Hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013

Nghiên cứu cơ sở lý luận chung về bảo đảm quyền của người lao động từ nền tảng pháp lý quan trọng là Hiến pháp năm 2013 và tinh thần của Hiến pháp về bảo đảm quyền của người lao động; làm rõ vai trò, những điểm mới của Hiến pháp năm 2013 về bảo đảm quyền của người lao động; những yêu cầu đặt ra của Hiến pháp năm 2013 với việc hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động ở Việt Nam. Đánh giá khá đầy đủ và tương đối toàn diện thực trạng pháp luật về bảo đảm các quyền của người lao động ở Việt Nam hiện nay, chỉ ra được những khiếm khuyết, hạn chế và bất cập của pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động ở Việt Nam. Đề xuất quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo đảm các quyền của người lao động tại Việt Nam theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN BÌNH AN

HOµN THIÖN PH¸P LUËT

VÒ B¶O §¶M QUYÒN CñA NG¦êI LAO

§éNG THEO TINH THÇN CñA HIÕN PH¸P N¡M

2013

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN BÌNH AN

HOµN THIÖN PH¸P LUËT

VÒ B¶O §¶M QUYÒN CñA NG¦êI LAO §éNG THEO TINH THÇN CñA HIÕN PH¸P N¡M

2013

Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật

Mã số: 62 38 01 01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

GS.TS NGUYỄN ĐĂNG DUNG

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các tài liệu, số liệu tham khảo, trích dẫn trình bày trong luận án là trung thực Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.

Tác giả luận án

Nguyễn Bình An

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS.TS Nguyễn Đăng Dung, Khoa Luật, ĐHQGHN – Người Thầy đã định hướng nghiên cứu, tận tình hướng dẫn và giúp tôi tháo gỡ những khó khăn trong suốt quá trình làm luận án.

Trong quãng thời gian thực hiện luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình về chuyên môn của các Thầy, Cô, Nhà khoa học của Bộ môn Hiến pháp – Hành chính thuộc Khoa Luật - ĐHQGHN Bên cạnh đó, tôi cũng nhận được sự động viên, góp ý khoa học của các Nhà khoa học, các bạn đồng nghiệp Bằng tình cảm chân thành nhất, tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ quý báu đó.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Chủ nhiệm Khoa Luật - ĐHQGHN, Phòng quản lý đào tạo đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tôi học tập và tham gia nghiên cứu để hoàn thành luận án này.

Tôi xin gửi lời cảm ơn từ trái tim mình tới bố mẹ tôi, vợ và các con tôi đã luôn bên cạnh, yêu thương, động viên, khích lệ và ủng hộ tôi trong suốt thời gian vừa qua.

Tác giả luận án

Nguyễn Bình An

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục các bảng số liệu

Danh mục các biểu đồ

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU .7

1.1 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 7

1.1.1 Nhóm các công trình nghiên cứu những vấn đề chung về bảo đảm quyền con người theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013 7

1.1.2 Nhóm các công trình nghiên cứu những vấn đề về bảo đảm quyền của người lao động theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013 9

1.1.3 Nhóm các công trình ở nước ngoài nghiên cứu những vấn đề về bảo đảm quyền của người lao động 20

1.2 Đánh giá chung tình hình nghiên cứu và những vấn đề luận án tiếp tục giải quyết 23

1.3 Giả thuyết nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, cơ sở lý thuyết 24

1.3.1 Giả thuyết nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu 24

1.3.2 Cơ sở lý thuyết 25

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 25

Chương 2: HIẾN PHÁP NĂM 2013 VÀ TINH THẦN CỦA HIẾN PHÁP LÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG 26

2.1 Vai trò, những điểm mới của Hiến pháp năm 2013 về bảo đảm quyền của người lao động ở Việt Nam 27

2.1.1 Vai trò của Hiến pháp năm 2013 với việc bảo đảm quyền của

người lao động 27 2.1.2 Những điểm mới của Hiến pháp năm 2013 tác động đến việc bảo

đảm quyền của người lao động 29 2.2 Những yêu cầu đặt ra của Hiến pháp 2013 và những tiêu chí đánh

giá mức độ hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động ở Việt Nam 33 2.2.1 Hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động theo

tinh thần của Hiến pháp năm 2013 là nhu cầu tất yếu khách quan cấp bách hiện nay 33 2.2.2 Những yêu cầu đặt ra của Hiến pháp 2013 với việc hoàn thiện

pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động ở Việt Nam 62 2.2.3 Các tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện pháp luật về bảo đảm

quyền của người lao động 67 2.3 Hiến pháp và pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động của

một số nước trên thế giới và những giá trị tham khảo cho Việt Nam

71

2.3.1 Hiến pháp và pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động

của một số nước trên thế giới 71 2.3.2 Những giá trị tham khảo cho Việt Nam 74 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 75 Chương 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN VÀ THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT

VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY THEO TINH THẦN CỦA HIẾN PHÁP NĂM 2013 76 3.1 Khái quát quá trình phát triển pháp luật Việt Nam về bảo đảm

quyền của người lao động 77 3.1.1 Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1985 77 3.1.2 Quá trình phát triển pháp luật Việt Nam về bảo đảm quyền của

người lao động từ năm 1986 đến nay 78 3.2 Thực trạng pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động

được triển khai theo tinh thần của Hiến pháp năm 1992 và đang

có hiệu lực 80 3.2.1 Những thành tựu của pháp luật hiện hành về bảo đảm quyền của

người lao động bước đầu đáp ứng một số yêu cầu nhất định của Hiến

pháp năm 2013 80 3.2.2 Những hạn chế, bất cập của pháp luật hiện hành về bảo đảm

quyền của người lao động đang tồn tại, chưa theo kịp những yêu cầu và tiêu chí đặt ra của Hiến pháp năm 2013 94 3.3 Thực trạng pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động đã được

xây dựng, sửa đổi, bổ sung theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013

105

3.3.1 Những thành tựu của pháp luật về bảo đảm quyền của người lao

động đã đạt được 105 3.3.2 Một số hạn chế của pháp luật về bảo đảm quyền của người lao

động cần được sửa đổi theo đúng tinh thần của Hiến pháp năm 2013 114 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 122 Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ

BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG THEO TINH THẦN CỦA HIẾN PHÁP NĂM 2013 123 4.1 Quan điểm hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của người

lao động theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013 123 4.1.1 Hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động bảo

đảm tính toàn diện, thống nhất và khả thi, đồng thời nâng cao kỹ thuật lập pháp 123 4.1.2 Bảo đảm quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ giữa người

sử dụng lao động và người lao động 126 4.1.3 Thể chế hóa các quyền của người lao động bảo đảm yêu cầu hội

nhập quốc tế 127 4.2 Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của người lao

động theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013 129 4.2.1 Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật ghi nhận quyền của người lao

động 129 4.2.2 Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật thúc đẩy, bảo vệ quyền của

người lao động 138 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 154 KẾT LUẬN 156

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 159 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 160

PHỤ LỤC 174

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Nghĩa đầy đủ

ATVSLĐ: An toàn, vệ sinh lao động

BHTN: Bảo hiểm thất nghiệp

BHXH: Bảo hiểm xã hội

BHYT: Bảo hiểm y tế

ICCPR: Công ước Quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966 (The

International Covenant on Civil and Political Rights)

ICESCR: Công ước Quốc tế về các quyền về kinh tế, xã hội và văn hóa năm 1966

(The International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights)

IFC: Tổ chức Tài chính Quốc tế (The International Finance Corporation)

ILO: Tổ chức Lao động Quốc tế (The International Labour Organization)

LCĐ: Luật Công đoàn

LĐTBXH: Lao động – Thương binh và xã hội

TLĐLĐVN: Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam

TPP: Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (The Trans-Pacific Partnership)

Tr.: Trang

TS.: Tiến sỹ

TT: Thông tư

UBND: Ủy ban nhân dân

UDHR: Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người năm 1948 (Universal

Declaration of Human Rights)

DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU

Bảng 2.1: Quyền của người lao động trong Hiến pháp 1992 và Hiến

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1: Thống kê số giờ làm việc tối đa theo tuần chia theo khu vực 84

Biểu đồ 3.2: Quảng cáo việc làm có yêu cầu về giới theo nghề nghiệp 95

Biểu đồ 3.3: Quảng cáo việc làm có yêu cầu về giới theo vị trí 95

Biểu đồ 3.4: Kết quả giải quyết tranh chấp 102

Biểu đồ 3.5: Thống kê các cuộc đình công theo năm 102

Biểu đồ 3.6: Lực lượng lao động và tỷ lệ thất nghiệp giai đoạn 2006 - 2015 107

Biểu đồ 3.7: Thống kê số vụ tai nạn lao động giai đoạn 2004 - 2016 116

Biểu đồ 3.8: Phân loại các cuộc đình công theo thời gian thực hiện 118

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong 2 năm gần đây (2015-2016), ở nhiều tỉnh, thành phố khác nhau, rấtnhiều cuộc đình công rất lớn đã xảy ra liên tiếp với số lượng hàng nghìn công nhântham gia, điển hình như là khoảng 1.000 công nhân công ty TNHH Lợi Tín LậpThạch (tỉnh Vĩnh Phúc) đình công phản đối người quản lý đánh đập lao động nữ;khoảng 3.000 công nhân công ty TNHH Inkel Việt Nam (thành phố Hà Nội) đìnhcông phản đối công ty đã thực hiện nhiều hành vi vi phạm pháp luật lao động;khoảng 20.000 công nhân công ty TNHH PouChen Việt Nam (tỉnh Đồng Nai) đìnhcông phản đối cách tính lương của công ty; hoặc cuộc đình công lớn nhất Việt Namxảy ra vào tháng 3/2015 là khoảng 90.000 công nhân công ty TNHH PouYuen ViệtNam (thành phố Hồ Chí Minh) đình công phản đối quy định tại Điều 60, LuậtBHXH năm 2014 (Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2016)

Trong khi đó, Hiến pháp năm 2013 - nền tảng pháp lý cao nhất trong hệthống pháp luật Việt Nam, có hiệu lực từ ngày 01/01/2014, đã khẳng định quyềncon người trong lao động là quyền hiến định, được Hiến pháp ghi nhận, tôntrọng, bảo vệ và bảo đảm Trong chế định về quyền con người tại Chương II -Hiến pháp năm 2013, các quyền của NLĐ đã được ghi nhận, cụ thể như quyềnlàm việc, quyền được bảo đảm an sinh xã hội, bảo đảm các điều kiện làm việccông bằng, an toàn, được hưởng lương, chế độ nghỉ ngơi… Hiến pháp năm 2013dành riêng Điều 57 khẳng định trách nhiệm của Nhà nước phải bảo vệ quyền, lợiích hợp pháp của NLĐ, NSDLĐ và tạo điều kiện xây dựng quan hệ lao động tiến

bộ, hài hòa và ổn định

Nội dung của Hiến pháp năm 2013 đã thể hiện những cam kết của Đảng vàNhà nước ta về việc đề cao, tôn trọng, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đángcủa NLĐ; chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho NLĐ Tuy nhiên, thực tiễn phảnánh những bức xúc của NLĐ thông qua các cuộc đình công lớn thời gian gần đây đãcho thấy pháp luật hiện hành chưa theo kịp những yêu cầu của Hiến pháp năm 2013nên quyền của NLĐ chưa thực sự được đảm bảo; điển hình là trường hợp LuậtBHXH năm 2014, mặc dù được thông qua ngày 20/11/2014 - thời điểm Hiến phápnăm 2013 đã có hiệu lực, nhưng đã bị NLĐ đình công phản đối Điều 60 của Luậtnày vào tháng 3/2015 - thời điểm Luật này chưa có hiệu lực thi hành

Vậy nên, việc nghiên cứu triển khai Hiến pháp năm 2013 về bảo đảm quyềncủa NLĐ làm nền tảng pháp lý hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ làviệc cần thiết và cấp bách bởi vì (i) tuân thủ mục tiêu chung về bảo đảm các quyềncon người theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013, trong đó “tinh thần của Hiến phápnăm 2013” được hiểu: Trước tiên, đó là các quy định của Hiến pháp, không phụ thuộcvào một vài điều khoản cụ thể mà xuyên suốt trong toàn bộ nội dung của Hiến phápnăm 2013; sau đó là các quan điểm, tư tưởng thể hiện, phản ánh các quy định củaHiến pháp năm 2013; (ii) là sự đòi hỏi tất yếu từ xã hội bởi nó đảm bảo cuộc sống và

sự phát triển toàn diện của NLĐ, ảnh hưởng trực tiếp tới sự phát triển của đất nước;

và (iii) những yêu cầu từ những hiệp định quốc tế trong xu thế hội nhập của ViệtNam Bảo đảm quyền của NLĐ, theo nhìn nhận của Tổng thống Hoa Kỳ BarackObama trong bài phát biểu của mình tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia Hà Nội ngày24/5/2016, là nhằm “bảo đảm thịnh vượng kinh tế và an ninh quốc gia” [106]

Với mong muốn góp phần vào việc đề xuất những giải pháp hoàn thiện phápluật về bảo đảm quyền của NLĐ theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013, tác giả đã

lựa chọn và thực hiện nghiên cứu ở bậc tiến sỹ với đề tài “Hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013”

Theo tác giả, đề tài cần thiết được nghiên cứu bởi vì:

Thứ nhất, giống như nhiều quốc gia trên thế giới, Việt Nam rất chú trọng

việc xây dựng và hoàn thiện các chế định bảo đảm, bảo vệ quyền con người nóichung, quyền của NLĐ nói riêng Do đó, việc nghiên cứu, tìm hiểu những cơ sở lýluận quan trọng từ Hiến pháp nhằm hoàn thiện pháp luật bảo đảm quyền của NLĐ

là cần thiết và có cơ sở

Thứ hai, Hiến pháp năm 2013 ghi nhận các quyền của NLĐ và cần thiết

phải bảo đảm Vì vậy, đề tài nghiên cứu triển khai Hiến pháp năm 2013 thiết lập

cơ sở pháp lý nhằm đưa ra quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảođảm quyền của NLĐ

Thứ ba, khi tham gia các hiệp định song phương và đa phương, phục vụ cho

sự phát triển bền vững của đất nước, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu bức thiếtphải hoàn thiện về mặt lý luận và thực tiễn bảo đảm quyền của NLĐ theo các chuẩnmực quốc tế được cộng đồng quốc tế công nhận Do vậy, việc nghiên cứu nhữngvấn đề lý luận và định hướng bảo đảm các quyền của NLĐ xuất phát từ thực tiễnkhách quan, tất yếu nếu muốn hướng tới sự phát triển bền vững

Qua nghiên cứu, tác giả nhận thấy, việc ghi nhận, thúc đẩy và bảo vệ quyềncủa NLĐ đi từ pháp luật vào thực tiễn cuộc sống đã được xây dựng và phát huy hiệuquả nhất định nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế, bất cập chưa theo kịp nhữngyêu cầu đặt ra từ Hiến pháp năm 2013 như là: còn có một số quy phạm pháp luậtchưa rõ ràng, minh bạch; còn chứa đựng nhiều quy định thiếu hợp lý; còn tồn tạimột số quy định chưa khả thi, chưa phù hợp với thực tiễn; còn một số quy địnhchưa đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất Những điều này đòi hỏi phải có sự sửa đổi,

bổ sung nhằm hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ, phù hợp với nhữngyêu cầu theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở nhận thức rõ về tính cấp thiết của đề tài, mục đích nghiên cứu củaLuận án là nghiên cứu lý luận từ Hiến pháp năm 2013 và thực trạng pháp luật bảo đảmquyền của NLĐ, đề xuất những quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật bảo đảmnhững quyền đó

Để đạt được những mục đích nêu trên, Luận án sẽ phải thực hiện nhữngnhiệm vụ cụ thể sau đây:

Thứ nhất, phân tích tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài,

những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu; đưa ra giả thiết nghiên cứu, câu hỏinghiên cứu để làm sâu sắc thêm lý luận hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền củaNLĐ từ nền tảng pháp lý quan trọng là Hiến pháp năm 2013

Thứ hai, nghiên cứu cơ sở lý luận hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền

của NLĐ: làm rõ vai trò, những điểm mới của Hiến pháp năm 2013 về bảo đảmquyền của NLĐ; những yêu cầu đặt ra của Hiến pháp năm 2013 với việc hoàn thiệnpháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ ở Việt Nam; những tiêu chí đánh giá mức độhoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ; tham khảo Hiến pháp và phápluật một số quốc gia trên thế giới về bảo đảm quyền của NLĐ, rút ra bài học kinhnghiệm cho Việt Nam

Thứ ba, khái quát quá trình phát triển, đánh giá thực trạng pháp luật về bảo

đảm quyền của NLĐ ở Việt Nam Qua đó, khẳng định những bước phát triển, những

ưu điểm phù hợp với tinh thần của Hiến pháp năm 2013 cần được phát huy, đồngthời, tìm ra những hạn chế, bất cập của pháp luật hiện hành về bảo đảm quyền củaNLĐ ở Việt Nam chưa đáp ứng những yêu cầu đặt ra của Hiến pháp năm 2013

Thứ tư, trên cơ sở phân tích các vấn đề lý luận và thực trạng pháp luật về bảo

đảm quyền của NLĐ ở Việt Nam, luận án đề xuất quan điểm và giải pháp hoànthiện pháp luật về bảo đảm các quyền của NLĐ tại Việt Nam phù hợp với tinh thầncủa Hiến pháp năm 2013

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực

tiễn pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ trên cơ sở Hiến pháp năm 2013 và tinhthần của Hiến pháp về bảo đảm quyền của NLĐ

- Phạm vi nghiên cứu:

Về không gian: Luận án tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thựctiễn hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ trong toàn quốc nhưng chỉ giớihạn ở NLĐ mang quốc tịch Việt Nam trong bối cảnh quan hệ lao động tại Việt Nam

Về thời gian: Luận án tập trung nghiên cứu Hiến pháp và pháp luật ViệtNam từ năm 1992 cho đến nay

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận: Tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa duy vật biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử là những phương pháp luận khoa học chủ yếu đượcvận dụng trong toàn bộ các chương của luận án để làm sáng tỏ những vấn đề cầnnghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu, luận án còn dựa trên cơ sở các quanđiểm, định hướng của Đảng và nhà nước về quan hệ lao động trong nền kinh tế thịtrường ở Việt Nam

- Phương pháp nghiên cứu: Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử

dụng để thực hiện luận án bao gồm phương pháp hồi cứu các tài liệu, thống kê,phân tích, chứng minh, so sánh, tổng hợp, phỏng vấn chuyên gia Cụ thể là:

+ Phương pháp hồi cứu các tài liệu được sử dụng để tập hợp các công trìnhnghiên cứu trong nước và nước ngoài dựa trên các mốc thời gian, lĩnh vực pháp luậtnhằm lựa chọn, tập hợp một cách đầy đủ nhất các tài liệu liên quan đến đề tài ở cácnguồn khác nhau Phương pháp này được sử dụng để tổng quan tình hình nghiêncứu đề tài và được kết hợp với các phương pháp khác trong quá trình tìm hiểu cácvấn đề lý luận và thực trạng pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ

+ Phương pháp thống kê được sử dụng để ghi chép, cập nhật số liệu, cácthông tin, sự kiện… theo trình tự, cách thức nhất định Phương pháp này được áp

dụng cho những vấn đề cần chứng minh từ số liệu, sự kiện được tập hợp và có độtin cậy xác định.

+ Phương pháp phân tích được sử dụng ở tất cả các nội dung của luận ánnhằm để phân tích và tìm hiểu các vấn đề lý luận, các quy định của Hiến pháp cũngnhư thực trạng pháp luật, các giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật về bảođảm quyền của NLĐ theo mục đích và nhiệm vụ mà luận án đã đặt ra

+ Phương pháp chứng minh được sử dụng ở hầu hết các nội dung luận án,nhằm đưa ra các dẫn chứng (các quy định, tài liệu, số liệu, vụ việc thực tiễn ) làm

rõ các luận điểm, luận cứ trong các nội dung về lý luận ở chương 1, chương 2, cácnhận định trong các nội dung ở chương 3 và đặc biệt là những giải pháp hoàn thiệncác quy định của pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ trong chương 4 của luận án

+ Phương pháp so sánh được dùng ở hầu hết các nội dung của luận án nhằmđối chiếu các quan điểm khác nhau giữa các nhà khoa học trong các công trìnhnghiên cứu; giữa quy định của Hiến pháp nằm 2013 về bảo đảm quyền của NLĐvới quy định của Luật Nhân quyền Quốc tế và ILO

+ Phương pháp tổng hợp được sử dụng để tổng hợp các số liệu tri thức có từhoạt động phân tích tài liệu, tham khảo ý kiến của chuyên gia Việc tổng hợp nhằmmục đích đưa ra những luận giải, đề xuất của chính tác giả luận án Phương pháptổng hợp sẽ được sử dụng ở chương 3, chương 4

+ Phương pháp phỏng vấn chuyên gia được sử dụng để khai thác ý kiến đánhgiá của các chuyên gia có trình độ cao để xem xét, nhận định vấn đề khoa học đểtìm ra giải pháp tối ưu cho vấn đề đó Phương pháp này được viết ở chương 4

5 Tính mới và những đóng góp của đề tài

Kết quả của việc nghiên cứu luận án đối với đề tài “Hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013” đem

lại những điểm mới sau đây:

Thứ nhất, luận án phân tích hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ

trên cơ sở lý luận từ Hiến pháp năm 2013 và tinh thần của Hiến pháp về bảo đảmquyền của NLĐ: làm rõ vai trò, những điểm mới của Hiến pháp năm 2013 về bảođảm quyền của NLĐ; những yêu cầu đặt ra của Hiến pháp năm 2013 với việc hoànthiện pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ ở Việt Nam, góp phần làm phong phú

về mặt học thuật của khoa học luật về bảo đảm quyền của NLĐ

Thứ hai, luận án phân tích và đánh giá khá đầy đủ và tương đối toàn diện

thực trạng pháp luật về bảo đảm các quyền của NLĐ ở Việt Nam hiện nay, chỉ rađược những khiếm khuyết, hạn chế và bất cập của pháp luật về bảo đảm quyền củaNLĐ ở Việt Nam.

Thứ ba, trên cơ sở những vấn đề lý luận và thực tiễn pháp luật về bảo đảm quyền

của NLĐ, luận án nghiên cứu, đề xuất quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật vềbảo đảm các quyền của NLĐ tại Việt Nam theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

So với các công trình đã công bố, luận án đề cập một cách hệ thống và tươngđối toàn diện đối với pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ theo tinh thần của Hiếnpháp năm 2013 trên cả hai phương diện lý luận và thực tiễn

Về mặt lý luận: Luận án là công trình chuyên khảo cấp độ luận án tiến sỹnghiên cứu pháp luật về bảo đảm quyền hiến định của NLĐ ở Việt Nam, là côngtrình nghiên cứu các vấn đề lý luận hiến định về bảo đảm quyền của NLĐ, đánh giáthực trạng pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ, kiến nghị giải pháp hoàn thiệnpháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ ở Việt Nam theo tinh thần của Hiến phápnăm 2013 Luận án có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu,giảng dạy, học tập của sinh viên, học viên luật trong các cơ sở đào tạo luật

Về mặt thực tiễn: Những nghiên cứu, kết luận, đề xuất của luận án có ýnghĩa quan trọng đối với việc triển khai Hiến pháp năm 2013 nhằm xây dựng vàhoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ ở Việt Nam; góp phần phát triển

lý luận pháp luật về bảo đảm quyền con người trong lao động theo tinh thần củaHiến pháp năm 2013

7 Bố cục của Luận án

Luận án này bao gồm phần Mở đầu và bốn (4) chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài và những

vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu

Chương 2: Hiến pháp năm 2013 và tinh thần của Hiến pháp là cơ sở lý luận

hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động

Chương 3: Quá trình phát triển và thực trạng pháp luật về bảo đảm quyền của

người lao động ở Việt Nam hiện nay theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013

Chương 4: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền

của người lao động theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

Con người khác loài vật ở chỗ phải lao động, đồng thời lao động cũng là yếu

tố cơ bản cho việc phát triển xã hội và phát triển con người Vì vậy, bất cứ chế độnào cũng cần phải quan tâm đến vấn đề lao động của con người Quyền của conngười trong lao động được cộng đồng quốc tế công nhận trên phạm vi toàn cầu kể

từ khi có UDHR, ICCPR, ICESCR ILO đã cụ thể hóa các quyền của NLĐ thôngqua 189 Công ước Từ tầm quan trọng đó, nghiên cứu pháp luật về bảo đảm quyềncủa NLĐ luôn là đề tài cho các học giả, các chuyên gia nghiên cứu góp phần thúcđẩy các quốc gia thành viên thực hiện các nghĩa vụ ghi nhận, tôn trọng, bảo vệ vàbảo đảm các quyền của NLĐ trong thực tiễn

Cho đến nay, rất nhiều đề tài nghiên cứu, sách, báo, tạp chí đã đề cập đến cácvấn đề, các khía cạnh liên quan pháp luật bảo đảm quyền của NLĐ ở các góc độtiếp cận khác nhau Trên cơ sở nghiên cứu các tài liệu, các công trình của các tác giảtrong và ngoài nước, luận án khái quát đánh giá và phân tích các công trình nghiêncứu có liên quan thành nhóm các công trình nghiên cứu những vấn đề chung về bảođảm quyền con người theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013, nhóm các công trìnhnghiên cứu những vấn đề về bảo đảm quyền của người lao động theo tinh thần củaHiến pháp năm 2013, và nhóm các công trình ở nước ngoài nghiên cứu những vấn

đề về bảo đảm quyền của người lao động nhằm tránh được sự trùng lặp về góc độtiếp cận cũng như nội dung

1.1 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

1.1.1 Nhóm các công trình nghiên cứu những vấn đề chung về bảo đảm quyền con người theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013

Hiến pháp năm 2013 xác định rõ ràng các quyền của NLĐ, và theo GS.TS

Hoàng Thị Kim Quế trong bài “Nghĩa vụ của con người, công dân: Những vấn

đề đặt ra trong việc sửa đổi, bổ sung Hiến pháp 1992” đăng trên Tạp chí Nghiên

cứu lập pháp số 18 năm 2012, Hiến pháp thể hiện vai trò, giá trị, công năng thiếtthực và uy tín của hiến pháp trong việc bảo vệ, bảo đảm các quyền, tự do của conngười [89, tr.19]

Trong bài “Những chế định mới về quyền con người trong Hiến pháp năm

2013” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 24 năm 2014, tác giả Hoàng Văn

Nghĩa cũng đưa ra biện pháp rà soát hệ thống pháp luật và chính sách, bao gồm việcsửa đổi, bổ sung BLLĐ, Luật BHXH… và nhấn mạnh trách nhiệm thi hành Hiếnpháp và tôn trọng, bảo đảm và thực hiện quyền con người nói chung trước hết thuộc

về các cơ quan nhà nước [77, tr.14]

Theo tác giả Chu Hồng Thanh trong bài Hiến pháp năm 2013 với việc thực thi các điều ước quốc tế về quyền con người của Việt Nam, Hiến pháp năm 2013 đã

củng cố hầu hết các quyền, trong đó gồm có quyền về lao động – việc làm (Điều35), quy định rõ hơn hoặc tách thành các điều riêng cho phù hợp với các quy địnhtrong các điều ước quốc tế về nhân quyền [96, tr.23]

TS Hoàng Hùng Hải nhận định trong bài Bảo đảm quyền con người: Tư tưởng chủ đạo của Hiến pháp năm 2013, Hiến pháp năm 2013 lấy tư tưởng, quyết

tâm bảo đảm ngày càng tốt hơn quyền con người làm tư tưởng chủ đạo, xuyên suốttrong quá trình sửa đổi, xây dựng Hiến pháp Đi đôi với củng cố, phát triển quyềncon người trong xây dựng Hiến pháp, Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đang nỗ lựcphấn đấu đưa những quy định của Hiến pháp vào thực hiện trong thực tiễn cuộcsống [47, tr.73]

Trong bài Quy định hiến pháp năm 2013 về khiếu nại, tố cáo & những yêu cầu đặt ra trong việc hoàn thiện pháp luật về khiếu nại, tố cáo của GS.TS Nguyễn

Đăng Dung, hoạt động giải quyết khiếu nại của công dân, cơ quan, tổ chức chính làbiện pháp hữu hiệu nhằm bảo đảm quyền khiếu nại của nhân dân được thực hiệntrên thực tế, qua đó bảo vệ, khôi phục các quyền và lợi ích hợp pháp của họ khi bịxâm hại bởi các quyết định hành chính, hành vi hành chính của các chủ thể quản lýhành chính nhà nước Đồng thời, thực hiện tốt hoạt động này còn giúp các cơ quannhà nước phát hiện những sai lầm, hạn chế trong hoạt động của mình để kịp thờiuốn nắn, sửa chữa nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước [21, tr.15]

Trong bài Vai trò bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân của tòa án theo Hiến pháp năm 2013, GS.TS Nguyễn Đăng Dung nhìn nhận, một

trong những thành công lớn của Hiến pháp năm 2013 là việc quy định tòa án bảo vệcông lý, bảo vệ quyền con người; bởi nếu không nâng cấp tòa án trở thành nơi thựchiện quyền tư pháp bảo vệ công lý, thì những quy định về nhân quyền của Hiếnpháp có nguy cơ trở thành những tuyên bố chung chung một cách hình thức, màkhông có hiệu lực thực thi Ngược lại, nếu không có quy định một cách rõ ràng

quyền con người trong Hiến pháp, thì tòa án cũng không có phương hướng rõ rệtcho việc bảo vệ [24, tr.743-744].

Trong bài “Vai trò của tòa án trong việc bảo vệ quyền công dân” của Đặng Công

Cường đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân số 22 năm 2013, tác giả nêu cơ sở lý luận vềvai trò của tòa án trong việc bảo vệ quyền công dân và kiến nghị một số giải pháp nângcao vai trò của tòa án, trong đó yêu cầu Hiến pháp cần quy định trao quyền xét xử hành

vi vi hiến của cơ quan lập pháp và cơ quan hành pháp cho tòa án [16, tr.11]

Trong bài “Bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong pháp luật hành chính Việt Nam (Một số vấn đề có tính phương pháp luận, định hướng nghiên cứu” đăng trên Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Luật học số 28 năm 2012,

các tác giả Phạm Hồng Thái và Nguyễn Thị Thu Hương nhận định, bảo đảm cácquyền con người, quyền công dân là việc tạo ra các tiền đề, điều kiện về chínhtrị, kinh tế, xã hội, pháp lý và tổ chức để cá nhân, công dân, các tổ chức của côngdân thực hiện được các quyền, tự do, lợi ích chính đáng của họ đã được pháp luậtghi nhận [93, tr.1-2]

1.1.2 Nhóm các công trình nghiên cứu những vấn đề về bảo đảm quyền của người lao động theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013

Nội dung của nhiều công ước ILO đã được các nhà làm luật đưa vào Hiếnpháp năm 2013 Các nhà khoa học đã có nhiều công trình nghiên cứu về quyền củangười lao động theo Hiến pháp năm 2013, về quyền của người lao động theo cáccông ước của ILO

Đề tài nghiên cứu khoa học: “Hoàn thiện pháp luật lao động Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế” năm 2007 do PGS.TS Lê Thị Hoài Thu làm chủ

nhiệm đã nghiên cứu những nội dung cơ bản của pháp luật lao động Việt Nam trongtiến trình hội nhập kinh tế thế giới Trên cơ sở đó, đề tài chỉ ra lợi ích của các bêntrong quan hệ lao động và đưa ra thực trạng pháp luật lao động Việt Nam trongnhững năm qua để từ đó thấy được sự bất cập cả về mặt lập pháp cũng như thực tiễnthực hiện Đồng thời đưa ra một số nhận xét và phương hướng khắc phục những bấthợp lý trong quy định hiện hành, bổ sung, sửa đổi hoặc tách BLLĐ thành những đạoluật riêng, xây dựng LCĐ nhằm hoàn thiện pháp luật lao động và quyền công đoàncủa NLĐ trong xu thế hội nhập khu vực và thế giới

Đề tài khoa học cấp trường (Đại học luật TP Hồ Chí Minh): “Quyền con người của NLĐ trong Luật lao động Việt Nam” nghiệm thu vào tháng 12/2010 do TS Lê Thị

Thúy Hương làm chủ nhiệm đã nghiên cứu, phân tích thực trạng về sự bảo đảmquyền con người của NLĐ, chỉ ra những hạn chế, bất cập còn tồn tại cần khắc phục.

Từ những nghiên cứu đó, đề tài đã đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện phápluật lao động ở góc độ bảo đảm quyền con người của NLĐ

Đề tài nghiên cứu khoa học với mã số QG.10.33: “Pháp luật về quan hệ lao động Việt Nam - thực trạng và phương hướng hoàn thiện” năm 2012 do PGS.TS Lê

Thị Hoài Thu làm chủ nhiệm đã nghiên cứu làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận cơ bản

về quan hệ lao động như: cách tiếp cận, quan niệm hiện nay, chủ đề, đặc điểm, điềukiện tồn tại và phát triển, yêu cầu của việc điều chỉnh pháp luật Đề tài cũng đã thamkhảo các công ước, khuyến nghị có liên quan của ILO, qui định của pháp luật một sốnước về quan hệ lao động làm cơ sở cho việc hoàn thiện pháp luật về quan hệ laođộng ở Việt Nam Đánh giá thực trạng pháp luật về quan hệ lao động ở Việt Nam, chỉ

ra những nội dung còn hạn chế, thiếu sót, chưa phù hợp Từ đó, đề tài luận giải vềnhu cầu hoàn thiện các qui định của pháp luật về quan hệ lao động ở Việt Nam

Trong bài Những điểm mới của Hiến pháp năm 2013 liên quan đến các quyền về lao động, việc làm và một số kiến nghị, tác giả Lê Thị Hoài Thu đã phân

tích những điểm mới của Hiến pháp năm 2013 liên quan đến các quyền về lao động,việc làm, gồm có quyền về lao động, việc làm; quyền được hưởng lương;quyềnnhân thân; quyền bảo đảm an sinh xã hội của công dân; dẫn chiếu pháp luật ViệtNam hiện hành và so sánh với một số công ước của ILO [98, tr.638-656]

Tác giả Trần Nguyên Cường đã có những phân tích chi tiết đối với quanniệm về quyền việc làm trong pháp luật quốc tế và trong pháp luật Việt Nam cùng

với những biện pháp bảo đảm trong bài Bảo đảm quyền việc làm theo Hiến pháp năm 2013 [19, tr.657-666].

Tác giả Phan Thị Nhật Tài đã có những phân tích chi tiết về các quy định

chống lao động cưỡng bức trong các công ước của ILO trong bài Quy định chống lao động cưỡng bức trong các công ước ILO đăng trên Tạp chí Pháp luật và phát

triển Theo đó, tác giả nhận định, các công ước quốc tế qui định khá cụ thể vềnhững hành vi được coi là lao động cưỡng bức và trách nhiệm của các quốc giatrong việc ban hành các qui định pháp luật để chống lại hiện tượng lao động cưỡngbức một cách có hiệu quả Những hình thức lao động cưỡng bức rất đa dạng vànhiều khi rất ẩn Vì thế, cần xây dựng được những tiêu chí cụ thể để xác định laođộng cưỡng bức [91, tr.32]

Trong bài “Hiến định về an sinh xã hội” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập

pháp số 14 năm 2014, tác giả Bùi Ngọc Thanh đã trình bày nội hàm cơ bản của ansinh xã hội, vấn đề hiến định nội hàm của an sinh xã hội trong Hiến pháp năm

2013 Qua đó, tác giả nhấn mạnh hiến định về an sinh xã hội trong Hiến pháp năm

2013 đã có sự hội nhập quốc tế sâu rộng, thể hiện hoàn chỉnh các nội dung màViệt Nam đã nhất trí về 8 mục tiêu trong Tuyên ngôn Thiên niên kỷ của Hội nghịthượng đỉnh Thiên niên kỷ Đại Hội đồng Liên hiệp quốc tháng 9/2000 tạiNewYork, Hoa Kỳ [94, tr.19-25]

Về quyền được bảo đảm an sinh xã hội trong Hiến pháp năm 2013, TS

Lương Minh Tuân nhận định trong bài Quyền được bảo đảm an sinh xã hội, quyền được sống trong môi trường trong lành trong Hiến pháp năm 2013: Khả năng thực hiện và kiến nghị, Nhà nước phải có nghĩa vụ tôn trọng và bảo đảm thực hiện quyền

được bảo đảm an sinh xã hội Nghĩa vụ này của Nhà nước được thực hiện bởi các

cơ quan nhà nước khi thực hiện quyền lập pháp, quyền hành pháp và cả khi thựchiện quyền tư pháp [112, tr.692-693]

Trong cuốn chuyên khảo “Quyền an sinh xã hội và đảm bảo thực hiện trong pháp luật Việt Nam” của Khoa Luật – ĐHQGHN do PGS.TS Lê Thị Hoài Thu chủ

biên, in tại NXB ĐHQGHN năm 2014, PGS.TS Lê Thị Hoài Thu khẳng định, mặc

dù hệ thống pháp luật tương đối đầy đủ nhưng khả năng xảy ra vi phạm, xâm hạiđến quyền của NLĐ (quyền an sinh xã hội) là điều khó tránh khỏi Do đó, việc quyđịnh và áp dụng các biện pháp chế tài thích hợp đối với các chủ thể xâm hại quyềncủa NLĐ là điều cần thiết [60, tr.309]

Trong bài Quyền tự do hiệp hội trên thế giới và gợi mở cho việc bảo đảm quyền này theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013, các tác giả Lã Khánh Tùng và Vũ

Công Giao nhìn nhận, khái niệm “quyền lập hội” trong Hiến pháp năm 2013 hẹp hơnkhái niệm “quyền hiệp hội”; và hệ thống luật pháp về quyền tự do hiệp hội ở ViệtNam mang nặng tính hành chính, coi trọng sự quản lý thuận tiện của nhà nước và coinhẹ quyền tự do ý chí, tự do thỏa thuận, hợp đồng của người dân [111, tr.467-468]

Trong bài viết “Pháp luật chống phân biệt đối xử về giới tại nơi làm việc ở Việt Nam và Australia – Nghiên cứu so sánh” đăng trên Tạp chí Khoa học pháp lý

số 1 năm 2010, theo tác giả Đỗ Hải Hà, căn cứ theo quy định của Ðạo luật phân biệtgiới tính năm 1984 thì ở Australia, việc đối xử thiếu thiện cảm với một người vì giớitính, tình trạng hôn nhân hoặc thai nghén của họ, được coi là một hành vi phạm

pháp Ðạo luật này cũng ngăn cấm việc sa thải nhân viên vì những trách nhiệm của

họ đối với gia đình Đồng thời, đạo luật phân biệt giới tính còn ngăn cấm hành visách nhiễu tình dục Từ đó, tác giả phân tích, đối chiếu với các quy định của phápluật Việt Nam và kiến nghị các biện pháp hoàn thiện pháp luật [41, tr.45-54]

Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 23 năm 2014 có đăng bài “Kiến nghị hoàn thiện pháp luật an toàn, vệ sinh lao động từ kinh nghiệm quốc tế” của tác giả Bùi Sỹ

Lợi Theo đó, tác giả đã chỉ ra những quy định trong các Công ước do ILO ban hànhnhư Công ước số 155, số 61, số 120, số 152, số 167, số 176, số 184…, các quy địnhcủa Liên minh Châu Âu, Trung Quốc, Thái Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản Qua đó, tácgiả kiến nghị cần phải có Luật ATVSLĐ; tiếp cận phòng ngừa rủi ro tai nạn nhằmđảm bảo tính mạng, an toàn cho NLĐ [68, tr.59-64]

Về quyền tự do công đoàn của NLĐ, tác giả Cao Nhất Linh đã nêu lên trong

bài “Quyền thành lập, tham gia công đoàn trong luật quốc tế và luật Việt Nam” đăng

trên Tạp chí nghiên cứu lập pháp số 5 năm 2010, theo ILO, quyền tự do công đoàncủa NLĐ bao gồm quyền được thành lập và gia nhập công đoàn theo sự lựa chọn của

họ căn cứ theo Điều 2, Công ước số 87 của ILO (năm 1948) NLĐ được thành lậpnhiều công đoàn khác nhau trong một cơ sở lao động Những NLĐ khác có quyền tự

do lựa chọn tham gia vào công đoàn này, hay công đoàn khác để bảo vệ lợi ích củamình một cách tốt nhất Tuy nhiên, Việt Nam vẫn chưa phải là thành viên của bất kỳCông ước nào của ILO về quyền tự do công đoàn nêu trên LCĐ Việt Nam vẫn chưađảm bảo hết quyền tham gia thành lập và gia nhập công đoàn của NLĐ bởi một số hạnchế nhất định Những hạn chế này sẽ không có khả năng khắc phục nếu chúng ta khôngchấp nhận đa nguyên công đoàn và không chấp nhận cho người nước ngoài thành lập

và gia nhập công đoàn khi họ lao động trên lãnh thổ Việt Nam [66, tr.37-40]

Luận án Tiến sĩ luật học “Pháp luật công đoàn trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” (năm 2012) của tác giả

Trần Thị Thanh Hà, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh đã tậptrung nghiên cứu về pháp luật công đoàn Tác giả đã nêu quan điểm, giải pháp hoànthiện pháp luật công đoàn ở Việt Nam như sau: Sửa đổi, bổ sung LCĐ năm 1990nhằm nâng cao vai trò của công đoàn trong việc bảo vệ quyền lợi của NLĐ; sửa đổi,

bổ sung pháp luật về lao động, việc làm, về giải quyết tranh chấp lao động; tăngcường công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật công đoàn; nâng cao chấtlượng xây dựng và thực hiện quy chế phối hợp với chính quyền chuyên môn cùng

cấp; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện LCĐ; đổi mới tổ chức vàhoạt động của công đoàn [44].

Trong bài “Kinh nghiệm từ các quy định về thành lập và tổ chức đại diện lao động của một số nước” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 8 năm 2015, tác

giả Đào Mộng Điệp đã trình bày các nguyên tắc thành lập, gia nhập tổ chức đại diệnlao động và chủ thể có quyền thành lập, gia nhập tổ chức đại diện lao động, cũngnhư các thủ tục, cơ cấu tổ chức có liên quan, trong đó nhấn mạnh tính độc lập của tổchức đại diện lao động và đưa ra một số kinh nghiệm cho Việt Nam [35, tr.59-62]

Tác giả Đào Mộng Điệp viết bài “Đại diện lao động trong BLLĐ” đăng trên

Tạp chí Khoa học ĐHQGHN - Luật học số 28 năm 2012 cho rằng, nội dung BLLĐsửa đổi gồm rất nhiều vấn đề về thương lượng tập thể, thỏa ước lao động tập thể;HĐLĐ; tiền lương; kỷ luật lao động… đặc biệt là chế định đại diện lao động Những

cơ sở pháp lý điều chỉnh về đại diện lao động trong BLLĐ tạo ra một “rào chắn antoàn” để bảo đảm quyền lợi của tập thể lao động trong quan hệ lao động, xác lập vịthế bình đẳng giữa NLĐ và NSDLĐ Tuy nhiên, nội dung của việc sửa đổi, bổ sung

để đáp ứng được điều kiện hội nhập sâu rộng quốc tế với thị trường lao động đa dạngphong phú là một thách thức đặt ra trong giai đoạn hiện nay [36, tr.224]

Luận án Tiến sĩ luật học “Quyền của lao động nữ theo pháp luật Việt Nam”

năm 2016 của tác giả Đặng Thị Thơm tại Học viện Khoa học xã hội đã nghiên cứuphân tích quyền của lao động nữ dưới góc độ quyền con người, thực trạng bảo vệquyền của lao động nữ ở Việt Nam Tác giả nhận định, bảo vệ quyền của lao động

nữ được thực hiện thông qua nhiều biện pháp mang tính xã hội như liên kết tổchức, thương lượng tập thể hoặc kinh tế như bồi thường thiệt hại, đình công, xửphạt… hoặc mang tính tư pháp như giải quyết tranh chấp tại Tòa án, truy tố tộiphạm trong lĩnh vực lao động Từ đó, tác giả kiến nghị hoàn thiện pháp luật bảo vệquyền của lao động nữ xoay quanh các biện pháp xã hội, kinh tế và tư pháp [97]

Trong bài “Pháp luật HĐLĐ từ quy định đến thực tiễn” đăng trên Tạp chí

Nghiên cứu lập pháp số 23 năm 2014, tác giả Lê Thị Hoài Thu đã trình bày các quyđịnh của pháp luật có liên quan đến quyền làm việc của NLĐ trong quan hệ laođộng Theo đó, tác giả đã nêu các quy định về giao kết HĐLĐ; thực hiện, sửa đổi,

bổ sung, tạm hoãn HĐLĐ; chấm dứt và giải quyết chế độ cho NLĐ khi chấm dứt

HĐLĐ [100, tr.51-58] Trong bài “Hoàn thiện pháp luật về việc làm dưới tác động của công cuộc hội nhập quốc tế” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 20 năm

2012, tác giả Trần Thắng Lợi đã chỉ ra tác động của hội nhập quốc tế trong lĩnh vựcviệc làm, qua đó kiến nghị hoàn thiện pháp luật về việc làm theo các định hướng

mở rộng đối tượng điều chỉnh, chính sách bảo đảm việc làm, bảo đảm các quyềnlàm việc, quyền bình đẳng về việc làm giữa nam và nữ trong công việc, quyềnkhông bị phân biệt đối xử [67, tr.40-41] Tác giả Nguyễn Duy Phương kiến nghị vềgiải quyết việc làm: giải quyết việc làm phải thực hiện một nguyên tắc cơ bản làđảm bảo công bằng xã hội; nhà nước hỗ trợ về tài chính để xúc tiến việc làm, đàotạo nghề cho NLĐ; cụ thể hóa các điều 12, 13, 14 của BLLĐ [83, tr.44-45]

Trong bài viết “Thực thi nghiêm chỉnh pháp luật về quan hệ lao động để bảo

vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công nhân lao động” của TS Bùi Ngọc Thanh

được đăng trên Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 4 năm 2007, tác giả đã phân tíchquyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật của ba chủ thể: Nhà nước – NLĐ –NSDLĐ, chỉ ra những khuyết nhược điểm chủ yếu Từ đó, tác giả nêu lên nhữnggiải pháp cho cả ba bên nhằm mục đích thực thi nghiêm chỉnh các quy định phápluật về quan hệ lao động [95, tr.33-35]

Tác giả Lê Thị Hoài Thu cũng có nhận định cần xây dựng các đạo luậtchuyên biệt để giải quyết từng nhóm vấn đề lớn liên quan đến các quyền an sinh xã

hội, việc làm, ATVSLĐ… trong bài “Quan hệ lao động và những vấn đề đặt ra trong việc điều chỉnh pháp luật ở Việt Nam” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp

số 23 năm 2013 [102, tr.47]

Tác giả Lưu Bình Nhưỡng đã chỉ ra hàng loạt những hạn chế của thực trạng

lao động, việc làm trong hệ thống pháp luật lao động trong bài viết “Thực tiễn áp dụng BLLĐ và hướng hoàn thiện pháp luật lao động” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu

lập pháp số 5 năm 2009, gồm có: thiếu tính pháp điển, thiếu những định nghĩa cơbản, chính xác, chưa tiếp thu hết những quy tắc căn bản của quan hệ lao động trongkinh tế thị trường, có quy định chưa chuẩn hợp với các đạo luật liên quan, vai tròcủa Nhà nước chưa rõ ràng, chưa tiếp cận, tiếp nhận và thích ứng mạnh với các tiêuchuẩn lao động quốc tế [79, tr.38-40]

Tác giả Bùi Sỹ Lợi phân tích khái quát thực trạng bất cập trong BLLĐ hiện

hành trong bài Những bất cập của BLLĐ hiện hành và một số quan điểm sửa đổi BLLĐ trong Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 1+2 năm 2012 Theo đó, tác giả nhấn

mạnh nguyên tắc thỏa thuận trong quan hệ lao động chưa được tôn trọng, Nhà nướccan thiệp quá sâu vào vấn đề riêng của NLĐ và doanh nghiệp, các quy định trong

giải quyết tranh chấp vẫn bế tắc và không được thực tiễn chấp nhận [69, tr.65-66].

Trong cuốn chuyên khảo Bảo đảm quyền con người trong pháp luật lao động Việt Nam của Khoa Luật - ĐHQGHN, NXB ĐHQGHN (năm 2013), các tác giả đã

thống kê các quyền cơ bản trong lao động, gồm có quyền được làm việc, quyền tự

do không bị lao động cưỡng bức, quyền được hưởng mức lương công bằng, hợp lý

và được trả lương bằng nhau cho những công việc như nhau, quyền được đảm bảođiều kiện làm việc an toàn và vệ sinh, quyền nghỉ ngơi, quyền công đoàn và quyềnhưởng an sinh xã hội Qua đó, các tác giả đã nêu ra hàng loạt kiến nghị nhằm khắcphục những hạn chế, bất cập đó, hướng tới đảm bảo quyền của người lao động theonhững chuẩn mực được cộng đồng quốc tế thừa nhận [62]

Sách chuyên khảo Giới thiệu pháp luật về quan hệ lao động của một số nước trên thế giới của Trung tâm hỗ trợ phát triển quan hệ lao động – Bộ LĐTBXH,

NXB Lao động – xã hội, năm 2011 Theo đó, trong các bài viết ở Phần 1, các tác giả

đã nêu ra, luật pháp về quan hệ lao động tác động lên hai nhân tố cơ bản: (i) Nhân

tố chủ thể: NLĐ, tổ chức đại diện NLĐ và NSDLĐ, tổ chức đại diện NSDLĐ; và(ii) Sự tương tác giữa các chủ thể đó Theo đó, nhiệm vụ chính của nhà nước làcông nhận quyền tự do hiệp hội và thương lượng của hai bên, tôn trọng tối đa quyền

tự quyết của các bên trong thương lượng, tạo cơ chế để các bên tương tác theohướng thỏa thuận một cách hài hòa, cùng có lợi và giảm tối đa xung đột [108]

Thực trạng của thủ tục thương lượng tập thể cũng được nhiều công trình

khoa học phản ánh: với hai bài viết “Quy trình thương lượng tập thể trong quan hệ lao động ở Việt Nam hiện nay” và bài “Đại diện thương lượng phía tập thể lao động trong doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay” đăng trên Tạp chí Dân chủ và pháp luật

trực tuyến, tác giả Nguyễn Huy Khoa đánh giá BLLĐ năm 2012 đã bảo đảm tốt hơn

sự tham gia của NLĐ trong quá trình chuẩn bị thương lượng và trong quá trìnhthông qua thỏa ước Tuy nhiên, BLLĐ năm 2012 lại chưa có những quy định về sựtham gia của NLĐ trong chính quá trình thương lượng Vì vậy, tác giả Nguyễn HuyKhoa kiến nghị cần quy định cụ thể hơn về vai trò của công đoàn cấp trên trực tiếptrong thương lượng tập thể tại doanh nghiệp đã có công đoàn cơ sở theo hướngcông đoàn cấp trên trực tiếp có quyền thương lượng trực tiếp và đầy đủ đối vớithương lượng tập thể ở những doanh nghiệp đã có tổ chức công đoàn [57, 58] Vớinhững quan điểm tương đồng với tác giả Nguyễn Huy Khoa, các tác giả Hoàng Thị

Minh đề cập trong luận án tiến sĩ của mình, tác giả Đỗ Thị Dung với bài “Hoàn

thiện pháp luật về thỏa ước lao động tập thể ở nước ta trong thời gian tới”, tác giả

Đỗ Năng Khánh với bài “Hoàn thiện và thực hiện pháp luật về thỏa ước lao động tập thể”, sau khi đánh giá thực trạng đều chung nhận định rằng, một khi cơ chế thực

hiện pháp luật không hiệu quả, quyền lợi của NLĐ sẽ trở nên bấp bênh, như lươngthấp, điều kiện làm việc kém, thời giờ làm việc kéo dài, bị đối xử bất công ; qua

đó kiến nghị tăng cường hoạt động của tổ chức công đoàn, trong đó ưu tiên pháttriển công đoàn cơ sở; tạo điều kiện cho công đoàn hoạt động độc lập bằng biệnpháp trước mắt là sắp xếp cán bộ công đoàn chuyên trách và những cán bộ nàynên hưởng lương từ nguồn thu của công đoàn cơ sở, gắn liền với hiệu quả hoạt độngcủa công đoàn [55, tr.53-54]

Tác giả Hoàng Thị Minh đề cập các quy định của pháp luật hiện hành về thủtục thương lượng tập thể (chủ thể, trình tự ký kết và thực hiện thỏa ước lao động tập

thể) trong luận án tiến sĩ “Thỏa ước lao động tập thể - nghiên cứu so sánh giữa pháp luật lao động Việt Nam và Thụy Điển” năm 2011 Tác giả nghiên cứu các vấn đề liên

quan đến thỏa ước lao động tập thể như khái niệm, đặc trưng của thỏa ước lao động

tập thể; ký kết và thực hiện thỏa ước lao động tập thể [72, tr.35-60] Trong bài “Một

số vấn đề lý luận về thỏa ước lao động tập thể”, tác giả Đỗ Năng Khánh đã chỉ ra bản

chất, đặc điểm, ý nghĩa, vai trò của thỏa ước lao động tập thể [56, tr.48-51]

Trong bài “Chế định về hòa giải viên lao động và nhu cầu hòa giải tranh chấp lao động hiện nay” đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân số 22 năm 2012, tác giả

Hoàng Thị Việt Anh đã phân tích thực trạng hoạt động hòa giải của hòa giải viên laođộng, trong đó chỉ ra những nguyên nhân chủ yếu về điều kiện tuyển chọn hòa giảiviên lao động, thời gian tổ chức phiên họp hòa giải và kinh phí cho hoạt động hòagiải [3, tr.16-17]

Tác giả Vũ Thị Thu Hiền đã trình bày vai trò, ý nghĩa của hòa giải viên laođộng tiến hành thủ tục hòa giải để giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

trong bài viết “Thực trạng pháp luật giải pháp tranh chấp lao động tập thể về lợi ích tại hòa giải viên lao động và kiến nghị hoàn thiện” đăng trên Tạp chí Dân chủ

và pháp luật số 6 năm 2015 Tác giả cũng đã nghiên cứu pháp luật nhiều quốc giatrên thế giới về các quy định trong thủ tục hòa giải, cách thức ghi nhận và thực hiệnkết quả hoà giải [47, tr.43-48]

Về thủ tục hòa giải, tác giả Dương Quỳnh Hoa đã viết bài “Hòa giải trong tố tụng dân sự của Việt Nam và Nhật Bản nhìn từ góc độ so sánh” đăng trên Tạp chí Nhà

nước và pháp luật số 2 năm 2008 Tác giả đã giới thiệu thủ tục hòa giải trong tố tụngdân sự theo pháp luật Nhật Bản, bao gồm thẩm quyền hòa giải, trung gian hòa giải, bímật thông tin và văn bản thỏa thuận Tác giả đã so sánh pháp luật về hòa giải giữa ViệtNam và Nhật Bản, chỉ ra một số bất cập và đưa ra ý kiến góp phần hoàn thiện pháp luật

về hòa giải trong tố tụng dân sự Việt Nam Qua đó, tác giả kiến nghị cần thiết lập đượcmối liên hệ hữu cơ giữa các phương thức giải quyết tranh chấp lao động [48, tr.34]

Theo bài viết “Đánh giá quy định của BLLĐ về đình công và giải quyết đình công” của tác giả Nguyễn Xuân Thu đăng trên Tạp chí Luật học số 9 năm 2009,

pháp luật về đình công và giải quyết đình công đã có nhiều điểm tiến bộ, nhưng bêncạnh đó, những hạn chế về đình công và giải quyết đình công vẫn còn tồn tại trongpháp luật về lao động Từ đó, tác giả kiến nghị một số ý kiến hoàn thiện, bao gồmsửa đổi khái niệm về đình công, điều kiện cho cuộc đình công hợp pháp, giải quyếtđình công của tòa án và quan tâm hơn về ý chí của tập thể lao động đối với đại diệncủa mình tổ chức và lãnh đạo đình công [103, tr.59-62]

Tác giả Trần Minh Yến đã trình bày, phân tích những đặc điểm và nguyên nhân

xảy ra đình công trong bài “Đình công, tiền lương – hai vấn đề nổi bật trong lĩnh vực lao động, việc làm ở nước ta hiện nay” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu kinh tế số 353

năm 2007 Sau khi chỉ ra được những nguyên nhân chính, tác giả kiến nghị cần hoànthiện pháp luật về lao động; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra từ các cơ quanquản lý nhà nước; thúc đẩy phổ biến pháp luật cho NSDLĐ và NLĐ [122, tr.47-48]

Trong bài “Thực trạng tranh chấp lao động, đình công và kiến nghị việc sửa đổi, bổ sung trong dự thảo BLLĐ sửa đổi, bổ sung” đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân

số 10 năm 2012, tác giả Phạm Công Bảy đã phân tích thực trạng tranh chấp lao động,đình công từ năm 2006 – 2010, trong đó nhấn mạnh phạm vi điều chỉnh của pháp luật

về giải quyết tranh chấp lao động chưa được xác định rõ ràng, thiếu nhất quán giữanguyên tắc giải quyết tranh chấp lao động với trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp laođộng, cơ chế giải quyết tranh chấp lao động được xây dựng trên nền tảng quan hệ laođộng thiếu đồng bộ và ổn định [7, tr.23-24] Từ đó, tác giả kiến nghị xóa bỏ hội đồnghòa giải lao động cơ sở, giao cho hòa giải viên lao động thực hiện yêu cầu hòa giải;phán quyết của trọng tài lao động phải là quyết định cuối cùng và tập thể lao độngkhông được quyền đình công khi không đồng ý với phán quyết trọng tài [7, tr.30-32]

Luận án Tiến sĩ luật học “Pháp luật về thủ tục giải quyết tranh chấp lao động cá nhân tại tòa án ở Việt Nam” của tác giả Phạm Công Bảy tại Học viện Khoa

học xã hội năm 2011 đã nghiên cứu pháp luật về thủ tục giải quyết tranh chấp laođộng cá nhân tại Tòa án, là luật về hình thức, được xây dựng trên cơ sở tính chất,

đặc điểm của quan hệ lao động và tranh chấp lao động Xuất phát từ thực tiễn đó,

tác giả luận án muốn làm sáng tỏ cơ sở lí luận và thực tiễn của pháp luật về thủ tục

tố tụng trong giải quyết tranh chấp lao động cá nhân tại Tòa án; đánh giá thực trạngpháp luật và thực tiễn áp dụng BLTTDS trong giải quyết tranh chấp lao động cánhân; trên cơ sở đó, đề xuất mô hình pháp luật về thủ tục giải quyết tranh chấp laođộng cá nhân tại Tòa án cho phù hợp với điều kiện Việt Nam hiện nay [8]

Tác giả Lưu Bình Nhưỡng đã có bài viết “Về tranh chấp lao động tập thể và việc giải quyết tranh chấp lao động tập thể” đăng trên Tạp chí Luật học số 2 năm

2001 Trong bài viết này, tác giả Lưu Bình Nhưỡng đề cập đến 02 nội dung: các dấuhiệu cơ bản để xác định một tranh chấp lao động tập thể; một số kiến nghị nhằmhoàn thiện pháp luật về thủ tục giải quyết tranh chấp lao động tập thể tại Hội đồngtrọng tài lao động và Tòa án nhân dân cấp tỉnh

Cuốn Pháp luật về giải quyết tranh chấp lao động tập thể: Kinh nghiệm của một số nước đối với Việt nam do Trần Hoàng Hải chủ biên, NXB Chính trị quốc gia,

năm 2011, đã lựa chọn và nghiên cứu mô hình giải quyết tranh chấp lao động tậpthể có tính điển hình của nhiều nước trên thế giới và trong khu vực Cuốn sách đãtrình bày một cách có hệ thống và khá toàn diện về những vấn đề pháp lý và thựctiễn về cơ chế giải quyết tranh chấp lao động tập thể của Việt Nam, từ đó chỉ ranhững điểm mạnh và những hạn chế so sánh với quy định tương ứng trong mô hìnhcác nước, cùng với những kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoàn thiện pháp luật [46]

Theo Hội thảo về “Định hướng những nội dung về tố tụng lao động trong BLTTDS (sửa đổi)” do Bộ LĐTBXH tổ chức ngày 3/2/2015, về thực tiễn giải quyết

tranh chấp lao động tại tòa án, số lượng các vụ tranh chấp lao động đưa đến Tòa án

so với các vụ án dân sự, thương mại là không nhiều Tuy nhiên, nếu chỉ căn cứ vào

số lượng các vụ án mà tòa án đã thụ lý giải quyết để khẳng định tranh chấp lao độngxảy ra ít, là không đủ căn cứ và không thuyết phục Thực tế, số lượng này là khôngnhỏ, nhưng không phải tất cả đều được tòa án thụ lý giải quyết Nhiều vụ việc tòa

án phải trả lại đơn khởi kiện vì chưa đủ điều kiện khởi kiện Từ những đặc thù củacác tranh chấp lao động dẫn đến yêu cầu cần phải có những quy định nhằm tăngcường khả năng và cơ hội hòa giải tại bất cứ giai đoạn tố tụng nào của việc giảiquyết tranh chấp, ngoài thủ tục hòa giải bắt buộc trong giai đoạn chuẩn bị xét xử; và

nhằm tạo điều kiện thuật lợi hơn cho NLĐ trong việc tham gia tố tụng về một sốphương diện như: điều kiện khởi kiện, thụ lý vụ án; thời hạn tố tụng; sự tham gia tốtụng của tổ chức đại diện của họ là công đoàn.

Nhiều cuộc hội thảo khoa học đã được tổ chức xung quanh chủ đề an sinh xã

hội như Hội thảo quốc tế về “Thúc đẩy giải quyết tranh chấp lao động ngoài toà án ở Việt Nam” do TLĐLĐVN đã tổ chức trong hai ngày 20 và 21/4/2011 Tại hội thảo,

hầu hết các đại biểu đều cho rằng, cần thay đổi những chế tài còn bất cập, nếu khôngthì việc giải quyết tranh chấp lao động chỉ như “chữa cháy” Theo ông RichardFincher - hoà giải viên, kiêm trọng tài lao động Mỹ: “Việc phát sinh tranh chấp laođộng là một hiện tượng khách quan, thông thường giải quyết tranh chấp lao độngbằng con đường toà án rất phức tạp Vì vậy, hoà giải, thương lượng trong giải quyếttranh chấp lao động là một biện pháp đơn giản và hữu hiệu được áp dụng tại Mỹ”

Trong bài Hoàn thiện các quy định của pháp luật về tố tụng lao động của

tác giả Lê Thị Hoài Thu đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 23 năm 2015,tác giả nêu những đặc điểm riêng biệt của tranh chấp lao động, bao gồm tranhchấp lao động phát sinh, tồn tại gắn liền với quyền lợi của hai chủ thể là NLĐ vàNSDLĐ; tranh chấp lao động không những phát sinh từ việc vi phạm thỏa thuận,

vi phạm pháp luật mà còn phát sinh trong trường hợp hoàn toàn không có sự viphạm thỏa thuận, vi phạm pháp luật (tranh chấp lao động về lợi ích); tham giatranh chấp lao động trong nhiều trường hợp là tổ chức công đoàn – tổ chức đạidiện của NLĐ [99, tr.51] Tác giả kiến nghị cần tôn trọng quyền thương lượng và tựđịnh đoạt của các bên trong giải quyết tranh chấp lao động; bảo vệ NLĐ, đáp ứngkịp thời các yêu cầu khách quan của thực tiễn giải quyết tranh chấp lao động tại tòa

án nhân dân; đảm bảo tính khả thi, tính đồng bộ giữa các quy định của pháp luật về

tố tụng lao động với các lĩnh vực pháp luật khác có liên quan; về lâu dài nên nghiêncứu thành lập Ủy ban về tranh chấp lao động và đình công (theo khu vực) với chứcnăng hoà giải và trọng tài các tranh chấp lao động; tranh chấp lao động tập thể (cảtranh chấp lao động tập thể về quyền và tranh chấp lao động tập thể về lợi ích) đềukhông nhất thiết phải qua thủ tục hoà giải [99, tr.55-57]

Ngoài ra, tác giả Lưu Bình Nhưỡng trong luận án tiến sĩ “Tài phán lao động theo quy định của pháp luật Việt Nam” tại Trường Đại học luật Hà Nội

(năm 2002) kiến nghị thành lập và đưa vào hoạt động những cơ cấu trọng tài laođộng tự nguyện [80, tr.96-98]

Bài viết “Bàn về một số quy định trong Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012” của tác giả Nguyễn Tuấn An, đăng trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật số

tháng 2 năm 2015 Theo đó, tác giả đã có những bình luận, phân tích sâu sắc và đưa

ra đề xuất nhằm khắc phục, giải quyết khó khăn, bất cập trong thực tiễn thi hànhmột số quy định như là việc xin gia hạn để xác minh, thu thập chứng cứ; về việc thihành quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong trường hợp người bị xử phạtkhông có khả năng thi hành [1, tr.35]

Trong bài “Đánh giá các quy định về thanh tra lao động của Việt Nam với Công ước số 81 và một số kiến nghị” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 13

năm 2013, tác giả Lê Thị Hoài Thu đã trình bày các quy định của ILO và Việt Nam

về thanh tra lao động, bao gồm các quy định về chức năng của hệ thống thanh tralao động, thanh tra viên lao động, xử lý vi phạm và công tác báo cáo Tác giả Lê ThịHoài Thu kiến nghị cần hoàn thiện các quy định pháp luật về thanh tra lao độngtrong BLLĐ, tăng cường số lượng và chất lượng đội ngũ thanh tra viên, tuyêntruyền, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật lao động; và chuẩn bị các điều kiện cầnthiết để tham gia (phê chuẩn) đầy đủ các công ước của ILO về quản lý lao động vàthanh tra lao động [101, tr.45-52]

Theo bài viết “Bảo vệ quyền của NLĐ trong vấn đề BHXH từ các quy định của luật hình sự” của Trương Văn Dũng đăng trên Tạp chí Nghiên cứu con người số

6, năm 2010, trong những năm gần đây, các hành vi vi phạm pháp luật về BHXHđang có chiều hướng gia tăng, gây ảnh hưởng không nhỏ đến quyền lợi của NLĐ.Căn cứ vào tính chất của hoạt động BHXH, tác giả chia những hành vi này thành 03nhóm chính Tác giả nhận thấy, chế tài hành chính, với mức xử phạt thấp không đủsức răn đe cũng như các biện pháp đảm bảo thực hiện thiếu tính khả thi; chế tài dân

sự cũng chưa thật sự giải quyết hiệu quả đối với những đơn vị cố tình vi phạm,không thực hiện nghiêm quyết định thi hành án dân sự nên đã làm cho tình trạngtrốn tránh trách nhiệm đóng BHXH, tình trạng gian lận để hưởng BHXH đang giatăng, ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của NLĐ Từ đó, tác giả kiến nghị BLHS cầnphải bổ sung những quy định cụ thể các tội danh xử lý hình sự các hành vi vi phạmpháp luật BHXH xuất phát từ đòi hỏi và vì quyền lợi chính đáng của NLĐ [32]

1.1.3 Nhóm các công trình ở nước ngoài nghiên cứu những vấn đề về bảo đảm quyền của người lao động

Trong cuốn chuyên khảo Conciliation and Arbitration Procedures in Labour Disputes: A Comparative study (Thủ tục hòa giải và trọng tài các tranh chấp lao

động) của tác giả Eladio Daya và được ILO xuất bản năm 1995, đã đề cập đến một

số vấn đề chung về tranh chấp lao động và giải quyết tranh chấp lao động; giảiquyết tranh chấp lao động, đình công và đóng cửa doanh nghiệp; thủ tục hòa giải vàtrọng tài tự nguyện; hệ thống hòa giải và trọng tài do Chính phủ thiết lập và chứcnăng, nhiệm vụ, quy trình tiến hành các thủ tục hòa giải, trọng tài đó Cuốn sách chủyếu đề cập đến thủ tục hòa giải, trọng tài như là những phương thức giải quyết tranhchấp lao động đang được áp dụng ở nhiều nước trên thế giới

Trong bài ILO principles concerning the right to strike (Các nguyên tắc của

ILO liên quan đến quyền đình công) được đăng trên International Labour Review(Tạp chí Lao động quốc tế) số 137 năm 1998, các tác giả Bernard Gernigon, AlbertoOdero và Horacio Guido đã cho rằng, thật đáng ngạc nhiên khi thấy rằng quyềnđình công không được thiết lập một cách rõ ràng trong Công ước và Khuyến nghịcủa ILO Sau khi nêu lên những nguyên tắc cơ bản của quyền đình công, các kháiniệm về quyền đình công, cơ sở pháp lý cho NLĐ được hưởng các quyền đình công

và những người bị loại trừ, các điều kiện, trình tự, thủ tục đình công, cũng như sựbảo vệ chống lại hành động phân biệt đối xử chống lại công đoàn trong kết nối vớicác cuộc đình công, các tác giả đã đề nghị ILO xem xét các nguyên tắc liên quanđến quyền đình công, bao gồm các cuộc đình công trong đó có việc đảm bảo bồithường nếu quyền đình công bị từ chối và các cơ chế bảo vệ chống lại sự trả thù chohành động đình công của NLĐ [132]

Trong cuốn International and comparative labour law: current challenges (Luật

Lao động quốc tế và so sánh: Những thách thức hiện nay), NXB Palgrave MacMillan,Anh, xuất bản năm 2009, tác giả Arturo Bronstein đã phân tích một cách toàn diệnnhững thách thức phải đối mặt với pháp luật lao động trong phạm vi toàn cầu ở thế

kỷ XXI Tính chất đa quốc gia của chuỗi cung ứng toàn cầu đồng nghĩa với phápluật lao động của các quốc gia đang ngày càng không thể bảo vệ một cách hiệu quảchống lại những điều kiện làm việc vô nhân đạo Tác giả cung cấp cách tiếp cậnkhác nhau để nâng cao hiệu quả của pháp luật lao động trong thời đại toàn cầu hóa,trong đó có việc phê chuẩn các Công ước của ILO, hài hòa hóa pháp luật lao độngtrong khu vực có thị trường thương mại quan trọng, bao gồm các khoản trợ giúp xãhội trong các hiệp định thương mại quốc tế và việc áp dụng mã số trách nhiệm xãhội của doanh nghiệp trên toàn chuỗi cung ứng [123]

Cuốn Labour law and worker protection in developing countries (Luật Lao

động và sự bảo vệ NLĐ trong các quốc gia đang phát triển), một ấn bản của ILOđược in tại NXB Hart, Vương quốc Anh, năm 2010 đã phê bình cách thức bảo vệNLĐ cũng như tính không đầy đủ của loại hình pháp luật Ngoài các vấn đề trongviệc áp dụng pháp luật lao động, tồn tại sự không phù hợp giữa thực tiễn của cácnước đang phát triển và nền tảng chính trị, kinh tế và xã hội được quy định trongpháp luật lao động Một số lượng đáng kể NLĐ đang nằm ngoài phạm vi điều chỉnhcủa pháp luật lao động và không được bảo vệ Trong bối cảnh này, cuốn sách bướcđầu giới thiệu và tổng kết những quy định và chính sách ở các cấp độ quản lý khácnhau, đồng thời nêu ra một số kiến nghị và giải pháp nhằm mở rộng phạm vi điềuchỉnh, đối tượng áp dụng và các cơ chế bảo vệ NLĐ trong pháp luật lao động tạichâu Mỹ Latinh, Nam Á và miền Nam châu Phi [139].

Theo quan điểm của tác giả Susan Hayter được trình bày trong cuốn: The Role

of Collective Bargaining in the Global Economy: Negotiating for Social Justice (Vai

trò của thương lượng tập thể trong nền kinh tế toàn cầu: Đàm phán cho công bằng

xã hội), NXB Edward Elgar, Vương quốc Anh, năm 2011, thương lượng tập thểđóng vai trò đảm bảo cho NLĐ có thể có được sự chia sẻ lợi ích công bằng phátsinh từ việc tham gia vào nền kinh tế toàn cầu và trong việc cung cấp biện phápchống lại các rủi ro về việc làm và tiền lương Cuốn sách này đã chỉ ra rất nhiềunhững thách thức trong thương lượng tập thể và vai trò cực kỳ quan trọng củaChính phủ trong việc thiết lập hành lang pháp lý giúp các bên cân bằng khả năngthương lượng tập thể trong nền kinh tế toàn cầu [140]

Vào tháng 02/2012, ILO đã ấn bản chuyên khảo: Work Inequalities in the Crisis: Evidence from Europe (Những bất bình đẳng về công việc trong cuộc khủng

hoảng: Chứng cứ từ châu Âu) do Daniel Vaughan-Whitehead chủ biên Cuốn sáchnày cung cấp cách nhìn tổng quan sâu sắc về những ảnh hưởng của cuộc khủnghoảng đối với sự bất bình đẳng trong thế giới việc làm Trong đó, cuốn sách tậptrung tìm hiểu thực tiễn về những bất bình đẳng đa chiều, nhìn từ góc độ việc làm,điều kiện làm việc và đối thoại xã hội thông qua các cuộc khảo sát trong 30 quốcgia châu Âu… Từ đó chỉ ra những vấn đề còn tồn tại về quyền tiếp cận với hệ thốngpháp luật đảm bảo việc làm và cơ chế bảo vệ nạn thất nghiệp không công bằng,đồng thời nêu ra một số giải pháp hoàn thiện [128]

1.2 Đánh giá chung tình hình nghiên cứu và những vấn đề luận án tiếp

tục giải quyết

Các công trình, các sách, báo, tạp chí và luận án của các tác giả nêu trên córất nhiều vấn đề liên quan đến đề tài luận án Có thể thấy, quyền của NLĐ và bảođảm quyền của NLĐ được nghiên cứu ở mỗi phương diện và mức độ khác nhau; dùcòn khác về chủ đích và khía cạnh tiếp cận nhưng mỗi công trình đều có những

đóng góp nhất định cho việc nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013” Ý nghĩa, vai

trò của Hiến pháp năm 2013 trong việc bảo đảm quyền con người trong lao độngđược nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến Tất cả những kết quả đó đều được tácgiả luận án tiếp thu và phát huy trong đề tài nghiên cứu của mình

Tuy nhiên, trong bối cảnh Hiến pháp năm 2013 được ban hành, các nghiêncứu, đánh giá pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ không còn phù hợp với nhữngđòi hỏi từ bản Hiến pháp mới, những đề xuất, kiến nghị có liên quan của các tác giảchỉ mang tính tham khảo Ngoài ra, một số đề tài, bài viết tập trung nghiên cứu vềquyền cụ thể của NLĐ trong Hiến pháp năm 2013, ví dụ như quyền làm việc, quyềnđược hưởng an sinh xã hội… mang tính chất nghiên cứu trao đổi, có công trìnhkhoa học nghiên cứu ngắn gọn trên tạp chí mang tính gợi mở Có thể nhận thấy, vẫncòn những khoảng trống trong việc nghiên cứu pháp luật về bảo đảm quyền hiếnđịnh của NLĐ, những tác động của Hiến pháp năm 2013 với việc bảo đảm quyềncủa NLĐ, những yêu cầu của Hiến pháp năm 2013 đòi hỏi hoàn thiện pháp luật vềbảo đảm quyền của NLĐ và những đánh giá thực trạng pháp luật về bảo đảm quyềncủa NLĐ ở Việt Nam hiện nay theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013

Chính vì vậy, cùng với sự kế thừa các công trình của người đi trước (về việctham khảo, trích dẫn kết quả nghiên cứu, ý tưởng, số liệu từ các công trình trên vànhiều nguồn khác), luận án sẽ tập trung nghiên cứu các nội dung như sau:

Thứ nhất, luận án phân tích cơ sở lý luận hoàn thiện pháp luật về bảo đảm

quyền của NLĐ; luận giải chi tiết nền tảng pháp lý quan trọng bảo đảm quyền củaNLĐ là Hiến pháp năm 2013, trong đó làm rõ vai trò và những điểm mới của Hiếnpháp năm 2013 về bảo đảm quyền của NLĐ; những yêu cầu đặt ra từ Hiến pháp năm

2013 với việc hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ Luận án đưa ra cáctiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ Đồngthời, tham khảo Hiến pháp và pháp luật một số quốc gia trên thế giới về bảo đảmquyền của NLĐ, rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Thứ hai, luận án khái quát quá trình phát triển của pháp luật về bảo đảm các

quyền của NLĐ ở Việt Nam, phân tích và đánh giá đầy đủ, toàn diện thực trạngpháp luật về bảo đảm các quyền của NLĐ ở Việt Nam hiện nay, nêu bật nhữngthành tựu và tìm ra được những khiếm khuyết, hạn chế và bất cập của pháp luật vềbảo đảm quyền của NLĐ ở Việt Nam trên cơ sở đánh giá theo những tiêu chí hoànthiện pháp luật và yêu cầu đặt ra từ Hiến pháp năm 2013.

Thứ ba, trên cơ sở những vấn đề lý luận và thực tiễn pháp luật về bảo đảm

quyền của NLĐ, luận án nghiên cứu, đề xuất những quan điểm và giải pháp kiếnnghị hoàn thiện pháp luật về bảo đảm các quyền của NLĐ ở Việt Nam theo tinhthần của Hiến pháp năm 2013

1.3 Giả thuyết nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, cơ sở lý thuyết

1.3.1 Giả thuyết nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu

Với mục đích làm sâu sắc thêm lý luận hoàn thiện pháp luật về bảo đảmquyền của NLĐ từ nền tảng pháp lý quan trọng là Hiến pháp năm 2013, tác giả đặt

ra giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi như sau:

Giả thuyết nghiên cứu: Mặc dù đã có những cố gắng nhất định trong việc thể

chế hóa những quy định của Hiến pháp năm 2013 song pháp luật về lĩnh vực bảođảm quyền của NLĐ vẫn cần phải hoàn thiện hơn nữa trong việc bảo đảm quyềncủa NLĐ theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013

Câu hỏi nghiên cứu 1: Hiến pháp có vai trò gì đối với việc bảo đảm quyền của

NLĐ? Hiến pháp năm 2013 có những điểm mới gì về bảo đảm quyền của NLĐ sovới Hiến pháp năm 1992? Quyền của NLĐ và cơ chế bảo đảm quyền của NLĐ theoHiến pháp năm 2013 và pháp luật như thế nào? Những yêu cầu gì được Hiến phápnăm 2013 đặt ra với việc hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ? Các tiêuchí nào được dùng để đánh giá mức độ hoàn thiện pháp luật?

Câu hỏi nghiên cứu 2: Thực trạng pháp luật về bảo đảm các quyền của NLĐ

ở Việt Nam hiện nay như thế nào – Những thành tựu và hạn chế đối chiếu với cáctiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện pháp luật và những yêu cầu được Hiến phápnăm 2013 đặt ra?

Câu hỏi nghiên cứu 3: Quan điểm nào hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền

của NLĐ? Giải pháp nào hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ?

1.3.2 Cơ sở lý thuyết

Luận án sử dụng một số lý thuyết như sau:

- Các học thuyết, tư tưởng về quyền con người dựa trên các nguyên tắc: dânchủ, tự do, công bằng, bình đẳng, thừa nhận giá trị và phẩm giá con người

- Học thuyết Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người, vềNhà nước và pháp luật

- Các chủ trương, đường lối của Ðảng, chính sách của Nhà nước về chiếnlược xây dựng và hoàn thiện pháp luật Việt Nam về đảm bảo quyền con người,quyền và lợi ích hợp pháp của NLĐ

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Những công trình nghiên cứu khoa học trên có ý nghĩa nhất định trong việchoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động Trong đó, nhiều côngtrình khoa học của học giả trong nước và nước ngoài nghiên cứu có giá trị thamkhảo để hoàn thiện lý luận và thực tiễn pháp luật về bảo đảm quyền của người laođộng ở Việt Nam; nhiều công trình của các học giả trong nước cần nghiên cứu vàđược nghiên cứu sinh kế thừa trực tiếp Tuy vậy, phần lớn các công trình khoa họchiện nay có liên quan đến đề tài luận án chưa có những nghiên cứu chuyên sâu,toàn diện và đầy đủ về pháp luật bảo đảm quyền của người lao động từ những yêucầu theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013 với việc bảo đảm quyền của người laođộng, tạo cơ sở lý luận hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của người lao động

ở Việt Nam hiện nay

Chương 2 HIẾN PHÁP NĂM 2013 VÀ TINH THẦN CỦA HIẾN PHÁP LÀ CƠ SỞ

LÝ LUẬN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN

CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG

Đối với mỗi con người, lao động là một yếu tố cấu thành của sự phát triển.Con người tồn tại và phát triển luôn gắn với lao động và sáng tạo Karl Marx đã chỉ

ra rằng chính lao động biến vượn thành người Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, conngười đã đạt được nhiều thành quả rực rỡ như ngày nay cũng nhờ lao động Bởivậy, lao động vừa là quyền vừa là nghĩa vụ cao cả của con người Tôn trọng, thúcđẩy, bảo vệ và bảo đảm quyền của NLĐ chính là động lực quan trọng nhất để pháttriển đất nước

Cuộc đấu tranh về việc bảo đảm quyền của NLĐ là cuộc đấu tranh lâu dài,gian khổ, quyết liệt bắt đầu từ khi xuất hiện nhà nước và kéo dài cho tới tậnngày nay Sự kiện quan trọng mang tầm quốc tế được ghi nhận chính thức trongcác văn kiện quốc tế là việc Đại hội quốc tế Cộng sản II nhóm họp tại Paris ngày20/6/1889 đã quyết định lấy ngày 01/5 hàng năm làm ngày quốc tế của NLĐ.Phải mất hơn 50 năm sau sự kiện này, với việc thành lập Liên hợp quốc(24/10/1945) cùng với việc ra đời các tổ chức chuyên môn của Liên hợp quốc,trong đó có ILO, thì cơ sở pháp lý của pháp luật quốc tế bảo đảm quyền củaNLĐ được hình thành và phát triển ngày càng sâu rộng Năm 1948, UDHRtuyên bố rằng tất cả mọi người được hưởng các quyền con người cơ bản, trong

đó ghi nhận các quyền của NLĐ như là quyền được bảo đảm an sinh xã hội,quyền được làm việc, tự do lựa chọn nghề nghiệp và được trả lương ngang nhaucho những công việc như nhau, được thành lập hoặc gia nhập công đoàn Từnền tảng UDHR, các quyền của NLĐ đã được thể hiện cụ thể trong ICESCR,ICCPR và nhiều Công ước của ILO Qua nghiên cứu các văn bản pháp luật quốc

tế có thể thấy rằng, “quyền của NLĐ là một trong những quyền hết sức quantrọng của con người, có vai trò quan trọng đối với cá nhân NLĐ hoặc tập thể laođộng, gắn liền với tự do và giải phóng con người” [64, tr.17]

Chương này sẽ phân tích cơ sở lý luận hoàn thiện pháp luật về bảo đảmquyền của NLĐ theo Hiến pháp năm 2013 và tinh thần của Hiến pháp, trong đó làm

rõ vai trò, những điểm mới của Hiến pháp năm 2013 về bảo đảm quyền của NLĐ;

những yêu cầu đặt ra của Hiến pháp năm 2013 với việc hoàn thiện pháp luật về bảođảm quyền của NLĐ ở Việt Nam; và những tiêu chí đặt ra của Hiến pháp năm 2013đánh giá mức độ hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền của NLĐ.

2.1 Vai trò, những điểm mới của Hiến pháp năm 2013 về bảo đảm quyền của người lao động ở Việt Nam

2.1.1 Vai trò của Hiến pháp năm 2013 với việc bảo đảm quyền của người lao động

“Hiến pháp” là một thuật ngữ có cội nguồn xa xưa từ tiếng Latinh cổ là

“Constutio”, được hiểu theo nhiều nghĩa như “quy định”, “tổ chức”, “cơ cấu”…Theo từ điển luật Black’s Law Dictionary, “hiến pháp” là “luật tổ chức cơ bản củamột quốc gia hay một nhà nước thiết lập các thể chế và bộ máy của chính quyền,xác định phạm vi quyền lực của chính quyền, và bảo đảm các quyền và tự do củacông dân” [126, tr.353] Một cách giản dị hơn, “hiến pháp” được hiểu là “một tậphợp những quy tắc điều chỉnh các cấu trúc nền tảng và hoạt động của các thiết chếquản trị trong một quốc gia” [116, tr.9]

Hiến pháp thành văn xuất hiện đầu tiên ở châu Mỹ từ thế kỷ XVII và bảnHiến pháp thành văn đầu tiên hoàn chỉnh nhất của nhân loại là Hiến pháp Hoa Kỳnăm 1787 Hiến pháp mang tính pháp chế tối thượng, là cơ sở thực thi, bảo vệ vữngchắc và hữu hiệu các quyền, tự do của con người [15, tr.26-27] Các nhà sáng lập chủnghĩa Mác cũng đã thấy rõ “giá trị to lớn của những bản Hiến pháp dân chủ lúc bấygiờ trong quá trình đấu tranh chống chế độ chuyên chế, đề cao phẩm giá con người,các quyền về tự do cá nhân” [59, tr.37] Là đạo luật cơ bản của nhà nước, Hiến pháp

có “hiệu lực pháp lý tối cao của mỗi quốc gia, điều chỉnh những quan hệ xã hộiquan trọng, điển hình nhất, Hiến pháp ngày càng có vị trí vai trò quan trọng trongviệc điều chỉnh đời sống chính trị của mỗi quốc gia” [28, tr.8]

Tại Việt Nam, ngay sau ngày thành lập nước 02/9/1945, tại phiên họp đầu

tiên của Chính phủ lâm thời ngày 03/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Trước chúng ta đã bị chế độ quân chủ chuyên chế cai trị, rồi đến chế độ thực dân không kém phần chuyên chế, nên nước ta không có hiến pháp Nhân dân ta không được hưởng quyền tự do dân chủ Chúng ta phải có một hiến pháp dân chủ” Với tư

tưởng này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đi tới cùng của vấn đề - đó là bảo đảm quyền

tự do, hạnh phúc cho con người Ở nghĩa đó, Hiến pháp thể hiện “sự đồng thuận của