Chuyên đề này gồm có các phần chính như sau: Một số kỹ năng về phát triển cộng đồng. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong khâu lập kế hoạch triển khai thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia (Xây dựng nông thôn mới và Giảm nghèo bền vững – trong đó có Chương trình 135 là dự án thành phần). Việc tổ chức triển khai thực hiện Chương trình 135 ở thôn, ở xã.
Trang 1Chuyên đề 2 CÁC KỸ NĂNG VỀ PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG, TĂNG CƯỜNG SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG KHÂU LẬP KẾ HOẠCH,
TỔ CHỨC THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH 135, GIAI ĐOẠN 2016-2020
Trang 2Người thực hiện
• Chuyên viên chính - Lê Xuân Cường
• Phó Trưởng Phòng Dân tộc huyện Cư Jút
Trang 354 cộng đồng Dân tộc Việt Nam
Trang 4Nội dung cụ thể:
• Chuyên đề này gồm có các phần chính như sau:
• - Một số kỹ năng về phát triển cộng đồng.
• - Tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong
khâu lập kế hoạch triển khai thực hiện các
Chương trình mục tiêu quốc gia (Xây dựng nông thôn mới và Giảm nghèo bền vững – trong đó có Chương trình 135 là dự án thành phần).
• - Việc tổ chức triển khai thực hiện Chương trình
135 ở thôn, ở xã.
Trang 5• I Một số căn cứ pháp lý và tài liệu tham
khảo:
• 1 Do Trung ương ban hành:
• Luật Đầu tư công năm 2014;
• Nghị định số 136/2015/NĐ-CP ngày
31/12/2015 của Chính phủ về Hướng dẫn thi hành Luật Đầu tư công;
• Nghị định số 77/2015/NĐ-CP ngày 19/10/2015 của Chính phủ về kế hoạch đầu tư công trung hạn và hằng năm;
Trang 6• Nghị định số 84/2015/NĐ-CP ngày 30/9/2015 của Chính phủ về Giám sát và đánh giá đầu tư;
• Nghị định số 161/2016/NĐ-CP ngày
02/12/2016 của Chính phủ về Cơ chế đặc thù trong quản lý đầu tư xây dựng đối với một số
dự án thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2016-2020;
• Quyết định số 41/2016/QĐ-TTg ngày
10/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ về ban hành Quy chế quản lý, điều hành thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia;
Trang 7• Quyết định số 48/2016/QĐ-TTg ngày
31/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ Ban
hành quy định nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ vốn ngân sách trung ương và tỷ lệ
vốn đối ứng của ngân sách địa phương thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia Giảm
nghèo bền vững giai đoạn 2016-2020;
• Quyết định số 1722/QĐ-TTg ngày 02/9/2016 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt
Chương trình mục tiêu quốc gia Giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016-2020;
Trang 8• Quyết định số 900/QĐ-TTg ngày 20/6/2017
của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt danh sách
xã đặc biệt khó khăn, xã biên giới, xã an toàn khu vào diện đầu tư của Chương trình 135 giai đoạn 2017-2020;
• Thông tư số 01/2017/TT-BKHĐT ngày
14/02/2017 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư
Hướng dẫn quy trình lập kế hoạch đầu tư cấp
xã thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia
Trang 9• Thông tư số 01/2017/TT-UBDT ngày
10/5/2017 của Ủy ban Dân tộc Quy định chi tiết thực hiện Dự án 2 (Chương trình 135)
thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia Giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016-2020
• Quyết định số 414/QĐ-UBDT ngày 11/7/2017 của Ủy ban Dân tộc Phê duyệt danh sách thôn đặc biệt khó khăn vào diện đầu tư của
Chương trình 135 giai đoạn 2017-2020
Trang 102 Căn cứ pháp lý do tỉnh ban hành:
• Sổ tay Hướng dẫn Phát triển cộng đồng – Tài liệu do cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) hỗ trợ xuất bản – Nhiều tác giả - Chủ biên: PGS.TS Lê Văn An; TS Ngô Tùng Đức – NXB Thanh Niên
Trang 11• Nghị quyết số 56/2016/NQ-HĐND ngày
22/12/2016 của Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk
Nông về Chương trình Giảm nghèo bền vững
tỉnh Đắk Nông giai đoạn 2016-2020;
• Nghị quyết số 03/2017/NQ-HĐND ngày
26/7/2017 của Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk
Nông Ban hành Quy định về nguyên tắc, tiêu
chí, định mức phân bổ vốn ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia Giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016-2020 trên địa bàn tỉnh Đắk Nông;
Trang 12• Nghị quyết số 28/2015/NQ-HĐND ngày
10/12/2015 của Hội đồng nhân dân tỉnh, sửa đổi, bổ sung phụ lục ban hành kèm theo Nghị quyết số 21/2013/NQ-HĐND ngày 19/7/2013 của HĐND tỉnh, Quy định về mức hỗ trợ từ
ngân sách nhà nước cho một số nội dung,
công việc thực hiện CTMTQG Xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Đắk Nông giai
đoạn 2013-2020;
Trang 13• Nghị quyết số 29/2015/NQ-HĐND ngày
10/12/2015 của Hội đồng nhân dân tỉnh, Quy định cơ cấu nguồn vốn thực hiện Chương trình kiên cố hóa kênh mương và giao thông nông
thôn giai đoạn 2016-2020;
• Quyết định số 17/2017/QĐ-UBND ngày
07/8/2017 của UBND tỉnh Đắk Nông, Ban hành Quy định về cơ chế lồng ghép và quản lý các
nguồn vốn thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia trên địa bàn tỉnh Đắk Nông giai đoạn 2017-2020.
Trang 14Ngôi nhà chung của 54 dân tộc anh em ở Đồng Mô,
Sơn Tây - Hà Nội
• II Kỹ năng phát triển cộng đồng:
Trang 15• - Cộng đồng được hiểu như sau:
• “Là nhóm người sống trong phạm vi thôn,
bản, các xã, phường của khu vực nông thôn và thành thị, đặc biệt là các vùng nông thôn vùng sâu, vùng xa Cộng đồng có những điểm giống nhau, có chung các mối quan hệ nhất định và cùng chịu ảnh hưởng bởi một số yếu tố tác
động và là đối tượng cần được quan tâm
trong sự phát triển kinh tế - xã hội hiện nay”.
Trang 16• Hay có thể hiểu một cách đơn giản: các hộ gia
đình cùng sinh sống tại một thôn/bon/buôn trên địa bàn là cộng đồng Việc phát triển sản xuất, đảm bảo an sinh xã hội, y tế, giáo dục, tăng năng suất cây trồng vật nuôi; phát triển văn hóa, thể thao,… là quá trình làm cho cộng đồng phát triển.
Trang 17• - Phát triển cộng đồng:
• “Phát triển cộng đồng là tập hợp nhiều hoạt
động diễn ra trong đời sống nhằm làm thay đổi các giá trị về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường của cộng đồng theo xu
hướng ngày càng tốt hơn”.
Trang 19• 2 Mục tiêu của phát triển cộng đồng:
• Gồm có các mục tiêu cụ thể sau:
• - Phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập, xóa đói, giảm nghèo cải thiện đời sống kinh tế của người dân
• - Nâng cao năng lực của người dân trong tổ chức phát triển kinh tế - xã hội ở cộng đồng
Trang 203 Vai trò của cộng đồng, của tổ chức và người làm công tác phát triển cộng đồng:
• - Xây dựng cơ sở hạ tầng, cải thiện điều kiện sống của người dân về ăn ở, sinh hoạt đi lại và các dịch
Trang 21• + Hiểu rõ nhất về cộng đồng của họ, biết các khó
khăn, thách thức và mong muốn của mình.
• + Hiểu tiềm năng, lợi thế.
• + Biết cách huy động và gắn kết các thành viên trong cộng đồng lại với nhau.
Trang 22• Vì vậy: Người làm công tác phát triển cộng đồng cần
phải làm như thế nào để tăng cường sự chủ động tham gia của người dân, tăng cường sự chủ động, sáng tạo của người dân Gồm các mức độ tham gia sau đây:
• (1) Tham gia thụ động: Làm theo sự chỉ bảo, không
đưa ra bất kỳ ý kiến nào.
• (2) Tham gia cung cấp thông tin: Chỉ trả lời câu hỏi của người làm công tác phát triển.
• (3) Tham gia tư vấn: Được hỏi ý kiến và được tiếp thu các ý kiến về những khó khăn, cơ hội phát triển của địa phương.
Trang 23• (4) Tham gia thực hiện các hoạt động phát triển cộng
đồng: Chủ động thành lập theo các nhóm tại cộng đồng để
tổ chức các hoạt động phát triển tại địa phương.
• (5) Tham gia trong quá trình ra quyết định: Người dân chủ động tham gia vào quá trình phân tích, lập kế hoạch và lựa chọn các phương án, hoạt động phát triển tại cộng đồng.
• (6) Tham gia tự nguyện: Người dân tự khởi xướng hoạt
động phát triển cộng đồng bao gồm việc xác định nhu cầu, lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá các hoạt động phát
triển mà không lệ thuộc vào bên ngoài Và đây là hình thức tham gia cao nhất trong phát triển cộng đồng – là mục
đích của phát triển cộng đồng.
Trang 24• - Vai trò của người làm công tác phát triển
cộng đồng:
• + Người làm công tác phát triển cộng đồng là: Người triển khai các hoạt động phát triển
cộng đồng tại địa phương; là cầu nối giữa
người dân với các tổ chức ở bên ngoài; là
người khởi xướng thúc đẩy người dân trong việc xác định nhu cầu phát triển của cộng
đồng, lập kế hoạch phát triển, nhân rộng mô hình, đề xuất chính sách.v.v
Trang 25• - Một số công cụ cơ bản: Để làm tốt công tác phát triển cộng đồng ta cần:
• + Thu thập thông tin về cộng đồng và quan sát (về thu nhập, hoàn cảnh sống của hộ dân, của người dân, phong tục tập quán, các mối quan
hệ, quá trình sản xuất, …), từ đó ta mới hiểu
và nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng và
mong muốn của người dân để đưa ra những
kế hoạch và đánh giá phù hợp để triển khai
thực hiện các chính sách
Trang 26• + Đưa ra phiếu hỏi, trong đó có đầy đủ những câu hỏi
mà ta cần thu thập thông tin, việc xây dựng phiếu hỏi phải cụ thể, chi tiết, hỏi những câu hỏi đơn giản, dễ hiểu.
• + Từ những vấn đề trên ta thực hiện phỏng vấn: gồm
có các bước phỏng vấn như sau: Phỏng vấn theo bảng hỏi như đã xây dựng ở trên, phỏng vấn sâu
• (là phương pháp phỏng vấn dựa vào nội dung được
phác thảo trong bảng câu hỏi Bảng câu hỏi chỉ xây dựng những nội dung chính, người phỏng vấn có thể phát triển các câu hỏi phụ để làm rõ thêm các nội
dung cần quan tâm).
Trang 27• + Phỏng vấn mở (không cấu trúc) là loại phỏng vấn không được chuẩn bị trước về nội dung câu hỏi Căn cứ vào tình hình và môi trường của việc trao đổi mà bạn đưa ra các câu hỏi mở nhằm thu thập thông tin.
• * Cần lưu ý trước khi phỏng vấn: Cần hẹn trước với người dân để họ chủ động sắp xếp công việc; nói rõ mục tiêu
phỏng vấn với người dân; biết lắng nghe, tạo không khí cởi mở….
• * Ngoài ra còn có một số biện pháp khác để thực hiện như:
vẽ sơ đồ, lát cắt khu vực dân cư, phân loại hộ, tìm hiểu về lịch sử địa phương…
• * Sơ đồ các mối quan hệ của các tổ chức với cộng đồng
thôn/buôn/bon:
Trang 29• - Một số kỹ năng cơ bản:
• + Kỹ năng giao tiếp, gồm có 2 loại cơ bản sau:
• Giao tiếp bằng ngôn ngữ: Phải tạo điều kiện cho người được hỏi hay trả lời hiểu được nội dung, tạo được không khí nói chuyện cởi mở, thân
Trang 30• + Kỹ năng thúc đẩy: Để làm việc một cách có hiệu quả với người dân bạn cần phải có một
số kỹ năng thúc đẩy người dân tham gia vào các hoạt động mà bạn tổ chức, như: Tìm cách khởi xướng, gợi mở vấn đề cần thảo luận;
khuyến khích sự tham gia bằng việc đưa ra
những câu hỏi có liên quan để mọi người cùng tìm câu trả lời; giải quyết những thắc mắc của người dân khi họ chưa rõ vấn đề
Trang 31• + Kỹ năng lắng nghe và ghi chép: Cần phải biết lắng nghe và chia sẻ những tâm tư, nguyện vọng của người dân; có sổ ghi chép lại những yêu cầu, đề xuất hoặc bức xúc để có thể kiến nghị, giải thích…
• - Thái độ của người làm cộng đồng: Người làm công tác phát triển cộng đồng cần phải có thái độ như sau:
• + Vừa làm, vừa học: Bạn là người thực hiện, nhưng đồng
thời cũng là người học.
• + Người dân hiểu biết nhiều, ít cơ hội: Vì họ hiểu rõ đời sống
và công việc của họ; họ chỉ thiếu điều kiện và cơ hội; kiến thức của họ là quý giá.
• + Hành vi và thái độ của bạn: Chia sẻ, thông cảm và tôn
trọng.
Trang 32• 4 Xây dựng mối quan hệ với cộng đồng:
• Sơ đồ chu trình phát triển cộng đồng có sự tham gia:
Trang 33• * Để thực hiện tốt việc phát triển cộng đồng gồm có 6
bước cơ bản, việc đầu tiên đó là xây dựng được mối
quan hệ tốt với cộng đồng, vì có được mối quan hệ tốt với cộng đồng thì công việc của bạn dễ thành công hơn.
• - Để có được mối quan hệ với cộng đồng tốt thì phải
thực hiện các nguyên tắc cơ bản sau:
• + Nguyên tắc “ba cùng”: cùng ăn, cùng ở, cùng làm.
+ Nguyên tắc bình đẳng giữa các bên.
+ Rõ ràng, minh bạch.
+ Đảm bảo lợi ích chung giữa các nhóm, các hộ gia đình + Xây dựng niềm tin và tôn trọng lẫn nhau.
Trang 34• - Nội dung của mối quan hệ với cộng đồng:
• + Tìm hiểu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa
phương.
• + Xem xét quan điểm, cách nhìn nhận vấn đề của các nhóm người dân.
• + Tìm hiểu văn hóa của địa phương.
• + Hiểu được phong tục, tập quán, và giá trị của nó.
• + Nắm bắt mối quan tâm của các nhóm khác nhau trong cộng đồng.
• + Nhận ra thế mạnh và điểm yếu cũng như nguồn lực của đối tác.
• + Tìm hiểu mục tiêu và sự mong đợi của các bên khác nhau.
• + Hiểu “ngôn ngữ”, “tiếng nói” của địa phương.
Trang 35• - Các bước xây dựng mối quan hệ với cộng đồng:
• + Cần phải xác định được cộng đồng (cụ thể là
thôn, bon, buôn hay một nhóm hộ dân cư sinh
sống gần nhau, cùng nhau lao động sản xuất…).
• + Thiết lập mối quan hệ.
• + Duy trì và cung cố quan hệ với địa phương, cộng đồng.
• + Đánh giá kết quả hợp tác (cần phải có sự đánh giá lại kết quả triển khai thực hiện, xem người dân
có hiểu chưa, có vừa lòng hay không, tránh tình trạng triển khai xong rồi để đó).
Trang 36• III Tăng cường sự tham gia của cộng đồng
trong khâu lập kế hoạch thực hiện các
chương trình mục tiêu quốc gia (trong đó CT135 là dự án thành phần của CTMTQG Giảm nghèo bền vững):
Trang 37• Để có được một bản kế hoạch tốt, sát với tình hình thực tế, phù hợp với những yêu cầu và nguyện vọng của người dân thụ hưởng, huy động được các nguồn lực triển khai thực hiện, tạo nên sự công bằng trong cộng đồng dân cư
về quá trình huy động sự đóng góp, triển khai hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia, thì việc có sự tham gia của cộng đồng là rất cần thiết và phù hợp với các quy định triển khai
chương trình của do Trung ương và tỉnh quy định.
Trang 38• Như phần kỹ năng phát triển ở trên, ta nói về sự tham gia, thì việc tham gia của cộng đồng trong khâu lập kế hoạch thực hiện CT135 cũng tương tự như vậy, cụ thể sự tham gia đó gồm các bước sau:
• (1) Trước tiên Tổ kế hoạch thôn cần phải xây dựng được mối quan hệ tốt với cộng đồng để động viên họ đi họp, đóng góp, tham gia ý kiến vào bản kế
hoạch;
• (2) Hiểu thực tế địa phương: người làm kế hoạch cần phải hiểu biết được tình hình đời sống, tâm tư, tình hình sản xuất kinh doanh, nhu cầu về đời sống văn hóa tinh thần… để từ đó đưa ra những đề xuất lựa chọn phù hợp cho bản kế hoạch;
• (3) Cần phải giúp người dân tham gia phân tích vấn đề, lựa chọn nội dung, mục tiêu thực hiện;
• (4) Từ đó người dân cùng với tổ kế hoạch thôn xây dựng bản kế hoạch thực hiện chương trình của thôn phù hợp với thực tế, có tính khả thi cao;
• (5) Và người dân phải được giám sát quá trình xây dựng, ban hành và triển khai thực hiện bản kế hoạch;
• (6) và cuối cùng là sự đánh giá và phản hồi của người dân.
Trang 39• 1 Cụ thể một số công việc người dân thực hiện trong công tác
lập kế hoạch:
• - Được đề xuất thành viên có uy tín tham gia tổ kế hoạch thôn, buôn, bon.
• - Được đề xuất nhu cầu cần thiết, cấp bách của thôn.
• - Được thông tin về các chương trình, dự án dự kiến đầu tư, về quy hoạch nông thôn, về các chủ trương chính sách của cấp
trên.
• - Được tham gia họp Kế hoạch thôn, từ đó đưa ra ý kiến đánh giá sự cần thiết, hiệu quả triển khai dự án, được biểu quyết về các mục tiêu, chỉ tiêu của bản kế hoạch thôn trước khi gửi lên xã.
• - Được tham gia góp ý đối với bản kế hoạch đầu tư cấp xã sau khi xã công bố, công khai lấy ý kiến người dân
Trang 40• * Người dân có trách nhiệm tham gia giám
sát, đánh giá quá trình triển khai, đóng góp
vào quá trình đầu tư xây dựng bằng nhiều
hình thức (ngày công lao động, hiến đất, vật liệu, bằng tiền mặt…); được đề xuất danh sách
cá nhân, hộ gia đình được miễn hoặc giảm
đóng góp đối với những hộ cận nghèo, hộ
nghèo trong cuộc họp kế hoạch đầu tư của
thôn
Trang 41ở thôn, tùy theo tình hình cụ thể của từng thôn), nếu trong trường hợp có các
tổ chức tương đương được công nhận thì tổ chức này là Tổ kế hoạch thôn
• Sau khi được thành lập, Trưởng thôn báo cáo danh sách lên UBND xã, nếu thấy chưa phù hợp UBND xã đề nghị điều chỉnh, bổ sung danh sách, danh
sách Tổ kế hoạch thôn được thông báo rộng rãi trên hệ thống đài phát thanh của xã, của thôn để người dân được biết
• Tổ kế hoạch hoạch thôn có trách nhiệm, rà soát các công trình, dự án ở thôn
dự kiến đầu tư trong trung hạn/hàng năm, tổ chức cuộc họp kế hoạch thôn.
Trang 42Thành lập Ban quản lý cấp xã thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia (Ban quản lý xã), Ban này có trách nhiệm lập kế hoạch cấp xã Thành phần của Ban quản lý xã do Chủ tịch UBND xã quyết định Ban này có trách nhiệm giúp Tổ kế hoạch thôn lập kế hoạch đầu tư của thôn.