Xây dựng hệ thống bài tập vật lý phần cơ học lớp 10 THPT theo định hướng phát triển năng lực (NCKH)

Xây dựng hệ thống bài tập vật lý phần cơ học lớp 10 THPT theo định hướng phát triển năng lựcXây dựng hệ thống bài tập vật lý phần cơ học lớp 10 THPT theo định hướng phát triển năng lựcXây dựng hệ thống bài tập vật lý phần cơ học lớp 10 THPT theo định hướng phát triển năng lựcXây dựng hệ thống bài tập vật lý phần cơ học lớp 10 THPT theo định hướng phát triển năng lựcXây dựng hệ thống bài tập vật lý phần cơ học lớp 10 THPT theo định hướng phát triển năng lựcXây dựng hệ thống bài tập vật lý phần cơ học lớp 10 THPT theo định hướng phát triển năng lựcXây dựng hệ thống bài tập vật lý phần cơ học lớp 10 THPT theo định hướng phát triển năng lựcXây dựng hệ thống bài tập vật lý phần cơ học lớp 10 THPT theo định hướng phát triển năng lựcXây dựng hệ thống bài tập vật lý phần cơ học lớp 10 THPT theo định hướng phát triển năng lựcXây dựng hệ thống bài tập vật lý phần cơ học lớp 10 THPT theo định hướng phát triển năng lực

u c a chúng tôi Các s li u, k t qutài nghiên c u này là trung th c ai công b trong b t

kì công trình nào khác

Thành ph H

Nguy n Th Sáng

L I C

phòng qu n lý khoa h i h c Sài Gòn cùng quý th i h c Sài

u ki n và t chúng tôi trong su t quá trình nghiên c u

Tác gi

Nguy n Th Sáng

DANH SÁCH CÁC B NG

PH N I: M U1.

c r t nhi c trên th gi i nói chung và Vi t Nam quan tâm nghiên c u Hi n nay v i s phát tri n c a n n khoa h c t hi

trình giáo d ng n i dung không còn phù h p n

d ng tri th c vào tình hu ng th c ti n Hi c ph

c th c hi n v i m c tiêu m i hình thành và phát tri n nh ng ph m ch t t t

c c n thi h c sinh tr ng thích nghi v i hoàn

c nh s ng, h c t p và làm vi c luôn bi c m c tiêu trên, giáo d c nói chung và d y h c nói riêng c nh c th c c n rèn luy n cho h c

c, Ph n Lan Vi t

ph c - L ng phát tri i các lý do sau

ng phát tri c Th ba, trong quá trình d y h c thì bài t p là m t công ckhông th thi u c i h c và thông qua nh ng bài t p c th

thành và phát tri c cá nhân c a b n thân Th

tài này s giúp chúng tôi h c h n th áp d ng sau

- Là m t l i thu c tính v i s m r a t này bao hàm không ch các

c tính b m sinh mà c nh c tính hình thành và phát tri n nh quá trình h c t p, rèn luy n c i [4]

1.1.2.1 c chung

m t thu t ng nh n m nh vai trò c a truy n thông h p nh t và s k t h p c a vi n thông

u khi n d a trên truy n t i và m ng và các ch

không an toàn

phân công.

c nhóm

Nghe,

c tính toán

V i cách xây d y, chúng ta có th nh n ra mong mu n c a B Giáo

phát tri c chung cho HS, nh m b o HS có th s ng t t trong xã h i,

nh n s n ph m giáo d ng theo b n tr c t giáo d c c a Unesco,

[K3] Chuy n t i ki n th c vào th c ti n

n

xu t nh ng githuy gi i quy t v

V t lí m i phát hi n

+ D ng câu tr l i liên

n v V t lí phát hi n

[N3] Ti n hành thí nghi m

ki m tra và k t lu n

+ Thi t knghi m

+ L a chnghi m t+ Ti n hành thành công thí nghi m

c giá tr , bi t ghi k t quthí nghi m m t cách khoa h c

thông tin

1.1.4 S c n thi t v vi c hình thành và phát tri c c a h c sinh

Ngh quy t s 29/NQ- i m n, toàn di n giáo d

ng yêu c u công nghi p hóa, hi i Có nghi u nguyên nhân d n y u kém, h n

h

c u c a th ng thì c n thi t ph i m i, t vi c xây d ng n i dung

Xu t phát t nh ng yêu c u c p bách v ch ng ngu n nhân l c ph c v sphát tri n kinh t xã h i m o c n nhanh chóng thoát kh i mô hình giáo d c truy n th ng, chuy n sang mô hình giáo d ng ti p c n

i h c, chuy n t vi c trang b ki n th c sang phát tri n toàn di n ph m

+ Bi t xây d ng k ho ch phù h p v i b n

V t lí

+ Bi t th c hi n k ho ch ra

ch ch quan tâm t i vi i h c h n ch quan tâm t i vi i h c

chu c phép xê d ch +Nh ng v mà HS quan tâm.

pháp

gi ng d y

+ Di n gi ng+ i truy n th ki n

-[9]

-trình

tin,

tiêu chí (Rubic)

cung c

nào

Chúng có

mà là

1.2 BÀI T P V T LÍ

1.2.1 Khái ni m bài t p V t lí

Bài t p là h th ng nh ng câu h i, bài toán, nh m i x lý, rèn

tính toán)

Bài t p V t lí là bài t i ph i gi i quy t b ng nh ng suy lu n logic,

nh ng phép toán và thí nghi m d cá nh lu t, các thuy t V t lí

Bài t p V t lí c bi t quan tr rèn luy

nghiên c u khoa h c cho h c sinh b i vì gi i bài t p V t lí là vi c làm t l c c a HS.Bài t p V t lí i n ôn t p c ng c ki n th c m t cách sinh

hi n c ng h p c th các bài t nh tính yêu c u h c sinh gi i thích ho c d t hi ng x y ra trong nh u ki nh Bài t nh tính có th s d ng m t hình v n, bài t nh tính có th chuy n thành m t d ng c a bài t p thí nghi m.

d) Bài t p tính toán t ng h p

Bài t p tính toán t ng h p là bài t p mà mu n gi i nó thì ph i v n d ng nhi u khái ni nh lu t, dùng nhi u công th c Lo i bài t p này có tác d c bi t giúpcho h r ng ki n th c, th y rõ nh ng m i liên h khác nhau gi a các ph n c V t lí, t p cho h c sinh bi t phân tích nh ng hi ng

th c t ph c t p ra thành nh ng ph n tuân theo m nh lu nh

e) Bài t p thí nghi m

Bài t p thí nghi m là bài t i ph i làm thí nghi ki m ch ng l i gi i

lý thuy t ho tìm nh ng s li u c n thi t cho vi c gi i bài t p Bài t p thí nghi m

có d nh tính ho ng V n d nh lu t V t lí lý gi i các hi ng m i là n i dung chính c a bài t p thí nghi m

Bài t p V t lí ng phát tri c là bài t p V t lí c xây d ng

nh m thông qua nh ng bài t p V t lí c th s giúp HS hình thành và phát tri

l c cá nhân

Th 2: Ph i là các bài t p h tr h

HS

Th 3: H tr cá nhân hóa vi c h c t p

Th 4: Xây d ng bài t chu n

Th 5: Bao g m c nh ng bài t p cho h p tác và giao ti p

Th 6: Bài t p ph i tích c c hóa ho ng nh n th c

Th 7: Bài t p ph i có nh ng và gi i pháp khác nhau

Th 8: Có n i dung phân hóa n i t i

d y h c

1.3.3 Quy trình xây d ng h th ng bài t p V t lí ng phát

) c a HS trong ch / n c thù c a b môn Mô t các m c

Th 3: Chúng tôi trình bày các v n bài t p V t lí: khái ni m, tác

Bài t p V t lí c bi t quan tr rèn luy

nghiên c u khoa h c cho h c sinh b i vì gi i bài t p V t lí là vi c làm t l c c a HS.Bài t p V t lí n ôn t p c ng c ki n th c m t cách sinh

Phân lo i bài t p V t lí: Có r t nhi u cách phân lo i bài t p V t lí N u d a vào

n gi i, có th chia bài t p V t lí thành bài t nh tính, bài t p tính toán, bài t p thí nghi m, bài t th N u d a vào m a bài t i v i

h c sinh, có th chia bài t p thành bài t p t t, bài t p t ng h p, bài t p sáng t o

Rèn luy n cho h c sinh nh o, phát tri c

) c a HS trong ch / n c thù c a b môn Mô t các m c

Thu th p tìm ki m thông tin liên quan có ch n l c.

Gi i các bài toán liên n ph c

2.2 H TH NG BÀI T P

ng trên Chúng tôi ng th ng kê s ng bài t p ng v i m

Nhóm

c

th c nghi m (N)

c tìm ki m, trao

i thông tin(T)

Nhóm

c cá th(C)

Công th c liên h gi a gia t c, v n t c (hay còn g i là công th c l p v i th i gian) : v2 v02 2 a s

Công th c tính v n t c: v = gt (g là gia t c c a chuy do)

i con s l p t c i con s ch ng bao

S do là s a các v t trong chân không ch i tác d ng c a tr ng

l c, tr ng khi v ng không t c là tr ng thái không tr ng

do kéo theo c c trong c do Vì v y,

i v i nhau

Câu này giúp b n phát hi c v V t lí, d a vào nh ng ki n th

c h ng gi thuy t cho v i cùng thì b n ph i ki m ch ng

nó b ng cách ti n hành thí nghi m

Bài 3:

3.1 (T1) Do phòng thi t b V t lí h ng nên không làm thí nghi m v do

c Em hãy v nhà tìm ki m thí nghi m v s a các v t trong không khí và s

t trong chân không?

3.2 (T2) Hãy trình bày l i thí nghi m mà em m i tìm ki c?

4.3 (C3) Sau khi hoàn thi tóm t t ki n th c thì hãy c g ng xem nh ng ph n

ki n th c nào mình còn y u c n rèn luy n, hãy l p k ho rèn luy

ki n th c?

Bài 5(K2, N3, T1-2-3, C1-2):

ki m tra chuy ng c a gi c trong d n có th làm l i thí nghi

ng d n trong sách Ki m tra xem k t qu b n làm thí nghi m có ph i chuy ng

c a gi c là chuy ng th u hay không? Hãy gi i thích k t qu thí nghi m

n có th tìm thêm thí nghi m kh o sát chuy ng c a viên bi trên máng ngang? Nh n xét và gi i thích k t qu thông qua thí nghi m b n v a tìm ki m?

Bài 6 (T2, K):

Hình n kinh Usain Bolt.

i ch y nhanh nh t hành tinh c ly 100m, khi l p k l c Olympic 2012 v i thành tích 9,63 giây vòng chung k t n i dung này

t thi ch y v i s góp m t c i ch y nhanh nh t hành tinh là Bolt,

t phát không t t, ch y sau trong

Yohan Blake t i 0,12 giây! B n hãy tìm ki m thêm thông tin v tr n chung k t này và

tr l i các câu sau:

1.V n t c trung bình c a Bolt là bao nhiêu ?

2.V n t c trung bình c a Blake là bao nhiêu

3.Có th c kho ng cách gi a Bolt và Blake khi Bolt ch

HD: Không th ch t o máy bay b ng gi i vì máy bay b ng

gi y s t th i gian do l c c n c a không khí gây ra

A S ng c a v t này so v i v t khác theo th i gian.

B S i chi u c a v t này so v i v t khác theo th i gian

C.S i v trí c a v t này so v i v t khác theo th i gian.

D S a v t này so v i v t khác theo th i gian

: C

Bài 4 (K1-2, T1-2, C1):

H quy chi u chuy ng c a m t v t g m nh ng y u t nào? Các em hãy tìm hi u xem trên m ng, các lo i sách báo có bao nhiêu lo i h quy chi u? H quy chi u em

ng s d ng t c p 2 t i gi là h quy chi u nào?

Bài 5 (K1-2): Chuy không ph i là chuy ng th ng bi i u?

chi u nhau l t v i v n t c 20 km/h và 15 km/h Có m t con chim t ôtô th nh t bay th u sang ch m vào ôtô th hai, r i l i bay th u sang ch m ôtô th nh t

và c th v i v n t i là 120 km/h Bi t th i gian chim ch m vào ôtô không

nhiêu?

Trong chuy ng th ng t l thu n v i th i gian

hai ôtô g p nhau thì ôtô th nh t ph c m t

trong 20 phút v i v n t c trung bình 72 km/h Th i gian ch y nhanh d n và th i gian

ch y ch m d u lúc vào ga b ng nhau là 2 phút; kho ng th i gian còn l i, tàu chuy u Tính gia t c?

tb=72km/h=20m/s; 2phút=120s; 16 phút=960(s); vo=0

chuy ng và t o thành m t cái máng ch V Gác m u máng lên trên m t quy n

t o thành m t máng nghiêng L a ch n chi u dày quy cho m t viên

T thí nghi m chúng ta có th t ra nh ng câu h nh tính d ng d n sau:

ph thu c vào y u t nào?

Bài 9 (K1-2; C1-2): M t ô tô chuy ng th u v i v n t c b ng 80 km/h B n

xe n m ng và xe ô tô xu t phát t m a m cách b n xe 3km

Ch n b n xe làm v t m c, th m ô tô xu t phát làm m c th i gian và ch n chi u

ng th ng này là:

A x = 3 +80t B x = (80 -3)t C x =3 80t D x = 80t

: A

Bài 10 (K1-2 ; C1-2): M ng v i v n t u là 10 m/s trên

ng th i lái xe hãm phanh, xe chuy ng ch m d n v i gia t c

D

Bài 11 (K;N;T;C): Em hãy d a vào ki n th c, hãy k ra nh ng chuy ng

th ng bi p ngoài th c t ? Gi i thích vì sao?

Bài 12(K1-2): Th hai v do t m cao h, th i gian th gi a hai v t cách

Bài 13 (K;N;T;C) Chuy không th coi là chuy

do? Hãy th c hi n l i các thí nghi

A M c th trên cao xu ng m t.

không

HD: S do là s a các v t trong chân không ch i tác d ng c a tr ng

l c, tr ng khi v ng không t c là tr ng thái không tr ng

Bài 16 (K1-2; C1-2; T1-2-3) M t h c sinh th tính v n t c khi ch t c a m t h t

Vì v y h gây c m giác rát da mà thôi

Bài 17 (K;C;T;N) B n hãy làm thí nghi trang 24 sgk VL 10 n trong

Bài 18 (K1-1; T1-2) Thí nghi m c a m t nhà V t lí nh ng qu t

n ng th i t t ng cao c a tòa tháp nghiêng Pisa (Italia) xu ng và

r t l n so v i s c c n c a không khí tác d b qua s c

Em hãy tìm thông tin v m u thí nghi m này và cho bi t ông là ai?

M t tàu th y neo c nh t i m i v i tr c quay c a

t thì tàu th y có chuy ng không? Chuy nào? N u có thì chu k c a nó là bao nhiêu?

ng b ng nhau trong nh ng kho ng th i gian b ng nhau b t

Chu kì c a chuy u là th i gian c n thi v c m t vòng, chu

k t là 24 h Chu k c a tàu th y b ng v i chu k t Chu k c a tàu

c a tr c t nh s vòng/giây Gi p qu o c a viên bi chuy n

i v ng xo c c Bài t p này n u ta dùng bút v d c theo tr c m ng

th ng thì v t m c t o trên tr c có d ng xo c có nhi u vòng gi a lò xo

Bài 24 (K1-2): M t chi c thuy n chuy ng trên

ng AB dài 60km V n t c c a thuy n là 15km/h so v c yên l ng Tính v n t c dòng ch y c a c, bi t th thuy n B r i quay l i

m t ta Hay ng i trong ôtô có c a kính thì ta th y các gi p vào c a kính theo nh ng cong k c khi tr i l ng gió L ra khi l ng gió các gi

ph ng th ng, v y t i sao l i có hi ng vô lí trên?

khác nhau nên m i có s l n l qui chi u g n v i m t thì các gi t

ng khi tr i l ng gió Còn trong h qui chi u c a nh i quan

so v i h g n m t

Bài 26 ( K1-2, T1-2)

Hai ôtô chuy ng trên m ng th ng Khi ôtô th nh t qua ôtô

th i ng i trên ôtô th nh t th y ôtô th y gi t lùi Hãy

cho bóng xa g ng cách trên thì ph u ch ng bao nhiêu? Bi t

a) Gi i bài toán v i h quy chi u g n v i m t

b) Gi i bài toán v i h quy chi u g n v i Nam

c) Gi i bài toán v i h quy chi u g n v i Vi t

a/ Nêu nh n xét tính ch t chuy ng trên m n

c/ Tính VTTB trong kho ng th i gian t n t = 40 giây

Bài 30 (K,C,N) kho c khoáng, c t m u dây m nh vào c chai.

mi ng tròn úp lên nó Quay cái c c th t khéo, mô t hi ng, gi i thích?

HD: Quay cái l i cùng l c li tâm làm hòn bi dính

Bài 32 (K, C) Kho ng cách R1t Ho Tinh t i M t Tr i l ng cách R2gi a Trái t và M t Tr i H i m b ng bao nhiêu so v i m t

T (1) và (2) => v0=1m/s; a=2,5m/s2

Bài 37 (K1, 2-C1) Trong m t qu c ng ch i ta khoét m t

l hình c u có bán kính R/2 Tìm l c tác d t lên v t nh m n ng n i hai hình c u và cách tâm hình c u l n m t kho ng d Bi c u có

Và kh ng t l v i th tích suy ra m1 = M/8 thay công th c s tìm ra F1

Bài 38 (K, C, N) M t chi c xu ng máy ch y trên m n sông có b sông song song v i dòng ch nh v t m c và ch n h tr c t nh v trí c a

a Chi c xu ng ch y xuôi theo dòng ch y

b Chi c xu ng ch y vuông góc v i dòng ch y

HD :

Khi xu ng ch y xuôi dòng: ch n m t v t làm m c g n v i b sông t i v trí

xu t phát, g n m t tr c t Ox theo chi u chuy ng c a xu ng

Khi xu ng ch y vuông góc v i dòng ch y, qu ng xiên góc v i bsông ch n m t v t m c trên b sông t i v trí xu t phát, và hai tr c t Ox và Oy

6 V n t c tuy i b ng e) v n t c c a h quy chi u chuy i

v i h quy chi ng yên

N u hai l ng quy làm thành hai c nh c a m ng chéo k

l = l l0 bi n d ng (m)

L c ma sát

L c ma sát là l c xu t hi n m t ti p xúc khi các v t chuy ng ho c có xu

ng chuy ng trên b m t c a nhau

L c ma sát t l v i áp l c, ph thu c vào b n ch t m t ti p xúc và không phthu c vào di n tích m t ti p xúc

2.1(N1): ng vào gi a hai chi t g n nhau, m t lên m t bàn

l n, m i l y hai bàn tay ra xa nhau m t chút Hãy báo cáo kinh nghi m mà em thu c

i lên kh i m t, l c ch ng hai bàn tay

2.2(N2-N3): Em hãy xem clip trên link:

https://www.youtube.com/watch?v=nGfMIe7dfssvà b ng thí nghi m sau:

3.1(T1) Em hãy tìm ki m thông tin trên sách, báo, trang m ng và cho bi t u gì

ch ng t m i v u có quán tính? V y l c có ph i là nguyên nhân duy trì chuy n

HD: Không th th c hi c Vì theo quán tính khinh khí c u luôn quay theo Trái t

Bài 4:

4.2 (C2-C3) T vi c l em hãy xây d ng m t k ho ch phù h p v i b n thân

kh c ph c khi m khuy t m c ph i trong quá trình h c

Bài 5 (K, T) Em có bi t ch c t bay 7,9 km/s thì v tinh nhân t o hay

km/s, còn mu n bay t i các hành tinh khác t ph i l a Làm th

Bài 6 (K-N)

Em hãy gi i thích t i sao m ng t i nh ng cong) thì m t

Bài 7 (K, N) Em hãy gi i thích hi ng sau Lúc ch i b t,

ng thoát thân b ng cách b t thình lình r ngo

nh ngo m c n nó T i sao y chó l i khó b c cáo?

cáo, vì theo quán tính, chó còn ph i ch t lúc n a

Bài 8 (K1-2) L i tác d ng vào v t m1gây gia t c 6m/s2; tác d ng vào v t m2gây ra t c 3m/s2 Tính gia t c c a v t có kh ng m1+ m2khi ch u tác d ng c a

l c trên

HD: a1=F/m1; a2=F/m2; a= F/(m1+m2)= F/ (F/a1+Fa2)= 2 m/s2

Bài 9 (K1-2) M t ch i tác d ng c a ba l c 6N, 8N và 10N H i góc gi a hai l c 6 N và 8 N b ng bao nhiêu?

: D

Bài 10 (K-T-C) Theo nh c h c, hãy th o lu n v i các thành viên

Bài 2 (K1-2, C1, N2) D a vào ki n th i thích b ng ngôn ng

V t lí: K y cùng 1 xe v i l y càng l n thì xe chuy nào? Khi

y cùng 1 l i 2 xe có kh ng khác nhau thì 2 xe chuy

nào?

HD: D nh lu t II Newton, t i quan h c a gia t c v i l c và

Bài 3 (K1-2) Hai xe t i gi ng nhau, m i xe có kh ng 2,0.104kg, cách xa nhau

40 m H i l c h p d n gi a chúng b ng bao nhiêu ph n tr ng P c a m i xe?

L y g= 9,8 m/s2

A 34.10-10P C 85.10-8P B 34.10-8P D 85.10-12P.D

Bài 4 (K-T) Em hãy tìm ki m thông tin v kh ng M t có kh i

Bi t 2 Hành tinh cách nhau 38400 km

Kh ng M 1 = 7,4.1022kg và kh t = m2=6.1024kg,