Hình tượng bác sĩ zhivago và vấn đề người trí thức với cách mạng trong tiểu thuyết bác sĩ zhivago của boris pasternak

Vấn đề người trí thức trong văn học Nga đã được thể hiện khá rõtrong văn học Nga từ các sáng tác của Puskin sang đến Pasternak, hìnhtượng người trí thức đã trở nên hoàn thiện và trở thàn

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Lịch sử vấn đề 4

3 Đối tượng, phạm vi, mục đích nghiên cứu 5

4 Phương pháp nghiên cứu 5

5 Cấu trúc bài viết 5

NỘI DUNG 7

Chương 1 Khái quát về hình tượng người trí thức trong văn học cổ điển Nga 7

1 “Con người thừa” trong sáng tác của Puskin 7

2 “Con người nhỏ bé” trong sáng tác của Gôgôn 9

3 Người trí thức trong sáng tác của L Tônxtôi 11

4 Tiếp nối hình tượng “con người nhỏ bé” trong sáng tác của Sêkhôp 13

Chương 2 Hình tượng bác sĩ Zhivago và vấn đề người trí thức với cách mạng trong tiểu thuyết Bác sĩ Zhivago của Boris Pasternak 15

1 Vị trí của nhân vật bác sĩ Zhivago trong tác phẩm 15

1.1 Lý thuyết về nhân vật 15

1.2 Vai trò của nhân vật bác sĩ Zhivago trong tác phẩm 18

2 Diễn biến cuộc đời nhân vật bác sĩ Zhivago 21

2.1 Bác sĩ Zhivago một thanh niên đầy nhiệt huyết và lý tưởng sống 21

2.2 Bác sĩ Zhivago, một người tình nồng hậu 24

2.3 Bác sĩ Zhivago, một triết gia, một nhà thơ dạt dào cảm xúc 30

3 Vấn đề người trí thức cách mạng 35

3.1 Tư tưởng của Zhivago về cách mạng 35

3.2 Tư tưởng của Zhivago trong mối tương quan với hệ tư tưởng của trí thứcNga đương thời 38

KẾT LUẬN 42 TÀI LIỆU THAM KHẢO 44

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Boris Pasternak(1890-1960) là một hiện tượng của văn học Nga thế kỉ

XX Ông là một trong những nhà thơ lớn nhất của nước Nga và của thế giới.Nhiều nhà văn, nhà thơ khi đọc những vần thơ của ông đều phải thán phục.Thơ ông mang đến một nguồn cảm xúc mới mẻ cho người đọc Bên cạnhcương vị một nhà thơ, ông còn là một dịch giả lỗi lạc Ông đã dịch sangtiếng Nga những vở kịch tiêu biểu nhất cuả Shakespeare, Goethe và thơ củamột số nhà thơ Gruzia

Boris Pasternak không chỉ là một nhà thơ lớn mà trong lĩnh vực văn xuôi,ông cũng có những truyện ngắn được xếp vào loại hay nhất thế giới Chính

vì thế, Boris Pasternak là cả một kho tàng vô giá để nghiên cứu và khám pháthêm những đặc trưng con người xã hội cũng như con người thi ca trongông

Một điểm đặc biệt đáng chú ý đó là cuốn tiểu thuyết Bác sĩ Zhivago Số

phận của ông long đong lận đận vì cuốn tiểu thuyết này Được hoàn thànhnăm 1955 nhưng không được in ngay do bị ngăn cản bởi những thế lực bảothủ Năm 1958 cuốn tiểu thuyết được trao giải Nobel về văn chương vì “sựđóng góp lớn lao cả vào nền thi ca trữ tình hiện đại của thế giới cũng nhưvào lĩnh vực các truyền thống vĩ đại của các nhà văn xuôi Nga Không chỉ lànhững vấn đề về văn học mà cuốn tiểu thuyết còn đề cập đến nhiều vấn đềphức tạp của xã hội Chính vì thế khi nghiên cứu tác phẩm này chúng tôimuốn khám phá thêm không chỉ nghệ thuật, tài năng tác giả mà còn lànhững giá trị mới mẻ mà nó mang đến, những lý do làm cho tác giả trởthành một hiện tượng của văn học Nga

Ngoài ra, vấn đề người trí thức từ lâu đã trở thành một vấn được quantâm, một vấn đề mang tính thời đại Đó cũng là đề tài sáng tác của không ítcác nhà văn trước và sau tác giả Boris Pasternak Người trí thức trong vănhọc biến đổi qua nhiều, thời kì, nhiều giai đoạn tùy thuộc vào những đổithay trong xã hội Khi đi sâu tìm hiểu vấn đề này ta cũng thấy rõ hơn về tìnhhình xã hội nước Nga đương thời.

2 Lịch sử vấn đề.

Tiểu thuyết Bác sĩ Zhivago đã phải trải qua không ít sóng gió từ khi ra

đời cho đến khi được tiếp nhận và trở thành một tác phẩm có giá trị lớnmang tầm thế giới Tác phẩm cũng trở thành một đề tài rộng lớn, một mảnhđất màu mỡ cho các học giả bắt tay vào khai thác, nghiên cứu Được xuấtbản tại Ý và được viện Hàn lâm Thụy Điển trao tặng giải thưởng Nobel vềvăn chương năm 1958, tác phẩm đã trở thành một tiêu điểm mà dựa vào đó,những phần tử xấu đã lợi dụng nhằm chống đối chính quyền Liên Xô Đócũng là lý do khiến tác giả bị khai trừ khỏi Hội nhà văn Liên Xô

Trong trào lưu cải tổ và dân chủ hóa, danh dự và tác phẩm của Pasternak

được phục hồi Tiểu thuyết Bác sĩ Zhivago nguyên tác đã ra mắt bạn đọc trên tạp chí văn học, Thế giới mới đầu năm 1988 Kể từ đây, tên tuổi của nhà văn

trở nên nổi tiếng, tác phẩm của ông cũng được đánh giá cao Nhiều công

trình nghiên cứu đã xuất hiện như Cuốn tiểu thuyết bay tới đoạn kết của Ala

Alova đăng trên tạp chí Ngọn lửa nhỏ tháng 9 năm 1988 Tác giả

D.S.Likhachov đã bày tỏ sự mến mộ đến với Pasternak và cuốn tiểu thuyết

trong bài Suy ngẫm về cuốn tiểu thuyết bác sĩ Zhivago.

Vấn đề người trí thức trong văn học Nga đã được thể hiện khá rõtrong văn học Nga từ các sáng tác của Puskin sang đến Pasternak, hìnhtượng người trí thức đã trở nên hoàn thiện và trở thành một hình tượng đẹp

Ở Việt Nam, việc tiếp cận với tác phẩm chưa được rộng rãi Vì thế nghiên

cứu về tác phẩm không nhiều, chủ yếu là những nghiên cứu bước đầu tronglĩnh vực văn học ở các trường đại học.

3 Đối tượng, phạm vi và mục đích nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Trong phạm vi một bài báo cáo, với đề tài này, chúng tôi đi vào đốitương nghiên cứu chính là hình tượng nhân vật trung tâm trong tác phẩmBác sĩ Zhivago của Boris Pasternak

4 Phương pháp nghiên cứu.

Trong phạm vi một bài báo cáo, chúng tôi chủ yếu sử dụng phương phápphân tích cấu trúc tác phẩm Bên cạnh đó chúng tôi sử dụng phưong pháp sosánh đối chiếu để có được cái nhín khái quát nhất về tác phẩm

5 Cấu trúc bài viết

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

2 Lịch sử vấn đề

3 Đối tượng, phạm vi, mục đích nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu

5 Cấu trúc niên luận

NỘI DUNG

Chương 1: Khái quát về hình tượng người trí thức trong văn học Nga cổđiển

1 “Con người thừa” trong sáng tác của Puskin

2 “Con người nhỏ bé” trong sáng tác của Gôgôn

3 Người trí thức trong sáng tác của Tônxtôi

4 Tiếp nối hình ảnh “con người nhỏ bé” trong sáng tác của Sêkhôp.Chương 2: Hình tượng bác sĩ Zhivago và vấn đề người trí thức trong tiểuthuyết Bác sĩ Zhivago của Boris Pasternak

1 Vị trí của nhân vật bác sĩ Zhivago trong tác phẩm

1.1 Lý thuyết về nhân vật

1.2 Vai trò của nhân vật Zhivago trong tác phẩm

2 Diễn biến cuộc đời nhân vật

Bác sĩ Zhivago, một thanh niên đầy nhiệt huyết, lý tưởng

Bác sĩ Zhivago, một người tình nồng hậu

Bác sĩ Zhivago, một triết gia, một nhà thơ dạt dào cảm xúc

3 Vấn đề người trí thức với cách mạng

Tư tưởng của Zhivago về cách mạng

Tư tưởng của Zhivago trong mối tương quan với hệ tư tưởng của trí thứcNga đương thời

KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Trí thức là những người sáng tạo ra những sản phẩm tinh thần nhưnhững phát minh khoa học, những tác phẩm văn học, những tác phẩm nghệthuật từ đó tạo nên diện mạo tinh thần của xã hội, góp phần mang đến cho

xã hội một diện mạo mới Xã hội càng phát triển thì đội ngũ trí thức càngđông đảo và vai trò của trí thức càng trở nên quan trọng, trở thành cơ sở nềntảng tạo nên một xã hội hiện đại, văn minh, giúp cho hệ tư tưởng của conngười trở nên rộng mở Tầng lớp trí thức giúp thúc đẩy xã hội tiến tới nhữngbước phát triển cao hơn

Nhân vật trí thức trong văn học rất phong phú, đa dạng, đại diện chonhiều thành phần trí thức Văn học phản ánh cuộc sống con người mà tríthức là một bộ phận đông đảo không thể thiếu Chính vì thế, nhân vật tríthức là loại nhân vật không thể thiếu trong hệ thống nhân vật văn học Sự rađời và phát triển của nhân vật trí thức góp phần hoàn thiện diện mạo vănhọc

1 Con người thừa trong sáng tác của A X Puskin (1799-1873)

Puskin (1799-1873) là đại thi hào của nước Nga, là niềm tự hào của mỗingười dân Nga, là đại diện một cách xứng đáng và toàn diện nhất cho văn

học Nga Ông là tổng kết sự phát triển của quá khứ, mở ra một giai đoạn mớicao hơn, chuẩn bị cho tương lai huy hoàng Từ lâu Puskin đã đặt cho mìnhnhiệm vụ xây dựng điển hình của thanh niên Nga thế kỉ XIX Trong tác

phẩm Người tử tù Capcadơ, tác giả đã khắc họa hình tượng người tù như

con người của thời đại, Puskin viết: “Tôi muốn thể hiện ở anh ta sự dửngdưng đối với cuộc sống và những niềm vui thú ở đời, thể hiện cái già đitrước tuổi của tâm hồn, đó là những nét khác biệt của thanh niên thế kỉXIX”

Có thể nói, tác phẩm Epghênhi Ônhêghin đã thể hiện tư tưởng, tình cảm

và nghệ thuật Puskin Bằng khối óc quan sát tinh tế và trái tim rung độngthiết tha của nhà thơ trong những tháng năm sôi nổi, bồn chồn, buồn bã, lo

âu, Puskin đã mang đến không chỉ cho văn học hay lịch sử mà còn cho cảnhân dân Nga “Bộ bách khoa toàn thư của cuộc sống Nga” (Bêlinxki) Vớitác phẩm này, Puskin đã ghi lại những đặc điểm nổi bật của thanh niên Ngathế kỉ XIX, ghi lại những gì của thế hệ Puskin, của bản thân tác giả

Sống trong giới quý tộc thượng lưu Pêtecbua, sinh hoạt xa hoa, phùphiếm, sớm tiệc tùng, tối vũ hội, Ônhêghin đã có được những nét tính cáchthông minh, sắc sảo Bên cạnh đó, mặt trái của cuộc sống đó là làm cho nhânvật buồn nản, chán chường, cảm thấy phiền muộn, không bằng lòng vớixung quang và không bằng lòng với chính mình Chàng không cam tâmkhúm núm nô lệ hay hám danh ti tiện Chính vì thế, chàng không có thamvọng, không theo đuổi danh vọng như những kẻ khác Chàng không yêntâm, thanh thản hưởng thụ cuộc sống xa hoa của giới quý tộc thượng lưu màchàng đang có, cũng không tận tâm Tận lực phục vụ giai cấp quý tộc và nhànước Có thể nói, đây là một bi kịch tinh thần với chàng thanh niênÔnhêghin Tuy không đau đớn, dằn vặt nhưng nó làm cho tâm hồn của conngười trở nên buồn chán Ônhêghin thông minh, trong sạch, thẳng thắn

nhưng chàng chưa giác ngộ được lí tưởng cách mạng, chưa vươn tới tầm caocủa những người tiên tiến, những người tháng Chạp Tuổi trẻ, tài năng, trítuệ, tâm hồn của chàng không phục vụ cho Nga Hoàng nhưng cũng khôngphục vụ cho nhân dân Chàng chưa nhận thức được tình trạng bi đát, khốncùng của nhân dân và ách áp bức nặng nề của quý tộc để tiến lên con đườngđấu tranh xóa bỏ chế độ nông dân chuyên chế Chính vì thế, Ônhêghin trởnên xa rời nhân dân, lúng túng chưa biết đi đâu, làm gì, sống vô dụng và vônghĩa Không đi theo phục vụ tầng lớp quý tộc, cũng không cùng nhân dânđứng lên chiến đấu, chàng trở thành “con người thừa” trong xã hội bấy giờ.Chàng ích kỉ, chỉ biết bản thân mình, không bận tâm đến người khác, nhiềukhi vô trách nhiệm ngay cả với những người bạn như Lenxki, Tachiana vàchàng càng không quan tâm đến nhân dân Hình ảnh Ônhêghin là đại diệncho một lớp trí thức của xã hội Nga đương thời Từ thực tại, những “conngười thừa” ấy qua nghệ thuật khắc họa nhân vật của Puskin, đã đi vào tácphẩm, ghi dấu lại một đặc điểm lịch sử Nga đương thời Với Ônhêghin, hìnhtượng “con người thừa” lần đầu tiên xuất hiện trong văn học Nga mặc dù hainhăm năm sau mới có tên gọi là “con người thừa” khi Tuôcghênhep viết

Nhật kí của con người thừa (1850) Hình tượng này là một khái quát sâu sắc,

những đặc điểm của thanh niên Nga nửa sau thế kỉ XIX Từ sáng tác củaPuskin, hình tượng “con người thừa” đã trở thành hình mẫu chung trong cácsáng tác sau này của các tác giả khác

2 Con người nhỏ bé trong những sáng tác của Gôgôn (1809-1852)

“Cùng với Puskin, Gôgôn là người đặt nền móng cho chủ nghĩa hiện thựctrong văn học Nga Qua tiếng cười châm biếm, khi nhẹ nhàng, đôn hậu, lúccay đắng phẫn nộ của ngòi bút Gôgôn, khuynh hướng phê phán đã dần dầntrở thành khuynh hướng chủ đạo trong văn học Nga từ những năm 30 củathế kỉ trước”[3, 144]

Tiếp nối hướng sáng tác của Puskin, Gôgôn đã đặt ra cho mình, trongnhững sáng tác của mình nhiệm vụ thể hiện tư tưởng của con người đươngthời Ông lấy Puskin làm hình tượng mẫu mực để noi theo Ông viết: “ Khitôi sáng tác, tôi chỉ nhìn thấy Puskin trước mặt mình tôi không làm gì,không viết gì mà không có lời khuyên của ông Tất cả những điều tốt đẹp ởtôi, tôi đều chịu ơn ông”[3, 149] Gôgôn được tôn làm chủ soái của “trườngphái tự nhiên” được hiểu là chủ nghĩa hiện thực Thế giới quan của ông phứctạp không chỉ đơn thuần với một cụm từ “chủ nghĩa hiện thực” Bằng ngòibút của mình, ông đã tố cáo những bộ mặt giả dối của những nguời đứng đầu

xã hội, những kẻ “trí thức dởm” qua hài kịch Quan thanh tra Đến tập truyện

Pêtecbua, hình tượng “con nguời nhỏ bé” được khắc họa rõ nét

“Con người nhỏ bé” là những số phận nhỏ nhoi, thấp kém, sống trongmột cuộc sống tù túng, cùng quẫn trong xã hội Họ cứ theo đuổi một mụcđích sống, một lí tưởng sống, cố gắng níu giữ những giá trị tốt đẹp nhưngcuối cùng, họ phải chấp nhận một kết cục bi thảm Đó là kết cục của người

họa sĩ Piscarev trong Đại lộ Nhepski vì sự trăn trở về cái đẹp, và muốn lưu

giữ cái đẹp, muốn cứu vớt cái đẹp nhưng thất bại, người họa sĩ đã không cònthấy ý nghĩa của cuộc sống và đi đến tự tử Đó là số phận của Tsacôp trong

Bức chân dung Anh họa sĩ Tsacôp bị ám ảnh bởi ánh mắt của ông già trong

bức tranh Anh đã mua tất cả những bức tranh đẹp và hủy hoại chúng Sự ích

kỉ và ảo tưởng của anh đã dẫn đến một hậu quả xấu Khi không vươn tớiđược cái đẹp, anh tìm cách hủy hoại cái đẹp Ngoài số phận của chàng họa sĩTsacôp, câu chuyện còn vẽ lên số phận của ông họa sĩ già – nguời đã vẽ lênbức tranh bí hiểm đó Ông bất đắc dĩ phải vẽ bức chân dung cho một lão giàđộc ác Khi vẽ đến đôi mắt, ông không kiểm soát được bản thân mình Khi

vẽ xong, ông như trở thành một con người hoàn toàn khác Ông trở nên ích

kỉ và tự giải thoát bằng cách đi tu Bên cạnh những “con người nhỏ bé” ấy,

truyện ngắn Chiếc áo khoác cũng đóng góp vào kho tàng nhân vật “con

người nhỏ bé”, một số phận hẩm hiu khác Ở đây, nhân vật AkakiAkakiêvich Basmatrkin thể hiện ý đồ tác giả ngay từ cái tên Việc lặp lại âm

“k” cho thấy sự nhàm chán của cuộc đời, thụ động của tính cách nhân vật

Sự lặp lại nhàm chán ấy cứ đeo bám cuộc sống của nhân vật cho đến khi ông

có chiếc áo khoác mới Công việc của ông ta cũng thị động, nhàm chánkhông kém và bị ấn định với công việc ấy Bi kịch xảy ra khi cuộc đời anh tathay đổi Chiếc áo khoác đuợc coi là nguyên nhân chính dẫn tới bi kịch ấy

Có chiếc áo khoác mới nhưng để rồi sau đó cái mà anh ta nhận được là cáichết cay đắng trong giá lạnh

Như vậy, qua các sáng tác của Gôgôn, người trí thức hiện lên thường lànhững “con người nhỏ bé”, những số phận hẩm hiu, trớ trêu Những bi kịchxảy ra với họ đã đẩy họ đến bên bờ vực thẳm của cuộc đời Mặc dù vẫn là sựtiếp nối hình tượng “con người nhỏ bé” nhưng trong các sáng tác củaGôgôn, sự cảm thông của tác giả gần như không có hoặc có rất muộn Conngười nhỏ bé được đưa ra với một cự ly trào tiếu Ghersen đã nói: “Sáng táccủa Gôgôn là tiếng kêu khiếp sợ mà con người phát ra khi bị đè bẹp bởi cuộcđời hèn hạ, khi anh ta chợt nhìn thấy trong gương bộ mặt thú vật của mình.Nhưng để tiếng kêu đó có thể phát ra từ lồng ngực thì nhất thiết nơi đó phảicòn lại chút gì khỏe khoắn, một sức mạnh hồi sinh.”

3 Người trí thức với cách mạng trong sáng tác của L Tônxtôi.

Tônxtôi (1828-1910) là tấm gương phản chiếu cách mạng Nga Ông đãsống qua hầu hết các cuộc cách mạng và chứng kiến nhiều biến động lớn.Nếu như ở Puskin, ta bắt gặp hình ảnh những “con người thừa” bất mãn vớichế độ nhưng không đứng lên chiến đấu cho nhân dân hay hình ảnh “conngười nhỏ bé” trong sáng tác của Gôgôn thì đến Tônxtôi, tác giả đã tái hiệnlại quá trình, con đường tìm đến lý tưởng cao cả của lớp trí thức đương thời

Con đường tìm đến với nhân dân, với lý tưởng là cả một quá trình gian nan

mà không phải người trí thức nào cũng nhận ra được Trong tiểu thuyết

Chiến tranh và hòa bình, con đường về với nhân dân của hai nhân vật trung

tâm Anđrây và Pie chằng chịt những chông gai thử thách đôi khi phải đốimặt với cả cái chết Họ chỉ có thể tìm được con đường ấy khi họ thực sựcùng với nhân dân trực tiếp chiến đấu tiêu diệt kẻ thù xâm lược

Anđrây thuộc lớp người ưu tú nhất trong xã hội bấy giờ Chàng muốn trởthành một nhân vật nổi tiếng của thời đại, muốn góp phần cống hiến vào sựnghiệp của quân đội và tổ quốc Song chính niềm ảo tưởng tìm cái vĩ đại, cáiđẹp chân chính trên mảnh đất hiện thực tầm thường giả dối dưới triều đạiNga hoàng đã tạo nên nét xung đột trong tính cách Anđrây Đối lập vớiAnđrây, một người có nghị lực, ý chí, sắc sảo vững vàng, Pie lại là ngườisống theo cảm tính, trung hậu, hiền lành, thẳng thắn và chân thành Chàngyếu đuối, mơ mộng và thụ động đến nhu nhược Tuy thế nhhưng cả hai đềumuốn thoát khỏi cái vòng luẩn quẩn, bế tắc nên cả hai đều đi tìm “một tâmhồn cao cả hơn người” kiểu Napôlêông Họ muốn trở thành những conngười siêu nhân, đứng trên mọi con người Họ đều mang trong minhf giấcmộng Tulông Cả Anđrây và Pie đều rơi vào bế tắc, chán chường Để thoátkhỏi tình trạng này, thời đại anh hùng đã đốt trong lòng họ niềm tin yêumãnh liệt

Anđrây ra trận và nhận rõ ý nghĩa thiêng liêng của sự nghiệp cứu nước,chàng nhìn thấy được mối liên hệ giữa cái riêng của mình và cái chung của

cả dân tộc Không chỉ căm giận và chiến đấu chống quân thù xâm lược,Anđrây còn lên án quyết liệt bọn thống trị xấu xa, bất lực chỉ ru rú náu mìhnơi an nhàn để hưởng lạc.phó mặc số phận mất còn của đất nước cho quầnchúng và binh sĩ Chàng đã vạch cho Pie thấy rõ điều đó Anđrây là hìnhtượng điển hình của các nhà cách mạng Tháng Chạp sau này Tuy vậy, trước

lúc từ giã cõi đời, Anđrây cũng đã mang nhiều suy nghĩ nhuộm màu sắc duytâm về tình yêu thương, về cuộc sống và cái chết Đó là điểm hạn chế củanhân vật và cũng là mặt hạn chế trong thế giới quan của tác giả.

Trên chiến truờng Bôrôđinô, Pie đã vượt qua một thử thách quyết liệt vềtinh thần Vì tổ quốc, nhân dân,nghĩa vụ thiêng liêng và tình cảm đẹp đẽ,chân thành đã thôi thúc chàng lao vào cuộc chiến đấu chung Chàng hiểu rõtội ác tàn bạo của kẻ thù xâm lược và nhận rõ sức mạnh tinh thần tiềm tàngmột cách vô tận của nhân dân Nga và hơn nữa, chàng thấy được mối quan hệgiữa người với người Hòa mình vào cuộc sống cùng lớp bạn tù một cách tựnhiên, Pie thực sự được nâng cao sức mạnh tinh thần Cuộc hành trình màPie đã trải qua từ sa đọa, thừa thãi trong thế giới quí tộc cung đình đến bế tắctrong hoạt động tôn giáo, rồi băng mình trên chiến trường máu lửa, qua bịbắt làm tù binh và cuối cùng được đội du kích cứu thoát từ tay quân thù làqua trình khẳng định giai đoạn chuẩn bị bước vào thời kì hoạt động cáchmạng từ tự phát đến tự giác

Như vậy, Pie cũng như Anđrây là hai tính cách điển hình cho tầng lớp quítộc tiến bộ trong một giai đoạn lịch sử đầy biến cố từ 1805 đến 1825 Điềuchủ yếu trong họ là ở chỗ, tuy mang đậm màu sắc quí tộc nhưng họ luônluôn muốn vươn lên, muốn thoát khỏi thế giới thượng lưu của giai cấp thốngtrị Vừa thể hiện được bản chất giai cấp, vừa biểu hiện được sắc thái dân tộcNga, cả Anđrây và Pie đều là những thanh niên ưu tú được nhân dân tiếp sứctrong cuộc chiến đấu vĩ đại và trở thành những người anh hùng của nhândân, trở thành nhân vật trung tâm của tiểu thuyết anh hùng ca

4 Tiếp nối hình tượng “con người nhỏ bé” trong những sáng tác của Sêkhôp

Ta đã thấy dấu ấn của những khiếp sống thừa, những cảnh đời thừa trongvăn học Nga qua hình tượng con nguời thừa như Ônhêghin trong “Epghênhi

Ônhêghin” của Puskin Đó là những con người thuộc tầng lớp trên trongcuộc sống xa hoa phú quý Bi kịch của họ là không tìm thấy mục đích sống,

ý nghĩa sống trong xã hội Nga Hoàng Đến Sêkhôp, ta không còn thấynhững con người thừa nhưng lại tràn ngập cuộc sống thừa, những cảnh đờithừa vô vị, nhàm tẻ, đơn điệu, trống rỗng, tự huyễn hoặc mình và đầu độ bầukhông khí xung quanh

Trong những tác phẩm của mình, Sêkhôp luôn khuyến khích con ngườidứt ra khỏi cuộc sống tủn mủn, trống rỗng để đấu tranh cho hạnh phúc chânchính Ông không khoan nhượng, không phê phán, buồn rầu mà tiếc thươncho con người Ông tha thiết mong con người mơ ước, hy vọng đấu tranh.Nước Nga trong truyện Sêkhôp là “một đất nước ngột ngạt, khồng sao chịuđựng nổi Trong cuộc đời cũ ấy, những “con người nhỏ bé” gặp biết baođiều bất hạnh thảm thương Sêkhôp miêu tả những gì làm cho con người trởthành “nhỏ bé” ví như nỗi sợ, nỗi hám hư danh, sự thỏa mãn hợm hĩnh Ông phê phán cái khả năng trở thành “con người nhỏ bé”, cái tinh thần sẵnsàng trở thành “con người nhỏ bé”, cái lòng mong muốn trở thành “conngười nhỏ bé”

Trong Người vợ chưa cưới, nhân vật Xaxa nói với Nađia sự ngạc nhiên

khi thấy những người xung quanh chẳng chịu làm việc gì “Nếu nhu má cô,

bà nội cô không làm gì chẳng hạn thì phải có một người nào đó làm việcthay các vị, các vị đã cướp mất cuộc sống của người khác, lẽ nào cái đó laị

là trong sach, lại không nhơ nhuốc”

Kết thúc truyện Thảo nguyên là một câu hỏi: “Cuộc sống rồi sẽ ra sao?”.

Bên cạnh những “con người thừa”, “con người nhỏ bé”, Sêkhôp xây dựngnhững nhân vật tích cực, không ồn ào, không khoa trương, cứ lặng lẽ làmviệc cống hiến cho đất nước Hình tượng Đumop, một con người bìnhthường mà vĩ đại trong cuộc sỗng Nga hiện ra mà nhiều người không hay

Ônga cứ theo đuổi những con người vĩ đại giả mà quên một con người vĩ đạithật , một con người trí thức chân chính, đầy đủ tài năng và triển vọng Cần

mơ ước một cuộc đời mới, những đổi thay mới, Nađia vứt bỏ quá khứ, chiatay với ngôi nhà cũ, thành phố cũ để ra đi, làm víệc, học tập, thay đổi cuộcsống

Trong kịch Sêkhôp, trong sinh hoạt tưởng chừng như đơn điệu, lặp đi lặplại, con người vẫn đang lo âu, day dứt, đang mòn mỏi bất hanh, đang mơước chờ đợi Ngày lại ngày nối tiếp nhau, cảm giác nặng nề, thất vọng đènặng lên moi người Cuộc đời cứ lặng lẽ trôi qua uổng phí , các nhân vậtkhông làm gì để đổi thay được nhưng vẫn không chịu đầu hàng, vẫn mongước thay đổi

Như vậy, một nền văn học đã là biểu tượng cho những giá trị dân chủ vànhân văn vô cùng quý giá chống lại sự ngược đãi con người, chống lại sự trìđọng của trí tuệ, chống lại sự bạc nhược của giới trí thức và bao trùm là khátvọng tự do cao hơn mọi kìm kẹp, trói buộc, đè nén, áp bức Người trí thức lànhân vật chính, là đại diện tiêu biểu được văn học lựa chọn để thể hiện rõ bộmặt của xã hội đương thời Hình tượng người trí thức co thể biến đổi nhưngkhông ngoài mục đích phản ánh thực tại khách quan của xã hội đó

Chương 2: Hình tượng bác sĩ Zhivago và vấn đề người trí

thức với cách mạng trong tiểu thuyết Bác sĩ Zhivago.

1 Vị trí của nhân vật bác sĩ Zhivago trong hệ thống nhân vật

1.1 Lí thuyết về nhân vật

“Nhân vật trong văn học là một hiện tượng nghệ thuật mang tính ước

lệ Đó không phải là sựu sao chụp đầy đủ mọi chi tiết biểu hiện của conngười mà chỉ là sự thể hiện con ngừời qua những đặc điểm điển hình về tiểu

sử, nghề nghiệp, tính cách Nhân vật không chỉ là con người mà còn có thể

là những sự vật, loài vật khác ít nhiều mang bóng dáng, tính cách con người,được dùng cho những phương thức khác nhau để biểu hiện con người”[5,159]

Nói đến nhân vật văn học là nói đến con người được miêu tả, thể hiệntrong văn học bằng phương tiện văn học Nhân vật văn học có thể có tênhoặc không có tên, có thể là những nhân vật đuợc miêu tả đầy đặn cả ngoạihình lẫn nội , có tính cách, tiểu sử hoặc co thể là những người thiếu hẳnnhững nét tính cách đó, nhưng lại có tiếng nói, giọng điệu, cái nhìn như nhânvật người trần thuật, hoặc chỉ có cảm xúc, nỗi niềm, ý nghĩ, cảm nhận hưnhân vật trữ tình trong thơ trữ tình Văn học không thể thiếu nhân vật bởi đó

là hình thức cơ bản để qua đó nhà văn miêu tả thế giới một cách hình tượng.Bản chất văn học là một quan hệ với đời sống, nó chỉ tái hiện được đời sốngqua những chủ thể nhất định , đóng vai trò như những tấm gương của cuộcđời

“Chức năng của nhân vật là khái quát nhhững qui luật của cuộc sốngcon người thể hiện những hiểu biết, những ước ao và kì vọng về con người.Nhà văn sáng tạo nhân vật là để thể hiện những cá nhân xã hội nhất định vàquan niệm về các cá nhân đó Nói cách khác nhân vật là phương tiện kháiquát các tính cách, số phận con người và các quan niệm về chúng.” [13; 279]

Thuật ngữ “nhân vật” thường đi liền với thuật ngữ “tính cách” Tínhcách trong ý nghĩa rộng nhất, chung nhất, là sự thể hiện các phẩm chất xãhội, lịch sử của con người qua các đặc điểm cá nhân, gắn liền vời phẩm chấttâm sinh lý của họ Tính cách có một hạt nhân là sự thống nhất của cá tính

và cái chung xã hội lịch sử Tính cách thường được hiểu như là đặc điểm củanhân vật, khuynh hướng xã hội và là qui luật hành động cảu nhân vật Vìtính cách là một hiện tượng xã hội, lịch sử, xuất hiện trong hiện thực khách

quan, do đó chức năng khái quát của nhân vật cũng mang tính chất lịch sử.Mỗi tính cách là một kết tinh của một môi trường, cho nên ý nghĩa của nhânvật không chỉ là thể hiện tính cách mà còn là người dẫn dắt ta vào một thếgiới đời sống Nhân vật là một công cụ cho nên việc tìm ra nhân vật mới baogiờ cũng là chìa khóa để mở rộng các mảng đề tài mới Nội dung khái quátcủa nhân vật không chỉ là cái tính cách xã hội lịch sử và ảng đời sống gắnliền với nó mà còn là quan niệm về tính cách và cái tư tưởng mà tác giảmuốn thể hiện Nhà văn sáng tạo nhân vật là để thể hiện một tư tưởng vềcuộc đời.

 Các phương tiện loại hình nhân vật thường hết sức đa dạng

- Xét về vai trò nhân vật trong tác phẩm ta có: Nhân vật chính, nhân vậttrung tâm và nhân vật phụ

+ Nhân vật chính là nhân vật đóng vai trò chủ chốt, xuật hiện nhiều, giữ

vị trí then chốt của cốt truyện hoặc tuyến cốt truyện Đó là con người liêncan đến các sự kiện chủ yếu của tác phẩm, là cơ sở để tác giả triển khai

đề tài cơ bản của mình

+ Nhân vật trung tâm xuyên suốt từ đầu đến cuối tác phẩm Đó là nơiquy tụ các mối mâu thuẫn của tác phẩm, là nơi thể hiện vấn đề trung tâmcủa tác phẩm

+ Nhân vật phụ mang các tình tiết, sự kiện, tư tưởng có tính chất phụ trợ

- Xét về phương diện hệ tư tưởng có: Nhân vật chính diện, nhân vậtphản diện

+ Nhân vật chính diện mang lý tưởng, quan điểm tư tưởng đạo đức tốtđẹp của tác giả và của thời đại

+ Nhân vật phản diện mang những phẩm chất xấu xa, trái với đạo lý, lýtưởng, đáng lên án và phủ định

- Xét về phươg diện cấu trúc có: Nhân vật chức năng, nhân vật loạihình, nhân vật tính cách và nhân vật tư tưởng.

+ Nhân vật chức năng là loại nhân vật không có đời sống nội tâm, cácphẩm chất đặc điểm nhân vật cố định, không thay đổi từ đầu đến cuối,hơn nữa sự hoạt động, tồn tại của nó chỉ nhằm thực hiện một số chứcnăng nhất định, đóng một số vai trò nhất định

+ Nhân vật loại hình là loại nhân vật thể hiện tập trung các phẩm chất xãhội, đạo đức của một loại người nhất định của một thời Đó là nhân vậtnhằm khái quát cái chung về loại của các tính cách và nhờ vậy mà đượcgọi là nhân vật điển hình

+ Nhân vật tính cách thường có những mâu thuẫn nội tại, những nghịch

lý, những chuyển hóa và chính vì vậy tính cách thường có một quá trình

tự phát triển và nhân vật không giản đơn vào chính nó

+ Nhân vật tư tưởng là các nhân vật cũng thể hiện một cá tính, một nhâncách nhưng cái chính là một hiện tượng tự nhiên diễn ra trong đời sốngthường được nhà văn sáng tạo để minh họa cho một quan điểm, tư tưởngcủa mình hoặc để thể hiện một tư tưởng nào đó của thời đại

1.2 Vai trò của nhân vật bác sĩ Zhivago trong tác phẩm,

Trước tiên, hệ thống nhân vật trong tiểu thuyết này bao gồm:

- Iuri Anđrêvich Zhivago, con của ông Anđrây Zhivgo, một kĩ nghệ giatriệu phú và bà Maria Nicônaepna Là bác sĩ, người tình của Lara, kếthôn với Tônia, có con trai Xasa và con gái Maria với nàng

- Epgrap Anđrêvich Zhivago, em cùng cha khác mẹ của Iuri Zhivago,sau ttrở thành thiếu tướng Hồng quân, nhiều lần cứu giúp bác sĩZhivago

- Nicôlai Nicôlaiêvich Vêđeniapin, linh mục, triết gia, cậu ruột của IuriZhivago

- Tônia Alêchxăngđrôpna Grômêcô, con gái giáo sư AlêchxăngGrômêcô và bà Anna Ivanôpna, cháu ngoại của cụ Ivan Cruyghe –một điền chủ lớn có khu trang trại Varưkinô.

- Lara Phêđôrôpna Ghisa, nữ giáo viên trung học, con gái bà AmêliaCaclôpna Nàng kết hôn với Pasa Antipôp, sinh được một con gái làCatenca Là người tình của Iuri Zhivago

- Pasa Paplôvich Antipôp, con của một công nhân đường sắt tên làPaven Antipôp Anh là giáo viên trung học, sau trở thành chỉ huy caocấp của Hồng quân, đổi tên thành Stơrennicôp, đối nghịch với tườngBạch vệ Gliulin vốn là bạn cũ của chàng

- Iuxupca Ghimadetdin Galiulin, con bác lao công Ghimadetdin và bàPhatima, là thợ máy, sau đó là trung úy, cuối cùng là tướng Bạch vệ

- Vichto Ippôlitôvich Cômarôpski, luật sư của cha Iuri Zhivago, là nhântình của mẹ Lara, hủy hoại đời thiếu nữ của nàng, sau trở thành bộtrưởng trong chính phủ phản cách mạng ở Sibia

- Misa Goocđôn, bạn học của Iuri Zhivago, sau là giáo sư

- Nica Đuđôrôp, bạn học của Iuri Zhivago, sau là giáo sư

- Lavrenti Mikhailôvich Côlôgrivôp, nhà doanh nghiệp giàu sang, hàophóng, có vợ là bà Sêraphima Philipôpna và hai con gái là Nađia (bạnhọc của Lara) và Lipa

- Aveckia Maculisưn, quản lý của cụ Cruyghe ở trang trại Varưkinô, cócon trai là Liveri(Lesnưc) là chỉ huy đoàn quân du kích trong rừng

- Macken Sapôp, gia nhân của gia đình giáo sư Grômêcô, có con gáiMarina sau này thành vợ không chính thức của Iuri Zhivago, sinh vớichàng hai con gái (Capa và Clara)

Trong toàn bộ tiểu thuyết, căn cứ vào cách xây dựng nhân vật và sự thểhiện tính cách nhân vật trong cấu trúc tác phẩm, chúng tôi phân định hệ

thống nhân vật dựa trên phương diện vai trò của nhân vật trong tác phẩm.Trong tác phẩm này có nhân vật tốt, nhân vật xấu nhưng nếu xét trênphương diên hệ tư tưởng thì nhân vật có hệ tư tưởng sai lệch lại không hẳn

là nhân vật xấu Chính vì thế mà ta không nên phân định nhân vật theophương diện hệ tư tưởng Nếu xét về phương diện cấu trúc thì không thểthấy rõ vai trò của các nhân vật trong tác phẩm Nhân vật thể hiện lý tưởngcủa tác giả song nếu chỉ xét trên khía cạnh này thì ta đã mặc nhiên tước bỏnhững nét tính cách độc đáo, những phẩm chất tốt đẹp của riêng nhân vật đó

Đó chính là lý do vì sao chúng tôi chọn phân định nhân vật theo vai trò củanhân vật trong việc thể hiện tư tưởng của tác giả

Toàn bộ các tình tiết, sự kiện của cuốn tiểu thuyết xoay quanh cuộc cáchmạng Nga và tầng lớp trí thức với vấn đề nhận thức cách mạng Trong hệthống nhân vật, người mà có ảnh hưởng nhiều nhất đến các nhân vật khácchính là Iuri Zhivago Khi khắc họa nhân vật này, tác giả đã tạo nên mộthình tượng hết sức đặc biệt,khác với những nhân vật khác Iuri Zhivago nóilên tư tưởng, quan điểm của tác giả về cách mạng, về xã hội và những triết

lý nhân sinh trong cuộc sống Có thể nói, nhân vật này qui tụ toàn bộ nănglực, tài hoa của tác giả trong việc xây dựng nhân vật Không phải ngẫu nhiên

mà tác giả lại lấy tên nhân vật Zhivago để đặt tên cho tác phẩm Chính vì sựquan trọng ấy của nhân vật Zhivago, ta có thể khẳng định đây chính là nhânvật trung tâm trong tác phẩm

Bên cạnh nhân vật trung tâm Iuri Zhivago, các nhân vật khác cũng gópphần không nhỏ vào việc tạo nên cốt truyện và những xung đột diễn ra trongcâu truyện đặc biệt là các nhân vật chính như Lara, Pasa, Tônia, Galiulin,Misa, Nica, Cômarôpski, Epgrap Những nhân vật này bên cạnh vai trò làmnền cho nhân vật trung tâm, tạo ra các mối quan hệ trong tác phẩm còn có

những tính cách khá độc đáo Mỗi nhân vật có một đời sống riêng về vậtchất cũng như tinh thần.

Ngoài ra, ta không thể phủ nhận vai trò của những nhân vật phụ trongviệc tạo nên cấu trúc tác phẩm, góp phần làm nổi bật tư tưởng, phẩm chấtcủa nhân vật trung tâm Các nhân vật này thường xuất hiện mờ nhạt hoặc chỉxuất hiện trong một giai đoạn nhất định trong hành trình cuộc đời Zhivago.những nhân vật ấy như một phương tiện hữu ích của tác giả trong việc thểhiện ý đồ sáng tác của mình

2 Diễn biến cuộc đời nhân vật bác sĩ Zhivago

Mỗi trang tiểu thuyết là một trang về cuộc đời bác sĩ Zhivago Từ trangđầu đến trang cuối là những bước phát triển trong con người cũng như tưduy của chàng Ở mỗi thời điểm khác nhau, con nguời ấy lại hiện lên vớinhững nét thay đổi nhất định Từ một cậu bé thông minh hóm hỉnh trở thànhmột thanh niên tràn đầy nhiệt huyết và sức sống Những trải nghiệm quasóng gió cuộc đời, qua những mối tình, con người ấy trưởng thành hơn, hoànthiện bản thân hơn và để rồi cuối cùng còn đọng lại là những triết lý nhânsinh cao quý về cuộc sống được đúc kết trong suy tư nhân vật

2.1 Bác sĩ Zhivago, một thanh niên đầy nhiệt huyết và lý tưởng sống.

Iuri Zhivago ngay từ nhỏ đã tỏ ra là một cậu bé thông minh, tư duysắc sảo cậu bé có một tâm hồn trong sáng và một tình yêu tha thiết đối vớingười mẹ Lớn lên, những đức tính ấy vẫn không hề thay đổi trong conngười cậu Dưới ngòi bút tác giả, Iuri đã mang những nét tính cách hết sứcđộc đáo và có tầm trí tuệ cao “Trong tâm trí Iuri, mọi thứ đều xê dịch, lẫnlộn và vô cùng độc đáo, từ các quan điểm, thói quen đến các năng khiếu bẩmsinh Chàng có tính mẫn cảm lạ lùng và có lối cảm thụ, tri giác hết sức mớimẻ” [8; 325] Tài năng của Iuri khá toàn diện và sâu sắc Với mỗi lĩnh vựckhác nhau, chàng lại có những khả năng nhất định Quan niệm của chàng về

việc xác định phương hướng cho bản thân là hết sức rõ ràng ở đây ta thấyđược sự uyên thâm cũng như sự chín chắn khá cao đối với một thanh niênmới bước vào đời “Tuy rất thiên về nghệ thuật va sử học,chàng đã chọnnghề y một cách dễ dàng Chàng cho rằng nghệ thuật không phải là mộtnghề,giống như tính vui vẻ bẩm sinh hoặc chất đa sầu đa cảm không thể taonên nghề nghiệp Chàng mê môn vật lý và vạn vật học và phát hiện ra rằngtrong đời sống thực tế phải làm một nghề giúp ích cho xã hội Vì lễ đó,chàng đã chọn ngành y” [8; 325] Từ cách xác định nghề nghiệp của Iuri, ta

có thể thấy được phẩm chất đáng quý của con người này Chàng không tựphụ, vì bản thân mà những việc chàng làm luôn hướng đến mục đích phục vị

xã hội Những sở trường của bản thân chàng tạm gác sang một bên đểnhường chỗ cho một mục đích cao cả là cứu giúp con người Nghệ thuật đốivới chàng là những gì thuộc về thế giờ tinh thần và trong thực tế bấy giờ, nókhông trực tiếp giúp ích cho xã hội Tuy vậy đó vẫn là niềm say mê.yêuthích, là một sở thích đặc biệt của chàng “Iuri biết suy tưởng và viết văn, từdạo còn học trung học chàng đã mơ ước viết văn xuôi, một cuốn “ tiểu sử “trong đó chàng có thể gửi gắm như nhét vào đó những gói thuốc nổ đượcngụy trang kĩ, những gì kỳ thú nhất tất cả mọi điều chàng từng được chứngkiến và suy xét Nhưng chàng còn quá trẻ để viết một tác phẩm như thế.Chàng bèn làm thơ thay vì viết văn xuôi, tương tự một họa sĩ suốt đời vẽphác thảo để chuẩn bị tiến tới bức họa lớn hằng ôm ấp “ [8; 327] Từ nhữngnét trên, ta thấy Iuri là một con người có ý tưởng sống rất ý trí và đầy lòngnhân ái Chàng biết khả năng, năng lực của bản thân và cao hơn nữa, chàngbiết đem cái năng lực ấy vào phục vụ cho xã hội, cho đời sống thực tế Từđây có thể khẳng định Iuri zhivago, là một chàng trai sôi nổi,đầy nhiệt huyết

và lý tưởng, sẵn sàng đem hết khả năng phục vụ cuộc sống