Điều tra sự phân bố và đánh giá mức độ ảnh hưởng của một số loài thực vật ngoại lai tại vườn Quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng (Khóa luận tốt nghiệp)

Điều tra sự phân bố và đánh giá mức độ ảnh hưởng của một số loài thực vật ngoại lai tại vườn Quốc gia Phong Nha Kẻ BàngĐiều tra sự phân bố và đánh giá mức độ ảnh hưởng của một số loài thực vật ngoại lai tại vườn Quốc gia Phong Nha Kẻ BàngĐiều tra sự phân bố và đánh giá mức độ ảnh hưởng của một số loài thực vật ngoại lai tại vườn Quốc gia Phong Nha Kẻ BàngĐiều tra sự phân bố và đánh giá mức độ ảnh hưởng của một số loài thực vật ngoại lai tại vườn Quốc gia Phong Nha Kẻ BàngĐiều tra sự phân bố và đánh giá mức độ ảnh hưởng của một số loài thực vật ngoại lai tại vườn Quốc gia Phong Nha Kẻ BàngĐiều tra sự phân bố và đánh giá mức độ ảnh hưởng của một số loài thực vật ngoại lai tại vườn Quốc gia Phong Nha Kẻ BàngĐiều tra sự phân bố và đánh giá mức độ ảnh hưởng của một số loài thực vật ngoại lai tại vườn Quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng

M C L C

M C L C ii

DANH M C B NG BI U v

DANH M C HÌNH NH vi

B NG CHÚ GI I NH NG C M T VI T T T vii

GI I THÍCH M T S THU T NG VÀ KHÁI NI N viii

PH N 1 M U 1

t v 1

1.2 M yêu c u c tài 2

1.2.1 M 2

1.2.2 Yêu c u c tài 2

PH N 2 T NG QUAN CÁC V NGHIÊN C U 3

2.1 Trên th gi i 3

2.1.1 Tình hình các loài th c ngo i lai xâm h i 3

ng c a th c v t ngo i lai xâm h i 3

2.2 T i Vi t Nam 5

2.2.1 Tình hình các loài th c v t ngo i lai xâm h i 5

ng c a th c v t ngo i lai xâm h i 6

PH N 3 I NG, PH M VI NGHIÊN C VÀ N I DUNG NGHIÊN C U 9

ng 9

3.2 Ph m vi nghiên c u 9

u 9

3 9

u lý thuy t: k th a tài li u 9

u tra th a: 9

lý s li u: 9

3.4 N i dung nghiên c u 9

PH N 4 K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 11

4.1 Tìm hi u ki n t nhiên kinh t xã h i khu v c nghiên c u 11

u ki n t nhiên khu v c nghiên c u 11

4.1.2 Kinh t xã h i khu v c nghiên c u 18

4.2 K t qu u tra thu th p thông tin qua phi u ph ng v n 22

4.2.1 Công tác chu n b 22

4.2.2 K t qu ph ng v n 22

4.2.3 S loài ghi nh n 23

4.3 Phân b c a loài và m gây h i c a m i loài 25

4.3.1 m phân b th c v t ngo i l i xâm h i t ch 25

u tra m ng c a th c v t ngo i l i xâm h i t Tr ch 26

m ng c a th c v t ngo i l i xâm h i t i xã ch 30

c tính sinh thái c a các loài th c v t ngo i lai xâm h i t ch 32

32

4.4.2 Trinh n móc 33

4.4.3 c 34

4.4.4 Cây c lào 35

c vàng 36

4.4.6 Cúc liên chi 38

4.4.7 Cây keo d u 39

4.4.8 Cây c c t l n 40

4.4.9 Bìm bôi hoa vàng 41

4.4.10 Bèo tây 42

4.5 Các y u t xã h n s ng, phát tri n c a các loài ngo i lai xâm h i 43

4.5.1 Các ho ng xây d ng, phát tri h t ng, nhà 43

4.5.2 Các ho ng nuôi tr ng 43

4.5.3 Các ho ng s n xu t 43

4.5.4 Ho t r ng làm r y 44

4.5.5 Các ho ng khác 44

4.6 xu t các gi i pháp phòng tr các loài th c v t ngo i lai xâm h i 44

4.6.1 Các bi i v i các loài th c v t ngo i lai xâm h i 44

4.6.2 Bi n pháp c th m t s loài th c v t ngo i lai xâm h i 45

i v i BQL VQG Phong Nha K Bàng và chính quy ch 48

PH N 5 K T LU NGH 50

5.1 K t lu n 50

5.2 Ki n ngh 51

DANH M C B NG BI U

B ng 4.1: Các lo t chính 13

B ng 4.2: Th ng kê th m th c v t r ng 16

B ng 4.3: B ng t ng h p hi n tr ng s d n qu c gia Phong Nha K Bàng 19

B ng 4.4 B ng t ng h p hi n tr ng s d ch 21

B ng 4.5: T ng h p phi u ph ng v u tra th c v t ngo i lai t i 23

ch 23

B ng 4.6: Danh l c các loài th c v t ngo i lai xâm h i t ch 24

B ng 4.7: K t qu u tra th c v t ngo i dân tr ng t i nhà 27

B ng 4.8: K t qu u tra th c v t ngo i lai 27

B ng 4.9: K t qu u tra th c v t ngo i lai 28

B ng 4.10: Ch xâm h i c a các loài ngo c ghi nh n trong khu v c 30

B ng 4.11: M nguy h i c a các loài th c v t ngo i lai t i khu v c 31

nghiên c u 31

DANH M C HÌNH NH

Hình 4.1: B ch 12

Hình 4.2: B phân b các loài th c v t ngo i lai t ch 25

Hình 4.3: B tuy u tra các loài th c v t ngo i lai t ch 25

Hình 4.4: L p ô tiêu chu u tra v th c v t ngo i lai 26

Hình 4.5: L p ô tiêu chu u tra v 26

32

Hình 4.7: Trinh n móc 33

Hình c 34

Hình 4.9: Cây c lào 35

c vàng 36

Hình 4.11: Cúc liên chi 38

Hình 4.12: Cây keo d u 39

Hình 4.13: Cây c c t l n 40

Hình 4.14: Bìm bôi hoa vàng 41

Hình 4.15: Bèo tây 42

B NG CHÚ GI I NH NG C M T VI T T T

BQL Ban qu n lý

FAO T ch c và Nông nghi p Liên Hi p Qu c

IUCN T ch c B o t n thiên nhiên qu c t

ÔTC Ô tiêu chu n

TNXP Thanh niên xung phong

TVXH Th c v t xâm h i

UBND y ban nhân dân

UNESCO T ch c Giáo d c, Khoa h c a Liên hi p qu c

t lai hay qu n th riêng bi t theo khu v a lý (Lu

d ng sinh h c-Nam Phi);

-CostaRica).

2 Khái ni m loài b a

- Là loài m i xu t hi n ho t hi n t lâu trong l ch s m t cách tnhiên trong thiên nhiên trong biên gi i qu c gia ngo i tr c nh p

- Các loài xu t hi n t nhiên trong m t h sinh thái nh nh (Lu t b o t n thiên nhiên - Slovenia).

3 Khái ni m loài ngo i lai

- ng v t, th c v t hay vi sinh v t mà khu v c s ng t nhiên

c a chúng không n m trong lãnh th m t qu c tìm th y

n (Lu ng sinh h c - Costa Rica)

- B t k m t sinh v t nào tr thành m t b ph n c a h ng v t và h th c

c a i (Lu t B o tôn thiên nhiên - Hungar )

- Là m t loài, phân loài ho c taxon phân lo i th c m t b ph n

b t k (giao t , tr ng, ch i m m) có kh t hi n s ng sót và sinh

s n, bên ngoài vùng phân b t c hi n nay) và ph m vi phát

tán t nhiên c a chúng (IUCN).

t Nam khóa XII, k h p th

phát tri n khu v c v n không ph ng s ng t nhiên c a chúng

Theo nghiên c u chung c a các nhà sinh h c, th c v t ngo i lai - bao g m

c th c v t ngo i lai xâm h i - luôn luôn có m t t t c nh i sinh s ng B ng trung gian làm lan truy n các

gi ng loài này

l ch và v n chuy i cho s lan r ng c a th c v t ngo i lai xâm h i Theo nghiên c ng x u c a các loài th c v t ngo n các loài th c v t b n át, lo i tr làm suy gi m các loài th c v t và ngu n gen b a, phá v c u trúc và ch a h sinh thái, phá h i mùa màng, làm gi m t cây tr ng, v t nuôi và th m chí ng c n s c

Xu t phát t th c ti n nói trên, c hi n tài:

nh

1.2.1

n tr ng, phân b và m ng c a các loài th c v t ngo i lai xâm h i t i

- Mô t c m t s c tính sinh h c (kh ng, phát tri

c a m t s loài th c v t ngo i lai xâm h i

- xu t các gi i pháp nh n và x lý các loài th c v t ngo i lai

PH N 2

2.1 Trên th gi i

2.1.1 Tình hình các loài

Trên th gi i có r t nhi u loài th c v t ngo i lai xâm h

nh ng loài là th c v t ngo i lai xâm h i trên th gi i là th c v t ngo i lai xâm

M t trong nh ng nguyên nhân là do th c v t này có th c

t t ho c các b ngành nh nh và tiêu di t s m Ngoài ra, có nhi u

c xem là loài xâm l n trên th gi i và có m t t i Vi ng

dùng làm thu c c m máu, ch a b ng,

Các th c v t xâm l n h u h t là th c v t có s c s ng kh e, có kh

ng, phát tri u ki n kh c nghi t, ti t ch c ho c không ti t

ch c, ho c làm n sinh thái, phát tri n l n át loài khác Vì v y tác h i chính c a th c v t xâm l n là làm m n hình cho các d ng th c v t xâm l n này là các loài cây c

2.1.2 T

sinh h c L ch s th gi ng minh, t i Australia, t th k

r t nhanh Theo th ng kê c a các t ch c qu c t c tính chi phí do gây h i và

i m t 344 tri u USD cho vi c di t tr các loài c d i ngo i lai gây

ki m soát các loài bèo Nh t B n.[10]

nhilên 5.500 ha Ch riêng vùng B c Australia có kho ng 80.000 ha th m th c v t

700 km2(Forno et al 1990; Chopping, 2004).[14]

T i Sri Lanka, cây Trinh n m l y phát tán xâm l c ghi nh n vào

t d c hai b sông Mahaweli dài kho ng 1 km liên

ph t tr i tr c ch t t i vùng B c Thái Lan T 1982, cây này b u phát tán lây lan r n cu i th k XX có 23 trong s 74 t nh

c a Thái Lan b cây xâm l n gây h c bi t nghiêm tr ng là Chi ng Mai, Pattaya, Hatyai (Napompeth, 1983) [14]

1980 M

t lúa Perlis, Kedah b cây ng xâm l n (Sivapragasam et al,1995) [14]

Indonesia có kho t tr ng lúa Sumatra, Kalimantan b

Tây c a h Rawa Pening (Weedwatcher, 1988) [14]

c sông Tonle Sap và vùng ph

c n Kompong Chhan, phía B c Bi n H Cây thành m i

d a l i v i các h sinh thái thu c vùng vùng Bi n H c sông Mê Kông (Samouth, 2004) [14]

cây Trinh

Ingham và Cooktown, xung quanh Mackay Brisbane

[7]

ên

Perlis, Kedah, Seberang

du l ch và ngh ng Ngoài ra ng nghiêm tr ng c a ngo i lai xâm h i

ng sinh h ng tiêu c n h sinh thái b nh là r t l n và

v t ngo i lai xâm h a t ng sinh h c, kinh t và s c

kh e c i Vì v y, vi c qu n lý th c v t ngo i lai xâm h i là m t v n

c quan tâm, chú tr ng trên toàn th gi i

2.2 T i Vi t Nam

2.2.1 Tình hình các loài

Nhìn chung, th c v t ngo c ta t lâu Theo H i

B o v ng, s lan r ng c a th c v t ngo i lai hi n nay

c ghi nh t trong nh ng m a l n nh i v i sinh thái và n n kinh t , ng tr c ti p và gián ti n s c kh i và h sinh thái

c bi t, nó càng tr nên nghiêm tr bi i khí h u và nh ng xáo

ng v v t lý, hóa h i v i các loài và h sinh thái

Vi t Nam, các loài th c v t ngo i lai xâm h ng m nh

ng sinh h c, nông nghi p gây ra nh ng thi t h i n ng n v kinh t

ng

Theo th ng kê, Danh m c loài ngo i lai xâm h

t ch s 27/2013/TTLT-BTNMT-BNNPTNT cho th y, Vi t Nam có 25 loài

t t trong nh ng loài gây h i m nh nh t Vi t Nam, b ng

môi sinh; s n xu t nông - lâm - p

c s du nh p tràn lan c a th c v t ngo i lai xâm h i, bên c nh công

n loài gây h i này, ho ng qu n lý là m t trong nh ng bi n pháp

xâm h nh c th trong Lu ng sinh h c 2008 t i M c 3,

m quy n ph i ki m soát ch t ch vi c

nh p kh u loài ngo i lai xâm h i, s xâm nh p t bên ngoài c a loài ngo i lai và

có bi n pháp x lý vi ph m c th Sau khi Lu ng sinh h c có hi u l c,

v t ngo i lai xâm h i gây ra Tuy nhiên, nh ng b ng ch ng có th c

và m t s s li u nghiên c y v th c v t ngo i lai xâm h i

ng

ng sinh h c, mô ng, kinh t có th k

Cây Bìm bôi hoa vàng

[13]

-i dây leo này che

[13]

Chim

[7]

u ki n thu n l i, loài này phát tri n r t nhanh ph kín

ch t cá và các loài th y sinh khác Loài bèo này không ch c n tr giao thông

ng th y mà còn làm ch m dòng ch y, gi m kh

phí b o trì các h ch c.[11]

ch b ng nh c a các loài ngo i lai xâm h i Nh m m

c vùng phân b c a các loài th c v t ngo i lai xâm h ng ph ng v n

cây b y di n tích ô tiêu chu n d ki n thi t l p là: 500m2(dài 25 m x r ng 20 m)

3.3.4.

- T ng h p s li u, phân tích các s li u thu th u tra c

3.4 N i dung nghiên c u

- nh thành ph n th c v t ngo i lai t ch

- Mô t c tính sinh thái c a các loài th c v t ngo i lai xâm h i

- u tra s phân b th c v t ngo i lai t ch

- xu t các gi i pháp phòng ng a

PH N 4

K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 4.1 Tìm hi u ki n t nhiên kinh t xã h i khu v c nghiên c u

ch là m t xã c a huy n B Tr ch, thu c VQG Phong Nha K

7.111,01 ha ch giáp xã Phúc Tr ch phía B c và Tây B c, xã ng

Tr ch phía Tây, xã Tân Tr ch phía Nam, xã ch

Tr u ngu n c a sông Son (m t nhánh c a sông Gianh) ch y ra t ng Phong Nha

- T a lý: T 16030 n 16043 c

T 104003 n 104024

nam và phía b t có t ng d n trung bình Khi l p th m b phá ho i

Thành ph i th t n ng mùn trung bình 2- ng cation trao

p

Trong t t còn t n t i nhi u m nh th ch anh

- t feralit vàng nh t t phát tri n r ng rãi chân dông T t m n trung bình Thành ph i nh t chua, nghèo mùn (0,5-1,5%)

nh t khô vì thi c Thành ph i n ng, ch y u là sét, mùn khá cao (4-6%) T ng B có nhi pH (KCl) = 5,5 -

- Feralit phát tri n trên núi

Rhodic/Acric FerrasolsRhodic Ferrasols

vàng phát tri ntrên phi n th ch

Ferralit Acrisols (Acf)

t Feralit vàng nh ch (Fq) Ferralit Acrisols (Acf)

stone valley (Tv) and (T1, T2)

ng kh i u n n p có quá trình Karst

Lime stone mountain with Karst juvenility

a ch t n i - ngo i sinh ph c t n ra t Trias

n nay, là nguyên nhân t o nên s ng c a m o khu v c:

a hình phi Karst i núi th nh tròn, các b m t san b ng, các th m

a hình chuy n ti p, có s xen k ph c t p gi a các kh a hình l c nguyên

m không khí m c trung bình (83- m th

nhi u, ch còn m c 66-68%, cá bi t có ngày xu ng t ng ngày gió lào th i m nh, th i ti t r t khô, nóng, nh ng ngày này có th

ng thành gió Tây B c t n tháng 8 Gió này khô nóng gây không ít

n xu t nông nghi p và công tác b o v r ng

(Ngu n: BQL VQG Phong Nha K Bàng)

n qu c gia Phong Nha - K ng nguyên sinh trên núi

c bi t s t n t i qu n th

(Calocedrus rupestris) 500 tu i, di n tích kho c xem là sinh c nh

r t b i t m quan tr ng toàn c u và giá tr b o t n

i trên t ng di n tích 343.181 ha, bao g

ng Hóa, Tr ng Hóa thu c huy n Minh Hóa; các xã Tân Tr ch,

Bình

4.1.2.2 Dân t c

- Các t i

VQG Phong Nha - K Bàng không ch n i ti ng v tính d ng sinh h c cao

và nh ng giá tr c ng, mà dân t c Phong Nha K

t ng dân s , trong khu v c còn có nhi u t i khác nhau cùng sinh s ng c a

2 dân t c chính là dân t c Ch t (chi m 4,3%) và dân t c Vân Ki u (chi m 12,6%)

- Dân t c Bru Vân Ki u

công b c a Chính ph v danh m c các dân t c Vi t Nam (1978) thì dân t c

c Vân Ki u g m các t i: Vân Ki u, Khùa, Ma Coong, Trì, S

- Dân t c Ch t

c các dân t c Vi t Nam (1978) thì ngôn ng Ch t là c

nh t trong nhóm ngôn ng Vi t - c tách kh i ti ng Vi ng t

th k X - XI So v i 54 dân t c trong c c Vi t Nam, Ch t là m t dân t c

nh ng th 44 Dân t c Ch t g m nhi u nhóm t c: Sách, Mày, R c, A rem

Hi n nay, dân s và ph m vi sinh s ng c ng bào Ch u

Huy n

Qu ng Ninh

Huy n

Qu ng Ninh

t tr ng cây hàng

2 t lâm nghi p Ha 322.027,75 156.549,52 91.491,23 73.987,002.1 t r ng s n xu t Ha 98.494,86 37.927,42 27.920,37 32.647,072.2 t r ng phòng h Ha 99.957,36 25.616,59 33.000,84 41.339,93

phát tri n các lo i cây tr c bi t cao su và h tiêu là các lo i cây có hi u

qu kinh t cao, vì v y các lo c chú tr ng tr ng trong nh

l ch sinh thái, du l l ch s , du l ch m o hi m, Farmstay, Homestay,

ng Th nh khai thác Khu du l ng, Công ty du

l ch Oxalis khai thác tuy n du l ch sinh thái m o hi

m c loài ngo i lai xâm h i, ph c v công tác ph ng v n

4.2.2.

Thông qua k t qu u tra ph ng v n 30 phi ng là cán b xã và

i dân trên ch) t ng h c thông tin có 09 loài th c

B ng 4.5: T ng h p phi u ph ng v u tra th c v t ngo i lai t i

Có nguy

h i

Không

n m trong danh m c

4.3 Phân b c a loài và m gây h i c a m i loài

4.3.1

Hình 4.2: B phân b các loài th c v t ngo i lai t ch

Hình 4.3: B tuy u tra các loài th c v t ngo i lai t ch

Hình 4.4: L p ô tiêu chu u tra v th c v t ngo i lai

Hình 4.5: L p ô tiêu chu u tra v

B ng 4.7: K t qu u tra th c v t ngo i dân tr ng t i nhà

t nông

S cây/500m 2

T l cây/m 2

S cây/500m 2

T l cây/m 2

S cây bình quân trên thôn/b n

T ng

s cây/ xã

1

Cây

c vàng

T l cây/m 2

T ng

di n tích (ha)

T ng s cây xâm h i

S cây/

500

m 2

T l cây/m 2

T ng di n tích (ha)

T ng s cây xâm

vùng sinh thái nông nghi p và lâm nghi p Cây m trên

di t lâm nghi i núi bát úp và d ng liên thôn/b i

i ; Trên h sinh thái nông nghi p cây M n các loài cây

Cây Trinh n móc

ng xâm h i c a Trinh n móc: Trinh n móc ch y u xâm h t

nông nghi u, ngô, l c c nh tranh ch ng và ánh sáng

Cây C lào

ng xâm h i c a cây C lào: xâm h i di t tr i tr t

khi vào mùa v , tuy nhiên m Các loài cây tr ng b nh

ng ch y u là: S n, l c, các loài cây nông nghi p h u

b c là các loài s n, l c, ngô và các loài cây nông nghi p trong hu

ng xâm h i c a cây Cúc liên chi: ch y u xâm h i di t

các lo i cây tr ng b ng tr c ti p là Ngô, l c, các loài cây nông nghi p

h u

Cây Keo d u

ng xâm h i c a cây Keo d u: Keo d c tr ng v i s ng r t ít

khác Tuy nhiên theo các tài li u thì cây keo d u khi phát tri n m nh s hình

lan truy n nhanh bao trùm lên t t c các loài th c v t (cây g , cây b i ), xâm h i

c h sinh thái r ng xâm h i ch y u c a Bìm bôi hoa vàng là các loài cây g b a, c nh tranh không gian s ng, gi t ch t các loài cây g , cây

b i trong di n tích xâm h n không cho cây tái sinh c a các loài khác sin ng Các tr ng thái r ng b cây Bìm bôi hoa vàng xâm h i ch y u là

r ng m n c u trúc tán r ng l ra nh ng kho ng tr ng cho ánh sáng chi u xu ng Các khu r ng ph c h i, r ng trung bình, r ng giàu có tán

r ng khép kín ít b cây Bìm bôi hoa vàng xâm h i

ch ng c a các nghiên c c công b

Phá ho i các loài v t nuôi, cây tr ng,