Tổng quan về tế bào gốc, tiềm năng và ứng dụng trong y học

Ngày nay, tế bào gốc đang là một chủ để rất “nóng” cả trong nghiên cứu và trị liệu bệnh mặc dù đây là lĩnh vực mới chỉ phát triển mạnh mẽ trong hơn một thập kỉ trở lại đây. Nhưng sự tiến bộ của khoa học và công nghệ đã giúp khai thác tiềm năng to lớn của tế bào gốc, đặc biệt là tiềm năng ứng dụng trong y học tái tạo hay điều trị bệnh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy sự “thổi phồng” của truyền thông về tiềm năng ứng dụng của tế bào gốc trong xã hội có thể dẫn tới những hiểu lầm cho người dân và là cơ hội trục lợi của các công ty thương mại hoạt động trong lĩnh vực này. Nguy hiểm hơn đó là xuất hiện những trường hợp nghiên cứu và sử dụng tế bào gốc vi phạm luật pháp, đạo đức dẫn tới những hậu quả nghiêm trọng về tính mạng và của cải cho bệnh nhân.Với những lợi ích mà tế bào gốc mang lại đã mở ra một triển vọng vô cùng mới mẻ và đầy hứa hẹn trong việc cấy ghép tế bào gốc nhằm chữa trị những căn bệnh nan y và vô phương cứu chữa hiện nay như: bệnh ung thư, bệnh tim, AIDS…Lĩnh vực nghiên cứu tế bào gốc hứa hẹn nhiều triển vọng lớn lao đối với việc điều trị bệnh và chấn thương, nhưng triển vọng đó không phải là vô giới hạn. Thực tế vẫn tồn tại những thử thách mà (hiện nay) khoa học dường như không thể vượt qua được đối với việc sử dụng tế bào gốc phôi như là một liệu pháp y học điều trị chấn thương và bệnh tật.

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ

Giảng Viên :TS Đỗ Minh Trung Học Viên: Mạc Văn Trọng

Mar 1, 2018 1

N I DUNG BÁO CÁO Ộ

 M đ u ở ầ

 Khái l ượ ế c t bào g c ố

 Ti m năng và ng d ng t bào g c trong y h c ề ứ ụ ế ố ọ

 Th c tr ng nghiên c u và ng d ng t bào g c trong ự ạ ứ ứ ụ ế ố

y h c t i Vi t Nam ọ ạ ệ

 K t lu n ế ậ

Mar 1, 2018 2

 Sự “thổi phồng” của truyền thông về tiềm năng ứng dụng của tế bào gốc trong xã hội nói chung, trong lĩnh vực y học nói riêng có thể dẫn tới những hiểu lầm cho người dân và là cơ hội trục lợi của các công ty thương mại

Tế bào gốc, tiềm năng và ứng dụng trong y học

KHÁI LƯỢC VỀ TẾ BÀO GỐC

Mar 1, 2018 5

Khái niệm

Tế bào gốc ( Stem cell ): Những tế bào có khả năng tự tái sinh và có khả năng tạo ranhững tế bào chuyên hoá ở mức cao

 Khả năng tự làm mới ( self renew )

 Khả năng biệt hóa ( differentiate )

Mar 1, 2018 6

Phân loại tế bào gốc

Có nhiều cách phân loại và gọi tên tế bào gốc khác nhau tuỳ theo tiêu chí phân loại

Mar 1, 2018 8

Lịch sử nghiên cứu tế bào gốc

 Bắt đầu vào những năm giữa

1800

 Những năm đầu của 1900, các

bác sĩ đã tiêm tủy xương vào bệnh

nhân bệnh anemia và leukemia

Mar 1, 2018 9

Shinya Yamanaka tại Kyoto, Nhật Bản: Tái lập trình các tế

bào trưởng thành trở thành tế bào gốc vạn năng ( IPS:

induced pluripotent stem cell- tế bào gốc vạn năng nuôi cấy)

TIỀM NĂNG VÀ ỨNG DỤNG TẾ BÀO GỐC TRONG Y HỌC

Mar 1, 2018 11

Triển vọng ứng dụng tế bào gốc

Mar 1, 2018 12

Mar 1, 2018 13

Thị trường các sản phẩm tế bào gốc

Thị trường toàn cầu về tế bào gốc đạt

48,68 tỉ USD vào năm 2016

Mar 1, 2018 14

Prochymal (Công ty Osiris) với thành

phần gồm MSC đồng loại đã được

phê chuẩn ở Canada để chữa trị

hiện tượng thải loại miễn dịch giữa

vật chủ và mảnh ghép

Mar 1, 2018 15

Tiềm năng ứng dụng tế bào gốc trong y học

 Đăng ký sáng chế - Wipsglobal 2012

 Có 3075 đăng ký sáng chế liên quan đến ứng dụng tế bào gốc trong y học

( sáng chế 10.48%, giải pháp hữu ích 0.76%, đang xem xét 88.76%.)

 Sáng chế về ứng dụng tế bào gốc trong y học được đăng ký ở trên 38 quốc gia ( Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Đức, Canada, Ý, Israel, Anh, Thụy Sĩ)

Dược tế bào gốc chiếm 87%

Sáng chế về ứng dụng tế bào gốc trong y học

Mar 1, 2018 16

 Tiềm năng trong ứng dụng điều trị

 Các ứng dụng tế bào gốc phôi không liên

quan đến ghép trong nghiên cứu bệnh học

 Ghép tế bào gốc trị liệu (stem cell therapy)

 Công nghệ mô ( Tissue engineering)

 Tế bào gốc tạo máu trong trị liệu

 Hơn 1000 điều kiện bệnh lý đã được thử nghiệm điều trị bằng tế bào gốc

 76 bệnh lý về máu và ung thư rắn được chỉ định điều trị bằng tế bào gốc tạo máu và 04 bệnh lý thoái hoá được chỉ định điều trị bằng tế bào gốc

Mar 1, 2018 18

Mar 1, 2018 19

Điều trị thử nghiệm lâm sàng TBG trên thế giới

World

3,391

Mar 1, 2018 20

Điều trị thử nghiệm lâm sàng tại Đông Nam Á

Mar 1, 2018 21

THỰC TRẠNG NGHIÊN CỨU VÀ ỨNG DỤNG TẾ BÀO

GỐC TRONG Y HỌC TẠI ViỆT NAM

 Nghiên cứu ứng dụng TBG tại Việt Nam bắt đầu ngay từ những năm 1995, đặc biệt được chú ý đến nhiều sau năm 2006-2007

 Lĩnh vực ứng dụng đầu tiên- huyết học với các TBG tạo máu: Trung tâm

TM-HH Tp.HCM (nay là Bệnh viện TM TM-HH Tp.HCM), Viện TM-TM TƯ, Trung tâm TM-

HH-TM Bệnh viện Trung ương Huế, Khoa HH-HH-TM Bệnh viện Trung ương Quân đội 108

 Bức tranh nghiên cứu TBG đã dần được xây dựng hoàn chỉnh thành ba mảng lớn là: tạo nguồn TBG (phân lập, lưu giữ TBG các loại); biệt hoá TBG thành các

tế bào mang tính chuyên biệt hơn và ứng dụng TBG, đặc biệt là vào việc điều trị một số bệnh cho người

Mar 1, 2018 23

Thực trạng nghiên cứu ứng dụng tế bào gốc trong y học tại

Việt Nam

Mar 1, 2018 24

 Tổng giá trị nhập khẩu

năm 2016 đã vượt trên

3209 tỷ đồng

 Tốc độ tăng trưởng hàng

hóa nhập khẩu mặt hàng

này năm 2016 so với

2014 là 4927%

Mar 1, 2018 25

Mar 1, 2018 26

các bệnh lý về máu và hỗ trợ điều trị Ung thư các tạng đặc (gồm cả ung thư vú) (1494/QĐ.BYT 2015) và Thoái hóa khớp (7398/QĐ.BYT 2016)

1. Ung thư máu (Leukemia)

13 Xơ gan mất bù

14 Hoại tử chỏm xương đùi

15 Tạo xương bất toàn

16 Thiếu máu cơ tim

17 Bệnh đái tháo đường type 1

18 Bỏng

19 Suy tuỷ xương

Các bệnh được điều trị thử nghiệm trên người bằng tế bào gốc

Mar 1, 2018 27

Một số công nghệ đang được sử dụng trong nước

Mar 1, 2018 28

Xu hướng công nghệ tế bào gốc trong nước

• BV Nhi Trung Ương

• Viện HH-TM Trung Ương,

• BV Đa khoa Quốc tế Vinmec

Thực tế ứng dụng tại một số đơn vị

Ngân hàng tế bào gốc MekoStem

stem cells- ADSC)

Huyết tương giàu

tiểu cầu (Platelet Rich

Plasma- PRP) trong

điều trị

Mar 1, 2018 31

Phương pháp ghép tự thân tế bào gốc trong điều

trị cho một số bệnh nhân đái tháo đường có loét

chân nặng, và điều trị thoái hóa khớp gối độ 2-3

Mar 1, 2018 32

Mar 1, 2018 33

Bệnh viện quân y 103

K T LU N Ế Ậ

Mar 1, 2018 34

 Lĩnh vực nghiên cứu tế bào gốc hứa hẹn nhiều triển vọng lớn lao đối với

việc điều trị bệnh , ngay cả những căn bệnh nan y và vô phương cứu chữa

hiện nay như: bệnh ung thư, bệnh tim, AIDS…

 Nghiên cứu tế bào gốc trưởng thành cũng mang đến tiềm năng lớn tương

đương mà lại vượt qua được rào cản về mặt chính trị, luân lý và xã hội, so

với việc sử dụng tế bào gốc phôi người trong nghiên cứu

 Ngoài các kết quả ứng dụng tế bào gốc tạo máu trong lĩnh vực huyết học,

một số ứng dụng trong lĩnh vực điều trị xương khớp cho kết quả tương đối

rõ ràng, còn lại các nghiên cứu ứng dụng khác vẫn rất khiêm tốn

 Cần có sự nhập cuộc và cố gắng của cả đội ngũ nhà khoa học, các cơ quan

quản lý và nhà đầu tư cũng như sự tham gia từ phía người tình nguyện

Mar 1, 2018 35

Xin trân tr ng c m n ọ ả ơ