Giải pháp tăng cường quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc của bảo hiểm xã hội huyện tân sơn tỉnh phú thọ

PHẦN 1. MỞ ĐẦU 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước ta đối với người lao động. Vì vậy, ngay từ những ngày đầu thành lập nước, chế độ chính sách Bảo hiểm xã hội đã được ban hành, từng bước được thực hiện đối với công nhân viên chức khu vực Nhà nước và dần mở rộng ra khu vực ngoài quốc doanh. Trong quá trình thực hiện, chế độ chính sách về BHXH không ngừng được bổ sung, sửa đổi để phù hợp với nền kinh tế trong từng thời điểm, có thể nói các chính sách BHXH luôn mang tính cấp thiết thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước ta về vấn đề an sinh xã hội. Công tác quản lý thu BHXH có thể coi là một khâu trọng yếu trong việc thực hiện các chế độ, chính sách BHXH. Qua các năm thực hiện, số lao động tham gia, số thu BHXH tăng hằng năm và hình thành quỹ BHXH độc lập với ngân sách nhà nước. Đây là bước chuyển đổi căn bản về sự nghiệp BHXH từ cơ chế bao cấp chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước, sang cơ chế quỹ BHXH chủ yếu dựa trên nguồn thu do người lao động, người sử dụng lao động đóng góp … để chi trả các chế độ BHXH. Quản lý thu BHXH là một hoạt động do nhà nước tổ chức thực hiện và quản lý, không vì mục đích sinh lợi. Vì vậy, yếu tố quản lý luôn được xem là vấn đề quan trọng khi thực hiện thu bảo hiểm xã hội. Nó không chỉ quy định tới sự hình thành, sử dụng quỹ bảo hiểm xã hội như thế nào mà còn đảm bảo quyền lợi thụ hưởng cho người lao động khi tham gia vào hệ thống bảo hiểm xã hội. Thực tế cho thấy, quản lý thu bảo hiểm xã hội của bảo hiểm xã hội Việt Nam nói chung và bảo hiểm xã hội các tỉnh, địa phương nói riêng, mặc dù chính sách bảo hiểm xã hội đã được nhiều sửa đổi, bổ sung, hoạt động quản lý thu bảo hiểm xã hội đã có nhiều cải cách, cải tiến rõ rệt, song hiệu quả của hệ thống quản lý thu chưa thực sự tương xứng với tiềm năng và thế mạnh của BHXH huyện Tân Sơn. Với vai trò là một bộ phận của BHXH Việt Nam, BHXH huyện Tân Sơn đang từng bước cố gắng làm tốt chức năng, nhiệm vụ của mình để góp phần vào sự nghiệp chung của ngành BHXH Việt Nam. Tuy nhiên, vấn đề tồn tại hiện nay là vẫn còn nhiều tổ chức, các doanh nghiệp chưa thực hiện nghiêm túc các quy đ1ịnh về BHXH. Tình trạng vi phạm xảy ra như trốn đóng, chiếm dụng tiền BHXH kéo dài; đóng không đủ số lao động thực tế làm việc tại doanh nghiệp, không đúng đối tượng, chia nhỏ mức lương NLĐ để tiền lương giảm xuống thấp hơn nhiều so với lương thực tế làm căn cứ đóng BHXH. Trong khi đó việc kiểm tra, giám sát của các cơ quan có chức năng quản lý nhà nước về BHXH, áp dụng pháp luật về BHXH ở một số ngành, các cấp có nơi chưa thực sự được chú trọng. Việc xử lý những sai phạm trong lĩnh vực BHXH còn nhiều bất cập như mức xử phạt hành chính còn nhẹ, không đủ sức răn đe. Công tác thanh, kiểm tra của các ngành chức năng chưa kịp thời và thiếu đồng bộ. Việc truy cứu trách nhiệm đối với NSDLĐ vi phạm pháp luật BHXH còn nhiều hạn chế và chưa được quan tâm đúng mức, dẫn đến tình trạng vi phạm thường xuyên và chậm khắc phục hậu quả, tính nghiêm minh của pháp luật BHXH không được đảm bảo và quyền lợi của NLĐ bị ảnh hưởng. Đến nay số lao động tham gia BHXH mới chiếm một tỷ lệ nhỏ so với lực lượng lao động trong xã hội, số lao động chưa tham gia BHXH tập trung chủ yếu ở khu vực ngoài nhà nước, chủ yếu là do đơn vị sử dụng lao động, người lao động không thực hiện theo đúng pháp luật về thu BHXH, còn cố tình tìm mọi cách trốn đóng, đóng không đủ số lao động thực tế, tiền công, tiền lương tham gia BHXH thấp hơn nhiều so với tiền lương thực tế để thu lợi nhuận nhiều hơn hoặc nợ đọng BHXH thời gian dài, thậm chí có những đơn vị sử dụng lao động lạm dụng quỹ BHXH, lạm dụng tiền đóng BHXH của người lao động để làm vốn sản xuất kinh doanh … Do đó, đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc thực hiện chế độ, chính sách BHXH cho người lao động nói chung và việc thực hiện công tác quản lý thu BHXH nói riêng. Huyện Tân Sơn là huyện miền núi đặc biệt khó khăn, tiềm năng và điều kiện chưa thuận lợi cho việc phát triển kinh tế xã hội. Hệ thống giao thông không thuận tiện cả đường bộ và đường sông . Do vậy việc phát triển kinh tế của huyện chưa đáp ứng được nhu cầu cuộc sống của nhân dân. Hiện nay trên địa bàn huyện Tân Sơn việc thực hiện các quy định pháp luật BHXH như thế nào? tình trạng không đăng ký tham gia, không thực hiện đóng BHXH đầy đủ cho NLĐ, trốn đóng, trốn nộp BHXH, nợ đọng BHXH trong các doanh nghiệp diễn ra như thế nào? Những điều này đã ảnh hưởng đến việc tham gia và thụ hưởng BHXH của người lao động, họ phải đối mặt với những rủi ro về kinh tế, và những bức xúc về các vấn đề chính trị xã hội. Vẫn còn nhiều đơn vị tìm cách né tránh, chưa thực hiện tốt chế độ tham gia Bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động, làm thất thu quỹ BHXH, ảnh hưởng không tốt đến công tác an sinh xã hội trên địa bàn. Làm thế nào để giải quyết triệt để vấn đề này, đem lại quyền lợi hợp pháp chính đáng cho người lao động, tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp. Do vậy để đảm bảo nguyên tắc thu đúng, thu đủ, thu kịp thời, đáp ứng được những yêu cầu trong công tác quản lý thu BHXH nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý thu BHXH. Đây là vấn đề rất bức thiết, cần được quan tâm giải quyết đối với huyện Tân Sơn. Xuất phát từ những lý do đó, tôi lựa chọn đề tài “Giải pháp tăng cường quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc của Bảo hiểm xã hội huyện Tân Sơn tỉnh Phú Thọ” làm đề tài luận văn để nghiên cứu. 1.2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 1.2.1. Mục tiêu chung Mục tiêu bao trùm của luận văn là trên cơ sở nghiên cứu thực trạng hoạt động thu bảo hiểm xã hội bắt buộc của BHXH huyện Tân Sơn, đưa ra giải pháp tăng cường quản lý thu BHXH bắt buộc của BHXH huyện Tân Sơn. 1.2.2. Mục tiêu cụ thể Góp phần hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn về giải pháp tăng cường quản lý thu BHXH bắt buộc của BHXH cấp huyện; Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý thu BHXH bắt buộc của BHXH huyện Tân Sơn; Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH bắt buộc của BHXH huyện Tân Sơn. 1.2.3. Câu hỏi nghiên cứu Thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn huyện Tân Sơn như thế nào? Các yếu tố nào ảnh hưởng đến công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn huyện Tân Sơn? Những giải pháp nào tăng cường quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn huyện Tân Sơn đến năm 2020 và chiến lược đến năm 2025?

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN I LỜI CẢM ƠN II

MỤC LỤC

III DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT V DANH MỤC CÁC BẢNG VI DANH MỤC SƠ ĐỒ VII TRÍCH YẾU LUẬN VĂN VIII THESIS ABSTRACT X PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 3

1.2.1 Mục tiêu chung 3

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 3

1.2.3 Câu hỏi nghiên cứu 3

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu 4

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu 4

1.4 Những đóng góp của luận văn 4

1.5 Kết cấu của luận văn 4

PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC 5

2.1 Cơ sở lý luận 5

2.1.1 Khái niệm và vai trò quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc 5

2.1.2 Nội dung nghiên cứu quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc 12

2.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng 22

2 2 Cơ sở thực tiễn về quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc 25

2.2.1 Kinh nghiệm về quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc của một số nước trên thế giới 25

2.2.2 Kinh nghiệm quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc ở Việt Nam 27

Bà i học rút ra từ cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu bảo hiểm xã hội 29

PHẦN 3 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 32

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 32

3.1.1 Điều kiện tự nhiên huyện Tân Sơn 32

3.1.2 Tình hình kinh tế - xã hội huyện Tân Sơn 34

3.1.3 Khái quát chung về cơ quan BHXH huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ 37

3.2 Phương pháp nghiên cứu 41

3.2 1 Phương pháp thu thập tài liệu 41

3.2.2 Phương pháp xử lý, phân tích thông tin 43

3.2.3 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 44

PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 46

4.1 Thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại bảo hiểm xã hội huyện Tân Sơn 46

4.1.1 Lập kế hoạch quản lý thu BHXH bắt buộc của BHXH huyện Tân Sơn 46

4.1.2 Tổ chức quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc của BHXH huyện Tân Sơn .48

4.1.3 Giám sát, kiểm tra và đánh giá tổ chức thực hiện quản lý thu BHXH bắt buộc của BHXH huyện Tân Sơn 71

4 1 4 Đánh giá chung về quản lý thu BHXH giai đoạn vừa qua 75

4 1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trên địa bàn huyện Tân Sơn 78

4.2 Một số giải pháp tăng cường quản lý thu bhxh bắt buộc của BHXH huyện Tân Sơn tỉnh Phú Thọ 89

4.2.1 Quan điểm và định hướng 89

4.2.2 Giải pháp tăng cường quản lý thu BHXH bắt buộc của Bảo hiểm xã hội huyện Tân Sơn tỉnh Phú Thọ 92

PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 101

5.1 Kết luận 101

5.2 Kiến nghị 104

5.2.1 Đối với Nhà nước 104

5.1.2 Đối với cơ quan BHXH tỉnh Phú thọ 105

T ÀI LIỆU THAM KHẢO .108

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt

BHTN Bảo hiểm thất nghiệp

CBCCVC Cán bộ công chức viên chức

DNNN Doanh nghiệp nhà nước

DNNQD Doanh nghiệp ngoài quốc doanhDNTN Doanh nghiệp tư nhân

TNLĐ-BNN Tai nạn lao động bệnh nghề nghiệp

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Mức đóng góp BHXH của Thái Lan 26Bảng 3.1 Một số chỉ tiêu kinh tế-xã hội huyện Tân Sơn - tỉnh Phú Thọ 34Bảng 3.2 Số lượng mẫu điều tra 43Bảng 4.1 Tình hình lập kế hoạch thu BHXH bắt buộc của BHXH huyện Tân Sơn

47Bảng 4.2 Ý kiến đánh giá của cán bộ BHXH huyện Tân Sơn và các đơn vị tham

gia đóng BHXH bắt buộc về lập kế hoạch thu bảo hiểm xã hội bắt buộc 48Bảng 4.3 Số lao động tham gia theo khối loại hình năm 2016 49Bảng 4.4 Tỷ lệ doanh nghiệp tham gia BHXH trên doanh nghiệp đăng ký kinh

doanh 51Bảng 4.5 Tình hình thực hiện chính sách BHXH của doanh nghiệp 53Bảng 4.6 Tổng hợp mức tiền lương đóng BHXH bắt buộc từ năm 2014 -2016

54Bảng 4.7 Những khó khăn chủ yếu khi tham gia BHXH của doanh nghiệp 57Bảng 4.8 Kết quả thu BHXH so với kế hoạch, từ năm 2014-2016 61Bảng 4.9 Kết quả thu BHXH bắt buộc từ các doanh nghiệp ngoài quốc doanh

huyện Tân Sơn năm 2014 – 2016 62Bảng 4.10 Đánh giá của cán bộ BHXH về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc

66Bảng 4.11 Mức độ hài lòng của người lao động đối với công tác quản lý thu BHXH

68Bảng 4.12 Tình hình nợ đọng BHXH huyện Tân Sơn năm 2014 - 2016 69Bảng 4.13 So sánh doanh nghiệp trên địa bàn huyện Tân Sơn với doanh nghiệp

của toàn tỉnh 72Bảng 4.14 Ma trận phân tích SWOT Công tác quản lý thu BHXH bắt buộc khối

DNNQD 78Bảng 4.15 Số lượng CBCCVC làm công tác BHXH huyện Tân Sơn từ năm 2014

– 2016 phân theo giới tính và độ tuổi 80Bảng 4.16 Số lượng CBCCVC công tác tại BHXH huyện Tân Sơn từ năm 2014-

2016 phân theo phòng ban, bộ phận 82

Bảng 4.17 Trình độ CBCCVC của BHXH huyện Tân Sơn từ năm 2014-2016 84

DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2.1 Cơ chế hoạt động của BHXH 7

Sơ đồ 2.2 Sơ đồ mô hình tổng quan về phân cấp quản lý thu BHXH 12

Sơ đồ 2.3 Quy trình quản lý thu BHXH 13

Sơ đồ 3.1 Cơ cấu tổ chức của BHXH huyện Tân Sơn 46

Sơ đồ 4.1 Quy trình thực hiện các hoạt động thu BHXH của cơ quan BHXH huyện Tân Sơn 59

TRÍCH YẾU LUẬN VĂNTên tác giả: NGUYỄN MINH LUÂN

Tên luận văn: “Giải pháp tăng cường quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc của Bảo hiểm xã hội huyện Tân Sơn tỉnh Phú Thọ”

Ngành: Quản trị kinh doanh Mã số: 60.34.01.02

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Trần Hữu Cường

Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông Nghiệp Việt Nam

Mục đích nghiên cứu

Công tác quản lý thu BHXH có thể coi là một khâu trọng yếu trong việc thực hiệncác chế độ, chính sách BHXH Qua các năm thực hiện, đã hình thành quỹ BHXH độclập với ngân sách nhà nước Đây là bước chuyển đổi căn bản về sự nghiệp BHXH từ cơchế bao cấp chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước, sang cơ chế quỹ BHXH chủ yếu dựatrên nguồn thu do người lao động, người sử dụng lao động đóng góp … để chi trả cácchế độ BHXH

Quản lý thu BHXH là một hoạt động do nhà nước tổ chức thực hiện và quản lý,không vì mục đích sinh lợi Vì vậy, yếu tố quản lý luôn được xem là vấn đề quan trọng khithực hiện thu bảo hiểm xã hội

Tuy nhiên, đến nay số lao động tham gia BHXH mới chiếm một tỷ lệ nhỏ so vớilực lượng lao động trong xã hội, số lao động chưa tham gia BHXH tập trung chủ yếu ởkhu vực ngoài quốc doanh, chủ yếu là do đơn vị sử dụng lao động, người lao độngkhông thực hiện theo đúng pháp luật về thu BHXH, còn cố tình tìm mọi cách trốn đóng,đóng không đủ số lao động thực tế, tiền công, tiền lương tham gia BHXH thấp hơnnhiều so với tiền lương thực tế để thu lợi nhuận nhiều hơn hoặc nợ đọng BHXH thờigian dài, thậm chí có những đơn vị sử dụng lao động lạm dụng quỹ BHXH, lạm dụngtiền đóng BHXH của người lao động để làm vốn sản xuất kinh doanh …

Do vậy để đảm bảo nguyên tắc thu đúng, thu đủ, thu kịp thời, đáp ứng đượcnhững yêu cầu trong công tác quản lý thu BHXH nhằm nâng cao hiệu quả công tácquản lý thu BHXH Đây là vấn đề rất bức thiết, cần được quan tâm giải quyết đối với

huyện Tân Sơn Xuất phát từ những lý do đó, tôi lựa chọn đề tài “Giải pháp tăng cường quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc của Bảo hiểm xã hội huyện Tân Sơn tỉnh Phú Thọ” làm đề tài luận văn để nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn phân tích Giải pháp tăng cường quản lý thu BHXH bắt buộc củaBHXH huyện Tân Sơn tỉnh Phú thọ Việc phân tích dựa trên số liệu thu thập được từtình hình thu BHXH bắt buộc của BHXH huyện Tân Sơn từ năm 2014 đến năm 2016;các số liệu thu thập được từ 110 cá nhân là Cán bộ làm công tác BHXH, là chủ doanhnghiệp và người lao động trên địa bàn huyện Tân Sơn

Nội dung của đề tài chủ yếu tập trung nghiên cứu, đánh giá thực trạng công tácthu BHXH bắt buộc, các yếu tố ảnh hưởng đến công tác thu và quản lý thu BHXH bắtbuộc, Từ đó đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường công tác quản lý thuBHXH bắt buộc của BHXH huyện Tân Sơn; Với các phương pháp nghiên cứu được sửdụng trọng luận văn gồm: Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp, phươngpháp xử lý, phân tích số liệu

Kết quả chính và kết luận:

Nghiên cứu đã phân tích và làm rõ những nội dung cơ bản trong quản lý thuBHXH bắt buộc của BHXH huyện Tân Sơn tỉnh Phú thọ Trên cơ sở đánh giá thựctrạng quản lý thu BHXH bắt buộc tại Đơn vị qua 3 năm gần đây, luận văn đã phân tích

và làm rõ những kết quả đạt được, một số tồn tại cũng như những nguyên nhân của tồntại cũng đã được chỉ ra Đây là cơ sở rất quan trọng để luận văn đề xuất các giải pháp vàkiến nghị phù hợp, khả thi

Với những định hướng hoạt động của BHXH huyện Tân Sơn trong nhữngnăm tới, luận văn đã đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường công tácquản lý thu BHXH bắt buộc như sau: Thường xuyên bám sát cơ sở và tăng cườngphối hợp với các cơ quan chức năng để hướng dẫn, vận động, đôn đốc, kiểm tra tìnhhình tham gia và thực hiện thu BHXH của các đơn vị trên địa bàn Đẩy mạnh côngtác tuyên truyền các chế độ chính sách pháp luật về BHXH và vận động để đơn vị vàngười lao động tham gia BHXH đầy đủ, kịp thời Tích cực trong công tác giải quyếtcác chế độ cho người lao động, quản lý chặt chẽ và giải quyết ngay khi có phát sinh.Ứng dụng công nghệ thông tin trong trong công tác quản lý thu nhằm đơn giản thủtục hành chính, giảm thiểu số giờ giải quyết công việc, quản lý người tham giaBHXH thông qua thẻ BHXH để nhanh chóng giải quyết các chế độ, chính sách chongười lao động

THESIS ABSTRACTAuthor: NGUYEN MINH LUAN

Name of thesis: “Solutions to strengthen the management of collecting compulsory social insurance under Tan Son District Social Insurance, Phu Tho Province”

Maijor: Business Administration Code: 60.34.01.02

Advisor: Assoc Prof., Dr Trần Hữu Cường

Institution: Vietnam National University of Agriculture

Research purposes

The management collecting social insurance can be considered as a key step inthe implementation of social insurance mechanisms and policies Over the years ofimplementation, social insurance funds have been set up independently out of the statebudget This is a radical transformation of the social insurance sector from the subsidymechanism, mainly based on the state budget, to the social insurance fund, mainlybased on revenues contributed by employees and employers to pay for socialinsurance

Management of social insurance collection is an activity organized and managed bythe state, not for profit purpose Therefore, the management factor is always considered as

an important issue when implementing the collection of social insurance

However, up to now, the number of employees participating in social insuranceaccounts for a small proportion compared to the labor force in society, the number ofemployees not participating in social insurance is mainly the non-state sector, mainlydue to the fact that the employers and employees do not comply with the law on socialinsurance, and try to find ways to evade or participate with the insufficient number ofemployees; in addition, wages and salaries to participate in social insurance is muchlower than the real wages to get more profit or bear long social insurance debt, evensome employers take advantage of social insurance fund, abuse social insurancecontributions of employees to make capital for production and business

Therefore, it is necessary to ensure the principle of proper collection, fullcollection and timely collection, to meet the requirements in the management of socialinsurance collection to improve the efficiency of management of social insurancecollection This is a very urgent issue, need to be solved for Tan Son district Starting

from these reasons, I chose the topic of "Solutions to strengthen the management of collecting compulsory social insurance under Tan Son District Social Insurance in Phu Tho Province" as a thesis topic for research.

Research Methodology

My thesis analyzes the Solutions to strengthen the management of collecting

compulsory social insurance under Tan Son District Social Insurance in Phu ThoProvince The analysis is based on data collected from the collection of compulsorysocial insurance of Tan Son District Social Insurance from the year 2014 to 2016 Thedata were collected from 110 individuals working as officials in social insurance,business owners and laborers in Tan Son district.

The topic content majorly focuses on studying and evaluating the actualsituation of collecting compulsory social insurance, factors affecting the collectionand management of compulsory social insurance, from which draw some measures

to strengthen the management of collecting compulsory social insurance under TanSon District Social Insurance With research methods used in the thesis include:method of primary and secondary data collection, method of data processing andanalysis

Main result and conclusion:

The research has analyzed and clarified the basic contents in the management ofcollecting compulsory social insurance under Tan Son district social insurance, PhuTho province On the basis of assessing the actual management of compulsory socialinsurance collection at the District over the past 3 years, the thesis has analyzed andclarified the achievements, some shortcomings as well as causes of existence which arealso indicated This is a very important basis for the thesis to propose appropriate andfeasible Solutionss and recommendations

With the orientation of activities of Tan Son District Social Insurance in thecoming years, the thesis has proposed some main Solutionss to strengthen themanagement of compulsory social insurance are as follows: Regularly follow thebasis and strengthen coordinate with functional agencies to guide, mobilize, speed

up and inspect the situation of participation and collection of social insurance of thedistrict

Promote the dissemination of policies and laws on social insurance andmobilize for units and workers to participate in social insurance fully and timely.Actively work in resolving regimes for employees, manage them closely and settlethem as soon as urgencies arise Application of information technology in themanagement of collection to simplify administrative procedures, reduce the number

of hours of work settlement, management of participants through social insurancecards to quickly solve the regime, the policies for employees

PHẦN 1 MỞ ĐẦU1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước tađối với người lao động Vì vậy, ngay từ những ngày đầu thành lập nước, chế độchính sách Bảo hiểm xã hội đã được ban hành, từng bước được thực hiện đối vớicông nhân viên chức khu vực Nhà nước và dần mở rộng ra khu vực ngoài quốcdoanh Trong quá trình thực hiện, chế độ chính sách về BHXH không ngừngđược bổ sung, sửa đổi để phù hợp với nền kinh tế trong từng thời điểm, có thểnói các chính sách BHXH luôn mang tính cấp thiết thể hiện sự quan tâm củaĐảng và Nhà nước ta về vấn đề an sinh xã hội

Công tác quản lý thu BHXH có thể coi là một khâu trọng yếu trong việcthực hiện các chế độ, chính sách BHXH Qua các năm thực hiện, số lao động thamgia, số thu BHXH tăng hằng năm và hình thành quỹ BHXH độc lập với ngân sáchnhà nước Đây là bước chuyển đổi căn bản về sự nghiệp BHXH từ cơ chế bao cấpchủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước, sang cơ chế quỹ BHXH chủ yếu dựa trênnguồn thu do người lao động, người sử dụng lao động đóng góp … để chi trả cácchế độ BHXH

Quản lý thu BHXH là một hoạt động do nhà nước tổ chức thực hiện và quản

lý, không vì mục đích sinh lợi Vì vậy, yếu tố quản lý luôn được xem là vấn đề quantrọng khi thực hiện thu bảo hiểm xã hội Nó không chỉ quy định tới sự hình thành,

sử dụng quỹ bảo hiểm xã hội như thế nào mà còn đảm bảo quyền lợi thụ hưởng chongười lao động khi tham gia vào hệ thống bảo hiểm xã hội

Thực tế cho thấy, quản lý thu bảo hiểm xã hội của bảo hiểm xã hội ViệtNam nói chung và bảo hiểm xã hội các tỉnh, địa phương nói riêng, mặc dù chínhsách bảo hiểm xã hội đã được nhiều sửa đổi, bổ sung, hoạt động quản lý thu bảohiểm xã hội đã có nhiều cải cách, cải tiến rõ rệt, song hiệu quả của hệ thống quản

lý thu chưa thực sự tương xứng với tiềm năng và thế mạnh của BHXH huyệnTân Sơn Với vai trò là một bộ phận của BHXH Việt Nam, BHXH huyện TânSơn đang từng bước cố gắng làm tốt chức năng, nhiệm vụ của mình để góp phầnvào sự nghiệp chung của ngành BHXH Việt Nam

Tuy nhiên, vấn đề tồn tại hiện nay là vẫn còn nhiều tổ chức, các doanhnghiệp chưa thực hiện nghiêm túc các quy đ1ịnh về BHXH Tình trạng vi phạm

xảy ra như trốn đóng, chiếm dụng tiền BHXH kéo dài; đóng không đủ số laođộng thực tế làm việc tại doanh nghiệp, không đúng đối tượng, chia nhỏ mứclương NLĐ để tiền lương giảm xuống thấp hơn nhiều so với lương thực tế làmcăn cứ đóng BHXH Trong khi đó việc kiểm tra, giám sát của các cơ quan cóchức năng quản lý nhà nước về BHXH, áp dụng pháp luật về BHXH ở một sốngành, các cấp có nơi chưa thực sự được chú trọng Việc xử lý những sai phạmtrong lĩnh vực BHXH còn nhiều bất cập như mức xử phạt hành chính còn nhẹ,không đủ sức răn đe Công tác thanh, kiểm tra của các ngành chức năng chưa kịpthời và thiếu đồng bộ Việc truy cứu trách nhiệm đối với NSDLĐ vi phạm phápluật BHXH còn nhiều hạn chế và chưa được quan tâm đúng mức, dẫn đến tìnhtrạng vi phạm thường xuyên và chậm khắc phục hậu quả, tính nghiêm minh củapháp luật BHXH không được đảm bảo và quyền lợi của NLĐ bị ảnh hưởng Đến nay số lao động tham gia BHXH mới chiếm một tỷ lệ nhỏ so với lựclượng lao động trong xã hội, số lao động chưa tham gia BHXH tập trung chủ yếu

ở khu vực ngoài nhà nước, chủ yếu là do đơn vị sử dụng lao động, người laođộng không thực hiện theo đúng pháp luật về thu BHXH, còn cố tình tìm mọicách trốn đóng, đóng không đủ số lao động thực tế, tiền công, tiền lương thamgia BHXH thấp hơn nhiều so với tiền lương thực tế để thu lợi nhuận nhiều hơnhoặc nợ đọng BHXH thời gian dài, thậm chí có những đơn vị sử dụng lao độnglạm dụng quỹ BHXH, lạm dụng tiền đóng BHXH của người lao động để làm vốnsản xuất kinh doanh … Do đó, đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc thực hiện chế

độ, chính sách BHXH cho người lao động nói chung và việc thực hiện công tácquản lý thu BHXH nói riêng

Huyện Tân Sơn là huyện miền núi đặc biệt khó khăn, tiềm năng và điềukiện chưa thuận lợi cho việc phát triển kinh tế - xã hội Hệ thống giao thôngkhông thuận tiện cả đường bộ và đường sông Do vậy việc phát triển kinh tế củahuyện chưa đáp ứng được nhu cầu cuộc sống của nhân dân Hiện nay trên địabàn huyện Tân Sơn việc thực hiện các quy định pháp luật BHXH như thế nào?tình trạng không đăng ký tham gia, không thực hiện đóng BHXH đầy đủ choNLĐ, trốn đóng, trốn nộp BHXH, nợ đọng BHXH trong các doanh nghiệp diễn

ra như thế nào? Những điều này đã ảnh hưởng đến việc tham gia và thụ hưởngBHXH của người lao động, họ phải đối mặt với những rủi ro về kinh tế, vànhững bức xúc về các vấn đề chính trị xã hội Vẫn còn nhiều đơn vị tìm cách nétránh, chưa thực hiện tốt chế độ tham gia Bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao

động, làm thất thu quỹ BHXH, ảnh hưởng không tốt đến công tác an sinh xã hộitrên địa bàn Làm thế nào để giải quyết triệt để vấn đề này, đem lại quyền lợi hợppháp chính đáng cho người lao động, tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnhgiữa các doanh nghiệp.

Do vậy để đảm bảo nguyên tắc thu đúng, thu đủ, thu kịp thời, đáp ứng đượcnhững yêu cầu trong công tác quản lý thu BHXH nhằm nâng cao hiệu quả côngtác quản lý thu BHXH Đây là vấn đề rất bức thiết, cần được quan tâm giải quyết

đối với huyện Tân Sơn Xuất phát từ những lý do đó, tôi lựa chọn đề tài “Giải pháp tăng cường quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc của Bảo hiểm xã hội huyện Tân Sơn tỉnh Phú Thọ” làm đề tài luận văn để nghiên cứu.

1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

1.2.1 Mục tiêu chung

Mục tiêu bao trùm của luận văn là trên cơ sở nghiên cứu thực trạng hoạt động

thu bảo hiểm xã hội bắt buộc của BHXH huyện Tân Sơn, đưa ra giải pháp tăng

cường quản lý thu BHXH bắt buộc của BHXH huyện Tân Sơn

1.2.3 Câu hỏi nghiên cứu

- Thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bànhuyện Tân Sơn như thế nào?

- Các yếu tố nào ảnh hưởng đến công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắtbuộc trên địa bàn huyện Tân Sơn?

- Những giải pháp nào tăng cường quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộctrên địa bàn huyện Tân Sơn đến năm 2020 và chiến lược đến năm 2025?

1.3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài tập chung chủ yếu vào các nội dung về

Giải pháp tăng cường quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xã hộihuyện Tân Sơn.

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu

1.3.2.1 Về nội dung

Đề tài tập trung nghiên cứu, đánh giá thực trạng công tác thu BHXH bắtbuộc, các yếu tố ảnh hưởng đến công tác thu và quản lý thu BHXH bắt buộc củaBHXH huyện Tân Sơn Từ đó đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm tăng cườngcông tác quản lý thu BHXH bắt buộc của BHXH huyện Tân Sơn

1.3.2.2 Về không gian

Nghiên cứu được tiến hành trên địa bàn huyện Tân Sơn

1.3.2.3 Về thời gian

Đề tài nghiên cứu sử dụng số liệu thu thập trong 3 năm, từ 2014-2016

1.4 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN

Luận văn nghiên cứu khá toàn diện và có hệ thống, những giải pháp chủyếu nhằm tăng cường quản lý thu BHXH bắt buộc của BHXH huyện Tân Sơn, có

ý nghĩa thiết thực cho công tác thu BHXH trên địa bàn huyện Tân Sơn và đối vớicác địa phương có điều kiện tương tự

1.5 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN

Nội dung Luận văn bao gồm 5 phần:

Phần 1: Mở đầu

Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

Phần 3: Đặc điểm địa bàn và Phương pháp nghiên cứu

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU

BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

2.1.1 Khái niệm và vai trò quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc

2.1.1.1 Khái niệm

a Bảo hiểm xã hội

Trên thế giới hiện nay hầu hết các quốc gia đều coi Bảo hiểm xã hội(BHXH) là bộ phận chính cấu thành hệ thống an sinh xã hội (ASXH), là chínhsách xã hội quan trọng của mỗi quốc gia Tuy nhiên rất khó có một khái niệmchung về BHXH được các quốc gia thống nhất sử dụng bởi quan niệm về vấn đềnày phụ thuộc vào nhận thức của người dân, của Nhà nước, của tập quán và khảnăng quản lý của mỗi loại rủi ro…ở từng nước

Theo cách tiếp cận từ thu nhập thì BHXH là sự đảm bảo cho người laođộng khi họ gặp khó khăn, bị giảm hoặc mất thu nhập, khi bị giảm hoặc mất khảnăng lao động thông qua việc hình thành và sử dụng quỹ tài chính tập trung do sựđóng góp của người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước

Theo Từ điển bách khoa Việt Nam “Bảo hiểm là một chế độ pháp địnhbảo vệ người lao động, sử dụng nguồn tiền đóng góp của người lao động, củangười sử dụng lao động và được sự tài trợ, bảo hộ của Nhà nước nhằm trợ giúpvật chất cho người được bảo hiểm và gia đình trong trường hợp bị giảm hoặc mấtthu nhập bình thường do ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thai sản,thất nghiệp, hết tuổi lao động theo quy định của pháp luật hoặc chết” (Từ điểnBách khoa, trang 18)

Theo Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội số 58/2014/QH13 ngày 20 tháng 11 năm 2014:

“Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhậpcủa người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạnlao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sởđóng vào quỹ bảo hiểm xã hội” (Luật số: 58/2014/QH13)

Trên phương diện quốc tế, khái niệm chung của ILO về ASXH cũng được

sử dụng trong lĩnh vực BHXH Theo đó BHXH có thể được hiểu khái quát là "Sựbảo vệ của xã hội đối với các thành viên của mình thông qua các biện pháp cộngđồng nhằm chống lại các khó khăn về kinh tế, xã hội do bị ngừng hoặc giảm thunhập, gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, thương tật, tuổigià và chết; đồng thời đảm bảo các chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đìnhđông con" (Công ước 102, 1952).

Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội mà người lao động

và người sử dụng lao động phải tham gia

Mặc dù cách diễn đạt khác nhau nhưng nhìn chung cả hai khái niệm trênđều thể hiện rõ bản chất và đặc trưng cần có của BHXH Cụ thể đã nêu rõ được:

- Bảo hiểm xã hội là những quy định của Nhà nước nhằm đảm bảo quyềnlợi cho người lao động

- Người lao động được trợ giúp vật chất trong trường hợp ốm đau, thaisản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, mất việc làm, hết tuổi lao động, chết

- Người lao động phải có trách nhiệm đóng góp để bảo đảm quyền lợi chochính họ

Như vậy, có thể hiểu rằng bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bùđắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do

ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi laođộng hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH do Nhà nước đứng ra tổ chứcthực hiện, thông qua việc hình thành và sử dụng quỹ tài chính do sự đóng gópcủa các bên tham gia và có sự tài trợ, bảo hộ của Nhà nước; nhằm góp phần bảođảm ổn định đời sống cho người lao động và gia đình họ; qua đó góp phần thựchiện tốt công tác an sinh xã hội, phát triển đất nước

Từ khái niệm trên ta có thể thấy đối tượng của BHXH chính là người laođộng và người sử dụng lao động Tuy vậy, tùy theo điều kiện phát triển kinh tế -

xã hội của từng nước khác nhau mà đối tượng này có thể là tất cả hoặc một bộphận những người lao động nào đó

Cũng từ khái niệm trên ta thấy quỹ BHXH là một quỹ tài chính độc lập,tập trung, hạch toán độc lập với ngân sách nhà nước, được nhà nước hỗ trợ và bùthiếu Quỹ này được dùng để chi trả các trợ cấp cho các đối tượng hưởng BHXH

* Bản chất và phân loại BHXH:

Bản chất của BHXH được thể hiện ở một số nội dung chủ yếu sau:

Một là, cơ chế hoạt động của BHXH theo cơ chế ba bên: Cơ quan Bảo

hiểm Xã hội - Người sử dụng lao động - Người lao động, cộng thêm cơ chế quản

lý của Nhà nước BHXH bắt buộc do Nhà nước đứng ra thực hiện do vậy thực sựchưa có thị trường BHXH ở Việt Nam Xét thực chất thị trường BHXH ở ViệtNam thể hiện độc quyền, đó là: Cung BHXH do Nhà nước độc quyền cung, cầuthì bắt buộc cầu và mức hưởng BHXH còn thấp nên dẫn đến chất lượng dịch vụcòn kém

Sơ đồ 2.1 Cơ chế hoạt động của BHXH

Nguồn: BHXH Việt Nam

Hai là, BHXH là nhu cầu khách quan, đa dạng và phức tạp của xã hội,

nhất là trong xã hội mà các hoạt động sản xuất hàng hóa diễn ra theo cơ chế thịtrường, các mối quan hệ thuê mướn lao động phát triển đến một mức độ nhấtđịnh nào đó Kinh tế ngày càng phát triển thì BHXH ngày càng đa dạng và hoànthiện Vì thế, có thể nói rằng kinh tế chính là nền tảng của BHXH hay BHXHkhông vượt quá trạng thái kinh tế của mỗi nước

Ba là, phần thu nhập của người lao động bị giảm hoặc mất đi khi gặp phải

các biến cố, rủi ro sẽ được bù đắp hoặc thay thế từ một nguồn quỹ tiền tệ tậptrung được tích tụ lại Nguồn quỹ này do các bên tham gia BHXH đóng là chủyếu, ngoài ra còn nhận được sự hỗ trợ một phần từ Nhà nước

Bốn là, những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm

trong BHXH có thể là các rủi ro ngẫu nhiên trái với ý muốn chủ quan của con

Cơ quan Bảo hiểm xã hội

Người lao độngChủ sử dụng lao động

người như: Ốm đau, tai nạn lao động… hoặc cũng có thể là những trường hợpxảy ra không hoàn toàn ngẫu nhiên như: Tuổi già, thai sản… Đồng thời nhữngbiến cố đó có thể xảy ra cả trong quá trình và ngoài quá trình lao động.

Năm là, mục tiêu của BHXH là nhằm thỏa mãn những nhu cầu thiết yếu

của người lao động trong trường hợp họ bị giảm hoặc mất thu nhập, mất việclàm Những mục tiêu này đã được tổ chức lao động quốc tế cụ thể hóa như sau:

+ Đền bù cho người lao động những khoản thu nhập bị mất để họ đảmbảo các nhu cầu thiết yếu của cuộc sống

+ Chăm sóc sức khỏe và chống lại các loại bệnh tật

+ Xây dựng điều kiện sống để đáp ứng các nhu cầu của dân cư, các nhucầu đặc biệt của người già, của người tàn tật và trẻ em

Với những mục tiêu trên, BHXH đã trở thành một trong những quyền conngười và được Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc thừa nhận và ghi vảo tuyên ngônnhân quyền ngày 10/12/1948: “Tất cả mọi người với tư cách là thành viên của xãhội đều có quyền hưởng BHXH, quyền đó được đặt cơ sở trên sự thỏa mãn cácquyền về kinh tế, xã hội và văn hóa nhu cầu cho nhân cách và sự tự do phát triểncủa con người”

Tại nước ta, BHXH là một bộ phận quan trọng trong chính sách bảo đảm ansinh xã hội

- Phân loại BHXH: Căn cứ vào Luật bảo hiểm xã hội Việt Nam hiện

hành, có thể phân bảo hiểm xã hội thành hai loại:

+ Bảo hiểm xã hội bắt buộc: là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổchức mà người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia

+ Bảo hiểm xã hội tự nguyện: là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổchức mà người tham gia được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợpvới thu nhập của mình và Nhà nước có chính sách hỗ trợ tiền đóng bảo hiểm xãhội để người tham gia hưởng chế độ hưu trí và tử tuất

b Khái niệm về quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

Theo quy định của Pháp luật về BHXH, khi tham gia BHXH bắt buộc, cácbên tham gia đều có trách nhiệm đóng góp vào quỹ BHXH bắt buộc Đây là điềukiện đầu tiên để các đối tượng được hưởng chế độ BHXH bắt buộc, đảm bảonguyên tắc “Có đóng, có hưởng” Tổ chức BHXH có trách nhiệm tổ chức thu và

quản lý tiền đóng BHXH bắt buộc của người tham gia theo quy định của phápluật (quản lý thu BHXH bắt buộc) Nhà nước sử dụng quyền lực của mình thôngqua các thể chế chính trị bao gồm hệ thống pháp luật và các cơ quan quyền lựcNhà nước để tổ chức thực hiện công tác Quản lý thu BHXH bắt buộc

Cũng như các tổ chức kinh tế - chính trị - xã hội khác, tổ chức BHXHmuốn tồn tại và phát triển phải có một tài chính riêng để chi dùng cho công tácthực hiện chính sách, chế độ Do đó, quản lý thu BHXH là nhân tố có tính chấtquyết định đến sự tồn tại và phát triển của BHXH ở bất kỳ một quốc gia nào trênthế giới

Quản lý thu BHXH bắt buộc luôn gắn với quyền lực của Nhà nước bằng

hệ thống pháp luật Do vậy, có thể hiểu khái niệm thu BHXH bắt buộc như sau:

“Thu BHXH bắt buộc là việc Nhà nước dùng quyền lực của mình bắtbuộc các đối tượng tham gia phải đóng BHXH theo mức phí quy định Trên cơ

sở đó hình thành một quỹ tiền tệ tập trung nhằm mục đích đảm bảo cho việc chi

trả các chế độ BHXH và hoạt động của tổ chức sự nghiệp BHXH ” (Giáo trình Quản trị Bảo hiểm xã hội, NXB Lao động - Xã hội, 2008)

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy hiệu quả thu BHXH nói chung và thuBHXH đối với hình thức bắt buộc nói riêng thường đạt được kết quả không cao.Trong nền kinh tế thị trường như Việt Nam hiện nay, lợi ích của các bên tham giaBHXH là khác nhau Đơn vị sử dụng lao động thì luôn muốn tối đa hoá lợi nhuận,tối thiểu hoá chi phí Trong khi đó, người lao động thì lại muốn đóng góp ít nhất màlại được hưởng nhiều nhất Quỹ BHXH là có hạn, để đảm bảo cho mọi hoạt độngđược bền vững, cơ quan BHXH phải luôn tiến hành cân đối quỹ sao cho hợp lýnhất Chính những mâu thuẫn về lợi ích trên và có thể đảm bảo lợi ích hợp phápcũng như trách nhiệm của các bên tham gia cần phải có người trọng tài là Nhà nước.Với chức năng cai trị, Nhà nước sẽ sử dụng quyền lực của mình xây dựng các cơchế, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả công tác thu và quản lý thu BHXH

* Trước khi đi đến khái niệm quản lý thu BHXH cần phải hiểu thế nào làquản lý? Có nhiều cách hiểu về quản lý Nhưng xét về mặt bản chất, quản lýchính là sự tác động có kế hoạch, sắp xếp, tổ chức, chỉ huy, kiểm tra các chủ thểquản lý, các quá trình xã hội và hoạt động của con người để chúng phát triển phùhợp với quy luật, đạt tới mục đích đề ra của tổ chức và đúng với ý chí của nhànước quản lý với chi phí thấp nhất

Quản lý thu BHXH là sự tác động có tổ chức của chủ thể quản lý để điềuchỉnh các hoạt động thu Sự tác động đó được thể hiện bằng hệ thống các biện pháphành chính, kinh tế và pháp luật nhằm đạt được mục tiêu thu đúng đối tượng, thu đủ

số lượng và không để thất thu tiền đóng BHXH, đảm bảo thời gian theo quy định

2.1.1.2 Vai trò của quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

a Vai trò của quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

Thứ nhất, thực hiện chính sách BHXH nhằm ổn định cuộc sống người laođộng, trợ giúp người lao động khi gặp rủi ro: ốm đau, tai nạn lao động - bệnhnghề nghiệp, thất nghiệp sớm trở lại trạng thái sức khỏe ban đầu cũng như sớm

có việc làm

Thứ hai, thực hiện tốt chính sách BHXH, nhất là chế độ hưu trí, góp phần

ổn định cuộc sống của người lao động khi hết tuổi lao động hoặc không còn khảnăng lao động

Thứ ba, thực hiện chính sách BHXH góp phần ổn định và nâng cao chấtlượng lao động, bảo đảm sự bình đẳng về vị thế xã hội của người lao động trongcác thành phần kinh tế khác nhau, thúc đẩy sản xuất phát triển

Thứ tư, BHXH là một công cụ đắc lực của Nhà nước, góp phần vào việc phânphối lại thu nhập quốc dân một cách công bằng, hợp lý giữa các tầng lớp dân cư,đồng thời giảm chi cho ngân sách nhà nước, bảo đảm an sinh xã hội bền vững.Quỹ BHXH bắt buộc hiện nay được thực hiện nhằm đạt mục tiêu là mộtcông quỹ độc lập với Ngân sách nhà nước (NSNN), nhằm đảm bảo về tài chính

để chi trả các chế độ BHXH cho người lao động (NLĐ) Vì thế công tác Quản lýthu BHXH bắt buộc ngày càng trở thành một khâu quan trọng và quyết định đến

sự tồn tại và phát triển của việc thực hiện các chính sách BHXH

- Vai trò của công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trong việc tạo lập quỹ:

Để các chính sách BHXH được diễn ra một cách thuận lợi thì công tácquản lý thu BHXH bắt buộc có vai trò như là một điều kiện cần và đủ trong quátrình tạo lập cũng như thực hiện chính sách BHXH: Bởi đây chính là đầu vào, lànguồn hình thành cơ bản nhất trong quá trình tạo lập nên quỹ BHXH bắt buộc.Đồng thời đây cũng là một khâu bắt buộc đối với đối tượng tham gia BHXH thựchiện nghĩa vụ của mình Chính vì vậy, công tác quản lý thu BHXH bắt buộc là mộttrong những công việc đòi hỏi độ chính xác cao, thực hiện thường xuyên, liên tục và

kéo dài trong nhiều năm đồng thời có sự biến động về mức đóng và số lượng ngườitham gia BHXH bắt buộc.

- Công tác quản lý thu trong việc tạo lập mối quan hệ giữa các bên trong BHXH

Công tác quản lý thu BHXH bắt buộc vừa đảm bảo cho quỹ BHXH đượctập trung về một mối, vừa đóng vai trò như một công cụ thanh, kiểm tra số lượngđối tượng tham gia BHXH bắt buộc biến động ở từng khối lao động, cơ quan,đơn vị ở từng địa phương hoặc trên phạm vi quốc gia Bởi vì công tác quản lý thuBHXH bắt buộc cũng đòi hỏi phải được tổ chức một cách tập trung, thống nhất

và có sự ràng buộc chặt chẽ từ trên xuống dưới, đảm bảo an toàn tuyệt đối về tàichính, đảm bảo độ chính xác trong ghi chép kết quả thực hiện đóng BHXH bắtbuộc của từng đơn vị cũng như của mỗi NLĐ

- Công tác quản lý thu trong việc đảm bảo công bằng trong BHXH

Hoạt động của công tác quản lý thu BHXH bắt buộc ở thời điểm hiện tạiảnh hưởng trực tiếp đến công tác chi và quá trình thực hiện các chính sách vềBHXH Do BHXH cũng như các loại hình bảo hiểm khác đều dựa trên cơ sởnguyên tắc có đóng - có hưởng, BHXH đã đặt ra yêu cầu quy định cụ thể đối vớicông tác thu nộp BHXH bắt buộc Nếu không thu được BHXH bắt buộc thì quỹBHXH bắt buộc không thể có nguồn để chi trả cho các chế độ BHXH cho ngườilao động Do đó, hoạt động quản lý thu BHXH bắt buộc ảnh hưởng trực tiếp đếncông tác chi và quá trình thực hiện chính sách BHXH

b Tính tất yếu khách quan của Bảo hiểm xã hội

Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, khi nền kinh tế hàng hoá phát triển,việc thuê mướn lao động trở nên phổ biến Ban đầu, người sử dụng lao động chỉcam kết trả công lao động, về sau đã phải cam kết cả về trách nhiệm tham giaBHXH cho người lao động, nhằm đảm bảo thu nhập nhất định, nhu cầu cần thiếtkhi không may gặp phải rủi ro, mất khả năng lao động Sự xuất hiện của các loạihình quỹ tương hỗ, đặc biệt là sự ra đời của các loại hình BHXH đã tạo niềm tincho người tham gia BHXH Cùng với sự phát triển của đất nước hướng tới mụctiêu "Vì dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" thì chínhsách BHXH được củng cố hoàn thiện, phát triển theo định hướng XHCN QuỹBHXH được bảo tồn tăng trưởng và sử dụng để chi trả các chế độ BHXH chongười lao động tham gia BHXH ở các thành phần kinh tế một cách ổn định, cóhiệu quả Tham gia BHXH tức là trong quá trình lao động cả người lao động và

người sử dụng lao động trích ra một phần thu nhập của mình để cùng Nhà nướcthành lập nên một quỹ tài chính BHXH Cùng với sự tiến bộ của xã hội và tiến

bộ của loài người, BHXH đã được coi như là nhu cầu khách quan của con người

và được xem như là một trong những quyền cơ bản của con người

2.1.2 Nội dung nghiên cứu quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

2.1.2.1 Lập kế hoạch quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

a Phân cấp quản lý thu

Công tác quản lý thu BHXH là cách thức tổ chức công tác thu BHXH do cơquan quản lý nhà nước về lĩnh vực BHXH quy định, nhằm hướng dẫn điều chỉnhcác bộ phận trong hệ thống BHXH hoạt động theo một phương thức thống nhất.Trong công tác quản lý thu BHXH, phân cấp quản lý thu BHXH sẽ đảm bảocho công tác thu được đồng bộ, đảm bảo các yêu cầu về thông tin chỉ đạo, xử lýkịp thời các vướng mắc và chuyên môn hoá từng khâu Đối với việc phân cấp củangành BHXH hiện hay, công tác thu BHXH được phân thành các cấp quản lýtheo mô hình sau:

Sơ đồ 2.2 Sơ đồ mô hình tổng quan về phân cấp quản lý thu BHXH

Nguồn: BHXH Việt NamTheo mô hình trên thì việc phân cấp thu BHXH được chia làm ba cấp: Cấp

BHXH huyện 64.1

BHXH huyện 64.n

BHXH tỉnh 2

BHXH tỉnh n

BHXH tỉnh 64

trung ương, cấp tỉnh và cấp huyện Trong 3 cấp quản lý thu thì chỉ có cấp tỉnh và

cấp huyện trực tiếp thu BHXH của các đối tượng, cấp Trung ương có nhiệm vụ

lãnh đạo, chỉ đạo nghiệp vụ, tổng hợp số liệu thu toàn quốc và nghiên cứu, xây

dựng tham mưu giúp Chính phủ đưa ra các văn bản chỉ đạo, xử lý những vướng

mắc trong công tác thu và trực tiếp chỉ đạo các tỉnh, thành phố thực hiện nhiệm vụ

thu BHXH

BHXH cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (BHXH tỉnh) có nhiệm vụtrực tiếp chỉ đạo công tác thu BHXH trong địa bàn toàn tỉnh gồm các huyện,

thành phố trực thuộc tỉnh, và còn trực tiếp thu BHXH của các đơn vị có yếu tố

nước ngoài, đơn vị có số lượng lao động lớn, các đơn vị hành chính sự nghiệp cấp

tỉnh đóng trên địa bàn, đồng thời có nhiệm vụ tổng hợp, báo cáo số liệu thu của

toàn tỉnh gửi lên BHXH trung ương

BHXH cấp thành phố, thị xã, huyện (BHXH huyện) trực tiếp thu BHXH củacác đơn vị trên địa bàn huyện theo phân cấp của BHXH tỉnh

Các chu trình thu được thực hiện theo một nguyên tắc khép kín từ Trungương đến cơ sở

b Lập và giao kế hoạch thu hàng năm

+ Quy trình quản lý thu BHXH:

Sơ đồ 2.3 Quy trình quản lý thu BHXH

Nguồn: BHXH Việt Nam

+ Theo điều 36, chương 5, Quyết định số 959/QĐ - BHXH:

- BHXH huyện: Xây dựng, điều chỉnh kế hoạch thu:

Căn cứ tình hình thực hiện năm trước, 6 tháng đầu năm và khả năng pháttriển đối tượng tham gia BHXH, BHYT, BHTN trên địa bàn, rà soát và lập 02

Quy trình quản lý thu BHXH

Lập, xét duyệt kế

hoạch thu BHXH

hàng năm

Tổ chức thực hiện thu BHXH

Chuyển tiền thu BHXH

Lập và báo cáo thu BHXH

bản kế hoạch thu BHXH, BHYT, BHTN (Mẫu K01-TS) gửi 01 bản đến BHXHtỉnh theo quy định Lập 02 bản kế hoạch ngân sách địa phương đóng, hỗ trợ mứcđóng BHYT, 01 bản gửi cơ quan tài chính cùng cấp theo phân cấp ngân sách địaphương để tổng hợp trình UBND huyện quyết định, 01 bản gửi BHXH tỉnh đểtổng hợp toàn tỉnh Xây dựng, điều chỉnh kinh phí hỗ trợ thu, hoa hồng đại lý:trên cơ sở dự kiến kế hoạch, kế hoạch điều chỉnh để xây dựng điều chỉnh kinhphí hỗ trợ thu, hoa hồng đại lý gửi BHXH tỉnh theo quy định.Thời gian: theohướng dẫn của BHXH Việt Nam.

- BHXH tỉnh: Xây dựng, điều chỉnh kế hoạch thu:

Lập 02 bản kế hoạch, 02 bản kế hoạch điều chỉnh thu BHXH, BHYT,BHTN (Mẫu K01-TS) và kinh phí hỗ trợ công tác thu đối với đơn vị do tỉnh trựctiếp thu Tổng hợp toàn tỉnh, lập 02 bản kế hoạch, điều chỉnh kế hoạch thuBHXH, BHYT, BHTN (Mẫu K01-TS), gửi BHXH Việt Nam Lập 02 bản kếhoạch ngân sách địa phương đóng, hỗ trợ mức đóng BHYT, gửi Sở Tài chính đểtổng hợp trình UBND tỉnh quyết định

Giao kế hoạch thu: Trên cơ sở kế hoạch thu, phân bổ kinh phí hỗ trợ côngtác thu, hoa hồng đại lý được BHXH Việt Nam giao, tiến hành phân bổ kế hoạchthu BHXH, BHYT, BHTN; kế hoạch kinh phí hỗ trợ công tác thu, hoa hồng đại

lý cho BHXH tỉnh và BHXH huyện

Thời gian: theo hướng dẫn của BHXH Việt Nam

- BHXH Việt Nam: Tổng hợp, xây dựng và điều chỉnh kế hoạch, giao kếhoạch đảm bảo sát tình hình thực tế và khả năng thực hiện

2.1.2.2 Tổ chức quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

a Quản lý đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc

Yêu cầu đặt ra đối với hoạt động quản lý thu BHXH là phải thực hiện quản

lý thu BHXH của tất cả đối tượng thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc theoluật định, do đó công tác quản lý thu BHXH đòi hỏi phải nắm chính xác quá trìnhtham gia BHXH của từng người lao động và nguồn hình thành quỹ BHXH Vìvậy hoạt động quản lý thu BHXH phải được xây dựng một cách đồng bộ có hệthống, đúng nguyên tắc và hướng đến mục tiêu phải đảm bảo việc xác định toàn

bộ quá trình tham gia BHXH của từng đối tượng lao động và cơ chế hoạt độngquỹ BHXH

Theo Luật Bảo hiểm xã hội số 58/2014/QH13 ngày 20 tháng 11 năm 2014; Căn

cứ Nghị định số 115/2015/NĐ-CP ngày 11 tháng 11 năm 2015 của Chính phủquy định một số điều của Luật bảo hiểm xã hội về BHXH bắt buộc; Quyết định

số 959/QĐ - BHXH ngày 09/9/2015 của Tổng giám đốc BHXH Việt Nam vềviệc Ban hành Quy định về quản lý thu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thấtnghiệp; quản lý sổ bảo hiểm xã hội, thẻ bảo hiểm y tế

Theo điều 2-Luật BHXH số 58/2014/QH13, Đối tượng thu BHXH bắt buộc bao gồm:

* Người lao động là công dân Việt Nam thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm

xã hội bắt buộc, bao gồm: Người làm việc theo hợp đồng lao động không xácđịnh thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn, hợp đồng lao động theo mùa

vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn từ đủ 03 tháng đến dưới 12tháng, kể cả hợp đồng lao động được ký kết giữa người sử dụng lao động vớingười đại diện theo pháp luật của người dưới 15 tuổi theo quy định của pháp luật

về lao động; Người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 thángđến dưới 03 tháng; Cán bộ, công chức, viên chức; Công nhân quốc phòng, côngnhân công an, người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu; Sĩ quan, quân nhânchuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩquan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởnglương như đối với quân nhân; Hạ sĩ quan, chiến sĩ quân đội nhân dân; hạ sĩ quan,chiến sĩ công an nhân dân phục vụ có thời hạn; học viên quân đội, công an, cơ yếuđang theo học được hưởng sinh hoạt phí; Người đi làm việc ở nước ngoài theo hợpđồng quy định tại Luật người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theohợp đồng; Người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã cóhưởng tiền lương; Người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn

* Người lao động là công dân nước ngoài vào làm việc tại Việt Nam cógiấy phép lao động hoặc chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề do cơquan có thẩm quyền của Việt Nam cấp được tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộctheo quy định của Chính phủ

* Người sử dụng lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm cơquan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân; tổ chức chính trị, tổchức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội -nghề nghiệp, tổ chức xã hội khác; cơ quan, tổ chức nước ngoài, tổ chức quốc tế

hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam; doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh cáthể, tổ hợp tác, tổ chức khác và cá nhân có thuê mướn, sử dụng lao động theohợp đồng lao động.

* Cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến bảo hiểm xã hội

b Quản lý Mức đóng và phương thức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc

Theo điều 85-Luật BHXH số 58/2014/QH13: Mức đóng và phương thức đóng của người lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc

* Người lao động quy định tại các điểm a, b, c, d, đ và h khoản 1 Điều 2của Luật này, hằng tháng đóng bằng 8% mức tiền lương tháng vào quỹ hưu trí và

tử tuất Người lao động quy định điểm i khoản 1 Điều 2 của Luật này, hằng thángđóng bằng 8% mức lương cơ sở vào quỹ hưu trí và tử tuất

* Người lao động quy định tại điểm g khoản 1 Điều 2 của Luật này, mứcđóng và phương thức đóng được quy định như sau: Mức đóng hằng tháng vàoquỹ hưu trí và tử tuất bằng 22% mức tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội củangười lao động trước khi đi làm việc ở nước ngoài, đối với người lao động đã cóquá trình tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc; bằng 22% của 02 lần mức lương cơ

sở đối với người lao động chưa tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc hoặc đã thamgia bảo hiểm xã hội bắt buộc nhưng đã hưởng bảo hiểm xã hội một lần; Phươngthức đóng được thực hiện 3 tháng, 06 tháng, 12 tháng một lần hoặc đóng trướcmột lần theo thời hạn ghi trong hợp đồng đưa người lao động đi làm việc ở nướcngoài Người lao động đóng trực tiếp cho cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú củangười lao động trước khi đi làm việc ở nước ngoài hoặc đóng qua doanh nghiệp, tổchức sự nghiệp đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài

Trường hợp đóng qua DN, tổ chức sự nghiệp đưa người lao động đi làmviệc ở nước ngoài thì doanh nghiệp, tổ chức sự nghiệp thu, nộp bảo hiểm xã hộicho người lao động và đăng ký phương thức đóng cho cơ quan bảo hiểm xã hội.Trường hợp người lao động được gia hạn hợp đồng hoặc ký hợp đồng laođộng mới ngay tại nước tiếp nhận lao động thì thực hiện đóng bảo hiểm xã hộitheo phương thức quy định tại Điều này hoặc truy nộp cho cơ quan bảo hiểm xãhội sau khi về nước

* Người lao động không làm việc và không hưởng tiền lương từ 14 ngàylàm việc trở lên trong tháng thì không đóng bảo hiểm xã hội tháng đó Thời giannày không được tính để hưởng bảo hiểm xã hội, trừ trường hợp nghỉ việc hưởng

chế độ thai sản

* Người lao động quy định tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều 2 của Luậtnày mà giao kết hợp đồng lao động với nhiều người sử dụng lao động thì chỉđóng bảo hiểm xã hội theo quy định tại khoản 1 Điều này đối với hợp đồng laođộng giao kết đầu tiên

* Người lao động hưởng tiền lương theo sản phẩm, theo khoán tại cácdoanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác hoạt động trong lĩnhvực nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp thì mức đóng bảo hiểm

xã hội hằng tháng theo quy định tại khoản 1 Điều này; phương thức đóng đượcthực hiện hằng tháng, 03 tháng hoặc 06 tháng một lần

* Việc xác định thời gian đóng bảo hiểm xã hội để tính hưởng lương hưu vàtrợ cấp tuất hằng tháng thì một năm phải tính đủ 12 tháng; trường hợp người laođộng đủ điều kiện về tuổi hưởng lương hưu mà thời gian đóng bảo hiểm xã hộicòn thiếu tối đa 06 tháng thì người lao động được đóng tiếp một lần cho số thángcòn thiếu với mức đóng hằng tháng bằng tổng mức đóng của người lao động vàngười sử dụng lao động theo mức tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội trướckhi nghỉ việc vào quỹ hưu trí và tử tuất

* Việc tính hưởng chế độ hưu trí và tử tuất trong trường hợp thời gian đóngbảo hiểm xã hội có tháng lẻ được tính như sau: Từ 01 tháng đến 06 tháng đượctính là nửa năm; Từ 07 tháng đến 11 tháng được tính là một năm

Theo điều 86-Luật BHXH số 58/2014/QH13: Mức đóng và phương thức đóng của người sử dụng lao động

* Người sử dụng lao động hằng tháng đóng trên quỹ tiền lương đóng bảohiểm xã hội của người lao động quy định tại các điểm a, b, c, d, đ và h khoản 1Điều 2 của Luật này như sau: 3% vào quỹ ốm đau và thai sản; 1% vào quỹ tainạn lao động, bệnh nghề nghiệp; 14% vào quỹ hưu trí và tử tuất

* Người sử dụng lao động hằng tháng đóng trên mức lương cơ sở đối vớimỗi người lao động quy định tại điểm e khoản 1 Điều 2 của Luật này như sau:1% vào quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; 22% vào quỹ hưu trí và tử tuất.Người sử dụng lao động hằng tháng đóng 14% mức lương cơ sở vào quỹ hưu trí và tửtuất cho người lao động quy định tại điểm i khoản 1 Điều 2 của Luật này

* Người sử dụng lao động không phải đóng bảo hiểm xã hội cho người laođộng theo quy định tại khoản 3 Điều 85 của Luật này

* Người sử dụng lao động là doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh cáthể, tổ hợp tác hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp,diêm nghiệp trả lương theo sản phẩm, theo khoán thì mức đóng hằng tháng theoquy định tại khoản 1 Điều này; phương thức đóng được thực hiện hằng tháng, 03tháng hoặc 06 tháng một lần.

Theo Điều 6 - Quyết định 959/QĐ-BHXH: Tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc

* Tiền lương do Nhà nước quy định: Người lao động thuộc đối tượng thựchiện chế độ tiền lương do Nhà nước quy định thì tiền lương tháng đóng BHXH bắtbuộc là tiền lương theo ngạch, bậc, cấp bậc quân hàm và các khoản phụ cấp chức

vụ, phụ cấp thâm niên vượt khung, phụ cấp thâm niên nghề (nếu có) Tiền lươngnày tính trên mức lương cơ sở; Tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc quy địnhtại Điểm này bao gồm cả hệ số chênh lệch bảo lưu theo quy định của pháp luật

về tiền lương; Người lao động quy định tại Điểm 1.6, Khoản 1 Điều 4 thì tiềnlương tháng đóng BHXH là mức lương cơ sở

* Tiền lương do đơn vị quyết định: Người lao động thực hiện chế độ tiềnlương do đơn vị quyết định thì tiền lương tháng đóng BHXH là tiền lương ghitrong HĐLĐ; Từ 01/01/2016, tiền lương tháng đóng BHXH là mức lương và phụcấp lương theo quy định của pháp luật lao động; Từ ngày 01/01/2018 trở đi, tiềnlương tháng đóng BHXH là mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sungkhác theo quy định của pháp luật; Mức tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộcquy định tại Khoản này không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng tại thời điểmđóng; Người lao động đã qua học nghề (kể cả lao động do doanh nghiệp dạynghề) thì tiền lương đóng BHXH bắt buộc phải cao hơn ít nhất 7% so với mứclương tối thiểu vùng, nếu làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặcbiệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thì cộng thêm 5%

* Mức tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc quy định tại Điều này mà caohơn 20 tháng lương cơ sở thì mức tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc bằng

20 tháng lương cơ sở

c Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

* Thực hiện thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

Quỹ BHXH bắt buộc cần được quản lý thống nhất ở BHXH Việt Nam Đểthực hiện nguyên tắc trên các đơn vị BHXH các tỉnh (thành phố), huyện được mở

các tài khoản chuyên thu BHXH ở hệ thống Ngân hàng và Kho bạc Nhà nước,các đơn vị sử dụng tài khoản này chỉ để thu tiền nộp BHXH ở khu vực quản lýcủa mình và định kỳ chuyển số tiền thu được lên cấp trên, từ đó tiền thu BHXHđược tập trung thống nhất tại BHXH Việt Nam Trong quá trình thu và lưuchuyển số tiền thu BHXH từ đơn vị cơ sở lên BHXH Việt Nam, các đơn vịkhông được phép sử dụng tiền thu BHXH cho bất cứ một nội dung nào khác

* Thông tin, báo cáo thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

- BHXH huyện gửi BHXH tỉnh: Báo cáo tháng: trước ngày 03 của thángsau; dữ liệu điện tử chuyển trước ngày 02 Báo cáo quý: trước ngày 10 tháng đầuquý sau, kèm theo dữ liệu điện tử Báo cáo năm: trước ngày 10/01 năm sau, kèmtheo dữ liệu điện tử

- BHXH tỉnh gửi BHXH Việt Nam: Báo cáo tháng: trước ngày 05 thángsau, dữ liệu điện tử chuyển trước ngày 03 Riêng dữ liệu điện tử báo cáo chỉ tiêuquản lý thu, cấp sổ, thẻ (Mẫu B01-TS): đồng thời gửi Ban Thu, Ban Sổ-thẻ Báocáo quý: trước ngày 25 tháng đầu quý sau, kèm theo dữ liệu điện tử Báo cáonăm: trước ngày 25/01 năm sau, kèm theo dữ liệu điện tử

* Hồ sơ, tài liệu thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

- BHXH tỉnh: Xây dựng hệ thống mã số đơn vị tham gia BHXH trong địabàn tỉnh Mã số tham gia BHXH cấp cho đơn vị để đăng ký tham gia BHXHđược sử dụng thống nhất trên hồ sơ, sổ sách và báo cáo nghiệp vụ

- BHXH các cấp: Tổ chức phân loại, lưu trữ và bảo quản hồ sơ, tài liệu thuBHXH, BHYT đảm bảo khoa học để thuận tiện khai thác sử dụng Thực hiệnứng dụng Công nghệ thông tin (CNTT) trong công tác quản lý người tham gia

* Truy thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc

Theo điều 23, chương 3, Quyết định số 959/QĐ - BHXH: Truy thu các

trường hợp vi phạm quy định của pháp luật về đóng BHXH, BHYT, BHTN; điềuchỉnh tiền lương đã đóng BHXH, BHYT, BHTN

Thành phần hồ sơ: Người lao động: Tờ khai cung cấp và thay đổi thông tinngười tham gia BHXH, BHYT (Mẫu TK1-TS); Đơn vị: Danh sách lao độngtham gia BHXH, BHYT, BHTN (Mẫu D02-TS); Bảng kê giấy tờ hồ sơ làm căn

cứ truy thu (Phụ lục 02); Số lượng hồ sơ: 01 bộ

* Truy thu BHXH bắt buộc đối với người lao động có thời hạn ở nước

ngoài truy nộp sau khi về nước quy định tại Điểm 4.2 Khoản 4 Điều 7: Trườnghợp người lao động truy nộp thông qua đơn vị nơi đưa người lao động đi làmviệc ở nước ngoài: hồ sơ tương tự Khoản 1 Điều này; Trường hợp người laođộng tự đăng ký truy nộp tại cơ quan BHXH: Hồ sơ của người lao động gồm: Tờkhai cung cấp và thay đổi thông tin người tham gia BHXH, BHYT (Mẫu TK1-TS); HĐLĐ được gia hạn kèm theo văn bản gia hạn HĐLĐ hoặc HĐLĐ được kýmới tại nước tiếp nhận lao động (bản chính hoặc bản sao có chứng thực).

* Các trường hợp truy thu theo quy định của Chính phủ: BHXH Việt Namhướng dẫn trong từng trường hợp cụ thể”

* Thoái trả tiền đã đóng BHXH bắt buộc: Các trường hợp thoái trả tiền đã

đóng BHXH bắt buộc: Đơn vị giải thể, phá sản, chấm dứt hoạt động theo quyđịnh của Pháp luật hoặc di chuyển nơi đăng ký tham gia đã đóng thừa, đóngtrùng tiền BHXH bắt buộc Đơn vị chuyển tiền vào tài khoản chuyên thu khôngphải là đơn vị thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc do cơ quan BHXH quản

lý Số tiền đơn vị, cá nhân đã chuyển vào tài khoản chuyên thu không phải là tiềnđóng BHXH Kho bạc hoặc ngân hàng hạch toán nhầm vào tài khoản chuyên thu

2.1.2.3 Công tác giám sát, kiểm tra quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

Theo Điều 43 - Quyết định 959/QĐ-BHXH:

a Kiểm tra: Hằng năm BHXH tỉnh, BHXH huyện tổ chức kiểm tra việc chấp

hành pháp luật BHXH, BHYT, BHTN đối với các đơn vị tham gia BHXH,BHYT, BHTN trên địa bàn như sau:

* Nội dung kiểm tra gồm: Tình hình đóng BHXH, BHYT, BHTN: số laođộng, tiền lương làm căn cứ đóng, chuyển tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN; hồ

sơ đăng ký tham gia, đóng BHXH, BHYT, BHTN của đơn vị, người lao động

Hồ sơ làm căn cứ điều chỉnh thông tin trên sổ BHXH, thẻ BHYT; truy thuBHXH, BHYT, BHTN

* Phương pháp kiểm tra: Căn cứ tình hình cụ thể của địa phương và kếhoạch kiểm tra do BHXH Việt Nam giao hằng năm, BHXH tỉnh, BHXH huyệnlập kế hoạch kiểm tra đối với các đơn vị đang tham gia BHXH, BHYT; Báo cáoUBND cùng cấp để có kế hoạch phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền hoặcthành lập đoàn kiểm tra để tổ chức thực hiện

Các bước tiến hành: Căn cứ bảng kê hồ sơ đăng ký và hồ sơ điều chỉnh củađơn vị gửi cơ quan BHXH trong quá trình đóng BHXH, BHYT, BHTN, các

thông báo kết quả đóng BHXH, BHYT của đơn vị và người lao động do cơ quanBHXH gửi hằng tháng, hằng năm để kiểm tra, đối chiếu với hồ sơ, chứng từđóng BHXH, BHYT, BHTN tại đơn vị như danh sách lao động trong biên chếcủa đơn vị, danh sách trả lương, HĐLĐ, các quyết định của đơn vị đối với ngườilao động; các chứng từ chuyển tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN; Kiểm tra cácloại giấy tờ làm căn cứ truy thu BHXH, BHYT, BHTN; điều chỉnh các yếu tố vềnhân thân; điều chỉnh làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặcđặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm theo bảng kê (Phụ lục 02, Mục I Phụ lục03); Lập biên bản kiểm tra; Giải thích, hướng dẫn đơn vị khắc phục các sai sót,nhầm lẫn trong quá trình đóng BHXH, BHYT, BHTN theo đúng quy định củapháp luật Các trường hợp đơn vị kê khai thiếu lao động hoặc kê khai nhầm mứctiền lương của người lao động thì yêu cầu đơn vị kê khai điều chỉnh và đóng theođúng quy định; Đối với những trường hợp vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT,BHTN như trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN; đóng không đúng tiền lương củangười lao động, thu tiền của người lao động nhưng không đóng, đóng không kịpthời, đóng không đủ số tiền phải đóng; khai man, giả mạo hồ sơ thì lập biên bản

và kiến nghị thanh tra, xử lý theo quy định của pháp luật

* Kế hoạch kiểm tra: Kiểm tra định kỳ: Hằng năm, BHXH tỉnh xây dựng kếhoạch và thực hiện kiểm tra thấp nhất đạt 25% số đơn vị, cơ quan quản lý đốitượng trên địa bàn; Kiểm tra đột xuất: Căn cứ tình hình đóng BHXH, BHYT,BHTN; truy đóng BHXH, BHYT, BHTN; số lượng đơn vị, doanh nghiệp, sốngười thuộc diện tham gia BHXH, BHYT, BHTN; số đơn vị, số người tham giaBHXH, BHYT, BHTN, tiền lương đóng BHXH, BHYT để lập kế hoạch và tiếnhành thanh tra, kiểm tra đột xuất tại đơn vị theo quy định của pháp luật

b Thanh tra: Từ ngày 01/01/2016, hằng năm BHXH tỉnh, BHXH huyện tổ chức

thanh tra việc đóng BHXH, BHYT, BHTN đối với đơn vị trên địa bàn như sau:

* Đối tượng thanh tra: Đơn vị đã được cơ quan BHXH kiểm tra phát hiện

vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT, BHTN nhưng chưa khắc phục trong thờihạn quy định; Đơn vị chưa được kiểm tra nhưng có dấu hiệu vi phạm pháp luật

về đóng BHXH, BHYT, BHTN

* Nội dung, kế hoạch, phương pháp thanh tra: Thực hiện theo Văn bản quyđịnh của Chính phủ và hướng dẫn của BHXH Việt Nam

2.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng

2.1.3.1 Nhóm yếu tố thuộc cơ quan bảo hiểm

* Về chính sách tiền lương: Giữa chính sách tiền lương, chính sách bảohiểm xã hội nói chung và công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội nói riêng có mốiquan hệ rất chặt chẽ với nhau, chính sách tiền lương là tiền đề và cơ sở cho việcthực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, bởi vì cơ sở để tính toán mức đóng và mứchưởng bảo hiểm xã hội của chúng ta hiện nay là phụ thuộc vào mức lương tốithiểu do nhà nước quy định, như vậy khi nhà nước nâng mức lương tối thiểu lênđồng nghĩa với việc mức đóng bảo hiểm xã hội cũng phải tăng lên

* Phương thức tính tiền đóng BHXH và mức thụ hưởng từ các chế độ,chính sách thuộc BHXH đều phụ thuộc vào mức lương trích nộp BHXH Theokết quả một điều tra mới đây của Bộ LĐTBXH: Doanh nghiệp nhà nước có tốc

độ tăng tiền lương quá nhanh so với tốc độ tăng năng suất lao động, còn doanhnghiệp ngoài quốc doanh tiền lương tăng chưa tương xứng với tốc độ tăng lợinhuận và tốc độ tăng năng suất lao động Hiện nay mức thu nhập thực tế mà cácdoanh nghiệp trả cho người lao động đã cao hơn nhiều so với lương tối thiểu.Nhưng hầu hết các doanh nghiệp đều nộp BHXH theo mức lương tối thiểu chứkhông nộp theo mức thu nhập thực tế của người lao động Việc các doanh nghiệpkhông lấy mức thu nhập thực tế của người lao động làm cơ sở tính phần trăm nộpBHXH đã không chỉ làm thiệt thòi về quyền lợi cho người lao động mà còn gâythất thu quỹ BHXH Chỉ có một số ít lao động đóng BHXH với mức lương đúngvới mức thực lĩnh Còn lại người sử dụng lao động (thuộc các công ty TNHH,DNTN, Cổ phần trong nước và các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài,…)thường đóng BHXH theo mức lương tối thiểu theo từng thời kỳ do Nhà nước quyđịnh Mức lương này so với thu nhập thực tế của người lao động thì rất thấp

* Tỷ lệ trích nộp BHXH cũng là yếu tố quan trọng trong tổng số thuBHXH, tỷ lệ này cũng ảnh hưởng đến tâm lý của người tham gia BHXH, họ sosánh giữa mức đóng góp và mức thụ hưởng, các bên tham gia BHXH, nếu cảmthấy không phù hợp sẽ cố tình né tránh làm thất thu BHXH, doanh nghiệp hiệnnay đóng 18% lương cho BHXH, tuy nhiên, họ không hề nhìn thấy được lợi ích gìkhi tham gia BHXH, chỉ thấy phải bỏ ra chi phí quá lớn Do đó, nếu tỷ lệ thíchhợp, cân bằng giữa người lao động và người sử dụng lao động sẽ làm cho doanhnghiệp cảm thấy có sự công bằng, từ đó, tích cực tham gia BHXH hơn

2.1.3.2 Nhóm yếu tố về đối tượng tham gia bảo hiểm :

* Đối với người lao động họ rất quan tâm được thụ hưởng các chế độchính sách gì, họ thấy rằng việc tham gia BHXH là có ích cho họ và gia đìnhtrong hiện tại và tương lai, từ đó, người lao động tích cực tham gia và đòi quyềnlợi của mình Do đó, cần phải xác định chính xác lợi ích mà BHXH mang lại chongười lao động, và kích thích người lao động đấu tranh giành quyền lợi của mình,buộc chủ doanh nghiệp phải thực hiện trích nộp BHXH.

* Đối với các doanh nghiệp, cần xác định rằng hoạt động này là loại chínhsách mà doanh nghiệp tham gia nhằm đảm bảo được tính ổn định nhân sự, sự ổnđịnh này giúp doanh nghiệp mạnh dạn đề ra chiến lược phát triển kinh doanh,mạnh dạn ký kết các hợp đồng để tăng doanh thu, tăng lợi nhuận cho doanhnghiệp Quán triệt được tư tưởng đó, sẽ làm tăng sức cạnh tranh của doanhnghiệp, do đó, số doanh nghiệp tham gia BHXH càng nhiều và dẫn đến số thuBHXH sẽ càng cao Có rất nhiều doanh nghiệp hiện nay né tránh, cố tình trì hoãntham gia trích nộp BHXH cho người lao động

* Nếu như tham gia BHXH bằng với thu nhập thực tế của người lao độngtrong thời kỳ họ còn làm việc; như vậy, mức thụ hưởng các chế độ sẽ cao, đảmbảo chi phí cho người lao động trong lúc hoạn nạn, ốm đau, thai sản, chết,…Mặtkhác, khi về hưu, mức hưởng lương hưu sẽ đảm bảo chi phí sinh hoạt cho họ

* Nhận thức, ý thức của người lao động và người chủ sử dụng lao động cótác động rất lớn đến công tác thu BHXH Nếu người lao động không hiểu hoặchiểu không đầy đủ về BHXH thì sẽ không đấu tranh với chủ sử dụng lao động

để đòi hỏi quyền lợi của mình Ngược lại nếu người lao động mà hiểu biết vềpháp luật BHXH họ sẽ đấu tranh để đòi hỏi quyền lợi chính đáng của mình buộcngười sử dụng lao động phải tham gia BHXH cho họ Tuy nhiên có một số ngườilao động hiểu biết, nhận thức một cách đầy đủ về BHXH nhưng do ý thức, tâm

lý, thói quen đó là chỉ nghĩ đến cái trước mắt không nghĩ đến cái lâu dài (cáitrước mắt là không phải đóng 8% lương) mà thông đồng với chủ sử dụng laođộng trốn đóng BHXH Nếu như nhận thức, ý thức về BHXH của người lao độngđược nâng lên sẽ tác động tích cực đến công tác thu BHXH

2.1.3.3 Nhóm nhân tố thuộc môi trường chính sách, điều kiện kinh tế xã hội:

Yếu tố quản lý thu BHXH cũng phụ thuộc vào môi trường chính sách, cácquy định của Nhà nước, điều kiện kinh tế xã hội Nếu môi trường tốt, các quyđịnh thích hợp, quản lý chặt chẽ và có các biện pháp chế tài cụ thể và nghiêm

khắc; điều kiện kinh tế xã hội phát triển sẽ làm cho cả doanh nghiệp và người laođộng không thể trốn nộp

Tốc độ tăng trưởng kinh tế cao góp phần làm cho đời sống của người laođộng dần được cải thiện; Việc sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp đượcthuận lợi, vì thế các chủ doanh nghiệp cũng sẵn sàng tham gia BHXH cho ngườilao động, từ đó làm giảm tình trạng trốn tránh tham gia BHXH Tốc độ tăngtrưởng kinh tế cao và bền vững phản ánh nhiều người lao động có thu nhập caothông qua quá trình lao động, đây là điều kiện tiền đề để người lao động có cơhội tham gia BHXH Hơn nữa, khi đời sống kinh tế cao thì nhận thức của ngườilao động cũng được nâng lên, ngoài việc ý thức đảm bảo cuộc sống hàng ngàycho bản thân và gia đình, họ mong muốn có khoản trợ giúp khi không may gặpcác rủi ro xã hội cũng như đảm bảo cuộc sống khi về già, như: Ốm đau, TNLĐ-BNN, hưu trí, tử tuất, thất nghiệp khiến cho họ bị mất hoặc bị giảm thu nhập Tất

cả những yếu tố trên tác động tích cực trong công tác quản lý thu BHXH

Hành lang pháp lý chặt chẽ và đủ mạnh sẽ là công cụ hữu hiệu trong việcchế tài các trường hợp vi phạm về nộp và quản lý thu BHXH Giữa chính sáchtiền lương và chính sách BHXH nói chung và công tác quản lý thu BHXH nóiriêng có mối quan hệ rất chặt chẽ với nhau Chính sách tiền lương là tiền đề và là

cơ sở cho việc thực hiện chính sách BHXH, nhất là đối với khu vực Nhà nước cóquy định cụ thể về thang bảng lương, mức lương và hệ số lương Nâng lương tốithiểu chung đồng nghĩa với việc tăng mức đóng BHXH và đương nhiên tăng sốthu BHXH Như vậy, mức lương tối thiểu chung đã tác động gián tiếp tới mứcthu BHXH Ngoài ra, nhà nước còn quy định mức lương tối thiểu vùng cho từngkhu vực cũng như trong các khối ngành kinh tế khác nhau sẽ là căn cứ chung đểquản lý và kiểm soát thu BHXH

Tuy nhiên, hệ thống tiền lương, tiền công chưa hợp lý; hiện tượng tiềnlương, tiền công của người lao động thấp hơn tiền thưởng và các khoản thu nhậpphụ khác; các quy định chính sách BHXH chưa thật rõ ràng, chưa ổn định vàkhông tạo được sự hấp dẫn nên cũng là nguyên nhân gây khó khăn đối với côngtác quản lý thu BHXH hiện nay

2.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC

2.2.1 Kinh nghiệm về quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc của một số nước trên thế giới

2.2.1.1 Hoạt động quản lý thu Bảo hiểm xã hội ở Thái Lan

Cho đến nay Thái Lan vẫn còn hai luật An sinh xã hội tức BHXH đang cùng

có hiệu lực Một đạo luật ban hành năm 1990 và một đạo luật ban hành năm 1994(Sửa đổi, bổ sung một số điều trong đạo luật năm 1990 và được gọi chính thức làLuật An sinh xã hội lần thứ 2)

Việc quy định người tham gia BHXH không thống nhất ở các chế độ, cụthể: đối với các chế độ trợ cấp mất khả năng lao động, hưu trí, tử tuất, ốm đau vàthai sản, những người bắt buộc phải tham gia là những người làm việc trong cácdoanh nghiệp có từ 10 lao động trở lên, còn đối với chế độ tai nạn lao động lànhững người làm việc trong các ngành công nghiệp hoặc các hãng thương mại có

từ 10 lao động trở lên, các ngành khác không bắt buộc Tuổi nghỉ hưu ở Thái Lanquy định chung cho cả nam và nữ đối với viên chức Chính phủ từ Trung ươngđến địa phương; với quân đội và cảnh sát là 60 tuổi; các đối tượng khác là 55 tuổi.Điểm đáng lưu ý ở đây là, luật an sinh xã hội không áp dụng đối với các quanchức chính phủ, các viên chức thường xuyên, các viên chức tạm tuyển làm việctheo ngày và theo giờ của chính quyền trung ương, chính quyền tỉnh và chínhquyền địa phương; trừ các viên chức tạm tuyển làm việc theo tháng Các đốitượng này được điều chỉnh theo một đạo luật khác, theo đó họ chỉ phải đóng 3%tiền lương tháng để nhận được chi phí điều trị khi ốm đau và lương hưu do Chínhphủ đảm bảo sau khi đã đủ các điều kiện về tuổi đời và thời gian phục vụ về mứcđóng Điều 46 Luật An sinh xã hội năm 1990 quy định: Chính phủ, người sử dụnglao động và người tham gia BHXH đóng góp như nhau theo quy định của Bộ laođộng và Phúc Lợi, nhưng không quá các mức do Luật định như sau:

Bảng 2.1 Mức đóng góp BHXH của Thái Lan Người đóng góp Mức đóng góp (tỷ lệ % so với tiền

lương của người được bảo hiểm)

3 Đóng góp cho chế độ hưởng về thất nghiệp

- Chính phủ

- Người sử dụng lao động

- Người lao động

555Nguồn: Luật An sinh xã hội của Thái Lan

2.2.1.2 Hoạt động quản lý thu Bảo hiểm xã hội ở Mỹ

Mỹ là một quốc gia phát triển, nên vấn đề an sinh xã hội được Chính phủ

Mỹ đặc biệt quan tâm, một trong những công cụ hữu hiệu để đảm bảo an sinhcho xã hội là BHXH BHXH ở Mỹ cũng được phát triển rất sớm, và hiện nay hệthống BHXH của Mỹ cũng đang đứng đầu trên toàn thế giới Với hệ thống quản

lý thu minh bạch và rõ ràng đã giúp cho quá trình thu BHXH ở Mỹ được thựchiện một cách có hệ thống từ Chính phủ cho tới các bang, quận, huyện ở nước

Mỹ, cụ thể như sau:

Mức đóng BHXH: Được chia ngang bằng cho chủ sử dụng lao động vàngười lao động, mỗi bên đóng 7.65% tiền lương của người lao động (Trong đóđóng cho Bảo hiểm y tế là 1.45%), ở khu vực nông nghiệp và phi chính phủ thìngười lao động phải đóng 15.3% tiền lương tháng

Khi đóng phí BHXH người lao động được cấp thẻ BHXH, họ có thể đượcnhận tối đa 4 thẻ BHXH trong 1 năm Khi thực hiện chi trả trợ cấp cho người laođộng thì cơ quan BHXH sẽ thu lại thẻ BHXH đó để lưu trữ Số tiền thu BHXHđược dành dưới 1% cho chi phí quản lý hành chính, 70% chi cho trợ cấp hưu trí,19% chi trợ cấp y tế, 10% chi cho trợ cấp khuyết tật và thân nhân

Ngoài hình thức BHXH bắt buộc, Mỹ còn thực hiện loại hình BHXH tự

nguyện, quỹ hưu trí của ngành Người lao động có thể tham gia vừa hình thứcBHXH bắt buộc, vừa tham gia chế độ BHXH tự nguyện Hiện nay có khoảnghơn một nửa lao động tại nước Mỹ tham gia BHXH tự nguyện Theo số liệu củaViện nghiên cứu trợ cấp của người lao động thì có tới 97% lao động nôngnghiệp và 40% lao động tiểu thủ công nghiệp, phi chính phủ tham gia BHXH tự

nguyện Loại hình BHXH tự nguyện do Bộ lao động Mỹ quản lý theo quy định

của Luật BHXH, BHXH tự nguyện chỉ thực hiện chế độ hưu trí Quỹ BHXH tự

nguyện của nước Mỹ rất lớn, chiếm 50% thu nhập quốc dân của toàn nước Mỹ và chiếm 20% thị trường tài chính nước Mỹ Mức đóng góp vào quỹ BHXH tự

nguyện của người lao động và chủ sử dụng lao động được quy định trong Luật

BHXH của quốc hội Mỹ ban hành.

Mức trợ cấp của BHXH tự nguyện không cố định, phụ thuộc vào mức độđóng góp của người lao động và hiệu quả đầu tư tăng trưởng Số tiền mà ngườilao động đóng hàng năm cùng với lãi thu được từ đầu tư bao nhiêu, mức trợ cấpđược hưởng sẽ được thông báo hàng năm tới người lao động Nhà nước sẽ bảo hộcho quỹ BHXH tự nguyện trong các trường hợp quỹ có nguy cơ đổ vỡ

Việc thu phí BHXH tự nguyện thông qua tài khoản cá nhân Do vậy, ngườilao động làm việc trong các doanh nghiệp hay làm việc cho Chính phủ không thểtrốn nộp BHXH vì mọi thu nhập của họ đều thông qua tài khoản cá nhân Nếungười lao động làm việc trong các cơ sở tư nhân, trả công bằng tiền mặt thì Chínhphủ khó có thể kiểm soát được Việc thu BHXH sẽ do người lao động kê khai vàtrích nộp trên cơ sở tự nguyện, tuy nhiên, trên thực tế số này rất ít Người dân tự ýthức được quyền lợi của họ khi tham gia BHXH, nên họ tự nguyện đóng vào quỹBHXH Đây là một trong những thành quả sau những nỗ lực không biết mệt mỏitrong công tác tuyên truyền và phát triển trong thời gian dài của hệ thống BHXHnói chung và hệ thống quản lý thu BHXH ở Mỹ nói riêng

2.2.2 Kinh nghiệm quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc ở Việt Nam

2.2.2.1 Kinh nghiệm của Bảo hiểm xã hội huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh

Theo báo cáo của BHXH huyện Yên Phong: Qua khảo sát đầu năm 2015,trên địa bàn toàn huyện có 126 DNNQD đang sử dụng 1.906 lao động, nhưngthực tế mới có 26 đơn vị với 706 lao động đóng BHXH; Một số đơn vị nợ đọngBHXH kéo dài với số tiền 765 triệu đồng (Nợ 30% số phải thu) Để giải quyết

vấn đề này, BHXH huyện đã có nhiều biện pháp thực hiện có hiệu quả công tácquản lý thu BHXH bắt buộc, đó là: Hàng tháng, quý, phối hợp với Đài Phátthanh huyện tuyên truyền chính sách BHXH đến người dân; Phối hợp với Phònglao động thương binh và xã hội, phòng kinh tế, Liên đoàn lao động huyện,UBND các xã, thị trấn tổ chức các đoàn thanh tra liên ngành để chấn chỉnh kịpthời các vi phạm; Những đơn vị cố tình vi phạm thì lập Biên bản xử lý hànhchính hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền can thiệp; Đối với những doanh nghiệp

nợ đọng BHXH có thể sử dụng biện pháp ngừng giao dịch, không giải quyết cácquyền lợi mà người lao động được hưởng, nhờ đó mà việc đăng ký tham giaBHXH của các DNNQD được chấn chỉnh và tình trạng nợ đọng BHXH cơ bảnđược giải quyết Ngoài ra với số lượng biên chế ít nhưng khối lượng công việcphát sinh lớn để quản lý chặt chẽ đối tượng tham gia BHXH huyện Yên Phong

đã chủ động, tích cực trong công tác cải cách thủ tục hành chính, đổi mới tácphong phục vụ, tăng cường công tác tập huấn nghiệp vụ ngành cho cán bộ viênchức trong đơn vị

2.2.2.2 Kinh nghiệm của Bảo hiểm xã hội tỉnh Hải Dương

Theo báo cáo của BHXH tỉnh Hải Dương tính đến hết ngày 31/12/2015, đã

có 1.163.239 người tham gia BHXH, BHYT, tăng 98.928 người với số thu hơn2.909,54 tỷ đồng (tăng 22,8% so với cùng kỳ năm trước), đạt 105,4% kế hoạchBHXH Việt Nam giao Đa số các doanh nghiệp chấp hành nghiêm túc quy định vềnộp BHXH, cơ bản không còn doanh nghiệp nợ tiền BHXH kéo dài Việc ký kếtHĐLĐ và đăng ký tiền lương đóng BHXH, BHYT cho người lao động đúng vớicông việc, chức danh nghề đang làm Để có được kết quả trên công tác quản lý thuBHXH bắt buộc của BHXH tỉnh Hải Dương đã thực hiện nhiều giải pháp như:Cùng các ngành tham mưu cho UBND tỉnh ban hành nhiều văn bản chỉ đạo UBNDcác huyện, thành phố, các ngành thực hiện Luật BHXH; BHXH tỉnh đã chủ động,tích cực tuyên truyền về chế độ chính sách BHXH, giải đáp kịp thời những vướngmắc của nhân dân về các chế độ chính sách BHXH trên các phương tiện thông tinđại chúng Năm 2015, thực hiện giải quyết cho 22.206 người hưởng chế độBHXH, tăng 3.779 người so với năm 2014; Đã thực hiện điều chỉnh lương hưu

và trợ cấp BHXH với phương thức chi trả mới, in và đóng sổ quản lý đối tượngcho 265 xã, phường, thị trấn để giao cho Bưu điện tỉnh quản lý Trong năm, toàntỉnh thực hiện cấp mới trên 43.000 sổ BHXH và gia hạn cho 924.508 thẻBHYT Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền chế độ, chính sách BHXH, BHYT

tiếp tục được đẩy mạnh, nhiều hình thức tuyên truyền phù hợp với từng nhóm đốitượng; Tổ chức thực hiện có hiệu quả phong trào thi đua năm 2015.

2.2.2.3 Kinh nghiệm của Bảo hiểm xã hội huyện Yên Bình tỉnh Yên Bái

Đối với họat động quản lý thu BHXH bắt buộc hàng tháng, BHXH huyệnYên Bình đã xây dựng quy trình quản lý thu và quản lý đối tượng phù hợp vớiđặc điểm, tình hình của huyện theo hướng cải cách thủ tục hành chính, tạo thuậnlợi nhất cho người được hưởng Thực tiễn họat động quản lý thu đã đạt được mụctiêu thu đúng, thu đủ BHXH tạo điều kiện cho người thụ hưởng chính sáchBHXH được đầy đủ, nhanh chóng Để tạo điều kiện thuận lợi cho các đối tượng

và phù hợp với xu thế phát triển của xã hội, BHXH huyện đã tiến hành phân đơn

vị sử dụng lao động tham gia BHXH trên địa bàn huyện thành các cụm, phânchia các cụm này cho các cán bộ quản lý thu theo năng lực của từng người Từngcán bộ thực hiện tổ chức thu BHXH, giám sát việc báo tăng, giảm lao động, quỹtiền lương, đôn đốc thu nộp của các đơn vị mà mình được giao nhiệm vụ quản lý.Mọi cán bộ, viên chức, lao động hợp đồng tại BHXH huyện Yên Bình đềuthực hiện theo đúng quy định tại quy trình cải cách hành chính ‘‘một cửa liênthông’’ mà BHXH huyện đã xây dựng Qua đó tạo điều kiện cho việc luânchuyển, quản lý hồ sơ, giám sát quá trình thu nộp BHXH của các đơn vị

Ngoài công tác thu nộp, BHXH huyện còn tích cực trong công tác kiểm tra,giám sát thu nộp BHXH của các đơn vị lao động mà BHXH huyện quản lý Hàngtháng, mỗi cán bộ thu phải lập kế hoạch kiểm tra việc tham gia BHXH, chi trảcác chế độ BHXH tại 02 đơn vị mà mình quản lý Trường hợp nợ đọng kéo dài

mà BHXH huyện đã làm việc mà đơn vị vẫn còn trây ỳ thì hoàn thiện hồ sơ gửi

tổ thu nợ BHXH tỉnh để giải quyết

Trong năm 2015 với sự phấn đấu nỗ lực của tập thể cán bộ, viên chức, laođộng hợp đồng BHXH huyện Yên Bình đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thuBHXH với số thu BHXH 86,56 tỷ đồng đạt 102,25% kế hoạch tỉnh giao

2.3 BÀI HỌC RÚT RA TỪ CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN

LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI

Qua nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu BHXH giúpchúng ta hiểu rõ hơn về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm xã hội bắt buộc; hiểu được bảnchất, chức năng và vai trò của BHXH, đối tượng tham gia BHXH; công tác thuBHXH và quy trình quản lý thu BHXH, quản lý quỹ BHXH; các yếu tố ảnh