TÁC ĐỘNG CHÍNH SÁCH bảo HIỂM xã hội TĂNG mức ĐÓNG BHXH bắt BUỘC

Tuy vậy, chỉ khi Bộ luật lao động được Quốc Hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 15/6/1994, điều lệ tạm thời về BHXH theo Nghị định 12/CP của Chính phủ ban hành ngà

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT

KHOA KINH TẾ

 -MÔN: KINH TẾ LAO ĐỘNG PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM XÃ HỘI TĂNG MỨC ĐÓNG BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC

Giảng viên hướng dẫn: ThS Nguyễn Thanh Huyền Thành viên nhóm thực hiện

3 Nguyễn Dương Huy Hoàng K144030361

MỤC LỤC

BẢNG PHÂN CHIA CÔNG VIỆC VÀ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ HOÀN THÀNH 3

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 4

DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH 5

1 GIỚI THIỆU CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM XÃ HỘI 6

1.1 Lược sử hình thành 6

1.2 Nội dung chính sách 8

1.3 Quá trình thực hiện 11

1.3.1 Hoạt động quản lý của nhà nước qua các cấp chính quyền 11

1.3.2 Mức đóng BHXH thay đổi qua các năm 12

1.3.3 Thực trạng công tác thu – chi Bảo hiểm xã hội 13

1.3.4 Số lượng người tham gia 14

1.3.5 Hoạt động đầu tư sinh lợi của quỹ bảo hiểm xã hội 15

2 ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM XÃ HỘI 16

2.1 Thành tựu 16

2.2 Hạn chế 17

2.3 Tác động của việc tăng mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc 18

2.3.1 Về phía cầu lao động 18

2.3.2 Về phía cung lao động 23

2.3.3 Đối với cơ quan ban hành (Nhà nước) 27

TÀI LIỆU THAM KHẢO 29

BẢNG PHÂN CHIA CÔNG VIỆC VÀ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ

HOÀN THÀNH

- Tổng hợp toàn bài 9.75/10

Nguyễn Dương Huy Hoàng - Mục 1.1; 1.2; 1.3 9.75/10

Huỳnh Thị Như Trúc - Mục 2.3; 2.1; 2.2 9.75/10

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH

Bảng 1: Thay đổi mức đóng BHXH 2007-2017 Bảng 2: Số lượng người tham gia Bảo hiểm Xã hội 2010-2015 Hình 1: Số liệu thu, chi Bảo hiểm xã hội; BHYT; BHTN 2015 Hình 2: Đường cầu lao động trong ngắn hạn

Hnh 3: Đường cầu lao động trong ngắn hạn và dài hạn Hình 4: Mức lương và quyết định giờ làm việc của người lao động Hnh 5: Đường cung lao động uốn về phía sau

1 GIỚI THIỆU CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.1 Lược sử hình thành

Bảo hiểm xã hội (BHXH) có mầm mống dưới thời phong kiến Pháp thuộc Sau cáchmạng tháng 8/1945 Chính phủ nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà - nay là nước Cộng hoà xã Hội chủ nghĩa Việt Nam, đã ban hành sắc lệnh 29/SL ngày 12/3/1947 thực hiện bảo hiểm ốm đau, tai nạn lao động và hưu trí Các chế độ này được thực hiện đối với những người làm việc trong các cơ quan từ cơ sở đến Trung ương Tuy nhiên, do chiến tranh và khả năng kinh tế có hạn nên chỉ một bộ phận lao động xã hội được hưởng quyền lợi BHXH

Sau khi hoà bình lập lại, ngày 27/12/ 1961 Nhà nước ban hành Nghị định 128/CP của Chính phủ về “Điều lệ tạm thời thực hiện các chế độ BHXH đối với công nhân viên chức” và được thực hiện từ ngày 1/1/1962 Sau hơn 20 năm thực hiện BHXH đối với công nhân viên chức, các chế độ bảo hiểm xã hội đã bộc lộ nhiều hạn chế Do đó ngày 18/9/1985 Chính phủ (lúc đó là Hội Đồng Bộ Trưởng) đã ban hành Nghị định 236/HĐBT

về việc sửa đổi, bổ sung chính sách và chế độ BHXH đối với người lao động Nội dung chủ yếu của Nghị định này là điều chỉnh mức đóng và hưởng BHXH

Tuy nhiên chính sách BHXH ở Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế không phù hợp với

cơ chế mới Vì vậy, ngày 22/6/1993 Chính phủ đã ban hành Nghị định 43/CP quy định tạm thời về các chế độ BHXH áp dụng cho các thành phần kinh tế , đánh dấu một bước đổi mới của BHXH Việt Nam Tuy vậy, chỉ khi Bộ luật lao động được Quốc Hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 15/6/1994, điều lệ tạm thời về BHXH theo Nghị định 12/CP của Chính phủ ban hành ngày 26/1/1995 và Nghị định 45/CP ban hành ngày 15/7/1995 cho các đối tượng hưởng BHXH là công nhân viên chức

và lực lượng vũ trang, bảo hiểm xã hội Việt Nam thực sự đổi mới nội dung, phương thức hoạt động cũng như tổ chức quản lý

Ngày 29/06/2006 đã đánh dấu một mốc son trong chặng đường phát triển và hoàn thiện chính sách, pháp luật BHXH khi tại kỳ họp thứ 09, Quốc hội khóa XI nước Cộng

hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua Luật BHXH, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2007 với loại hình BHXH bắt buộc; từ ngày 01/01/2008 với loại hình BHXH tự nguyện và từ 01/01/2009 với loại hình bảo hiểm thất nghiệp.

Tại Kỳ họp thứ Tám, Quốc hội khóa XIII, Luật BHXH sửa đổi được thông qua sángngày 20/11/2014, có hiệu lực từ ngày 1/1/2016. Luật BHXH sửa đổi gồm 09 Chương,

125 Điều, quy định chế độ, chính sách BHXH; quyền và trách nhiệm của người lao động,người sử dụng lao động; cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến BHXH, tổ chức đại diện tập thể lao động, tổ chức đại diện người sử dụng lao động; cơ quan BHXH; Quỹ BHXH; thủ tục thực hiện BHXH và quản lý Nhà nước về BHXH

Theo quy định tại Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội: Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội mà người lao động và người sử dụng lao động bắt buộc phải tham gia

Mục tiêu

(i) Ổn định cuộc sống người lao động, trợ giúp người lao động khi gặp rủi ro về sức khỏe,tai nạn lao động-bệnh nghề nghiệp, mất việc làm… sớm phục hồi sức khỏe, việc làm, gópphần duy trì và phát triển nguồn lao động cho nền sản xuất xã hội

(ii) Tạo sự an tâm, tin tưởng của người lao động khi về già có thu nhập ổn định sau cả cuộc đời lao động

(iii) Góp phần vào việc phân phối lại thu nhập một cách công bằng, chia sẻ giữa các tầng lớp dân cư, giữa các thế hệ

(iv) Giảm chi ngân sách nhà nước cho người già, người bị thất nghiệp, góp phần bảo đảm

an sinh xã hội bền vững

(v) Đảm bảo sự bình đẳng trong tham gia, đóng góp và hưởng thụ của những người lao động trong các thành phần kinh tế khác nhau, thúc đẩy đoàn kết và gắn kết xã hội

1.2 Nội dung chính sách

Đối tượng tham gia:

Theo quy định tại Điều 2, Luật BHXH 2014:

- Người lao động là công dân Việt Nam thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội

bắt buộc, bao gồm:

a) Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn, hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn từ đủ 03 tháng đến dưới 12 tháng

b) Người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng đến dưới 03 tháng;

c) Cán bộ, công chức, viên chức;

d) Công nhân quốc phòng, công nhân công an, người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu;

đ) Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan

nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởng lương như đối với quân nhân;

e) Hạ sĩ quan, chiến sĩ quân đội nhân dân; hạ sĩ quan, chiến sĩ công an nhân dân phục vụ có thời hạn; học viên quân đội, công an, cơ yếu đang theo học được hưởng sinh hoạt phí;

g) Người đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng quy định tại Luật người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng;

h) Người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã có hưởng tiền lương;

i) Người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn

- Người lao động là công dân nước ngoài vào làm việc tại Việt Nam có giấy phép lao động hoặc chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề do cơ quan có thẩmquyền của Việt Nam cấp được tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định của Chính phủ.

- Người sử dụng lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân; tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội khác; cơ quan, tổ chức nước ngoài, tổ chức quốc tế hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam; doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác, tổ chức khác và cá nhân có thuê mướn, sử dụng lao động theo hợp đồng lao động

- Cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến bảo hiểm xã hội

Các chế độ, trợ cấp BHXH

Một trong những nội dung quan trọng của BHXH là các chế độ BHXH Chế độ BHXH là hệ thống các quy định của nhà nước về mức hưởng, điều kiện hưởng; mức đóng, điều kiện đóng BHXH Tùy theo từng trường hợp BHXH mà nhà nước có các quy định khác nhau về các mức, các điều kiện này Ở Việt Nam hiện nay, theo quy định của Luật BHXH, đã thực hiện:

Chế độ ốm đau (60 ngày nghỉ với người bình thường, 70 ngày nghỉ với người lao

động công việc nguy hiểm, nặng nhọc, được hưởng từ 45% tới 65% mức tiền lương, tiền công đóng BHXH của tháng liền kề trước khi nghỉ việc)

Chế độ thai sản (Trong thời gian mang thai, lao động nữ được nghỉ việc để đi khám

thai 5 lần, mỗi lần 1 ngày Mức hưởng trợ cấp thai sản bằng 100% mức bình quân tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH của 6 tháng liền kề trước khi nghỉ việc)

Chế độ tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp (Suy giảm 5% khả năng lao động thì

được hưởng năm tháng lương tối thiểu chung, sau đó cứ suy giảm thêm 1% thì được hưởng thêm 0,5 tháng lương tối thiểu chung Suy giảm 31% khả năng lao động thì được

hưởng bằng 30% mức lương tối thiểu chung, sau đó cứ suy giảm thêm 1% thì được hưởng thêm 2% mức lương tối thiểu chung).

Chế độ hưu trí (Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi Nam từ đủ 55 tuổi đến đủ 60 tuổi,

nữ từ đủ 50 tuổi đến đủ 55 tuổi và có đủ 15 năm làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độchại, nguy hiểm Mức lương hưu hằng tháng của người lao động được tính bằng 45% mức bình quân tiền lương, tối đa 75%)

Chế độ tử tuất (Mức trợ cấp mai táng được nâng từ 8 lên 10 tháng mức lương tối

thiểu Nâng định suất tử tuất hằng tháng đối với mỗi thân nhân hưởng trợ cấp tử tuất hằngtháng từ 40% lên 50% mức lương tối thiểu chung)

Quỹ Bảo hiểm xã hội:

Nguồn hình thành

- Người sử dụng lao động đóng theo quy định Luật BHXH

- Người lao động đóng theo quy định Luật BHXH

- Tiền sinh lời của hoạt động đầu tư từ quỹ

- Hỗ trợ của Nhà nước

- Các nguồn thu hợp pháp khác

Quỹ bảo biểm xã hội bắt buộc

 Quỹ BHXH bắt buộc được hạch toán theo từng quỹ thành phần : Quỹ ốm đau và thai sản; quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; quỹ hưu trí và tử tuất

 Mức đóng của người lao động là 5% cho quỹ hưu trí, tử tuất và từ năm 2010 cứ 2 năm tăng 1% cho đến khi đạt mức 8%

 Mức đóng và phương thức đóng của người sử dụng lao động: Hằng tháng, người sử dụng lao động đóng trên quỹ tiền lương, tiền công đóng BHXH của người lao động như sau:

- 3% vào quỹ ốm đau và thai sản; trong đó người sử dụng lao động giữ lại 2%

để trả kịp thời cho người lao động đủ điều kiện hưởng chế độ ốm đau, thai sản

và thực hiện quyết toán hằng quý với tổ chức bảo hiểm xã hội;

- 1% vào quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp;

- 11% vào quỹ hưu trí và tử tuất; từ năm 2010 trở đi, cứ hai năm một lần đóng thêm 1% cho đến khi đạt mức đóng là 14%

 Các doanh nghiệp nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp trả lương theochu kỳ sản xuất kinh doanh thì đóng hằng tháng, hằng quý hoặc 6 tháng một lần

 Tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội không có phụ cấp khu vực

 Quy định mức trần đóng, cao nhất bằng 20 lần mức lương tối tiểu chung

 Mức chi phí quản lý bảo hiểm xã hội bắt buộc hằng năm trích từ tiền sinh lời do hoạt động đầu tư quỹ và bằng mức chi phí quản lý của cơ quan hành chính nhà nước

1.3 Quá trình thực hiện

1.3.1 Hoạt động quản lý của nhà nước qua các cấp chính quyền

- Ở Trung ương là Bảo hiểm xã hội Việt Nam.

- Ở tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương là Bảo hiểm xã hội tỉnh, thành phố trực

thuộc Trung ương (gọi chung là Bảo hiểm xã hội tỉnh) trực thuộc Bảo hiểm xã hội Việt Nam

- Ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương là Bảo

hiểm xã hội huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là Bảo hiểm xã hội huyện) trực thuộc Bảo hiểm xã hội tỉnh

 BHXH Việt Nam có sự chỉ đạo, quán triệt ở các Sở, ban ngành địa phương, đơn vị sửdụng lao động về việc thực hiện nghiêm túc các quy định của Luật BHXH và các vănbản hướng dẫn Ngoài ra, UBND các tỉnh, thành phố đã ban hành nhiều văn bản như:Chỉ thị, Quyết định, thông báo, Công văn để chỉ đạo Các cơ quan lao động, BHXH, thuế và các ngành liên quan ở nhiều địa phương đã ký kết, thực hiện nhiều chương trình phối hợp trong công tác tuyên truyền phổ biến Luật BHXH, tăng cường thanh

kiểm tra và quản lý việc thực hiện chính sách lao động và BHXH luôn hoàn thành

kế hoạch, chỉ tiêu thu tiền đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động

1.3.2 Mức đóng BHXH thay đổi qua các năm

Bảng 1: Thay đổi mức đóng BHXH 2007-2017

Nguồn: Nhóm thực hiện

Người lao động đóng BHXH, BHYT theo chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quy định thì tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH, BHYT là mức tiền lương, tiềncông ghi trong hợp đồng lao động Người lao động thuộc đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do Nhà nước quy định thì tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc là tiền lương theongạch, bậc, cấp bậc quân hàm và các khoản phụ cấp chức vụ, phụ cấp thâm niên vượt khung, phụ cấp thâm niên nghề (nếu có) Tiền lương này tính trên mức lương cơ sở Việc tăng mức đóng BHXH là hợp lý, người lao động sẽ có tích lũy lâu dài, về già sẽ nhận được lương hưu nhiều hơn so với hiện nay Đặc biệt với cách tính bảo hiểm từ năm 2016 trở đi, quyền lợi của người lao động sẽ tăng, bởi mức hưởng sau này dựa trên mức đóng

và thời gian đóng Đóng càng cao thì hưởng lương hưu sau này càng nhiều

1.3.3 Thực trạng công tác thu – chi Bảo hiểm xã hội

Hình 1: Số liệu thu, chi Bảo hiểm xã hội; BHYT; BHTN 2015

Nguồn: Vietdata

Năm 2011 có 9,7 triệu người đã tham gia BHXH bắt buộc, gần 90.000 người tham gia BHXH tự nguyện, tổng thu toàn ngành khoảng 80.000 tỷ đồng Tổng chi khoảng 77.506 tỷ đồng

Năm 2012 số thu của toàn ngành ước đạt 97.799 tỷ đồng, trong đó: Thu BHXH bắt buộc 89.613 tỷ đồng, thu BHXH tự nguyện là 379 tỷ đồng và thu bảo hiểm thất nghiệp 7.807 tỷ đồng, tăng 14.991 tỷ đồng (18%) so với năm 2011 Tổng số chi ước thực hiện là 99.949 tỷ đồng, trong đó: Chi BHXH bắt buộc 97.269 tỷ đồng, chi BHXH tự nguyện 55

Năm 2015 số tiền thu BHXH là 146.911 tỷ đồng tăng hơn 6 lần so với năm 2007, tương ứng với số tăng gần 132.094,9 tỷ đồng Số chi ước thực hiện 102.518 nghìn tỷ đồng.

1.3.4 Số lượng người tham gia

Bảng 2: Số lượng người tham gia Bảo hiểm Xã hội 2010-2015 Loại

BHXH

bắt buộc 9.441.246 10.104.497 10.436.969 ~10.8 triệu 11.452.513 12.065.223BHXH

tự

nguyện

Nguồn: Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội

Theo Cơ quan Bảo Hiểm Xã Hội Việt Nam, tại thời điểm cuối năm 2015, số người tham gia BHXH là 12.319.866 người, tăng 5,79% so với năm 2014 Trong đó, BHXH bắtbuộc là 12.065.223 người, tăng 5,35% so với cùng kỳ năm 2014 với 283.244 đơn vị thamgia và số người tham gia BHXH tự nguyện là 254.643 người, tăng 31,71% Ta thấy xu hướng người tham gia bảo hiểm xã hội có xu hướng tăng dần nhưng tăng rất nhẹ Đến năm 2012 số người tham gia BHXH bắt buộc là 10.436.969 người và BHXH tự nguyện

là 139.643 người là Tính đến giữa năm 2016, số người tham gia BHXH là 12.349.001 người; trong đó, BHXH bắt buộc là 12.157.138 người, BHXH tự nguyện là 191.863 người

1.3.5 Hoạt động đầu tư sinh lợi của quỹ bảo hiểm xã hội

Hoạt động đầu tư trước hết giúp mang lại lợi ích cho chính quỹ BHXH Thông qua hoạt động đầu tư quỹ BHXH vào các lĩnh vực có khả năng sinh lời của nền kinh tế,

nguồn tài chính nhàn rỗi từ quỹ BHXH có thể tạo ra một nguồn tài chính tương đối lớn

bổ sung vào quỹ, từ đó tăng quy mô và sức mạnh cho quỹ BHXH Hiện nay, quỹ BHXH thường được đầu tư vào các lĩnh vực như: mua các loại trái phiếu Chính phủ, trái phiếu địa phương hoặc trái phiếu công ty; gửi tiết kiệm ở ngân hàng, mua kỳ phiếu ngân hàng; mua cổ phiếu; cho các công ty vay vốn; trực tiếp liên doanh hoặc uỷ thác kinh doanh; kinh doanh bất động sản Trong đó, mua trái phiếu chính phủ và gửi ngân hàng là an toàn hơn cả và được hầu hết các nước áp dụng