Tư tưởng hồ chí minh về phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu nội dung và giá trị (tt)

Nêu ra những giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh trong đấu tranh phòng, chống tham ô,lãng phí và quan liêu, đồng thời gợi mở một số giải pháp trong công tác đấu tranh phòng, chốngtham ô, lã

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Công trình được hoàn thành tại:

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

Đại học Quốc gia Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: 1 GS.TS Phùng Hữu Phú

2 PGS.TS Lại Quốc Khánh

Phản biện:

Phản biện:

Phản biện:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng cấp cơ sở chấm luận án tiến

sĩ họp tại: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội.

Vào hồi: giờ ngày tháng năm

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam.

- Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội.

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ

LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1 Nguyễn Ngọc Anh (2012) “Công tác kiểm tra của Đảng dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí

Minh”, Tạp chí Khoa học & Công nghệ, (9), tr 65-68

2 Nguyễn Ngọc Anh (2012) “Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa

chống tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu với phong trào thi đua yêu nước”, Tạp chí

Khoa học & Công nghệ, (10), tr 70-73.

3 Nguyễn Ngọc Anh (2014) “Đấu tranh chống tham nhũng dưới góc nhìn từ tư tưởng Hồ

Chí Minh nhằm xây dựng Nhà nước Việt Nam hiện nay” Hội thảo quốc tế: “Nhà nước

pháp quyền: Lý luận và thực tiễn”- Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (ĐHQG Hà

Nội)

4 Nguyễn Ngọc Anh (2015) “Quan điểm của Hồ Chí Minh về phòng, chống bệnh quan

liêu và ý nghĩa của nó trong giai đoạn hiện nay” - Viết chung trong sách: Nghiên cứu và

vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay NXB Đại học Sư phạm Hà

Nội, tr 34-46

5 Nguyễn Ngọc Anh (2017) “Đẩy mạnh cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng theo tư

tưởng Hồ Chí Minh”, Tạp chí Cộng sản (127), tr 48-52

6 Lại Quốc Khánh, Nguyễn Ngọc Anh (2017) “Anti-Corruption from the Perspective of

Ho Chi Minh’s Ideology: Towards a Vietnamese Rule of Law” – Viết chung trong sách:The State of Law Comparative Perspectives on the Rule of Law in Germany andVietnam, Nxb Düsseldorf university press, Germany, tr.257-275

MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài

Tham nhũng, lãng phí và quan liêu là những căn bệnh nguy hiểm và là một nguy cơ lớnđối với mọi chế độ nhà nước Ngày nay, tham nhũng, lãng phí, quan liêu đang diễn biến phứctạp, trở thành vấn đề nhức nhối, đe dọa nghiêm trọng đến tiến trình phát triển kinh tế - xã hộicủa nhiều nước trên thế giới, nhất là các nước có nền kinh tế đang phát triển Bởi vậy, phòng,chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu luôn được coi là nhiệm vụ cấp bách của mọi nhà nước,mọi quốc gia Ngày 31-10-2003, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã thông qua Công ước về chốngtham nhũng Đây được coi là một văn bản pháp luật quốc tế quan trọng, đáp ứng yêu cầu thựctiễn đấu tranh phòng, chống tham nhũng ở các quốc gia; đồng thời tạo cơ sở pháp lý quốc tếtrong đấu tranh phòng, chống tham nhũng giữa các quốc gia trên phạm vi toàn cầu

Ở nước ta, trong thời kỳ chế độ phong kiến, tham nhũng, xa hoa, lãng phí được thể hiệntrong luật tục cống nạp, biếu xén cho các quan chức phong kiến, thực dân từ dưới lên trên Lâudần tệ nạn này trở thành hủ tục, làm mục ruỗng xã hội Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945với sự ra đời Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Hồ Chí Minh đã đặt vấn đề chống tham ô,lãng phí là nhiệm vụ quan trọng phải thực hiện, làm trong sạch đội ngũ cán bộ của Đảng, củaNhà nước Người coi tham ô, lãng phí, quan liêu là “giặc nội xâm”, Người nêu rằng: “Cuộc vậnđộng này là một cuộc cách mạng nội bộ, một cuộc đấu tranh gay go giữa cái tốt và cái xấu, cái

cũ và cái mới, giữa đạo đức cách mạng là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư và kẻ địch là tệnạn tham ô, lãng phí, quan liêu” [72, tr.421] Tham ô, lãng phí, quan liêu là những căn bệnhnguy hiểm, nó có thể làm hủy hoại danh dự, nhân phẩm của cá nhân, mất uy tín của tổ chức,của đoàn, thể thậm chí nó còn làm sụp đổ cả một chế độ xã hội Trong suốt quá trình lãnh đạocách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh đã sớm nhận thấy hậu quả nghiêm trọng của vấn nạn tham

ô, lãng phí, quan liêu Người cho rằng, đó là biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân đã đẻ ra hàng

trăm thứ bệnh: quan liêu, mệnh lệnh, bè phái, chủ quan, chủ quan, tham ô, lãng phí v.v Đó làthứ giặc nội xâm, giặc ở trong lòng, cần kiên quyết chống Người coi: “Địch bên ngoài khôngđáng sợ Địch bên trong đáng sợ hơn, vì nó phá từ trong phá ra” [64, tr.278]

Nghiên cứu công tác đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu, chúng takhông thể không nghiên cứu những quan điểm của Hồ Chí Minh về vấn đề này Người có thái

độ hết sức nghiêm khắc đối với tệ tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu; Người thường xuyêngiáo dục toàn Đảng, toàn dân đấu tranh không khoan nhượng đối với tệ nạn này Những lời dạycủa Người vừa sâu sắc, toàn diện vừa căn bản lâu dài; vừa có tính khái quát, vừa cụ thể, dễhiểu, luôn giữ được tính thời sự và còn nguyên giá trị, là kim chỉ nam hướng dẫn chúng ta trongcuộc đấu tranh với tệ nạn tham nhũng, lãng phí và quan liêu trong tình hình hiện nay

Sau hơn 30 năm lãnh đạo sự nghiệp đổi mới đất nước, Đảng ta ngày càng khẳng định rõnăng lực và bản lĩnh của một Đảng cầm quyền, đưa dân tộc vượt qua đói nghèo, tụt hậu tiếnnhanh trên con đường hội nhập quốc tế Bên cạnh những thành tựu đã đạt được đất nước ta cònphải đương đầu với các tệ tham nhũng, quan liêu, tiêu cực, lãng phí, hủ bại,.v.v… Đảng Cộng

sản Việt Nam nhận định: “Một bộ phận không nhỏ, cán bộ, đảng viên trong đó có những đảngviên giữ vị trí lãnh đạo, quản lý, kể cả một số cán bộ cao cấp, suy thoái về tư tưởng chính trị,đạo đức, lối sống với những biểu hiện khác nhau về sự nhạt phai lý tưởng, sa vào chủ nghĩa cánhân ích kỷ, cơ hội, thực dụng, chạy theo danh lợi, tiền tài, kèn cựa địa vị, cục bộ, tham nhũng,lãng phí, tùy tiện, vô nguyên tắc” [32, tr.22] Vì vậy, cùng với nhiệm vụ tiếp tục lãnh đạo côngcuộc phát triển kinh tế - xã hội, Đảng và Nhà nước ta luôn xác định đấu tranh chống thamnhũng, quan liêu và tiêu cực xã hội là nhiệm vụ hàng đầu có ý nghĩa sống còn của chế độ.Đồng thời cũng chỉ rõ: “Đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí là nhiệm vụthường xuyên, quan trọng đồng thời là nhiệm vụ khó khăn, phức tạp, lâu dài Các cấp ủy đảng,trước hết là người đứng đầu cấp ủy, chính quyền và toàn bộ hệ thống chính trị phải kiên quyếtphòng, chống tham nhũng, lãng phí; chủ động phòng ngừa, không để xảy ra tham nhũng, lãngphí; xử lý kịp thời, nghiêm minh các hành vi tham nhũng, lãng phí, bao che, dung túng tiếp taycho các hành vi tham nhũng, lãng phí, can thiệp, ngăn cản việc chống tham nhũng, lãng phí”[33, tr.50].

Hiện nay, đất nước đã và đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đạihóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu, rộng Để đảm bảo vị thế và vai trò lãnh đạo tuyệt đốivới sự nghiệp cách mạng thì Đảng cần phải tiếp tục đấu tranh vượt qua những nguy cơ, tháchthức Đó là: “nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế so với các nước trong khu vực và trên thế giới;

nguy cơ “diễn biến hòa bình” của thế lực thù địch nhằm chống phá nước ta; tình trạng suy thoái

về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong

một bộ phận cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức; sự tồn tại và diễn biến phức tạp của tệquan liêu, tham nhũng, lãng phí ” [33, tr.19]

Từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống

tham ô, lãng phí, quan liêu: nội dung và giá trị” làm luận án Tiến sĩ khoa học chính trị,

2.2 Nhiệm vụ

Làm rõ một số khái niệm về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu Cơ

sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu

Trình bày có hệ thống những quan điểm cơ bản trong nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh

về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu

Nêu ra những giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh trong đấu tranh phòng, chống tham ô,lãng phí và quan liêu, đồng thời gợi mở một số giải pháp trong công tác đấu tranh phòng, chốngtham ô, lãng phí và quan liêu ở nước ta trong giai đoạn hiện nay.

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án tập trung nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô,lãng phí và quan liêu với những nội dung cụ thể: bản chất, biểu hiện, tác hại, lực lượng vàphương pháp đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu;

Trên cơ sở nghiên cứu những giá trị lý luận và giá trị thực tiễn của tư tưởng Hồ ChíMinh về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu, luận án đề xuất những giải phápđấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài luận án nghiên cứu các tác phẩm của Hồ Chí Minh và những tư liệu lịch sử vềnhững chỉ đạo thực tiễn của Hồ Chí Minh trong công tác đấu tranh phòng, chống tham ô, lãngphí và quan liêu, được tập hợp trong bộ Hồ Chí Minh toàn tập xuất bản lần thứ 3 năm 2011 và

bộ Hồ Chí Minh, Biên niên tiểu sử, xuất bản năm 2016

Nghiên cứu nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí

và quan liêu gắn với đối tượng là tổ chức, cán bộ, đảng viên;

Phân tích những giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô,lãng phí và quan liêu đặc biệt là giá trị thực tiễn được vận dụng trong công tác đấu tranh phòng,chống tham ô, tham nhũng, lãng phí và quan liêu hiện nay

4 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn

- Cơ sở lý luận: Luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về đấu tranh phòng, chống tham ô,lãng phí và quan liêu ở Việt Nam

- Cơ sở thực tiễn: Thực tiễn chỉ đạo của Hồ Chí Minh, của Đảng Cộng sản Việt Nam về đấu

tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu; ngoài ra, luận án còn được thực hiện trên cơ sởphân tích dự báo xu thế, tác động đến công tác đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quanliêu ở Việt Nam hiện nay

4.2 Phương pháp nghiên cứu của luận án

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tác giả l uận án sử dụng tổnghợp các phương pháp nghiên cứu của khoa học xã hội và nhân văn, trong đó đặc biệt chú trọng sửdụng kết hợp phương pháp lịch sử với phương pháp lôgíc

Ngoài ra, tác giả luận án còn sử dụng một số phương pháp khác, như phương phápthống kê, so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, trừu tượng hóa, hệ thống - cấu trúc,

phân tích văn bản từ các nguồn tài liệu có liên quan đến đề tài luận án.

5 Đóng góp mới về mặt khoa học của luận án

Luận án nghiên cứu có tính hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chốngtham ô, lãng phí và bệnh quan liêu.

Làm rõ giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí,quan liêu trong giai đoạn hiện nay

6 Ý nghĩa của luận án

Luận án cung cấp những nội dung và giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranhphòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu; Cung cấp những luận cứ khoa học về công tác đấutranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu ở nước ta hiện nay, dưới góc nhìn từ tư tưởng

Hồ Chí Minh

Kết quả nghiên cứu của luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu,giảng dạy ở các lớp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ kiểm tra, thanh tra của Đảng và Nhà nước, cácchuyên ngành khoa học chính trị, tư tưởng Hồ Chí Minh

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, và Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận

án gồm có 4 chương cụ thể như sau:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương 2: Tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quanliêu – Khái niệm và cơ sở hình thành

Chương 3: Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí

và quan liêu

Chương 4: Giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh trong đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí

và quan liêu trong giai đoạn hiện nay

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

1.1.1 Những nghiên cứu chung về công tác đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu

Đến nay, đã có nhiều công trình khoa học ở những góc độ tiếp cận khác nhau đã nghiêncứu về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu trong đó có: Tác giả Nguyễn Trần

Thành (2000), Bệnh quan liêu của bộ máy nhà nước trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

ở Việt Nam: Nguyên nhân và phương hướng khắc phục, Luận án Tiến sĩ Triết học, Hà Nội Tác

giả đã nêu rõ: Thực trạng và nguyên nhân của bệnh quan liêu trong bộ máy nhà nước ta Bảnchất của chủ nghĩa quan liêu và những biểu hiện của nó đồng thời nêu ra các giải pháp nhằmkhắc phục và ngăn ngừa bệnh quan liêu của bộ máy nhà nước trong tiến trình đổi mới hệ thống

chính trị ở nước ta; Bộ Công an (2001) Tham nhũng và phòng, chống tham nhũng trong xây

dựng cơ bản, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ ; Ban Nội chính Trung ương (2003), Tham nhũng và các giải pháp phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay, Đề tài nghiên cứu khoa

học các ban Đảng; Phạm Thành Nam, Đỗ Thị Thạch (2005), Phát huy dân chủ trong đấu tranh

chống tham nhũng ở nước ta hiện nay, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội; Trần Quang Nhiếp (chủ

biên 2005), Nâng cao hiệu quả của báo chí trong đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng ở

nước ta hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Ngụy Văn Thuận, Đào Trí Úc, Lưu Quang

Quán (2006),Tệ quan liêu, lãng phí và một số giải pháp phòng, chống, Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội; Phan Xuân Sơn, Phạm Thế Lực (Chủ biên, 2010), Nhận diện tham nhũng và các giải

pháp phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Thanh

tra Chính phủ (2011), Giới thiệu chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng đến năm 2020,

Nxb Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội; Lê Hồng Liêm, Hà Hữu Đức, Trương Kim Sơn

(2011), Phạm Ngọc Hiền, Phạm Anh Tuấn (2012), Hỏi – đáp về phòng, chống tham nhũng, Nxb Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội; Nguyễn Xuân Trường (2012), Phòng, chống tội

phạm tham nhũng có yếu tố nước ngoài trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, Nxb

Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội; Nguyễn Quốc Hiệp (chủ biên, 2012), Sổ tay công tác

phòng, chống tham nhũng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Trương Giang Long (chủ biên),

(2013), Bàn về giải pháp phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Nguyễn Quốc Sửu (2013), Phòng chống tham nhũng trong các hoạt động công vụ

ở Việt Nam – Lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà; Hà Trọng Công, Nguyễn Hữu

Lộc (chủ biên), (2014), Một số kinh nghiệm quốc tế về công tác phòng chống tham nhũng, Nxb Lao động, Hà Nội; Trương Thị Thông, Lê Kim Việt (chủ biên), (2014), Bệnh quan liêu trong

công tác cán bộ ở nước ta hiện nay – thực trạng, nguyên nhân và giải pháp, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội; Trần Quang Đại, Phạm Anh Tuấn, Nguyễn Đình Phách (2015), Đảng với

cuộc đấu tranh phòng và chống tham nhũng, lãng phí, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội; Phan

Xuân Sơn, Phạm Thế Lực (chủ biên), (2015), Tham nhũng và phòng chống tham nhũng, Nxb

Thông tin và truyền thông, Hà Nội; Nguyễn Bá Thanh, Phan Đình Trạc, Vũ Thị Mai (2016),

Tổng kết một số vấn đề lý luận – thực tiễn 30 năm đổi mới (1986 – 2016) về tư pháp – nội chính phòng, chống tham nhũng, lãng phí, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

Những công trình tiêu biểu nêu trên đã nêu rõ thực trạng, nguyên nhân và các giải phápđấu tranh phòng chống tham ô, lãng phí và quan liêu của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta trongthời gian vừa qua

Ngoài ra, trong những năm qua, vấn đề tham ô, lãng phí và quan liêu ở Việt Nam đã cónhiều bài viết được đăng tải trên các báo, tạp chí chuyên ngành, các tham luận tại các hội nghị,hội thảo khoa học.v.v Trong đó có những bài viết đề cập đến khái niệm, bản chất, đặc điểm,những tác hại nghiêm trọng của tham ô, lãng phí và quan liêu Một số bài viết khác tập trungtìm hiểu nguyên nhân, những kinh nghiệm phòng, chống tham nhũng của thế giới Một số bàiviết đề cập đến những giải pháp phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu trong nội bộ Đảnghay một địa phương, đơn vị Tất cả các công trình nghiên cứu khoa học, các cuốn sách chuyênkhảo, các bài viết nêu trên về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu sẽ được tácgiả luận án sử dụng tham khảo, kế thừa những thành quả nghiên cứu để làm nổi bật vấn đềnghiên cứu của luận án

1.1.2 Các tài liệu nước ngoài, tài liệu dịch nghiên cứu về phòng, chống tham nhũng có thể tham khảo cho Việt Nam trong công tác đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu

Các tác giả: Vinay Bhargava, Emil Bolongaita (2004), Challenging corruption in Asia:

Case studies and a framework for action, Nxb Washington, DC: The World Bank ; Ed.: J.

Edgardo Campos, Sanjay Pradhan (2007), The many faces of corruption:Tracking

vulnerabilities at the sector level, Nxb Washington, D.C; Olsen, William P (2010), The corruption handbook : How to protect your business in the global marketplace, Nxb Hoboken,

anti-N.J : John Wiley & Sons; Corruption from the perspective of citizens, firms, and public

officials: Results of sociological surveys (2012), Reference book, Nxb: National Political

Publishing House; Brian P Loughman, Richard Sibery (2012), Bribery and corruption:

Navigating the global risks, Nxb Hoboken : John Wiley & Sons; Recognizing and reducing corruption risks in land management in Vietnam : Reference book (2013), Nxb National

Political; Susan Rose-Ackerman, Bonnie J Palifka (2016), Corruption and Government:

Causes, Consequences, and Reform, Nxb Cambridge University

Các tài liệu nêu trên đã tập hợp các bài viết phân tích và nhận diện về vấn đề thamnhũng trong tất cả các ngành (y tế, giáo dục, quản lý tài chính, quản lý đất đai ) ở các góc độkhác nhau nhằm giúp các nước đẩy mạnh công tác quản lí nhà nước và chống tham nhũng, lãngphí và quan liêu Phân tích các mối quan hệ giữa tham nhũng và hệ thống quản lí tài chínhcông Những chỉ dẫn hữu ích trong công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng đối với ViệtNam

1.1.3 Tình hình nghiên cứu nội dung và giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu

Những công trình nghiên cứu tiêu biểu về nội dung và giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh

về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu là:

Tác giả Bùi Mạnh Cường (2005), Tư tưởng Hồ Chí Minh với vấn đề chống tham nhũng, Nxb Lao động xã hội, Hà Nội; Vũ Thị Nhài (2008), Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về thực

hành tiết kiệm chống lãng phí, Nxb Tài chính, Hà Nội ; Ban Tuyên giáo Trung ương (2008),

Tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh về thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, quan liêu, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Dương Quỳnh Thi (2008), Chủ tịch Hồ Chí Minh với phong trào tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, Nxb Lao động, Hà Nội; Phạm Thị Hải

Chuyền (chủ biên, 2010), Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ

luật Đảng, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Trần Văn Bính, Ngô Ngọc Thắng, Vũ Ngọc Lân

(2015), Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác nội chính và phòng, chống tham nhũng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Bùi Mạnh Cường, Nguyễn Thị Tố Quyên (2015),Tư tưởng Hồ Chí Minh

về phòng, chống tham nhũng, Nxb Hồng Đức; Ban Nội chính Trung ương (2016), Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác nội chính và phòng chống tham nhũng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

Những công trình nghiên cứu khoa học, những bài viết của các học giả trong và ngoàinước về tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quanliêu sẽ được tác giả luận án kế thừa để giải quyết các nhiệm vụ của luận án đó là: Hệ thống hóa

và luận giải những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chốngtham ô, lãng phí và quan liêu; Phân tích, làm sáng tỏ giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về đấutranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu; Gợi mở một số giải pháp trong công tác đấutranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

1.2 Đánh giá khái quát tình hình nghiên cứu và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu

1.2.1 Đánh giá tình hình nghiên cứu

Các công trình nghiên cứu đã làm rõ sự cần thiết, lịch sử ra đời, hình thành và phát triểncủa công tác đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu Những kinh nghiệm, nhữngchỉ dẫn khoa học trong công tác đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu Xuấtphát điểm mang tính tiền đề lý luận này là cơ sở tiếp tục đi sâu nghiên cứu những vấn đề lýluận trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu vàvận dụng trong giai đoạn hiện nay

Các công trình nghiên cứu đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu đãcung cấp cho tác giả luận án nhận thức tổng quát về nội hàm của khái niệm tham nhũng, tham

ô, lãng phí, quan liêu Tổng quan tình hình nghiên cứu cho thấy, các nhà nghiên cứu khá thốngnhất trong quan niệm về hệ thống các khái niệm: tham ô, tham nhũng, lãng phí, quan liêu, vấn

đề này được ghi nhận trong các công trình nghiên cứu và hệ thống pháp luật phòng, chốngtham nhũng ở Việt Nam cũng như ở các quốc gia trên thế giới

Ở những mức độ khác nhau, các đề tài khoa học và các bài viết đó đã đề cập đến nhiềukhía cạnh về tham ô, lãng phí và quan liêu: nguồn gốc, bản chất và biểu hiện của tệ nạn tham ô,lãng phí và quan liêu Nhiều bài viết, công trình nghiên cứu đã đề xuất giải pháp để đấu tranhbài trừ tham ô, lãng phí và quan liêu trong các mặt hoạt động của Đảng, Nhà nước, các đoànthể và trong công tác cán bộ, đảng viên.v.v…

1.2.2 Những vấn đề luận án cần tiếp tục đi sâu nghiên cứu

Luận án sẽ tập trung nghiên cứu những vấn đề:

Thứ nhất, nghiên cứu làm rõ khái niệm và cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về

đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu

Thứ hai, phân tích nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng,

chống tham ô, lãng phí và quan liêu như: bản chất, biểu hiện, tác hại, lực lượng và phươngpháp đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu

Thứ ba, luận án làm rõ giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống

tham ô, lãng phí và quan liêu, trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp đấu tranh phòng, chốngtham ô, lãng phí và quan liêu ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

Tiểu kết chương 1

Nhìn tổng thể, các công trình nghiên cứu nói trên đã đề cập nhiều vấn đề liên quan đến

tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu, đồng thời việcvận dụng tư tưởng này trong thực tiễn ở nhiều góc độ và mức độ khác nhau Các công trìnhnghiên cứu đã chứng tỏ các nhà khoa học, giới nghiên cứu rất quan tâm và cũng dành nhiềutâm huyết để nghiên cứu và đưa ra giải pháp nhằm giúp Đảng và Nhà nước có thêm căn cứhoạch định đường lối, chính sách và giải pháp nhằm đẩy lùi tham ô, lãng phí và quan liêu.Những công trình đó đã cung cấp nhiều dữ liệu quan trọng cho tác giả luận án tham khảo

Tuy nhiên, chưa có công trình nào tập trung nghiên cứu một cách có hệ thống về tưtưởng Hồ Chí Minh trong công tác đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu cũngnhư những giá trị của nó trong giai đoạn hiện nay Việc tổng quan tình hình nghiên cứu liênquan đến đề tài đã giúp cho tác giả luận án có một cái nhìn toàn diện, khách quan, hệ thống vềvấn đề nghiên cứu, thấy được những thành quả nghiên cứu đã đạt được để kế thừa một cáchphù hợp, đồng thời xác định được mục tiêu nghiên cứu và nội dung nghiên cứu của luận án mộtcách đúng đắn, không có sự trùng lặp với các công trình nghiên cứu trước đó

Chương 2 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẤU TRANH PHÒNG, CHỐNG THAM Ô, LÃNG PHÍ, QUAN LIÊU – KHÁI NIỆM VÀ NGUỒN GỐC HÌNH THÀNH

2.1 Một số khái niệm

2.1.1 Khái niệm tham ô, lãng phí, quan liêu

2.1.1.1 Khái niệm tham ô

Theo cuốn Từ điển tiếng Việt của Trung tâm từ điển học Vietlex do Nhà xuất bản ĐàNẵng xuất bản năm 2009 thì: “Tham ô là lợi dụng quyền hạn hoặc chức trách để ăn cắp củacông” [112, tr.1172] Theo quan niệm trên thì tham ô là người có quyền hạn và chức trách vớihành động là ăn cắp của công

Ngày nay, khái niệm tham ô ít được nhắc đến, hoặc nhắc đến khái niệm tham ô tài sảnnhư là một hành vi trong khái niệm tham nhũng Khái niệm tham nhũng được sử dụng nhiềuhơn, bao hàm đầy đủ khái niệm tham ô Khái niệm tham nhũng được định nghĩa như sau:

Tham nhũng là một hiện tượng xã hội mang tính lịch sử, gắn với sự ra đời và tồn tại của

nhà nước, được thể hiện bằng hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn, uy tín, hoàn cảnh của mìnhhoặc của người khác để vụ lợi Theo nghĩa rộng: tham nhũng được hiểu là hành vi của bất kỳngười nào có chức vụ, quyền hạn hoặc được giao nhiệm vụ, quyền hạn và lợi dụng chức vụ,quyền hạn hoặc nhiệm vụ được giao để vụ lợi Theo nghĩa hẹp, Tài liệu hướng dẫn của Liênhiệp quốc về cuộc đấu tranh quốc tế chống tham nhũng (năm 2003) định nghĩa: “Tham nhũng

đó là sự lợi dụng quyền lực nhà nước để trục lợi riêng” Theo cách hiểu thông thường, “thamnhũng” là hai từ ghép của từ tham lam và nhũng nhiễu “Tham” là hám lợi, tự tư, tự lợi,

“nhũng” là lợi dụng quyền hành, chức trách được giao để thỏa mãn lòng tham

Như vậy, có thể hiểu tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi

dụng, lạm dụng chức vụ, quyền hạn đó để trục lợi, để sách nhiễu, tham ô, nhận hối lộ hay cố ý

làm sai, trái chính sách, chế độ, thể lệ, quy định chung của Nhà nước, của cơ quan, của tổ chức vì động cơ vụ lợi

Khái niệm phòng ngừa tham nhũng, theo Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005 và

sửa đổi bổ sung năm 2012, thì phòng ngừa tham nhũng là xây dựng và duy trì một hệ thống

chính sách, các nhóm giải pháp chủ yếu để phòng ngừa tham nhũng Kinh nghiệm chống tham

nhũng của các nước trên thế giới cho thấy công tác phòng ngừa có vai trò cực kỳ quan trọngtrong cuộc chiến chống tham nhũng

2.1.1.2 Khái niệm lãng phí

Theo Từ điển tiếng Việt, lãng phí là làm tốn kém, hao tổn một cách vô ích Theo Luậtthực hành tiết kiệm chống lãng phí được Quốc hội khóa 13 ban hành tháng 11 năm 2013 chỉ ralãng phí là việc quản lý, sử dụng vốn, tài sản, lao động, thời gian lao động và tài nguyên khônghiệu quả Đối với lĩnh vực đã có định mức, tiêu chuẩn, chế độ do cơ quan nhà nước có thẩmquyền ban hành thì lãng phí là việc quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước, vốn nhà nước, tài sảnnhà nước, lao động, thời gian lao động trong khu vực nhà nước và tài nguyên vượt định mức,tiêu chuẩn, chế độ hoặc không đạt mục tiêu đã định

Xét về phạm vi lãng phí có thể xảy ra trong tất cả các ngành, các lĩnh vực, các địaphương; trong tất cả các cấp: từ trung ương đến cơ sở địa phương; trong tất cả các cơ quan nhànước, các doanh nghiệp, các đơn vị sự nghiệp, các tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xãhội; xã hội nghề nghiệp; trong mỗi gia đình, mỗi cá nhân và toàn xã hội.v.v do đó cần đặt rayêu cầu phòng, chống lãng phí một cách toàn diện, triệt để, hệ thống và đồng bộ

Xét về cấp độ lãng phí có cấp độ từ thấp đến cao về sự lãng phí đó là:

Lãng phí (nghĩa thông thường nhất) là sự tiêu phí tài sản, của cải, công sức, thời gian

mà phần nhiều có tính ngẫu nhiên, theo thói quen, đôi khi chính chủ thể gây lãng phí cũngkhông nhận thức được đó là hành vi lãng phí, hoặc nhìn từ khía cạnh này là lãng phí, khía cạnhkhác lại không là lãng phí

Bệnh lãng phí đó là hành vi lãng phí có chủ đích, khoa trương (nhận thức được nhưng

vẫn thực hiện) tiêu phí một cách bừa bãi, xa hoa, không giới hạn của cải, sức lực, thời giờ v.v

đó là thứ lãng phí bệnh hoạn cần kiên quyết phòng, chống

Tệ nạn lãng phí là làm thiệt hại của cải vật chất (phần lớn là của công, của tập thể

không phải của cá nhân) xảy ra có tính phổ biến, thường xuyên ở mọi lúc, mọi nơi đối với mọiđối tượng trong xã hội làm phương hại đến uy tín của Đảng, Nhà nước, mất lòng tin trong nhândân, đây là mức độ trầm trọng nhất cần quyết liệt, triệt để phòng, chống

2.1.1.3 Khái niệm quan liêu

Theo nghĩa thông thường, chung nhất: quan liêu là thiên về dùng mệnh lệnh, giấy tờ, xathực tế, xa quần chúng Quan liêu về thực chất đó là: Người cán bộ lãnh đạo, quản lý trong quátrình thực hiện chức trách, nhiệm vụ của mình thì xa rời thực tế, xa rời nhân dân Chỉ thiên vềmệnh lệnh, công văn giấy tờ, chú trọng về mặt hình thức hơn nội dung Với cách tiếp cận này,quan liêu là một phong cách, cách thức hoạt động của bộ máy và cán bộ, đảng viên Do đó,

quan liêu là xa rời thực tế và bệnh giấy tờ Xa rời thực tế là không đi sâu, đi sát quần chúng (xadân); coi nhẹ thực tiễn (nhất là ở cơ sở); không có thói quen điều tra, nghiên cứu, khảo sáttrước khi ban hành quyết định; nói không đúng thực tế, nói nhiều làm ít Vì vậy, cán bộ, đảngviên không kịp thời nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng của dân chúng (không hiểu dân); khôngnắm được thực chất công việc, đưa ra chủ trương, chính sách ít có tính khả thi, không đáp ứngđược nguyện vọng, lợi ích của dân chúng, không phù hợp với quy luật khách quan.

Phòng, chống quan liêu là việc sử dụng tổng hợp các biện pháp nhằm phòng, chống

những biểu hiện như: Tách rời quyền hành khỏi quyền lợi và nguyện vọng tập thể; xem thườngthực chất sự việc, trốn tránh trách nhiệm, có thái độ thờ ơ với yêu cầu thực tế trong quản lý nhànước và của cán bộ, nhân viên; làm việc không theo nguyên tắc và những quy định của phápluật; đùn đẩy trách nhiệm, hậu quả xấu cho cấp trên hoặc cấp dưới; duy trì đẳng cấp, đặcquyền, đặc lợi; khuynh hướng lãnh đạo cứng nhắc, cơ cấu tổ chức nhiều tầng; kéo dài, ngâmviệc trong thực hiện nhiệm vụ, làm việc thiếu kế hoạch, thiếu tiến độ, thụ động chờ đợi chỉ thịcấp trên; nhỏ nhặt trong quan hệ với người dưới quyền và can thiệp vô căn cứ vào công việccủa họ; đầu óc thủ cựu, giấy tờ phiền phức, nhũng nhiễu dân chúng

2.1.2 Khái niệm đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu.

Có thể khái quát khái niệm: đấu tranh phòng, chống tham ô, tham nhũng, lãng phí và

quan liêu là hoạt động tổ chức lực lượng, sử dụng các biện pháp, phương tiện cần thiết và có thể nhằm phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh ,ngăn chặn và xử lý các hành vi tham ô, tham nhũng, lãng phí và quan liêu đảm bảo các yêu cầu về chính trị, pháp luật và đối ngoại; đó còn

là quá trình thanh tra, kiểm tra, phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử đối với hành vi tham nhũng, lãng phí, quan liêu.

Xử lý hành vi tham ô, tham nhũng, lãng phí và quan liêu là quá trình điều tra, truy tố,

xét xử các hành vi tham nhũng, lãng phí và quan liêu gây hậu quả xấu đến xã hội Xử lý cáchành vi sai phạm này có các hình thức: xử lý kỷ luật, xử lý hình sự và xử lý tài sản đối vớingười có hành vi vi phạm Xử lý kỷ luật người có hành vi sai phạm là: khiển trách, cảnh cáo, hạbậc lương, hạ ngạch (giáng chức), cách chức, buộc thôi việc Xử lý hình sự các hành vi thamnhũng, lãng phí, quan liêu là: truy cứu trách nhiệm hình sự theo các mức tội danh về thamnhũng, lãng phí, quan liêu gây hậu quả nghiêm trọng

2.1.3 Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí, quan liêu và mối quan hệ giữa tham ô, lãng phí và quan liêu

2.1.3.1 Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu

Qua nghiên cứu những tác phẩm mà Hồ Chí Minh viết về đấu tranh phòng, chống tham

ô, lãng phí và quan liêu; qua các công trình nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh trong đấutranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu có thể nêu lên khái niệm tư tưởng Hồ Chí

Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu như sau: tư tưởng Hồ Chí Minh

về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu là hệ thống những quan điểm lý luận toàn diện và sâu sắc về nguồn gốc và bản chất của việc đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng

phí và quan liêu; về cách thức và lực lượng tham gia đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí

và quan liêu; về tác hại đối với đời sống xã hội của tệ nạn tham ô, lãng phí và quan liêu Trên

cơ sở tiếp thu, kế thừa những giá trị tiến bộ của đạo đức, luân lý, pháp luật của dân tộc Việt Nam, những tinh hoa của nền văn minh thế giới, vận dụng sáng tạo và phù hợp với thực tiễn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Là nền tảng tư tưởng định hướng cho công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí và quan liêu hiện nay dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Quan niệm nêu trên chỉ ra, tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô,lãng phí và quan liêu có các đặc điểm sau:

Về kết cấu và nội dung, tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãngphí và quan liêu là hệ thống những quan điểm lý luận của Hồ Chí Minh bao gồm: những quanđiểm về nguồn gốc và bản chất của việc đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu;nội dung và phương pháp đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu; về cách thức

và lực lượng tham gia đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí và quan liêu; về tác hại đối vớiđời sống xã hội của tệ nạn tham ô, lãng phí và quan liêu

Về nguồn gốc, tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí vàquan liêu là sự thể hiện quá trình hoạt động cách mạng của Người, là sự tiếp thu những giá trịtiến bộ của truyền thống Việt Nam, những tinh hoa của nên văn minh nhân loại, vận dụng sángtạo và phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam

Về giá trị và ý nghĩa, tư tưởng Hồ Chí Minh về đấu tranh phòng, chống tham ô, lãng phí

và quan liêu đóng vai trò là nền tảng tư tưởng chỉ đạo công tác đấu tranh phòng, chống tham ô,lãng phí và quan liêu của Đảng và Nhà nước ta, và ở một chừng mực nào đó còn thể hiện làmột phần của nền văn minh nhân loại

2.1.3.2 Mối quan hệ giữa các khái niệm tham ô, lãng phí và quan liêu

Dưới góc nhìn từ tư tưởng Hồ Chí Minh thì tham ô, lãng phí và quan liêu có mối quan

hệ chặt chẽ với nhau Bởi lẽ, các biểu hiện này đều có chung một nguồn gốc đó là chủ nghĩa cá

nhân Hồ Chí Minh coi chủ nghĩa cá nhân là một trở lực nội tại và là một nguyên nhân gốc gây

ra bao khuyết điểm, sai lầm và trở lực khác Người chỉ rõ: “Chủ nghĩa cá nhân đẻ ra trăm thứbệnh nguy hiểm: quan liêu, mệnh lệnh, bè phái, chủ quan, tham ô, lãng phí Nó trói buộc, nóbịt mắt những nạn nhân của nó, những người này bất kỳ việc gì cũng xuất phát từ lòng thammuốn danh lợi, địa vị cho cá nhân mình, chứ không nghĩ đến lợi ích của giai cấp, của nhân dân.Chủ nghĩa cá nhân là một kẻ địch hung ác của chủ nghĩa xã hội Người cách mạng phải tiêudiệt nó” [66, tr.611] Lãng phí và quan liêu thường đi liền với nhau Trong mối quan hệ nàyquan liêu là yếu tố làm phát sinh, nuôi dưỡng và phát triển tệ lãng phí Ở đâu có quan liêu tồntại và phát triển thì ở đó có tệ lãng phí Đó là những hiện tượng tiêu cực trong xã hội đồng hànhvới nhau Tệ quan liêu là nguồn gốc phát sinh ra tham ô, lãng phí Có nạn tham ô và lãng phí là

do tệ quan liêu, vì những người, những cơ quan lãnh đạo từ cấp trên đến cấp dưới không sátcông việc thực tế, không gần gũi quần chúng, đối với công việc thì trọng hình thức, trọng “khai