Tư tưởng hồ chí minh về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân – nội dung và giá trị (tt)

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức vàpháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân, chúng ta sẽ nắmbắt một cách hệ thống những quan điểm của Người về

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

*****

VŨ THỊ KIỀU LY

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ SỰ KẾT HỢP GIỮA ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN – NỘI DUNG VÀ GIÁ TRỊ

Chuyên ngành: Hồ Chí Minh học

Mã số: 62 31 02 04

TÓM TẮN DỰ THẢO LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Hà Nội - 2017

Công trình được hoàn thành tại:

Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS TS Trần Ngọc Liêu

giờ ngày tháng năm 2017

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Trung tâm thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đạo đức và pháp luật là những yếu tố thuộc kiến trúc thượng tầngtrong mỗi hình thái kinh tế - xã hội, có mối quan hệ biện chứng và chịu sựtác động bởi cơ sở hạ tầng; là những công cụ tổ chức và quản lý xã hội, điềuchỉnh các quan hệ xã hội và giữ gìn ổn định, trật tự xã hội

Kết hợp đạo đức và pháp luật trong quản lý xã hội là một trongnhững nội dung quan trọng, phản ánh quá trình phát triển của lịch sử dântộc Ở Việt Nam, trong suốt chiều dài lịch sử hàng ngàn năm của các triềuđại phong kiến, do chịu ảnh hưởng sâu sắc của các quan điểm Nho giáo,Phật giáo nên phương thức cai trị xã hội bằng pháp luật và hoạt động xâydựng pháp luật bị xem nhẹ Vì vậy, đạo đức giữ vai trò chủ đạo trong điềuchỉnh các quan hệ xã hội và trong xây dựng, quản lý nhà nước Tuy nhiên,thời kỳ Tiền Lê, vua Lê Thánh Tông (1442-1497) đã kết hợp nhuần nhuyễnđạo đức với pháp luật trong thuật trị nước của mình, đem lại sự bình yên,thịnh trị cho xã hội Việt Nam Dưới thời kỳ Pháp thuộc, sự tàn bạo củapháp luật đã làm cho nhân dân xa luật, sợ luật, quyền con người khôngđược pháp luật bảo vệ, các giá trị đạo đức truyền thống bị bóp méo Vượtlên bối cảnh lịch sử đó, Hồ Chí Minh đã tìm lại con đường giải phóng dântộc, xây dựng nhà nước “đại diện cho số đông”, khẳng định vai trò, giá trịcủa pháp luật trong dựng nước và giữ nước trên nền tảng tư tưởng đạo đứctruyền thống của dân tộc Ở cương vị 24 năm làm Chủ tịch nước, Người đãlãnh đạo thành công và là một tấm gương mẫu mực trong việc kết hợp đạođức và pháp luật vào xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức vàpháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân, chúng ta sẽ nắmbắt một cách hệ thống những quan điểm của Người về sự hợp giữa đạo đức

và pháp luật trong các mặt đảm bảo quyền lực, quyền lợi, cách thức tổ chức

và hoạt động quản lý của nhà nước qua các giai đoạn lịch sử, thấy được giátrị to lớn của tư tưởng đó đối với việc xây dựng lý luận về sự kết hợp giữađạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân, vàgóp phần làm phong phú thêm giá trị của tư tưởng về kết hợp đạo đức vàpháp luật trong lịch sử dân tộc, của nhân loại và đặc biệt là của chủ nghĩaMác-Lênin; đồng thời chúng ta cũng có điều kiện cụ thể để học tập, vậndụng, phát triển những vấn đề về sự cần thiết, vai trò, nội dung kết hợp giữađạo đức và pháp luật theo tư tưởng của Hồ Chí Minh trong thực tiễn xâydựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay

Ngày nay, sau hơn 30 năm đổi mới đất nước, dưới sự lãnh đạo củaĐảng cộng sản Việt Nam, việc kết hợp đạo đức và pháp luật trong xây dựngnhà nước của dân, do dân, vì dân đã đạt được những thành tựu quan trọng,

có ý nghĩa sâu sắc, khẳng định tầm vóc của nước ta với các cường quốc trênthế giới Tuy nhiên, quá trình kết hợp đạo đức và pháp luật trong xây dựngnhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, chúng ta cũng phải đối diện vớikhông ít khó khăn, và những hạn chế, bất cập Tình trạng suy thoái về đạođức, lối sống và không tuân thủ pháp luật, nhũng nhiễu dân của một số cán

bộ, đảng viên trong bộ máy nhà nước vẫn còn diễn ra nghiêm trọng; “nhiềuvăn bản luật được ra đời nhưng thiếu tính hệ thống, thiếu đồng bộ, thiếuthống nhất, tính khả thi thấp, chậm đi vào cuộc sống” [54]; quyền lực và quyềnlợi của nhân dân trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội chưa đượcđảm bảo, làm giảm sút niềm tin của nhân dân đối với Đảng Chính vì vậy, yêucầu đặt ra đối với Đảng và Nhà nước hiện nay là phải tiếp tục quán triệt, vàthấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp đạo đức và pháp luật trongxây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân Văn kiện Đại hội lần thứ VIII(1996) của Đảng đã chỉ rõ sự cần thiết: “Xây dựng nhà nước pháp quyền,quản lý xã hội bằng pháp luật, đồng thời coi trọng giáo dục, nâng cao đạođức” [24, tr.129]; Hiến pháp năm 2013 tiếp tục khẳng định: “Nhà nước được tổchức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng hiến pháp vàpháp luật…” [14]; tiếp đó Báo cáo Chính trị tại Đại hội lần thứ XII (2016)nhấn mạnh việc “hoàn chỉnh hệ thống pháp luật” và xác định phươnghướng, nhiệm vụ trong những năm tới phải “đẩy mạnh việc hoàn thiện phápluật gắn với tổ chức thi hành pháp luật nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quảcủa nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Bảo đảm pháp luật vừa là công

cụ để nhà nước quản lý xã hội, vừa là công cụ để nhân dân làm chủ, kiểmtra, giám sát quyền lực nhà nước Quản lý đất nước theo pháp luật, đồngthời coi trọng xây dựng nền tảng đạo đức xã hội” [29, tr.176-177], trên cơ

sở đó, Chính phủ và các cơ quan tư pháp, đẩy mạnh cải cách hành chính vàcải cách tư pháp, tăng cường hiệu lực và hiệu quả các hoạt động lập pháp,hành pháp và tư pháp phù hợp với yêu cầu của thực tiễn đặt ra Trước thực

tế đó, đòi hỏi Đảng và Nhà nước ta phải không ngừng nâng cao năng lực,trình độ và phẩm chất đạo đức cách mạng, ý thức tuân thủ pháp luật theo tưtưởng Hồ Chí Minh

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn lựa vấn đề: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân – Nội dung và giá trị” làm đề tài

luận án Tiến sĩ, ngành Chính trị học - Chuyên ngành Hồ Chí Minh học

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Luận giải giá trị thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kếthợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vìdân đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Namhiện nay.

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức vàpháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân ở Việt Nam

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng vàduy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, và một số phương pháp nghiêncứu như: Phân tích, tổng hợp, hệ thống, so sánh và các phương pháp liênngành khoa học xã hội,v.v… để làm sáng tỏ các vấn đề cần được nghiêncứu trong phạm vi của đề tài

Thứ nhất, phương pháp tiếp cận hệ thống, trong đó chủ yếu là sử

dụng các phương pháp lôgics – lịch sử, nhằm làm rõ cơ sở hình thành, nội

dung của tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luậttrong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân.

Thứ hai, phương pháp liên ngành khoa học xã hội nhân văn, trong

đó sử dụng các phương pháp cụ thể như: phân tích, so sánh, tổng hợp đểluận chứng giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức vàpháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân đối với việc xâydựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam giai đoạn hiện nay

5 Những đóng góp của đề tài

Đề tài có những đóng góp mới về khoa học:

- Một là, góp phần luận giải, làm rõ cơ sở hình thành và nội dung

cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luậttrong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân

- Hai là, luận giải giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp

giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dânđối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Namhiện nay

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Ý nghĩa khoa học

Đề tài góp phần làm rõ nội dung, giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh

về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân,

do dân, vì dân

- Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể dùng làm tài liệu tham khảo,nghiên cứu khoa học, giảng dạy và học tập các chuyên đề về đạo đức vàpháp luật trong các trường Đại học, Cao đẳng ở Việt Nam

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận

án gồm 4 chương, 11 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

1.1.1 Tình hình nghiên cứu nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về

sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân,

do dân, vì dân

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và pháp luật nóichung và tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luậttrong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân nói riêng đến nay được đề

cập ở nhiều phương diện Trong các công trình đó, có tác giả Nguyễn Ngọc

Minh về “Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật”[82]; Nguyễn Xuân Tế về “Tìm hiểu Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và Pháp luật”[127] Các tác phẩm này đều đề cập đến vấn đề đạo đức

và pháp luật trong việc hình thành các quan điểm về xây dựng nhà nước vàquản lý xã hội bằng pháp luật theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Ở góc độ xã hội, nhiều tác giả đã tiếp cận đạo đức và pháp luật theolát cắt của sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, tiêu biểu có nhóm tác giả

Vũ Khiêu, Thành Duy về “Đạo đức và pháp luật trong triết lý phát triển ở Việt Nam”[15]; Phạm Ngọc Anh, Bùi Đình Phong về “Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước pháp quyền kiểu mới ở Việt Nam”[1] luận giải

vị trí, vai trò của pháp luật như là cơ sở để thiết lập và củng cố quyền lựcnhà nước; là phương tiện để nhà nước quản lý kinh tế, bảo đảm trật tự xãhội và tạo dựng các mối quan hệ mới theo tư tưởng của Hồ Chí Minh Tác

giả Nguyễn Đăng Dung (chủ biên) về “Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền”[16] luận giải về “tính tối cao của luật” theo tư tưởng Hồ Chí

Minh trong xây dựng nhà nước pháp quyền và đưa ra điểm khác biệt trong

tư tưởng Hồ Chí Minh về bản chất của nhà nước và pháp luật Việt Nam,đồng thời, tác giả cũng nhận định về một nhà nước pháp quyền phải là mộtnhà nước chịu trách nhiệm trước dân và nhà nước đó phải quản lý xã hội

bằng pháp luật, tôn trọng và tuân theo pháp luật Trần Nghị về “Tư tưởng

Hồ Chí Minh về pháp luật và việc vận dụng trong sự nghiệp đổi mới ở nước

ta hiện nay”[113] phân tích pháp luật như là yếu tố chi phối quá trình tìm

đường cứu nước và luận giải nhiều nội dung cốt lõi và cơ bản nhất về tưtưởng pháp luật của Hồ Chí Minh;

Vũ Đình Hòe về “Pháp quyền - nhân nghĩa Hồ Chí Minh”[45] là sự

hồi tưởng về những hoạt động tư pháp trong thời kỳ kháng chiến chốngPháp của Chủ tịch Hồ Chí Minh Sự hồi tưởng này, chính là sự ghi nhậnnhững cống hiến của Hồ Chí Minh trong quá trình lãnh đạo xây dựng nhànước như: Chú trọng đến mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật; mối quan

hệ pháp luật với dân chủ và tư tưởng hiến chính Theo tác giả phân tích vàkhẳng định thì vấn đề tư pháp, cũng như những vấn đề khác, xét cho cùng,

là vấn đề ở đời và làm người Ở đời và làm người là phải thương nước,thương dân, thương nhân loại bị áp bức Vì vậy, trong quan điểm của tácgiả Vũ Đình Hòe thì pháp quyền nhân nghĩa Hồ Chí Minh đã góp phần đưacuộc kháng chiến đến thắng lợi cuối cùng và cũng là những chỉ dẫn quantrọng cho công cuộc xây dựng nhà nước trong thời gian qua

Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp đã tổ chức Hội thảo “Chủ tịch

Hồ Chí Minh với sự nghiệp xây dựng và phát triển ngành tư pháp”[3] bàn

tới quyền con người được luật pháp bảo vệ và những người làm cán bộ tưpháp phải thật sự “phụng công, thủ pháp, chí công vô tư” Đáng chú ý nhất

là bài viết của tác giả Vũ Khiêu về “Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật” Tác giả phân tích vấn đề đạo đức và pháp luật qua các

triều đại lịch sử Việt Nam và mối quan hệ giữa chúng cho đến nay để thấyđược tầm quan trọng của đạo đức và pháp luật như là một phương tiện, giátrị chuẩn mực trong xây dựng nhà nước

Trịnh Đức Thảo về “Tư tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật, pháp chế

và sự vận dụng trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay”[124] đã khẳng định pháp luật bao giờ cũng có chữ tâm

và càng sâu đậm chữ tâm thì pháp luật càng được chấp hành nghiêm minh,quản lý xã hội hiệu quả

Bài viết của tác giả Nguyễn Đình Bắc về “Đức trị và pháp trị trong xây dựng nhà nước”[7] tác giả đã đặt mối quan hệ giữa đức trị (đạo đức) và

pháp trị (pháp luật) trong xây dựng nhà nước và quản lý xã hội Xem mốiquan hệ này là những bộ phận của kiến trúc thượng tầng xã hội, là giá trịchuẩn mực và là phương tiện để xây dựng và củng cố nhà nước Trên cơ sở

đó, tác giả cũng nhận định đạo đức và pháp luật luôn có sự thống nhất hữu

cơ trong tư tưởng Hồ Chí Minh về quản lý xã hội

1.2.2 Tình hình nghiên cứu giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân

Có rất nhiều công trình tiêu biểu nghiên cứu về giá trị pháp luật

trong tư tưởng Hồ Chí Minh như: Phạm Ngọc Dũng về “Hồ Chí Minh vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin về xây dựng nhà nước pháp quyền”[19] đã khẳng định yếu tố pháp luật, “xây dựng và thực hiện

pháp luật dân chủ là yếu tố tất yếu khách quan trong phát triển nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa; pháp luật dân chủ là phương tiện tổ chứchoạt động, quản lý của nhà nước một cách có hiệu quả đối với mọi hoạtđộng của đời sống nhà nước và xã hội” [19, Tr.83]; Trần Ngọc Liêu (2013)

về “Quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin về nhà nước với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay”[70] đề cập đến

quản lý xã hội bằng pháp luật, được tổ chức theo nguyên tắc thống nhấtquyền lực trong bộ máy nhà nước, đồng thời khẳng định quyền lực vàquyền lợi đều thuộc về nhân dân, nhân dân có vị trí quan trọng trong nhànước

Tác giả Lê Minh Quân “Xây dựng Nhà nước pháp quyền đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay”; Lê Quý Đình “Xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân theo

tư tưởng Hồ Chí Minh”, trong cuốn “Tư tưởng Hồ Chí Minh về dựng nước

và giữ nước”; Dương Xuân Ngọc “Quá trình xây dựng thể chế nhà nước của dân, do dân, vì dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh”, trong cuốn “Cẩm

nang tư tưởng Hồ Chí Minh”(2007) Nhóm bài viết này, chủ yếu trình bàynhững luận điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước kiểu mới; về kiếntạo một nền hành chính nhà nước của dân, do dân, vì dân trên cơ sở đạo đức

và pháp luật, và trong bộ máy nhà nước đó con người (cán bộ, công chức)

đóng vai trò quan trọng Nguyễn Văn Mạnh (2006) trong bài viết, “quan điểm và giải pháp tiếp tục quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật và pháp chế” cũng nhấn mạnh vấn đề nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về

pháp luật phải gắn với hoạt động thực tiễn của Chủ tịch Hồ Chí Minh tronglĩnh vực xây dựng nhà nước, xây dựng và thực hiện pháp luật, tăng cườngpháp chế

Tác giả Nguyễn Như Phát về “Xây dựng hệ thống pháp luật thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả trong nhà nước pháp quyền Việt Nam”[117] luận bàn về việc rà soát, đánh giá quá trình xây dựng pháp luật,

chính sách pháp luật và dự thảo quy phạm pháp luật,v.v , cho đến việccông bố và tổ chức thực hiện pháp luật ở nước ta để trên cơ sở đó thấy đượcnhững vấn đề còn tồn đọng, vướng mắc và tiếp tục nghiên cứu và xây dựng

hệ thống các tiêu chí đánh giá về tính thống nhất, sự đồng bộ, minh bạch vàhiệu quả của hệ thống pháp luật hiện hành; đồng thời đề xuất những giảipháp cơ bản nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật của nhà nước pháp quyềnViệt Nam trong giai đoạn 2010 – 2020

Nhóm công trình luận giải sâu sắc về đạo đức và pháp luật trongnhà nước có tác giả Nguyễn Văn Năm về “mối quan hệ giữa đạo đức vàpháp luật trong xây dựng nhà nước pháp quyền”; Hoàng Thị Kim Quế trongmột số bài viết về đạo đức và pháp luật trên các tạp chí chuyên ngành như:

“Mối quan hệ giữa pháp luật với đạo đức với việc điều chỉnh hành vi con người trong quản lý xã hội” đăng trên Tạp chí Đại học Quốc gia, Chuyên đề khoa học xã hội, (số 4, 1997); “Một số suy nghĩ về mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong hệ thống điều chỉnh xã hội”, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, (số 7, 1999); “Một số suy nghĩ về trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm đạo đức”, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, (số 3, 2000); “Vấn đề kết hợp quản lý xã hội bằng pháp luật với giáo dục nâng cao đạo đức ở nước

ta hiện nay”, Tạp chí Triết học, (số 12, 2002); “Những vấn đề hôm nay của pháp luật và đạo đức”,Tạp chí Luật học, (số 7, 2006); “Đạo đức, pháp luật, dân chủ và tự do”, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, (số 9, 2006); “Bản chất đích thực của mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức”, Tạp chí Nhà nước

và Pháp luật, (số 1, 2010); “Quyền con người, đạo đức và pháp luật”, Tạp

chí Nhà nước và pháp luật, (số 3, 2012); “Mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong nhà nước pháp quyền và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Luật học (số 3, 2013);v.v Đây là những bài viết

mà tác giả đã dày công, tâm huyết nghiên cứu về vấn đề đạo đức và phápluật trong nhiều năm công tác, đặc biệt là mối quan hệ giữa đạo đức vàpháp luật trong việc tham gia vào quá trình điều chỉnh hành vi của conngười và các quy phạm pháp luật, và tổ chức bộ máy nhà nước Những bàiviết đều thể hiện một tầm nhìn về sự “vận động” của đạo đức và pháp luậttrong mọi mối quan hệ xã hội và quá trình xây dựng nhà nước pháp quyềnhiện nay Đặc biệt, trong nhóm bài viết này của tác giả đã đề cập đến yếu tốđạo đức và pháp luật, quan hệ giữa đạo đạo đức và pháp luật trong xâydựng nhà nước pháp quyền theo quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh Vìvậy, có thể nói đây là nhóm tài liệu hữu ích cho luận án kế thừa và tiếp thu,vận dụng theo định hướng nghiên cứu

1.3 Đánh giá khái quát kết quả tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu

1.3.1 Những kết quả nghiên cứu đạt được

Qua việc tổng quan tình hình nghiên cứu của các công trình đã công

bố liên quan đến đề tài luận án, chúng tôi có thể khái quát những kết quảchủ yếu như sau:

Thứ nhất là, về nhà nước của dân, do dân, vì dân theo tư tưởng Hồ

Chí Minh đã được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu và làm rõ được môhình tổ chức, bộ máy và công tác cán bộ, đặc biệt là chú trọng tới phươngthức quản lý trong nhà nước để mang lại quyền lực và quyền lợi thực sựcho nhân dân, nhân dân làm chủ quyền lực của mình thông qua hoạt độngcủa bộ máy nhà nước, đồng thời các công trình cũng soi rọi tư tưởng HồChí Minh về vấn đề này trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xãhội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân để nhằm khẳng định tầm vóc của tưtưởng Hồ Chí Minh có giá trị tinh thần to lớn đối với dân tộc Việt Nam vàphản ánh khát vọng của thời đại

Thứ hai là, về đạo đức và pháp luật, và vai trò của sự kết hợp giữa

đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân theo

tư tưởng Hồ Chí Minh, nhiều công trình công bố, phân tích ở các góc độ vàcách tiếp cận khác nhau, nhưng đều có điểm chung là nhấn mạnh vai tròcủa đạo đức và pháp luật trong quản lý xã hội của nhà nước theo tư tưởng

Hồ Chí Minh Coi đạo đức và pháp luật là những công cụ không thể thiếutrong hoạt động quản lý của nhà nước, tuy nhiên, các công trình cũng khẳngđịnh tùy thuộc vào từng thời kỳ, và điều kiện lịch sử cụ thể để xây dựngnhững phương thức quản lý nhà nước phù hợp với sự phát triển của xã hội

Ở phương diện kết hợp vai trò của đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhànước của dân, do dân, vì dân các công trình mới chỉ bước đầu đề cập đến.

Thứ ba là, về kết hợp đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà

nước của dân, do dân, vì dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh là nhóm côngtrình ít được đề cập nhất Tuy nhiên, ở cách tiếp cận nghiên cứu về lịch sửnhà nước và pháp luật đã có một số công trình, và nhiều bài nói bài viếtcông bố kết quả nghiên cứu về mối quan hệ giữa đạo đức và pháp luật trong

tư tưởng Hồ Chí Minh, nhưng ở dạng hồi ký, liệt kê các sự kiện thông quahoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh hoặc phân tích trong góc độ quản lý

xã hội nói chung Ở cách tiếp cận Hồ Chí Minh học thì rất ít công trìnhchuyên sâu nghiên cứu về sự kết hợp này

Thứ tư là, giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo

đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân được cáccông trình công bố ở phương diện liên ngành khoa học xã hội, để trên cơ sở

đó chỉ ra những điểm tương đồng, điểm khác biệt của đạo đức và pháp luật;

sự tác động biện chứng giữa đạo đức và pháp luật; đánh giá những thànhtựu, hạn chế, nguyên nhân và đề xuất một số giải pháp vận dụng trong điềukiện xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân theo tư tưởng

Hồ Chí Minh Tuy nhiên, ở phương diện nào thì các công trình đều hướngđến đích cuối cùng là khẳng định giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh trongthực tiễn cuộc sống

Như vậy, quá trình nghiên cứu, tổng hợp tài liệu liên quan đến luận

án, NCS đánh giá một cách khái quát những công trình đã được công bố đểthấy được những mặt đạt được và những khoảng trống để NCS tiếp tục lựachọn, nghiên cứu theo chuyên ngành Hồ Chí Minh học

1.3.2 Những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu

Những kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã đượccông bố là rất quan trọng cho luận án kế thừa và tiếp thu, bổ sung và pháttriển Trong thời gian qua, nhiều công trình nghiên cứu về đạo đức và phápluật và bước đầu đề cập đến sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trongquản lý xã hội nói chung và trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vìdân nói riêng vẫn còn nhiều vấn đề đặt ra, và chưa thực sự có hệ thống,chiều sâu Vì vậy, luận án cần tập trung vào nghiên cứu làm rõ một số vấn

đề sau:

Thứ nhất là, nhiều công trình chưa làm rõ được cơ sở hình thành tư

tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong về xâydựng nhà nước của dân, do dân, vì dân Do đó, luận án tiếp tục nghiên cứu

Hồ Chí Minh về sự kế thừa và tiếp thu tư tưởng kết hợp đạo đức và phápluật của lịch sử dân tộc Việt Nam; của phương Đông, phương Tây và chủ

nghĩa Mác – Lênin về vấn đề này trong xây dựng nhà nước của dân, do dân,

vì dân;

Thứ hai là, nhiều công trình đã đề cập đến sự kết hợp giữa đạo đức

và pháp luật trong quản lý xã hội theo tư tưởng Hồ Chí Minh, tuy nhiên nộidung kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong tư tưởng Hồ Chí Minh về xâydựng nhà nước của dân, do dân, vì dân chưa thể hiện được sâu sắc và cótính hệ thống, đặc biệt chưa phân tích được những nét đặc thù của sự kếthợp đạo đức và pháp luật gắn với đặc điểm chính trị - xã hội của Việt Namgiai đoạn Hồ Chí Minh sống và hoạt động cách mạng Vì vậy, luận án tiếptục nghiên cứu nội dung về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong thựctiễn chỉ đạo xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân từ năm 1945 đếnnăm 1969, và đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay

Thứ ba là, nhiều công trình nghiên cứu về kết hợp giữa đạo đức và

pháp luật trong quản lý xã hội và bước đầu đề cập trong xây dựng nhà nướccủa dân, do dân, vì dân theo tư tưởng của Hồ Chí Minh, nhưng mới chỉdừng lại ở phương hướng vận dụng vào thời kỳ đổi mới mà chưa rút rađược giá trị của nó Vì vậy, luận án sẽ căn cứ trên cơ sở nội dung nghiêncứu để khẳng định giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp này trongxây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân đối với việc xây dựng nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay

Chương 2.

CƠ SỞ, QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG

HỒ CHÍ MINH VỀ SỰ KẾT HỢP GIỮA ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN 2.1 Một số khái niệm

2.1.1 Khái niệm đạo đức, pháp luật; kết hợp đạo đức và pháp luật 2.2.2 Khái niệm nhà nước của dân, do dân, vì dân; xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân

2.2.3 Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức

và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân

2.2 Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân