Mot so bien phap giup HS hoat dong tich cuc trong gio hoc tin hoc 11 o truong THPT

Về phía giáo viên, mặt nào đó vẫn chưa có một phương pháp dạy học thật sự phù hợp, chưa tạo được hứng thú, niềm say mê, yêu thích lập trình cho học sinh khi học bộ môn này.. Lại có những

I ĐẶT VẤN ĐÊ

Trong những năm gần đây, Tin học được đưa vào trường THPT và một số trường THCS trong phạm vi cả nước là một môn học bắt buộc Khi mới làm quen với Tin học, HS tỏ ra rất hào hứng vì đây là một môn học khá mới mẻ, hiện đại và mang tính thực tế cao Tuy nhiên một thời gian sau, khi kiến thức đã khó hơn thì học sinh lại có thái độ thờ ơ trong việc học cũng như vận dụng tin học vào cuộc sống hằng ngày

Thực tế hiện nay Tin học vẫn được xem là “môn học phụ” bới nó chưa phải là môn học được đưa vào thi tốt nghiệp, thi chọn Đại học - Cao đẳng, do đó

sự đầu tư về thời gian, sức lực của học sinh cho môn học là chưa có Nhưng Tin học lại là môn học khó, trừu tượng khái quát, đặc biệt là nội dung lập trình trong chương trình Tin học lớp 11

Với đặc thù là trường THPT ở khu vực nông thôn, miền núi, công việc giảng dạy Tin học của tôi tại trường THPT Trung Nghĩa có những thuận lợi và khó khăn nhất định

Thuận lợi là học sinh không quá xa lạ với máy tính điện tử - 1 công cụ không thể tách rời của Tin học Nhưng học sinh chỉ biết đến máy tính điện tử là

1 công cụ để giải trí hoặc 1 số ít các em học sinh sử dụng máy tính điện tử để tra cứu thông tin, chứ chưa có học sinh nào biết gắn máy tính điện tử với Tin học; Đặc biệt, các em hoàn toàn xa lạ với khái niệm lập trình, với tư duy lập trình và với thao tác lập trình

Lập trình là cách sử dụng Ngôn ngữ lập trình mô phỏng thuật toán để giúp máy tính giải các bài toán, từ đó người dùng chỉ cần đưa vào các giá trị đầu vào (Input - yêu cầu), máy tính sẽ đưa ra giá trị cần tìm (Output) cho người dùng thông qua việc thực thi các lệnh đã được lập trình Cái khó của lập trình là các bài toán đưa ra dưới dạng tổng quát, trừu tượng, do đó nếu giải bài toán ấy với các bộ số cụ thể có độ khó 1, thì giải bài toán với giá trị tổng quát có độ khó 5 và

mô phỏng cách giải ấy với 1 Ngôn ngữ lập trình cụ thể lại có độ khó 8

Xuất phát từ lý luận thực tiễn và qua thực tế công tác một số năm giảng dạy

bộ môn Tin học ở trường THPT Trung Nghĩa tôi luôn đặt ra câu hỏi tại sao một môn học có tính tư duy cao, mới mẽ, hấp dẫn vậy mà không thu hút được được học sinh tiếp thu bài và vận dụng kiến thức vào cuộc sống Song nguyên nhân chính có lẽ là do quan niệm đây chỉ là môn học phụ không thi tốt nghiệp THPT, không thi Đại học nên đa số các em không chú ý đến cái hay và mặt tích cực trong bộ môn này Về phía giáo viên, mặt nào đó vẫn chưa có một phương pháp dạy học thật sự phù hợp, chưa tạo được hứng thú, niềm say mê, yêu thích lập trình cho học sinh khi học bộ môn này Đó là lý do tại sao tôi chọn đề tài

“MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH HOẠT ĐỘNG TÍCH CỰC TRONG GIỜ HỌC TIN HỌC 11 Ở TRƯỜNG THPT TRUNG NGHĨA”.

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐÊ

1 Thực trạng của vấn đề

Trường THPT Trung Nghĩa là một trường thuộc khu vực miền núi, nên còn gặp rất nhiều khó khăn về cơ sở vật chất phục vụ quá trình dạy và học, đặc biệt là môn Tin học Năm học 2014 – 2015 toàn trường có 20 lớp, trong đó có 2 phòng máy vi tính, mỗi phòng có 20 máy và có 1 phòng máy đã được trang bị máy chiếu Bên cạnh đó do các máy tính đã được sử dụng trong thời gian dài, một số máy đã bắt đầu hư hỏng nên chỉ đủ để 1 phòng hoạt động tốt; khi giáo viên muốn dạy bằng máy chiếu phải thay đăng kí để phiên nhau dạy Không có tranh ảnh phục vụ cho các giờ dạy trên lớp học bình thường (trong trường hợp mất điện hoặc không có sự can thiệp, trợ giúp của công nghệ thông tin)

Vào năm học 2014 – 2015 tôi được phân công dạy môn tin học cho 7 lớp

11, trong đó có hai lớp mà tôi thử nghiệm để nghiên cứu cho đề tài này là lớp 11A1 và lớp 11A2 Nhìn chung các em đều ngoan và có thái độ kính trọng thầy

cô giáo, cả hai lớp đều thuộc nhóm lớp cơ bản tự nhiên Số tiết dạy học kỳ 1 là 1 tiết/lớp/tuần, học kỳ 2 còn 2 tiết/ tuần/ lớp

Từ thực tế giảng dạy tại trường THPT Trung Nghĩa Tôi có ghi lại bảng khảo sát chất lượng đầu năm học 2014 – 2015 như sau:

Lớp Sĩ số Điểm >=8 Trên TB Dưới TB Điểm < 2.5

Một trong những nguyên nhân khiến các em có thái độ e dè ngại học môn Tin học : Đó là một trong các bộ môn khoa học đòi hỏi người học phải có tính tư duy cao, tính kiên trì nhẫn nại điều này không phải ai cũng có sẵn càng không thể học vẹt, học tủ Ngoài ra còn một số nguyên nhân khách quan sau:

* Hoàn cảnh gia đình, điều kiện học tập khó khăn

Do hoàn cảnh gia đình khó khăn, học sinh phải làm việc nhà nhiều hoặc làm thêm để kiếm sống nên không chú ý đến học tập

Không chỉ đối với riêng môn Tin học mà còn nhiều môn khác Sự quan tâm của phụ huynh cũng ảnh hưởng đến việc học của học sinh Nếu như trên lớp đã không chịu tập trung nghe giảng về nhà không xem lại bài thì các em học sẽ càng kém hơn, có suy nghĩ chán nản hơn và thiếu tích cực Nhiều học sinh thuộc diện khá giả nhưng do bố mẹ bận công việc nên không biết các em học hành như thế nào? Lại có những học sinh vì hoàn cảnh gia đình khó khăn bố mẹ đều phải

đi làm ăn xa không ở bên cạnh để các em ở nhà tự xoay sở, vì tuổi còn nhỏ nên các em không đủ ý thức để vươn lên bằng cách tự giác học tập mà chỉ đến lớp cho có còn hầu như không có ý thức tiếp thu bài giảng

* Yếu tố tâm lý, xã hội.

Có lẽ do áp lực của các kì thi tốt nghiệp cũng như đại học nên hầu hết học sinh chỉ coi trọng những môn trong các kì thi mà tỏ ra xem nhẹ các môn khác Nếu như môn Toán hay 1 số môn ngoài học trên lớp chính khoá các em còn được học thêm và về nhà các em dành hết thời gian cho chúng vậy thì còn thời gian nào các em dành cho Tin học

Sự phát triển bùng nổ của công nghệ thông tin cùng với Internet, các dịch vụ vui chơi, giải trí hấp dẫn lôi cuốn các em hơn là nhiệm vụ học tập nhất là các môn học có tính tư duy cao như môn Tin học Thực tế dạy học môn Tin ở trường hiện nay cho thấy nhiều học sinh chán học, lười học và có khuynh hướng ham chơi hơn ham học

* Nhiều giáo viên dạy Tin chưa có phương pháp phù hợp.

Chưa bao giờ chúng ta thấy báo chí và các phương tiện, diễn đàn trên mạng nói nhiều về phương pháp dạy học như hiện nay Nếu như trước đây giáo viên thường sử dụng phương pháp dạy học truyền thống thì bây giờ phải sử dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau trong một tiết dạy Sự phát triển của xã hội làm cho học sinh có nhiều điều kiện tiếp xúc với kiến thức của nhân loại sinh động và hấp dẫn đặc biệt là mạng Internet “Nếu như giáo viên chỉ biết bôi đen kiến thức và dán vào học sinh thì sẽ không hiệu quả “ chính vì vậy mà hiệu quả của quá trình dạy học tương đối phụ thuộc vào phong cách, phương pháp truyền thụ của giáo viên

* Do đặc thù của môn học

Tâm lí một số học sinh ham chơi vẫn nghĩ học Tin là được giải trí ,chơi điện

tử nhưng thực ra đối với Tin học 11 đòi hỏi học sinh phải tư duy rất nhiều Phải vận dụng kiến thức nhiều môn học để viết chương trình Thậm chí khi các em đã

có thuật toán đúng nhưng khi bắt tay vào viết chương trình vẫn gặp khá nhiều khó khăn Hoặc khi đã viết xong chương trình nhưng không chạy được với các

bộ test thì đòi hỏi học sinh phải kiểm tra và sữa lại Nên đôi khi hay gây tâm lí chán nản đối với học sinh

Từ thực tế hiện nay về đổi mới phương pháp dạy học, học sinh tự chủ động chiếm lĩnh kiến thức, giáo viên là người hướng dẫn điều khiển

Xuất phát từ tâm lý coi môn Tin học là môn phụ nên học sinh không chú ý học Việc tạo hứng thú học tập cho các em có vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả chất lượng dạy học Để cung cấp kiến thức khoa học, giáo dục tư tưởng và rèn luyện kỹ năng cho học sinh, giáo viên phải làm cho học sinh ham mê hứng thú học tập, làm cho quá trình học tập của các em trở nên tự giác, tạo nên niềm vui trong sáng và bổ ích, bồi dưỡng cho các em tinh thần học tập, mạnh dạn trước tập thể, tạo được hưng phấn đồng đều giữa các em để các em

có được sự hòa đồng trong nhận thức và học tập

Việc tạo sự yêu thích học tập môn tin học cho các em cần phải căn cứ vào các tiêu chí sau:

+ Học sinh đi học đầy đủ

+ Học sinh thuộc bài khi kiểm tra bài cũ

+ Học sinh hào hứng phát biểu xây dựng bài

+ Học sinh tập trung chú ý cao, học bài và làm bài đạt kết quả tốt

Từ đây ta hoàn toàn có thể xây dựng các biện pháp để giải quyết vấn đề đặt ra

2 Các biện pháp để giải quyết vấn đề

Để đánh giá mức độ hiệu quả của các biện pháp được xây dựng, tôi đã tiến hành thực hiện với 2 lớp 11A1 và lớp 11A2 (học sinh hai lớp có sức học ngang nhau) Trong đó 35 học sinh lớp 11A1 được chọn làm nhóm đối chứng và

35 học sinh lớp 11A2 được chọn làm nhóm thực nghiệm Các phương pháp được tôi sử dụng cho nhóm thực nghiệm như sau:

2.1 Tạo tâm lí thoải mái cho học sinh

Một trong những yếu tố khiến các em không có hứng thú khi tiếp xúc với bộ môn này là do giáo viên tạo áp lực cho học sinh Một số giáo viên luôn đòi hỏi cao đối với những học sinh nhưng không tìm hiểu xem liệu học sinh có thể đáp ứng được những yêu cầu đó không Chính vì vậy mà ngay từ khi tiếp xúc với các em tôi đã tạo cho các em tâm lí thoải mái, sự thân thiện, chân thành tin cậy trong các hoạt động dạy và học

Làm sao để cho học sinh thấy được đối với mỗi học sinh khi ngồi trên ghế nhà trường chúng ta phải thật sự nỗ lực để tiếp thu những kiến thức phổ thông sau này có thể học cao hơn hoặc áp dụng vào thực tế, chứ không phải học chỉ để vượt qua các kì thi mà những kiến thức này lại xem nhẹ

Trong quá trình dạy giáo viên phải có thái độ nhẹ nhàng khi các học sinh mắc khuyết điểm, cư xử khéo léo với các em, xử lí tốt các tình huống sư phạm

Việc đánh giá nhận xét phải công bằng, khách quan và công tâm, công khai kết quả trong các giờ kiểm tra và nhận xét bài làm của học sinh Không nên đánh giá quá thấp sẽ làm cho học sinh chán nản, nên tạo cho học sinh một niềm tin khi học môn này

Phải có kiến thức vững vàng để giải đáp thắc mắc một cách thuyết phục, khuyến khích các em mạnh dạn hỏi bài khi chưa hiểu

Xây dựng cho các em thói quen học tập tích cực, động viên kịp thời những học sinh tiến bộ, cung cấp cho các em phương pháp học tập đúng đắn, khuyến khích các em không ngừng cố gắng, tạo điều kiện để mọi học sinh trong lớp đều

có cơ hội phát biểu trong giờ học

2.2 Sử dụng giáo án điện tử và tận dụng tối đa các giờ học tại phòng thực hành.

Giáo án điện tử là phương tiện hỗ trợ cho giáo viên (GV), giúp bài giảng sinh động hơn, học sinh (HS) hứng thú học tập và dễ dàng tiếp thu bài Vì vậy,

để giúp HS khắc sâu kiến thức, kích thích nguồn cảm hứng học tập, khi giảng dạy GV cần phải kết hợp hài hòa giữa màn hình với lời giảng và giữa màn hình với ghi bảng sao cho linh hoạt uyển chuyển

Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy hầu hết các em đều rất thích được lên phòng máy để thực hành, thích được học các tiết học có sử dụng máy chiếu để được học các bài giảng điện tử, có âm thanh, hình ảnh, màu sắc sinh động Nếu chúng ta chuẩn bị được thật nhiều những giờ dạy trên các phòng này cũng là một trong những biện pháp tạo hưng phấn cho học trò Hạn chế đi cách dạy thông báo khô khan, tẻ nhạt, hay giáo viên chiếu – học sinh chép

Bên cạnh đó, GV phải thật sự có ý thức học hỏi, khai thác và sử dụng có chọn lọc những tư liệu quý trên Internet Đừng quá tham lam tư liệu, có bao nhiêu cũng đưa vào bài giảng, làm cho bài giảng dễ bị loãng

2.3 Gây hứng thú cho học sinh trong các tiết học bằng các trò chơi đơn giản

Học sinh bao giờ cũng thích vừa học vừa chơi, chơi để lĩnh hội tri thức mới từ trò chơi, chơi để làm cho không khí lớp học trở nên vui vẻ, tạo ra sự đoàn kết giữa các em, giảm căng thẳng trong các giờ học Nếu chúng ta chịu khó nghĩ

ra các trò chơi có hàm ý nội dung cần truyền đạt trong trò chơi ấy chắc chắn các

em sẽ tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả và không thấy chán mỗi khi đến giờ tin học, nếu giáo viên biết cách sắp xếp thời gian hợp lý tổ chức trò chơi cho học sinh thì học sinh rất hào hứng học

* Ví dụ Trong giờ “Câu hỏi và bài tập”- Tiết 10 theo PPCT Tin 11 giáo

viên có thể thể cho học sinh chơi trò chơi như sau: Chọn 2 đội lên bảng (khoảng

3 học sinh/ đội) để viết tất cả các từ tiếng Anh thuộc các kiểu dữ liệu chuẩn và các từ khóa đã học Học sinh còn lại dưới lớp được chia ra làm cổ động viên

tinh thần cho 2 đội chơi Như vậy sau trò chơi các em vừa nhớ hết các từ khóa

trong tin học lại vừa bổ sung thêm vốn từ mới trong Tiếng Anh.

* Ví dụ: Để bước vào tìm hiểu ví dụ sắp xếp một dãy số nguyên bằng

thuật toán tráo đổi (Bài 11 Kiểu mảng, mục 1b, ví dụ 2), để các em hiểu ý tưởng của thuật toán giáo viên có thể cho khoảng 5 học sinh lên bảng chơi trò xếp hàng, sau đó giáo viên đưa ra nguyên tắc (cách) xếp hàng sao cho người đứng sau luôn cao hơn người đứng trước Cứ lần lượt so sánh từng cặp một nếu thấy thỏa mãn điều kiện đã cho thì tiến hành đổi chỗ, cứ như vậy cho đến khi hết lượt và lặp lại quá trình này cho tới khi học sinh thấp nhất sẽ đứng đầu hàng, học sinh cao nhất sẽ đứng cuối hàng, đảm bảo trong hàng người đứng sau luôn cao hơn người đứng trước

Như vậy sẽ giảm bớt sự trừu tượng trong cách biểu diễn thuật toán, học sinh thấy được quy luật của sự đổi chỗ các phần tử và các em bị cuốn vào hoạt động và lời giảng của giáo viên, từ đó giúp các em hiểu chương trình và không còn tâm lý sợ tìm hiểu chương trình chỉ toàn các câu lệnh mà các em cho là khô khan, khó hiểu

2.4 Chú trọng đến dạy tư duy thuật toán cho học sinh

Có thể nói mục tiêu chính của môn Tin học 11 không phải là dạy một ngôn ngữ lập trình cụ thể Ngôn ngữ lập trình pascal được sử dụng như là công cụ để chuyển tải kiến thức văn hoá phổ thông về lập trình, về ngôn ngữ lập trình bậc cao cũng như để rèn luyên kĩ năng lập trình Trong phạm vi văn hoá tin học phổ thông, lập trình để giải bài toán trên máy tính được hiểu theo nghĩa chuyển đổi thuật toán đã có sang chương trình viết trên ngôn ngữ lập trình bậc cao Do đó ở lớp 10 đã có sẵn một số thuật toán trình bày khá kĩ, nên lớp 11 coi trọng việc cài đặt chương trình cho hầu hết các thuật toán đó Cần đảm bảo tính kế thừa, liên thông môn Tin học của 2 lớp 10 và 11 Tạo điều kiện cho học sinh ôn lại, ghi nhớ lâu dài một số thuật toán căn bản, đặc trưng trong Tin học như sắp xếp và tìm kiếm

Ngôn ngữ lập trình pascal chỉ là ngôn ngữ để chuyển tải thuật toán nên giáo viên không nên quá đi sâu vào ngôn ngữ này mà chủ yếu vẫn là truyền đạt thuật

toán cho học sinh Đối với mỗi bài tập nào đó giáo viên cần phải yêu cầu học sinh đưa ra ý tưởng sau đó đến thuật toán, nên khuyến khích học sinh đưa ra nhiều ý tưởng và thuật toán khác nhau Sau đó sẽ phân tích để tìm thuật toán tối ưu

Ví dụ như trong Sách giáo khoa Tin học 11 có bài tập

Lập trình để giải bài toán cổ sau:

Vừa gà vừa chó

Bó lại cho tròn

Ba mươi sáu con

Một trăm chân chẵn

Hỏi có bao nhiêu con mỗi loại

Đối với bài toán trên chúng ta có thể có rất nhiều thuật toán tương ứng với nhiều chương trình khác nhau

Chương trình 1:

Var cho, ga : byte;

Begin

Cho:= 1 to 36 do

Ga := 1 to 36 do

If cho* 4 + ga*2 =100 then write(‘cho=’, cho :3, ‘ga=’, ga);

End

Chương trình 2:

Var cho: byte;

Begin

Cho:= 1 to 36 do

If cho*4 + (36 – cho) *2 =100 then write(‘cho=’ ,cho: 4, ‘ga=’,36- cho); End

Chương trình 3:

Var cho: byte;

Begin

For cho: = 1 to 24 do

If cho*4 +(36-cho)* 2= 100 then write(‘cho=’ ,cho: 4, ‘ga=’,36-cho);

End

Giáo viên sẽ yêu cầu học sinh đi phân tích xem thuật toán nào là tối ưu nhất Trong quá trình phân tích sẽ lôi cuốn học sinh vào tiết học một cách sôi nổi và hào hứng Khi đi tìm một ý tưởng, thuật toán cho một bài toán nào đó học sinh không chỉ ôn tập và rèn luyện kiến thức môn Tin học mà còn là vận dụng và tổng hợp kiến thức môn Toán và rất nhiều môn học khác nhau và trong thực tế cuộc sống hằng ngày Tại sao mà biến (cho<= 24) trong chương trình 3 ,vì tối đa

là 100 chân mà chó có 4 chân nên tối đa là 25 con chó mà trong đó có cả gà nên tối đa chỉ có 24 con chó Trong giờ học giáo viên nên khuyến khích học sinh đưa

ra các thuật toán có thể có Tuỳ từng đối tượng học sinh mà có thể tăng độ khó của thuật toán

Trong chương trình Tin học của chúng ta có 2 loại câu lệnh lặp đó là For - do

và While - do giáo viên có thể yêu cầu học sinh chuyển đổi qua lại giữa 2 loại câu lệnh trên Ví dụ trên chúng ta đã sử dụng For – do vậy có thể sử dụng While – do không, nếu được hãy cài đặt bằng while – do Đến đây không chỉ đòi hỏi học sinh phải nhớ từng loại câu lệnh mà nó còn đòi hỏi sự tư duy của học sinh vì tuỳ từng bài toán mới có thể chuyển đổi chứ không phải bài nào cũng có thể

2 5 Áp dụng phương pháp hoạt động nhóm trong các giờ học

Bên cạnh việc sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống thì việc áp dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học mới cũng đem lại hiệu quả tích cực Phương pháp dạy học theo nhóm là một trong những phương pháp dạy học mới Phương pháp này tỏ ra khá nhiều ưu điểm:

Làm việc theo nhóm cho phép tất cả các thành viên trong nhóm giải quyết 1 cam kết làm việc được mô tả rõ ràng, không được giáo viên dẫn dắt trực tiếp mà chỉ nhờ vào sự kết hợp chặt chẽ và phân công công việc trong nhóm nhỏ

Phương pháp này thích hợp cho việc thảo luận nhóm, đưa ra những cách thức giải quyết đầy tính sáng tạo, kích thích sự hợp tác của các thành viên trong