Đóng góp của Nguyễn Phạm Tuân trong phong trào Cần vương cuối thế kỷ XIX (Khóa luận tốt nghiệp)

Đóng góp của Nguyễn Phạm Tuân trong phong trào Cần vương cuối thế kỷ XIXĐóng góp của Nguyễn Phạm Tuân trong phong trào Cần vương cuối thế kỷ XIXĐóng góp của Nguyễn Phạm Tuân trong phong trào Cần vương cuối thế kỷ XIXĐóng góp của Nguyễn Phạm Tuân trong phong trào Cần vương cuối thế kỷ XIXĐóng góp của Nguyễn Phạm Tuân trong phong trào Cần vương cuối thế kỷ XIXĐóng góp của Nguyễn Phạm Tuân trong phong trào Cần vương cuối thế kỷ XIXĐóng góp của Nguyễn Phạm Tuân trong phong trào Cần vương cuối thế kỷ XIXĐóng góp của Nguyễn Phạm Tuân trong phong trào Cần vương cuối thế kỷ XIXĐóng góp của Nguyễn Phạm Tuân trong phong trào Cần vương cuối thế kỷ XIX

M C L C

PH N M U 1

1 Lý do ch tài 1

2 L ch s v nghiên c u 2

ng, ph m vi nghiên c u 3

ng nghiên c u 3

3.2 Ph m vi nghiên c u 4

4 M n v nghiên c u 4

4.1 M u 4

4.2 Nhi m v nghiên c u 4

u 4

tài 4

7 B c c c a Khóa lu n 5

B N I DUNG 6

I C NH L CH S VI T NAM (1858 - 1884) VÀ S BÙNG N C A PHONG TRÀO C 6

i Nam nh - 1884 6

1.2 Cu c ph n công kinh thành Hu c a phe ch chi n và s bùng n c a 11

11

13

20

NGUY N PH M TUÂN VÀ NH A ÔNG TRONG PHONG TRÀO C I TH K XIX 20

i h c trò c a Nguy n Ph m Tuân 20

2.2 Nh a Nguy n Ph m Tuân trong phong trào C i th k XIX .22

là m a l ng C 22

a Nguy n Ph là m t trong nh ng nhân v t ch ch t c u Hàm Nghi 26

2.3 M t s a Nguy n Ph m Tuân 30

kinh t , chính tr trong th 1788 1884 .30

a Nguy n Ph m Tuân v 31

2.4 Nh ng ki n gi i v vi c b b t và cái ch t c a Nguy n Ph m Tuân 33

2.5 M t s ki n ngh sau khi tìm hi u v danh nhân Nguy n Ph m Tuân 37

C K T LU N 39

TÀI LI U THAM KH O 41

PH N M U

1 Lý do ch tài

Trong ti m th c c a m i i dân Vi t Nam, các anh hùng hào ki t trong các

cu u tranh ch ng ngo i xâm luôn s n sàng hi n dâng tu i thanh xuân và m ng

s ng c i l c l p và t do c a dân t c Nguy n Ph m Tuân (1842 - 1897), là m t trong nh ng t u nói trên Nh i Nguy n Ph i tr i qua khúc quanh c a l ch s c nhà Trong n a cu i

th k XIX, nhi u v ph c t p c a l ch s nhân lo i và dân t ti p x y ra;

cu c cách m ng công nghi p l t hoàn thành c Âu - M ; ch

thu a

thành v n công cu c Vi t Nam M ng c g ng nh t

nh trong vi c t ch c l ng kháng chi n ch ng ngo i ng

l i tri u Nguy n liên t c th t b i c trong Nam, ngoài B c

o không ch n i cu c t n công c a quân Pháp t i c a bi n Thu n An, nhà Nguy n bu c ph i ký v c H

ph i ký k c , trao toàn b ch quy n c c ta cho th c dân Pháp

o cu c kháng chi n ch ng Pháp, n i b c a tri

Hu thành hai phái: ch u hàng) và ch chi n Chính phong trào

u tranh ch ng Pháp mang tính t phát c a nhân dân n phái ch chi n

do Tôn Th t Thuy t c u Qua m t quá trình chu n b l ng, l i b ng Pháp là De Cu cxi b c bách ng 4 r ng ngày m , nhânkhi các s quan P y n ti c t i tòa Khâm s Hu , cu c n i d y kinh

u Kho ng 1 gi sáng ngày m i bác c a quân Tôn Th t Thuy t t trên

m ng lo t nh n v phía Tòa Khâm s

n trú) B t ng và quy t li t, b n ch huy Pháp ph i h l nh cho quân lính c th ch sáng Do trang b kém, chu n b v i vã nên s c chi u c a quân

vào n i thành Quân tri tan v , Tôn Th t Thuy t ph i bí m

Nghi ra kh i hoàng thành r n Tân S t i Qu ng Tr T i Tân

thân s phu và nhân dân c c e cu c xi li n cho

ng H ch ng ra b c c a vua Hàm Nghi Tân S

i cô l p nên th y không an toàn, Tôn Th t Thuy i

Nghi sang Lào r i ra B c, r y H hòng Phú Gia ( ) r i

ng du huy n Tuyên Hóa (Qu ng Bình) thành l ch ng Pháp ng

Sinh ra, l n lên và tham chính trong m t n l ch s y bi ng và

ph c t p c a l ch s Vi t Nam, Nguy n Ph m Tuân có nh

tr ng trong phong trào C n v i th k XIX M c dù công cu c C n V

ch ng Pháp cu i cùng th t b u nhân l ch s c

Nguy n Ph m Tuân v n c c t cách khách quan và công

b ng Vì v y chúng tôi thi vi c nghiên c u m t cách toàn di n v cu i snghi p c a Nguy n Ph m Tuân trong phong trào C là m t vi c làm c n thi t

phong trào C i th k XIX tài khóa lu n t t nghi p c a mình

2 L ch s v nghiên c u

Qua nghiên c u tài li chúng tôi th y có khá nhi u công trình c

c ngoài nghiên c u v nhân v t Nguy n Ph m Tuân m khác nhau Sau khi t p h p các các công trình nghiên c , d a vào n i dung chúng tôi chia chúng thành 2 nhóm v i 2 m :

m c: H c gi c ngoài có Gosselin v i L' Empire de l' Annam;

các nhà nghiên c c có các công trình nghiên c L ch s ng b th

ng H i t p 1; Qu ng Bình kháng chi n ch ng th c dân pháp (1945 1954); Nguy n Th Hoàn, Lê Thúy Mùi (1992), L ch s Qu ng Bình ng),

S Giáo d o t nh Qu ng Bình xu t b n; Tr (2001), L ch s Vi t

Nam t n nay i h c qu c gia Hà N i; Phan Tr n Chúc (1995) Vua Hàm Nghi (ký s l ch s ), NXB Thu n Hóa, Hu

m nghiên c u, gi i thi u m t cách c th - Nguy n Tú

Qu ng Bình g n 6 trang gi y A4 c S Khoa h c và Công ngh t nh Qu ng Bình

gi i thi u trên trang website c a S c bi t NCS Hà Th S trong bài vi t

m t chuyên kh o 9 trang gi i thi u v thân th s nghi p, ki n gi i v vi c Nguy n

Ph m Tuân b b t và nh a Nguy n Ph m Tuân

n t c a S Khoa h c và Công ngh t nh Qu ng Bình

Các chuyên kh nghiên c c p khá sâu n nhân v t Nguy n Ph m Tuân song nhìn chung các công trình nghiên c u trên v n làm rõ v trí l ch s ,

m t cách toàn di n và h th ng nh a ông cho l ch s dân

t c c bi t là trong phong trào C k th a công trình c a nh ng

c, tác gi c g ng tái hi n l i b c tranh toàn c nh v cu i nh vtrí l ch s và nh a Nguy n Ph m Tuân trong phong trào C n V g

cu i th k XIX m t cách toàn di n và h th ng

3 ng, ph m vi nghiên c u

3.1 ng nghiên c u

Khóa lu n t p trung nghiên c

- Hoàn c nh l ch s c ta n a sau th k XIX

- Cu i, v trí và s nghi p c a Nguy n Ph m Tuân trong L ch s

- Nh a Nguy n Ph m Tuân trong phong trào C

3.2 Ph m vi nghiên c u

+ V vào ph m vi ho ng c a Nguy n Ph m Tuân chúng

nh không gian nghiên c u là khu v c 2 t nh: Hà T nh và Qu c bi t

là khu v c t ng H n Minh Hóa

+ V th i gian: khóa lu n ch y u t p trung nghiên c u th i gian Nguy n Ph m Tuân s ng và ho ng trong th k XIX

M c u c a khóa lu n là trình bày m t cách toàn di n và h

th ng nh ng a Nguy n Ph m Tuân trong phong trào C n V i thk

+ V m t lý lu n:

- Khóa lu n s t p trung gi i thi u làm rõ cu i s nghi p và nh

c a Nguy n Ph m Tuân trong phong trào C n V i th k XIX

- Khóa lu p h c m c tài li u khá phong phú v ng

ng Nguy n Ph m Tuân và phong trào C i th k XIX cho nh ng ai

tài này

7 B c c c a Khóa lu n

Ngoài ph n m u, n i dung và k t lu n thì b c c c a Khóa lu c trình

: B i c nh L ch S Vi t Nam (1858 1884) và s bùng n c a phong trào C

2.5 M t s ki n ngh sau khi tìm hi u v danh nhân Nguy n Ph m Tuân

th i Lê, b ng hào kiêm tính m i ngày m t quá Nay xin phàm ru

u d n c v s l i ba ph n, còn b y ph n giao cho xã dân quân c p L i trong s quân c l i 2/10 ch c p cho dân m i v c

t s vi c công mà c m bán ru a, do s sách m t mát

c th dân xiêu tán nhi u, ru t b làng bên chi m

T 1803 - 1818, Gia Long cho ti n hành m c ru t l p

c a nông dân các th k v c kh c ph c mà càng tr m tr y

phiêu tán, ho c cày thuê cu n ru t c a ch phong ki n

Kinh t nông nghi p th i Nguy t s m t phát tri k

c (v k thu t) n t ra kh c s n xu t phong ki n ctruy n, thiên tai, m t mùa d ch b nh x ng l n cu c s ng

c a nhân dân [ 5; 450]

+ V công nghi p:

c, b ph n th công nghi p n c th i Nguy n

gi m t v trí r t quan tr , Gia Long cho l n

B c Thành ti n c 1812, nhà Nguy n k m, giao cho

i 100 quan ti ng trong kho Th công nghi p nhân dân v n b chính sách

ng c c kìm hãm nên không phát tri c

vua sau phát huy Ngành công nghi p v n trong tình tr ng nghèo nàn các ngành khai

m i thu t khai thác v n mang tính th công, l c h u v i quy mô

n ng vào các m t hàng thi t y i s ng c a nhân dân

- Ngo hà Nguy n th c hi b quan t a c , ch m

m t s ít c a bi c ngoài lui t i buôn bán, ch c nh p vào nh ng hàng

lâm chung Gia Long d n dò Minh M ng r không c cho h (t i pháp)

m u ki , r ng s sinh tai h a v Các vua Nguy n lo s s

t tích c c c a kinh t hàng hóa b tri t tiêu d n t i s sa sút c a nông nghi p,

th công nghi p

+ V qu c phòng:

i nhà Nguy n là m o Ngay t u, các vua Nguy n

t phép gi n binh, tùy t ng vùng mà l y lính theo t l khác nhau:

- T Biên Hòa tr y m t lính

- 6 ngo i tr n B y m t lính

binh, c m binh và tinh binh Các tr L i

th i Minh M ng, t ch c binh ch c hoàn thi n g các binh ch nh: b binh,

th ng binh, k binh và pháo binh

- Qu ng Bình, Qu ng Ngãi, Thanh Hóa: m i t i, 100 lính, 15 th t voi

- Qu ng Tr , Phú Yên, Bình Hòa, Bình Thu n, Ninh Bình: m i t i, 50 lính và 7 th t voi

- , m i v i, 15.000 lính, 150 th t voi y, s voi chi n

n ít, l ng lính th y l i không chuyên nghi p, h u h t

là tay ngang, không ch c sóng gió trên bi y u là dao,

ng có ít và l i r t l c h u

+ V chính tr :

- i n i: Các vua nhà Nguy n t n Minh M ng, Thi u Tr , T c

ch ra s ng ch quân ch chuyên ch nh m duy trì quy n th ng tr lâu dài

c a dòng h c phong ki n th i Nguy n mang n ng tính b o th , ng i m i,

g t b nhi ngh c i cách c a m t s quan l i và s x

nh t trong xã h i lúc này là n n chi t và t p trung ru t c a ch , n n

nhi u khi tr thành gánh n ng kh c nghi i v i th n dân.Nông dân th i Nguy n v n

Riêng v ch lao d ch, m t s c ngoài ch ng ki n t n m t c nh

th i Nguy n - c bi t vi c xây thành Phú Xuân

i ban thêm các ch d c o Ti p theo các ch d là

nh ng v và giáo dân Theo tinh th n c a các ch d này thì b t c giáo

s b t trên tàu ngo i qu c lén vào n u b x t , b t c a

B máy quan l i th i Nguy n nói chung không c ng k o,

, vua quan bóc l t th m t Công lí là n t món hàng mua bán, k giàu có th công khai sát h i nghèo và tin ch c r ng v i th l ng

cho vua Gia Long t nh l p c ng m t l n Nhi u chính

quan lãnh s l p quan h ngo i giao c t khác chính sách

c

Nh ng c o c a vua T c di n ra gi a lúc nh ng

xu t vi c can thi p b c vào Vi t Nam thì l p t c h u h t các t ng l p trong chính gi i Pháp ng h K t qu là ngày 22/04/1857, Naponéon III quy nh thành l ng Nam K m xét l i hi

b n Pháp và ch m d t chính sách c o, cho giáo s c t do truy n

o Vì phía Pháp không th c hi c nh ng cam k t trong n i dung Hi c Véc

c Patonot (6/6/1884) trao ch quy c ta cho Pháp

n Pháp hoàn thành công cu c c ta và chu n b ti n hành

sách c a tri u Nguy c c mòn, l c ki l i thi hành chính

N i b chia r t dân t c ta vào th b t l c cu a pháp[3; 5]

1.2 Cu c ph n công kinh thành Hu c a phe ch chi n và s bùng n c a phong trào C

1.2.1

Trung khi quân

háy

Pháp Pháp

Pháp

i

i

- ;

n

là trung

ra do [11; 76]

G này phong trào

1888:

-àm Nghi ban ra, m

; 26]

nh

hì quân Pháp

Hòn Bàu Mói (Mai Hóa Tuyên Hóa) X

có ccông giáo;

[4; 22],

lòng vì vua,

ngon,

Nhân dân khác nhau tham gia

-NGUY N PH M TUÂN VÀ NH A ÔNG TRONG

Võ Xá, ph Qu ng Ninh (nay là ng H thành ph ng H i, t nh Qu ng Bình) C t v n h ph m vì m c t i v i tri i tr n vào Qu i sang h Nguy tránh s truy lung Ông sinh ra trong m c, nhi u

H i) có nhi i thi c t, h Nguy n Ph n làm r ng danh thành tích khoa c c bi t c hai cha con Nguy n Ph

c nhân và làm quan cho tri u Nguy n

Do có ch gái l y ch ng Kiên Bính nên c t c a Nguy n Ph c

nh i Nguy o (thân sinh Nguy n c a Nguy n Ph m Tuân)

m i dung ch Ph m làm lót tên con là có ý mu n ghi l i g c tích h

o v n d y qu c t giám trong thành Hu i th i Minh M ng và Thi u Tr ,sau

i là tri huy t trong 2 huy n thu c ph Qu ng Ninh t nh Qu ng Bình (sau nh p vào ph y) Cha m t s m lúc Nguy n Ph m Tuân m i lên 6 tu i Nhà nghèo, l i là con th i giúp m công vi c n i tr trong nhà

Vì g ng, v n ham h ng tr n m n nghe th y gi ng bài Th y v y

t t i nhà c c Chán c nh tri u hàng gi c ông b quan v

Tháng 10/1885, ông g p Tôn Th t Thuy c phong H ng

Th ng ý, ông cùng 2 viên tham bi n, m t lãnh binh và kho n 60 lính

di chuy n vua ra B c, không may gi ng ông b b nh

không khu t ph c ông Ông kh ng khái tr

ng, con ch t vì cha, tôi ch [2; 55]

sánh mình v i Bá Di, Thúc T c g i th n khám và c t thu c

m thu c và phun vào m

gi sáng thì ông m t Không mua chu c, khu t ph c n i Nguy n Ph m Tuân gi

tr thù ông m t cách hèn h Chúng ch u ông c m c c bêu sông Gianh ngay c nh

ch Minh C m và th xác ông xu ng sông Gi c ra l nh c c ai v t xác

Hóa ng c m v t xác ông lên Hai cha con ông Bàng thuê dân chài

c th c p c a Nguy n Ph cùng khâm ni m và mai

b c m Nguy n Ph Di Luân (Qu ng Tùng Qu ng Tr ch Qu ng Bình)

Nguy n Ph m Tuân có nhi u v có m t bà có con cháu truy n ngày nay mà thôi Riêng có bà v ng theo Nguy n Ph m Tuân

Bà Ph m Th Tuy là v ba c a danh nhân l ch s Nguy n Ph m Tuân Bà l y

hi u: L c H i T ng kháng chi n vào ra ch n r ng núi, tr n m

c nhi c vua Hàm Nghi phong t ng danh

tu i [2; 56]

Theo gia ph dòng h Nguy n Ph m là h u du , Nguy n Ph m Tuân v c dòng h Ph m, chính quê ng, xã L c Canh,

h Nguy kh i b truy lùng và nh p t ch làng Kiên Bính

ghi, t khi ông cao t là Nguy i h ra h Nguy n thì l y ch lót là Nguy n Doãn, Nguy c, Nguy i thân sinh c a Nguy n

1884, tu ch nh l i gia ph ông có ghi:

i th t tr v c là h Ph m

T i cao t tr v sau là h Nguy n

Nay truy n v sau là Nguy n Ph

Bình T uy n Ph p ti p ki n vua Hàm Nghi sau c quá trình

vua Hàm Nghi, Tôn Th t Thuy t,

nghi p c c, c t , Nguy n Ph c vua Hàm Nghi tín nhi m, trao gi tr ng trách trong phát tri ng l ng quan

tr ng c a phong trào C nh Hàm Nghi và Tôn Th t Thuy t v i ch c

H ng lô t c v có s m nh t p h p l c ng toàn dân ch ng Pháp

i ng n c C

n quy t tâm ch c, Nguy n

ng c a Nguy n Ph m Tuân minh ch ng cho tinh th c

và vai trò th a ông trong phong trào C

Nguy n Ph m Tuân v c s ng ng m nh m c a nhân

n Tri huy n B Tr ch, Qu ng Tr ch, Tuyên Hóa ph i khi p s

Tr ch, Tuyên Hóa, B Tr ch thu c h t Qu ng Bình kh i lo n, d ng hi u c n

(th ng là nguyên Tri ph Nguy n Ph m Tuân) Nhi u l n các

ph , huy n y tr n tránh ho c b b t [14 ;836 ]

b) a Nguy n Ph m Tuân trong vi c t ch c ch huy các tr n chi n

u b o v tri

V là Tá quân th Qu ng Bình Nguy n Ph m Tuân

tr thành m t trong nh ng th u c a phong trào C n v phò tá

c l c bên c nh vua Hàm Nghi và Tôn Th t Thuy t M t khác Nguy n Ph m Tuân

c ti p tham gia ch huy nhi u tr n b o v nhà vua và b chhuy t ng th i phát tri n l ng, m r ng thanh th cho ngh a quân t tháng

Tr ch ph i n Qu ng Khê, viên Tri ph Qu ng Tr ch thì ph i do m n canh c a lính Pháp bao vây chung quanh ph i hai làng

n ch c mà ch bám l y i Pháp lì trong n ng H i 13 ;

838] Th ng l i c i quy n ch huy c a Nguy n Ph m Tuân còn khi n cho thanh th ng Khánh lao khi Y thân chinh ra Qu ng Bình chiêu d l c

l ng C n v theo l nh c a Khâm s Pháp Ra Qu ng Khánh gi chiêu

u hàng thì v v D c ng Khánh ch c dân chúng nghe theo

ti p t c m m t chi n d ch càn quét l c t s ng vua Hàm

c vào r ng r m L i d ng tri y u t a hình r ng núi, v n d ng chi n thu t ph c kích, b n t ch nhi u t n

th t, bu c chúng ph i b d cu c hành quân, rút v ng H i

Thác Dài

Vai trò quan tr ng c a Nguy n Ph m Tuân c th hi n qua s

cao v trí c a ông trong phong trào C c a chính tri ng Khánh H

Theo s xúi d c c ng Khánh ban d : t c u m c, b n gi c bi t

c và b ng l c r t h u cho ai b t ho c gi c Nguy n Ph m Tuân

Ph p h p, xây d ng l ng, tham gia chi u, ki n thi

phong trào C Qu ng Bình x i v trí trung tâm l n nh t, là trung

o phong trào C c mà các lãnh t C p toàn

chi u và hy sinh cao c cho s nghi p C ng Pháp

ng Khánh không có hi u qu , tên cáo già th c dân Pôn Bquay sang l i d ng Hoàng K ng Khánh khôi ph c

i h c s và phong cho Hoàng K Viêm làm An ph s h u tr c k

c kháng chi n c

d n d n chuy n sang th b t l i Do chênh l ch l