị muốn đẩy mâu thuẫn ra bên ngoài bằng một cuộc chiến tranh xâmlược nước Phổ Ngày 19-7-1870, Na-pô-lê-ông III tuyên chiến với Phổ, mở đầucuộc chiến tranh Pháp - Phổ Ngay từ đầu của cuộc chiến, quân Pháp đã bị tổnthất nặng nề Ngày 1- 9 - 1870, trong trận Xơđăng, quân Pháp bại trận Nhân cơhội đó, nhân dân Pari lập tức khởi nghĩa, lật đổ nền Đế chế II để thành lập nướcCộng hoà Pháp lần thứ ba

Để bảo đảm cho nền cộng hoà vừa mới thành lập, đồng thời xoa dịu dânchúng, giai cấp tư sản Pháp đã thành lập chính phủ vệ quốc Với động thái này,nhân dân Pari và giai cấp công nhân Pháp hy vọng chính phủ sẽ đảm đươngđược trọng trách bảo vệ đất nước trước sự xâm lược của quân Phổ Nhưng trênthực tế, chính phủ vệ quốc đã không có bất cứ hành động nào chống lại quânxâm lược, mà ngược lại còn ngầm có hành động bán nước Trong thời khắc lịch

sử quan trọng đó, nhân dân và công nhân Pari đã đứng lên khẳng định sức mạnhcủa mình trong nhiệm vụ bảo vệ đất nước

Sau khi được tin A.Chie công khai đầu hàng và ký hoà ước với quânxâm lược và tổ chức những hành động tiêu diệt những lực lượng cách mạng,công nhân Pháp đã tổ chức khởi nghĩa và nhanh chóng làm chủ thủ đô Pari Nhưvậy, cuộc khởi nghĩa 18-3-1871, ban đầu chỉ là sự tự phát của quần chúng laođộng chống lại sự tấn công của tư sản Pháp, nhưng sau đó, Uỷ ban Trung ương

Vệ quốc quân đã nắm lấy quyền lãnh đạo cuộc vận động này Và lần đầu tiên

trong lịch sử, chính quyền của giai cấp tư sản đã bị lật đổ ở một trong những thủ

đô lớn trên thế giới và công nhân Pari cũng đã chiến đấu rất dũng cảm để bảo

vệ thành quả cách mạng của mình, song không thắng được kẻ thù mạnh nênđến ngày 28/5/1871 Công xã Pari hoàn toàn thất bại Mặc dù chỉ tồn tại trong

72 ngày đêm, song Công xã Pari đã thể hiện như một chính quyền nhà nướcđầu tiên của giai cấp vô sản và để lại nhiều bài học quý giá cho công nhânPari và công nhân quốc tế trong cuộc đấu tranh lật đổ sự thống trị của giai cấp

tư sản và trong xây dựng, cũng như bảo vệ những thành quả cách mạng đãgiành được

Tác phẩm “Nội chiến ở Pháp” được C.Mác viết dưới hình thức tuyên ngôn

của Tổng hội đồng Quốc tế gửi toàn thể hội viên của Hội liên hiệp ở châu Âu và

Mỹ Khi C.Mác đề nghị Tổng hội đồng ra bản tuyên ngôn để gửi cho tất cả cácthành viên của quốc tế về Xu thế chung của cuộc đấu tranh ở Pháp và được tổnghội đồng nhất trí giao cho ông soạn thảo C.Mác đã bắt tay vào viết đến tháng 4năm 1871 thì hoàn thành, sau đó in thành sách ngày 13- 6 - 1871 tại Luân Đônbằng tiếng Anh, gồm 1000 bản và sau đó được dịch ra các tiếng Pháp, Đức, Nga,

Ý, Tây Ban Nha và được xuất bản ở nhiều nước châu Âu và Mỹ

2 Bố cục và tư tưởng cơ bản của tác phẩm

a Bố cục của tác phẩm

Tác phẩm được kết cấu thành 4 phần và phụ lục:

Phần I: Phân tích rõ bối cảnh của nước Pháp trong đầu những năm 70 và

vạch trần bộ mặt thật của chính phủ do Chie đứng đầu muốn đẩy các mâu thuẫn

xã hội ra bên ngoài bằng một cuộc chiến tranh xâm lược nước Phổ

Phần II: Chỉ rõ thái độ của giai cấp tư sản phản động đối với nhân dân

Pháp, đặc biệt sau cuộc cách mạng tháng hai năm 1871

Phần III: Trình bày diễn biến và kết quả của Công xã Pari 1871; tổng

kết những kinh nghiệm quý báu của Công xã với tính cách là một nhà nướcchuyên chính vô sản đầu tiên trên thế giới

Phần IV: Chỉ rõ thất bại của Công xã Pari và những hành động trả thù

đẫm máu của giai cấp tư sản đối với các chiến sĩ Công xã

Phụ lục: Giải thích rõ hơn một số đoạn dẫn trong tác phẩm.

b Tư tưởng cơ bản của tác phẩm

Tác phẩm vạch trần bản chất xấu sa của giai cấp quý tộc phong kiến và

giai cấp tư sản Pháp, đặc biệt là trong giải quyết vấn đề giai cấp và vấn đề dântộc; đồng thời tiếp tục phát triển những vấn đề của chủ nghĩa xã hội khoa họcnhằm và kêu gọi giai cấp công nhân thế giới tích cực đấu tranh thực hiệnthắng lợi sứ mệnh lịch sử vẻ vang của mình.

II VẤN ĐỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC TRONG TÁC PHẨM

1 Tư tưởng chuyên chính vô sản

Trong tác phẩm, C.Mác tiếp tục phát triển tư tưởng đập tan nhà nước tưsản và thay thế bằng nhà nước vô sản Tư tưởng này lần đầu được các ông trình

bày trong tác phẩm Ngày 18 tháng Sương Mù của Lui Pônapactơ được viết

vào năm 1852 khi cho rằng tất cả các cuộc cách mạng trước đây đều hoàn bị bộmáy đó chứ không đập tan nó và giai cấp vô sản phải đập tan bộ máy nhà nước

tư sản và tổ chức ra bộ máy nhà nước riêng của mình

Khác với những cuộc cách mạng trước đây, cách mạng vô sản khôngphải là sự chuyển giao quyền lực thống trị từ tay giai cấp này cho giai cấp khác

mà là cuộc cách mạng để đập tan chính ngay bộ máy ghê tởm đó của sự thốngtrị giai cấp Muốn vậy, giai cấp vô sản phải sử dụng bạo lực cách mạng củaquần chúng để đập tan nhà nước tư sản: “Giai cấp công nhân không hề trôngmong Công xã có những phép lạ Giai cấp công nhân không có những ảo tưởnghoàn toàn có sẵn để thực hiện bằng sắc lệnh của nhân dân”1

C.Mác còn chỉ rõ nội dung cần đập tan và thay thế bằng những công cụcủa giai cấp công nhân; trong đó: “Sắc lệnh đầu tiên của Công xã là xoá bỏquân đội thường trực thay thế bằng nhân dân vũ trang”2 Vì, đây chính là công

cụ mà giai cấp tư sản sử dụng để đàn áp và bảo vệ cho sự thống trị của giai cấp

tư sản Những nội dung tiếp theo là: “Phải cắt bỏ những cơ quan thuần tuý ápbức của chính phủ cũ nhưng phải đoạt lấy những chức năng hợp lý của nó”3;phải tách giáo hội ra khỏi nhà nước và tước đoạt những tài sản của tất cả nhữnggiáo hội nào là những tập đoàn hữu sản và thay vào đó là các đại biểu do đầuphiếu phổ thông bầu ra và có thể bị bãi miễn bất cứ lúc nào

Bên cạnh đó, C.Mác còn chỉ rõ hình thức, bản chất, chức năng, nhiệm

vụ của chuyên chính vô sản Theo C.Mác chuyên chính vô sản có rất nhiềuhình thức chính trị khác nhau và Công xã Pari chính là một hình thức của

1 Sđd, tr.455.

2 Sđd, tr.449.

3 Sđd, tr.451.

chuyên chính vô sản: “Công xã dẫn đến nhiều cách giải thích khác nhau, nó làbiểu hiện của rất nhiều lợi ích, những điều đó chứng minh rằng Công xã chính

là một hình thức chính trị linh hoạt đến cao độ, còn tất cả những hình thứcchính phủ trước kia về thực chất đều là áp bức Về thực chất nó là chính phủcủa giai cấp công nhân”1

Đề cập tới bản chất của Công xã Pari, theo C.Mác đây chính là nhànước của giai cấp công nhân, mang tính nhân dân và quốc tế sâu sắc Vì trong

cơ cấu bộ máy nhà nước đó, đa số uỷ viên đều là công nhân: “Công xã Pari làđại biểu chân chính của những thành phần lành mạnh của xã hội Pháp”2 Mặtkhác, các công chức trong bộ máy nhà nước dù ở những cương vị nào từ các

uỷ viên của Công xã cho đến những nhân viên cấp thấp nhất cũng đều hưởnglợi ích cơ bản như của công nhân

Công xã Pari đem lại lợi ích cho đông đảo các tầng lớp nhân dân lao độngnên đã thu hút được đông đảo quần chúng nhân dân Pari tham gia xây dựng vàbảo vệ Công xã Nguyên tắc tổ chức của Công xã được tiến hành theo nguyêntắc phổ thông đầu phiếu “Công xã gồm những đại biểu thành phố do đầu phiếuphổ thông ở các khu Pari bầu lên Họ là những đại biểu có trách nhiệm và có thể

bị bãi miễn bất cứ lúc nào”3

Công xã được tổ chức ra có nhiệm vụ xây dựng một xã hội mới khác hẳn

về chất với các xã hội áp bức, bóc lột và bảo vệ những thành quả cách mạng đãgiành được: “Công xã phải được dùng làm công cụ để quét sạch những cơ sở kinh

tế của chính ngay sự tồn tại của các giai cấp, tức là của sự thống trị giai cấp”4

Vì vậy, xét về bản chất Công xã Pari có tính ưu việt hơn hẳn so với tất cảcác nhà nước trước đây, đặc biệt là nhà nước tư sản C.Mác nhấn mạnh: Lầnđầu tiên từ tháng Hai 1848, các đường phố Pari được an toàn mặc dù không cómột cảnh sát nào cả

b Cách mạng vô sản

Trong tác phẩm, C.Mác đã chỉ rõ cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vôsản chống lại giai cấp tư sản là không thể điều hoà Cuộc đấu tranh đó cónguồn gốc sâu sa từ sự phát triển của lực lượng sản xuất trong xã hội tư bản:

1 Sđd, tr.454.

2 Sđd, tr.459.

3 Sđd, tr.449.

4 Sđd, tr.454.

“Tiến bộ của công nghiệp hiện đại càng phát triển, càng mở rộng và càng khơisâu thêm mâu thuẫn giai cấp giữa tư bản và lao động thì chính quyền nhà nướccàng có tính chất là chính quyền toàn quốc của tư bản đối với lao động”1.

Trên cơ sở tổng kết Công xã Pari, C.Mác tiếp tục khẳng định phươngpháp phổ biến của cách mạng vô sản là: “Chỉ có dùng bạo lực đánh đổ nền cộnghoà đi thì những kẻ sở hữu của cải mới có thể đem gánh nặng của chiến tranh dochính chúng gây ra trút lên vai những người sản xuất ra chính của cải đó”2

Thực tiễn, các cuộc đấu tranh của công nhân cho thấy kẻ thù luôn dùngbạo lực phản cách mạng để đàn áp phong trào công nhân Bản thân công nhânPháp lúc đầu đã sát cánh cùng với giai cấp tư sản để lật đổ chế độ phong kiến,

có không ít công nhân vẫn còn ảo tưởng vào lòng từ thiện của tư sản, để rồi:

“Cuối cùng đến ngày 28 tháng giêng 1871 bọn bịp bợm đã bị lột mặt nạ”3.Thắng lợi của công nhân Pari là đã giành được chính là do đã sử dụng phươngpháp bạo lực cách mạng Tuy nhiên, khi tổng kết thất bại của Công xã, C.Máccũng chỉ ra rằng giai cấp công nhân Pari đã sử dụng bạo lực quá ít Lẽ ra, khichính phủ tư sản hoảng sợ bỏ chạy về Véc Xây, giai cấp công nhân phải tiếnhành truy kích đến cùng thì lại dừng lại để cho kẻ thù có được điều kiện củng

cố lực lượng và phản kích lại Công xã: “Uỷ ban trung ương đã phạm một sailầm nghiêm trọng là không tiến quân ngay lập tức vào Véc Xây lúc bấy giờ cònchưa được phòng ngự, để vĩnh viễn kết liễu những âm mưu của Chie”4 Đây sẽ

là bài học xương máu không chỉ đối với công nhân Pari mà còn là bài họcchung cho giai cấp công nhân toàn thế giới trong cuộc đấu tranh lật đổ sự thốngtrị của giai cấp tư sản để thực hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sử của mình

3 Về vai trò lãnh đạo của Đảng

Trong tác phẩm, C.Mác tiếp tục khẳng định trong cuộc đấu tranh đó

những người cộng sản phải luôn đứng ở vị trí tiên phong để dẫn dắt và chèolái phong trào thì giai cấp công nhân mới có thể hoàn thành sứ mệnh lịch sửcủa mình là xoá bỏ chủ nghĩa tư bản, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội

và chủ nghĩa cộng sản: “Dù cuộc đấu tranh giai cấp biểu hiện ra ở đâu vàtrong điều kiện nào, dù cuộc đấu tranh đó mạng hình thức nào, đương nhiên là

1 Sđd, tr.446.

2 Sđd, tr.432-433.

3 Sđd, tr.423.

4 Sđd, tr.441.

các hội viên của Hội liên hiệp chúng ta đều đứng ở hàng đầu”1.

Trong tác phẩm, C.Mác đã ca ngợi công nhân Pari đã phát huy tốt chủnghĩa anh hùng cách mạng, luôn dũng cảm, sẵn sàng hy sinh trong cuộc đấutranh chống lại giai cấp tư sản: “Xưa nay trong lịch sử chưa hề có một trậnnào có sự hy sinh như thế”2 Bên cạnh đó, C.Mác còn chỉ rõ tinh thần say mê,sáng tạo của công nhân Pari trong quá trình cải tạo xã hội cũ, xây dựng một

xã hội mới dẫn đến lơ là, mất cảnh giác: Một Pari lao động, suy nghĩ, chiếnđấu, đổ máu nhưng rạng rỡ trong niềm hào hứng sáng tạo lịch sử mà hớn hởmải mê xây dựng xã hội mới, hầu như quên mất bọn ăn thịt người đang ởngay cửa ngõ nhà mình

Tuy nhiên, khi tổng kết sự thất bại của Công xã, C.Mác cũng chỉ rõ mộttrong những nguyên nhân thất bại của Công xã Pari là thiếu sự lãnh đạo củađảng Thực tế sự nổi dậy của công nhân Pari còn mang tính tự phát và chưa có

sự chuẩn bị chu đáo Trong khi đó, Công xã còn chịu ảnh hưởng của rất nhiều

tư tưởng khác nhau như phái Blăngki, phái Pruđông và phái Giécbanh của tiểu

tư sản nên chưa tạo ra sự thống nhất cao độ và chưa có được sức mạnh tổnghợp để chiến thắng kẻ thù Từ đó, C.Mác cũng nhận thấy sự cần thiết phải tổchức ra các chính đảng cách mạng ở từng nước để kịp thời theo dõi, chỉ đạophong trào cách mạng cho sát đúng và kịp thời với sự phát triển của thực tiễn

4 Vấn đề liên minh công - nông

Trên cơ sở phân tích thái độ các giai tầng trong cách mạng, C.Mác đãchỉ rõ những chuyển biến tích cực của các tầng lớp trung gian, đặc biệt là giaicấp nông dân Nó được biểu hiện ở chỗ nếu như trước đây nông dân còn daođộng, ngả nghiêng và còn ủng hộ giai cấp tư sản thì sau khi Công Xã Paribùng nổ, nông dân đã ủng hộ giai cấp vô sản: “Chỉ có Công xã mới có thể vàbắt buộc phải giải quyết vì lợi ích của nông dân”3

C.Mác còn đưa ra những con đường, biện pháp để thực hiện sự liênminh giữa giai cấp công nhân và nông dân, như phải giáo dục, lôi kéo nôngdân về phía mình: “Công xã có đầy đủ lý do để nói với nông dân rằng: “thắnglợi của Công xã là hy vọng duy nhất của các anh!”4; đồng thời C.Mác còn chỉ

1 Sđd, tr.481.

2 Sđd, tr.475.

3 Sđd, tr.458.

4 Sđd, tr.457.

rõ một trong những nguyên nhân dẫn đến thất bại của Công xã đó là khôngthực hiện được sự liên minh công - nông Trên thực tế, công nhân Pari đãthiếu sự phối hợp, ủng hộ của công nhân các thành phố khác, đặc biệt là thiếumối liên minh trên thực tế với giai cấp nông dân.

5 Vấn đề chiến tranh và hoà bình

a Vấn đề chiến tranh

Trên cơ sở phân tích bản chất của giai cấp thống trị bóc lột và tính chấtcủa các cuộc chiến tranh lúc đó, đặc biệt là cuộc chiến tranh giữa Pháp và Phổ,C.Mác chỉ rõ cuộc chiến tranh chính nghĩa là cuộc chiến tranh nhằm để bảo vệnền độc lập của đất nước trước nguy cơ bị xâm lược Trên thực tế, khi côngnhân Pari lật đổ chính phủ tư sản để tổ chức bảo vệ nước Pháp trước nguy cơxâm lược của nước Phổ thì đó là cuộc chiến tranh chính nghĩa Còn chiến tranhphi nghĩa là cuộc chiến tranh mà giai cấp thống trị, phản động tiến hành đểxâm lược, nô dịch dân tộc khác C.Mác đã chỉ rõ Đế chế II là kẻ đã phát độngcuộc chiến tranh xâm lược nước Phổ và cuộc chiến tranh của Phổ lúc đầu là

tự vệ, song với bản chất bóc lột, hiếu chiến, chính quyền Phổ đã lợi dụng đểthôn tính lại nước Pháp, từ đó tính chất của cuộc chiến tranh đã thay đổi thànhcuộc chiến tranh phi nghĩa, xâm lược Vì vậy, để phân biệt tính chất của cáccuộc chiến tranh là chính nghĩa hay phi nghĩa theo C.Mác cần phải căn cứ vàomục đích chính trị của giai cấp tiến hành cuộc chiến tranh

Trên cơ sở đó, C.Mác chỉ rõ thái độ của giai cấp vô sản phải luôn theodõi, phân tích đúng các cuộc chiến tranh là chính nghĩa hay phi nghĩa để có thái

độ ủng hộ, hay phản đối Cần phải nắm được chính sách gây chiến của chủnghĩa tư bản để chống âm mưu gây chiến tranh Nếu không ngăn chặn đượcchiến tranh thì phải biến cuộc chiến tranh đó thành nội chiến cách mạng - lợidụng sự khủng hoảng của chính phủ đang tham chiến để giành lấy chínhquyền

b Vấn đề hoà bình

C.Mác cho rằng bản chất của giai cấp vô sản là yêu chuộng hoà bìnhnên phải bằng mọi cách bảo vệ nền hoà bình Để có nền hoà bình, giai cấpcông nhân phải tích cực đấu tranh chống âm mưu gây chiến tranh xâm lượccủa giai cấp tư sản phản động, xoá bỏ chế độ áp bức, bóc lột mà cội nguồncủa nó chính là chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất

6 Vấn đề giai cấp, dân tộc, chủ nghĩa yêu nước chân chính và chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân

a Vấn đề giai cấp và dân tộc

Từ sự phân tích cuộc chiến tranh giữa Pháp và Phổ, C.Mác đã tiếp tụcchỉ rõ mối quan hệ giữa vấn đề giai cấp và vấn đề dân tộc; đồng thời khẳngđịnh việc giải quyết vấn đề dân tộc luôn phụ thuộc vào bản chất của giai cấpcầm quyền Khi phân tích giai đoạn 1 của cuộc chiến tranh Pháp đánh Phổ đó

là cuộc chiến tranh mang tính giai cấp – nó xuất phát từ lợi ích của giai cấpquý tộc Pháp (Đế chế II) và lúc này lợi ích của giai cấp và dân tộc là mâuthuẫn với nhau Đến giai đoạn 2 của cuộc chiến tranh khi Phổ phản công vàxâm lược lại nước Pháp, lúc này cuộc chiến tranh mang tính dân tộc Tuynhiên, giai cấp tư sản Pháp đã phản bội lại lợi ích của dân tộc: “Trong khiphải chọn giữa hai điều: nghĩa vụ dân tộc và lợi ích giai cấp thì chính phủ đãkhông hề do dự một phút nào mà biến ngay thành một chính phủ phản quốc”1

Chỉ có lúc này bộ mặt thật của giai cấp tư sản vốn luôn được che đậy,nguỵ trang kín đáo thì lúc này đã lộ nguyên hình hèn nhát, thối nát, sẵn sàngbán rẻ lợi ích dan tộc để bảo vệ lợi ích của giai cấp

b Về chủ nghĩa yêu nước chân chính và chủ nghĩa quốc tế của giai cấp công nhân

Từ nghiên cứu thực tiễn lịch sử, C.Mác khẳng định chủ nghĩa yêu nước

có rất nhiều loại, xuất phát từ bản chất của từng giai cấp mà quan niệm và nộidung về yêu nước cũng khác nhau, yêu nước cũng là bản chất của giai cấp tưsản và tiểu tư sản Tuy nhiên, khi phải đặt sự lựa chọn giữa hai điều thì giai cấp

tư sản đã không ngần ngại bán rẻ đất nước cho các thế lực phản động khác

Khác với chủ nghĩa yêu nước của giai cấp tư sản, giai cấp công nhânluôn có sự hoà quyện, gắn bó chặt chẽ giữa lợi ích giai cấp và lợi ích dân tộc.Trên thực tế, khi nước Pháp bị lâm nguy thì công nhân Pari đã không quảnngại gian khổ, hy sinh để đảm nhiệm ngay sứ mệnh đứng lên bảo vệ nướcPháp khỏi sự xâm lược của nước Phổ Vì vậy, khác với tất cả các giai cấp chủnghĩa yêu nước của giai cấp công nhân là chủ nghĩa yêu nước chân chính

Từ thực tiễn Công xã Pari, bản chất quốc tế của giai cấp công nhân đãđược khẳng định Công xã không chỉ đóng vai trò đại diện và bảo vệ lợi ích

1 Sđd, tr.422.

của công nhân Pari mà còn thể hiện rõ bản chất quốc tế trong sáng: “Là nhữngchiến sĩ dũng cảm để đấu tranh giải phóng lao động, nên Công xã cũng hoàntoàn có đầy đủ tính chất quốc tế”1 Vì vậy, C.Mác đã chỉ rõ chủ nghĩa quốc tếkhông chỉ là sự đoàn kết giai cấp công nhân ở trong nước mà phải đoàn kết,giúp đỡ lẫn nhau giữa các nước Nó được biểu hiện khi chính phủ Pháp phátđộng cuộc chiến tranh xâm lược nước Phổ thì công nhân Pháp phản đối vàngược lại khi BixMác tiến hành phát động chiến tranh nhằm trả thù nướcPháp thì công nhân Phổ phản đối chiến tranh.

III Ý NGHĨA CỦA TÁC PHẨM

Tác phẩm “Nội chiến ở Pháp” đã tổng kết toàn bộ cuộc đấu tranh giai

cấp ở châu Âu, mà trực tiếp là Công xã Pari năm 1871 Thông qua tác phẩm,C.Mác đã tiếp tục bổ sung, phát triển các vấn đề chủ nghĩa xã hội khoa học,đặc biệt là tư tưởng về chuyên chính vô sản

Thông qua tác phẩm, chủ nghĩa xã hội khoa học tiếp tục được truyền bárộng rãi trong phong trào công nhân và chỉ đạo phong trào cộng sản và côngnhân quốc tế phát triển giành thắng lợi Bên cạnh đó góp phần đấu tranh làmthất bại các quan điểm phản động, sai trái, khắc phục được những nhận thứclệch lạc, mơ hồ về kẻ thù trong phong trào cộng sản và công nhân lúc đó, địnhhướng phát triển đúng đắn cho phong trào

Hiện nay, mặc dù điều kiện thực tiễn có nhiều thay đổi nhưng nhữngnguyên lý cơ bản của chủ nghĩa xã hội khoa học trong tác phẩm vẫn cònnguyên giá trị

Tác phẩm PHÊ PHÁN CƯƠNG LĨNH GÔTA

I HOÀN CẢNH RA ĐỜI, BỐ CỤC VÀ TƯ TƯỞNG CƠ BẢN CỦATÁC PHẨM

1 Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm

C.Mác đã có nhiều công lao để thành lập chính đảng cách mạng củagiai cấp công nhân ở nhiều nước, trước tiên là ở Đức Vào những năm 60 vàđầu những năm 70 của thế kỷ XIX, ở Đức có hai tổ chức chính trị của côngnhân Một là, Tổng hội liên hiệp công nhân Đức thành lập 1863 do Phéc đi

1 Sđd, tr.459.

C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 19, Nxb Chính trị quốc gia, H,2002, tr.21-53