skkn vận dụng phương pháp tích hợp liên môn trong dạy học văn bản “những ngôi sao xa xôi”

Với những lý do đó, tôi quyết định nghiên cứu phương pháp tích hợp liên môn và vận dụng phương pháp này trong dạy học văn bản “Những ngôi sao xa xôi” của nhà văn Lê Minh Khuê để mong tìm

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP LIÊN MÔN

TRONG DẠY HỌC VĂN BẢN “NHỮNG NGÔI SAO XA

XÔI” (LÊ MINH KHÊ, NGỮ VĂN 9, TẬP 2)

Phần I Lời mở đầu

1 Lí do lựa chọn đề tài:

Các sự vật hện tượng trong thế giới khách quan không thể tồn tại biệt lập táchrời nhau mà tồn tại trong sự tác động qua lại chuyển hoá lẫn nhau theo nhữngquan hệ xác định Từ xa xưa, con người dã phát hiện ra quy luật ấy nhưng chưathể tổng kết hay vận dụng chúng một cách triệt để Một vài nhà tư tưởng lớn đãsớm nhận biết vai trò của việc tích hợp tri thức trong đời sống để tạo ra các tưtưởng tiến bộ

Trong nền giáo dục phương Đông, nhà giáo dục vĩ đại Khổng Tử tuy chưa phátbiểu thành học triết nhưng ông đã vận dụng nguyên lí về mối quan hệ phổ biếncủa tri thức trong quan điểm giáo dục của mình một cách hiệu quả, thực sự đemlại điều hữu ích, có vai trò thúc đẩy sự phát triển của nền tri thức xã hội

Kế thừa các thành tựu giáo dục của nhân loại, các nhà giáo dục hiện đại đã nângquan điểm ấy lên thành phương pháp dạy học tích hợp Ngày nay, dạy học theoquan điểm tích hợp là một trong những xu thế dạy học hiện đại hiện đang đượcquan tâm nghiên cứu và áp dụng vào nhà trường ở nhiều nước trên thế giới,trong đó có Việt Nam

Tích hợp là một tiến trình tư duy và nhận thức mang tính chất phát triển tựnhiên của con người trong mọi lĩnh vực hoạt động khi họ muốn hướng đến hiệuquả của chúng Tích hợp cũng là vấn đề của nhận thức và tư duy của con người.Đây là triết lý chi phối, định hướng và quyết định thực tiễn hoạt động của conngười Lý thuyết tích hợp được ứng dụng vào giáo dục và trở thành một quanđiểm lý luận dạy học phổ biến trên thế giới hiện nay

Xu hướng tích hợp còn được gọi là xu hướng liên hợp, liên hội đang được thựchiện trên nhiều bình diện, nhiều cấp độ trong quá trình phát triển các chươngtrình giáo dục Một trong những phương hướng tích hợp được ứng dụng trongdạy học hiện nay đó là dạy học tích hợp liên môn

Dạy học tích hợp liên môn xuất phát từ yêu cầu của mục tiêu dạy học phát triểnnăng lực học sinh Phương pháp này đòi hỏi phải tăng cường yêu cầu học sinhvận dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn Nghĩa là gắn chặt lýthuyết và thực tiễn sinh động

Tiếp cận và tiếp nhận quan điểm dạy học tích hợp liên môn thực sự đã đem lạicho tôi nhiều gợi mở có ý nghĩa Phương pháp dạy học mới này không nhữngkhông mâu thuẫn hay phủ nhận các phương pháp dạy học hiện có mà còn giúptôi có thể kết nối và phát huy chúng hiệu quả trong mỗi bài học cụ thể.

2 Mục đích lựa chọn đề tài nghiên cứu

Với sức mạnh kết nối tri thức của nhiều bộ môn, nhiều lĩnh vực của phươngpháp tích hợp liên môn giúp tôi cùng học sinh có thể khám phá vẻ đẹp của thếgiới thông qua mỗi bài học một cách hiệu nghiệm, chân thực và rõ ràng Đồngthời, học sinh có thể phát huy năng lực làm việc độc lập, phát huy tính tự chủ vàsáng tạo khi tiếp cận tri thức và vận dụng tri thức để khám phá đối tượng Tựchủ trong học tập tiến tới làm chủ năng lực, làm chủ bản thân, làm chủ sựnghiệp, làm chủ đất nước là mục đích cuối cùng của giáo dục ở nước ta

Kết quả đạt được sau mỗi bài học hoàn toàn mới mẻ, đa diện và toàn vẹn Kếtquả đó thực sự là kết tinh của trí tuệ và sức lao đông của cá nhân và tập thể Kếtquả ấy sẽ trở thành kinh nghiệm, một dạng khác của tri thức, đóng góp vào sựphát triển của tri thức xã hội

Tích hợp tri thức liên môn, liên ngành còn tăng cường khả năng sáng tạo ra cáimới của con người trong nền tri thức vốn đã bão hòa ở nhiều lĩnh vực Ngàynay, không một bộ môn khoa học nào có thể phát triển mà không dựa vào trithức liên ngành và sự hỗ trợ của kỹ thuật công nghệ

Tích hợp tri thức liên môn không còn tồn tại ở dạng triết lí hay phương phápluận Nó đã thực sự đi vào đời sống con người thông qua sự tương tác của cácquy luật vận động của vật chất và nền kinh tế toàn cầu Xu hướng hợp tác quốc

tế đòi hỏi con người phải nắm bắt thật nhiều tri thức trong mối liên hệ đa chiềunhằm hướng đến trở thành công dân toàn cầu chứ không còn hạn chế ở mộtquốc gia hay khu vực

Với những lý do đó, tôi quyết định nghiên cứu phương pháp tích hợp liên môn

và vận dụng phương pháp này trong dạy học văn bản “Những ngôi sao xa

xôi” của nhà văn Lê Minh Khuê để mong tìm kiếm một giải pháp cụ thể và

hiệu nghiệm trong khám phá vẻ đẹp của nhân vật và giá trị của tác phẩm

Truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi” là một truyện ngắn xuất sắc của của nhà

văn Lê Minh Khuê Đây cũng là một tác phẩm tiêu biểu của nền văn học kháng chiến chống Mỹ cứu nước Truyện ngắn này cũng được in trong tuyển tập The Art of the Short Story của Nhà xuất bản Wadsworth, Hoa Kỳ, bên cạnh tác

phẩm của nhiều tác giả nổi tiếng khác trên thế giới

3 Phạm vi nghiên cứu

Trong bài viết này, tôi tập trung nghiên cứu và vận dụng quan điểm dạy học tích

hợp liên môn trong dạy văn bản “Những ngôi sao xa xôi” của tác giảLê Minh

Khuê (Ngữ văn 9, tập 2).

Bài viết chỉ hướng đến làm rõ quan điểm tích hợp liên môn trong dạy học Ngữvăn Đồng thời tìm kiếm khả năng vận dụng tri thức các môn học khác vào dạy

học văn bản và vận dụng vào dạy học văn bản “Những ngôi sao xa xôi” của tác

giả Lê Minh Khuê.

Tôi đưa ra một vài định hướng tích hợp các tri thức gần gũi với tác phẩm Trọngtâm hướng đến của bài dạy vẫn là khẳng định giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật

và ý nghĩa của văn bản Các tri thức liên môn không những có vai trò soi chiếu,làm sáng rõ nội dung cốt lõi này mà còn tăng cường năng lực tư duy, năng lựccảm thụ, năng lực sáng tạo và niềm say mê trong học tập của học sinh

Tri thức liên môn còn có vai trò khơi gợi hứng thú, phát huy năng lực chủ độngtiềm kiếm và chọn lọc tri thức Đồng thời nâng cao nhận thức cho học sinhtrong quá trình tìm hiểu văn bản

Tôi chủ động khai thác các biểu hiện đa diện của văn bản theo nhiều hướng.Đặc biệt là vai trò phản ánh đời sống chiến đấu của các chiến sĩ, nghệ thuật kểchuyện và xây dựng nội tâm nhân vật của nhà văn Thông qua hình ảnh cácnhân vật làm rõ hiện thực khốc liệt của chiến tranh và vẻ đẹp của chủ nghĩa anhhùng cách mạng Việt Nam trong thời kháng chiến chống Mỹ cứu nước Các trithức liên hợp sẽ làm hiện rõ những ý nghĩa, những vẻ đẹp của con người và đờisống mà nhà văn, trong một truyện ngắn, chưa thể bộ lộ hết được

Phần II: Giải thích khái niệm

1 Tích hợp là gì

Tích hợp là một khái niệm có hàm nghĩa rất rộng Nó không chỉ dùng trong lĩnhvực lí luận dạy học mà cả trong đời sống Quan điểm tích hợp được vận dụngsâu rông và mang lại nhiều hữu ích

Tích hợp (Tiếng Anh là Integration) có nguồn gốc từ tiếng La tinh Integration với nghĩa là xác lập cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất trên

cơ sở những bộ phận riêng lẻ

Như vậy, tích hợp hiểu theo nghĩa đơn nhất là sự hợp nhất, sự hoà nhập, sự

kết hợp của nhiều lực lượng vật chất và tinh thần.

Nội hàm khoa học khái niệm tích hợp có thể hiểu một cách khái quát là sự hợpnhất hay là sự nhất thể hoá các cá thể đưa tới một đối tượng mới như là một thểthống nhất trên những nét bản chất nhất của các thành phần đối tượng, chứkhông phải là một phép cộng giản đơn những thuộc tính của các thành phần ấy

Hiểu như vậy, tích hợp có hai tính chất cơ bản, liên hệ mật thiết với nhau, quy

định lẫn nhau Đó là tính liên kết và tính toàn vẹn.

Liên kết phải tạo thành một thực thể toàn vẹn, không còn sự phân chia giữa cácthành phần kết hợp Tính toàn vẹn dựa trên sự thống nhất nội tại các thành phầnliên kết chứ không phải sự sắp đặt các thành phần bên cạnh nhau Không thể gọi

là tích hợp nếu các tri thức, kĩ năng chỉ được thụ đắc, tác động một cách riêng

rẽ, không có sự liên kết, phối hợp với nhau trong lĩnh hội nội dung hay giảiquyết một vấn đề, tình huống

Trong lí luận dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ

thống, ở những mức độ khác nhau, các kiến thức, kĩ năng thuộc các môn họckhác nhau hoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội dung thống nhất, dựatrên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các mônhọc hoặc các hợp phần của bộ môn đó

Trong Chương trình THPT, môn Ngữ văn, năm 2002 của Bộ GD&ĐT, khái

niệm tích hợp cũng được hiểu là “sự phối hợp các tri thức gần gũi, có quan hệ

mật thiết với nhau trong thực tiễn, để chúng hỗ trợ và tác động vào nhau, phối hợp với nhau nhằm tạo nên kết quả tổng hợp nhanh chóng và vững chắc”.

2 Dạy học tích hợp là gì?

Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đã trở thành xu thế trong việcxác định nội dung dạy học trong nhà trường phổ thông và trong xây dựngchương trình môn học ở nhiều nước trên thế giới Quan điểm tích hợp được xâydựng trên cơ sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạyhọc

Dạy học tích hợp là định hướng dạy học trong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn

để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kinh nghiệm,… thuộc nhiều lĩnhvực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập Thông qua đó, hình thànhnhững tri thức, kinh nghiệm mới; phát triển được những năng lực cần thiết chohọc sinh Nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và thực tiễn cuộcsống

Quan điểm tích hợp liên môn có thể là cơ sở làm nảy sinh định hướngSTEM,

một định hướng giáo dục hiện đại đang rất được quan tâm hiện nay

4 Dạy học tích hợp liên môn là dạy như thế nào?

Dạy học theo quan điểm tích hợp liên môn là dạy học những nội dung kiến thứcliên quan đến hai hay nhiều môn học Chủ đề tích hợp liên môn là những chủ đề

có nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học, thể hiện ở sự ứngdụng của chúng trong cùng một hiện tượng, quá trình trong tự nhiên hay đờisống xã hội

Tích hợp liên môn còn được hiểu như là phương án trong đó nhiều môn học liênquan được kết lại thành một môn học mới với một hệ thống những chủ đề nhấtđịnh xuyên suốt qua nhiều cấp học

Như vậy, “tích hợp” có thể xem là phương pháp tiến hành của hoạt động dạy

học, còn “liên môn” là đề cập tới phạm vi nội dung kiến thức có khả năng tiếp cận trong dạy học.

Phần III: Những cơ sở khoa học

1 Cơ sở lý luận:

Triết học duy vật biện chứng khẳng định tính thống nhất vật chất của thế giới

là cơ sở của mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tuợng Các sự vật, hiện tuợng tạothành thế giới, dù có đa dạng, phong phú, có khác nhau bao nhiêu, song chúngđều chỉ là những dạng khác nhau của vật chất

Nhờ có tính thống nhất đó, chúng không thể tồn tại biệt lập, tách rời nhau, màtồn tại trong sự tác động qua lại, chuyển hóa lẫn nhau theo những quan hệ xác

định Chính trên cơ sở đó, triết học duy vật biện chứng khẳng định rằng: “liên

hệ là phạm trù triết học dùng để chỉ sự quy định, sự tác động qua lại, sự chuyển hóa lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng hay giữa các mặt của một sự vật, của một hiện tượng trong thế giới”.

Giữa các bộ môn khoa học xã hội có quan hệ với nhau như: Giữa văn học –Lịch sử, giữa Văn học – Triết học, Văn học – Âm nhạc, Văn học – Xã hội học.Kiến thức của các môn có thể bổ sung, hổ trợ cho nhau Muốn hiểu được mộttác phẩm văn học phải hiểu được hoàn cảnh sáng tác Tức là phải biết hoàn cảnhlịch sử ra đời của tác phẩm

Kiến thức của triết học sẽ giúp ta hiểu sự vận động các quy luật trong đời sống

xã hội được phản ánh qua hình tượng nhân vật trong tác phẩm văn học Tri thức

Xã hội học cho phép người học khám phá mối liên hệ hữu cơ của các đối tượngvăn học vốn xuất phát từ đời sống xã hội thực tiễn

Chẳng hạn như, khi dạy bài “Bình Ngô đại cáo” (Nguyễn Trãi), giáo viên không thể không nhắc tới cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, “Nam quốc sơn

hà”(tương truyền của Lý Thường Kiệt) và “Tuyên ngôn độc lập” (Hồ Chí

Minh) Khi dạy bài “Những ngôi sao xa xôi” giáo viên có thể liên hệ đến các

sự kiện lịch sử đất nước giai đoạn 1970 – 1975 (Lịch sử học); liên hệ đến hìnhtượng người lính trong văn học kháng chiến chống Mỹ (Nghiên cứu văn học);liên hệ đến tính cách và văn hóa người Hà Nội (Xã hội học); liên hệ đến nhữngbài hát cách mạng (Âm nhạc),…

Vì vậy, vận dụng nguyên tắc liên môn trong dạy học văn học và các môn họckhác là việc thực hiện tính kế thừa trong nhận thức các quá trình lịch sử dân tộc

và thế giới từ cổ đến kim Mục đích là làm cho học sinh hiểu rõ sự phát triểncủa xã hội một cách thống nhất, liên tục Tránh được cho học sinh sự nhận thứcrời rạc, tản mạn Đồng thời, học sinh có thể thấy mối liên hệ hữu cơ giữa các

lĩnh vực của đời sống xã hội, giữa các môn học Từ đó phát triển tư duy tổng

hợp, nhất thể hóa cho hoc sinh.

Ngữ dụng học cũng khẳng định: “Ngôn ngữ là hình thức của tư duy, là phương

tiện để biểu tải suy nghĩ của con người về thực tại, về chính bản thân mình và

về phương tiện mà con người đang sử dụng” Bản chất xã hội ấy được phản ánh

đậm nét trong tác phẩm văn học – một sản phẩm của tư duy ngôn ngữ Tác

phẩm văn học là một “hình thái xã hội thu nhỏ” được kết tinh bởi tinh thần và

tài năng của nhà văn qua các hình tượng văn học nhằm thực hiện một mục đích

xã hội nào đó Nghĩa là bằng tư duy ngôn ngữ, nhà văn biểu đạt bản chất xã hộitheo nhận thức của riêng mình dựa trên những quy luật chung nhất

Chẳng hạn như kết hợp tri thức các tác phẩm viết về người lính chiến đấu

(Đồng chí – Chính Hữu, Bài thơ về tiểu đội xe không kính – Phạm tiến Duật,…) trong dạy học văn bản “Những ngôi sao xa xôi” giúp học sinh nhận

rõ phong cách thể hiện hình tượng của mỗi tác giả thông qua tác phẩm được liênhệ

Giáo dục học cũng chỉ ta rằng quá trình giáo dục là quá trình tạo thành bởi

nhiều yếu tố Chúng có mối quan hệ biện chứng với nhau và luôn luôn tồn tạitrong một môi trường nhất định và chịu sự tác động qua lại với môi trường đó.Nghĩa là ta không thể dạy học hiệu quả khi tách rời các nhân tố trong bài học

Truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi” là kết tinh tinh thần, trí tuệ và tình cảm

của nhà văn Lê Minh Khuê trong một hoàn cảnh nhất định Nó phản ánh sâu

sắc mối liên hệ giữa văn thân nhà văn và những gì nhà văn phản ánh qua tácphẩm Bởi thế, tích hợp tri thức liên quan về nhà văn và tác phẩm trong dạy học

là một việc làm không thể không thực hiện

2 Cơ sở thực tiễn

Tích hợp không dừng lại trong một trào lưu suy nghĩ mà đã trở thành một quan điểm lý luận dạy học phổ biến.

Lý thuyết tích hợp là một triết lý (trào lưu suy nghĩ) được Ken Wilber đề xuất.

Lý thuyết tích hợp tìm kiếm sự tổng hợp tốt nhất hiện thực “xưa- pre-modern, nay-modern, và mai sau- postmodern” Nó được hình dung như là một lý

thuyết về mọi sự vật và cung cấp một đường hướng kết hợp nhiều mô thức rờirạc hiện tại thành một mạng hoạt động phức hợp, tương tác nội tại của nhiều

cách tiếp cận Triết lý đó tạo cơ sở cho nhiều định hướng giáo dục nảy sinh sau

Muốn thay đổi tư duy dạy và học, nâng cao chất lượng giáo dục và đào giúp cải biến xã hội tạo nhất định phải vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học.

Việc vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học Ngữ văn ở trường THCS vàTHPT chẳng những dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được

đề cập trong các phân môn Văn học, Tiếng Việt, Làm văn mà còn xuất phát từđòi hỏi thực tế Đó là yêu cầu cần phải khắc phục tiến đến xoá bỏ hoàn toàn lốidạy học theo kiểu khép kín, tách biệt thế giới nhà trường và thế giới cuộc sống;

cô lập giữa những kiến thức và kĩ năng; lí thuyết và thực tiễn vốn có liên hệ, bổsung cho nhau; tách rời kiến thức với các tình huống có ý nghĩa, những tìnhhuống cụ thể mà học sinh sẽ gặp sau này

Phần IV: Thực trạng vấn đề

1 Thực trạng của vấn đề dạy học liên môn hiện nay

Hiện nay, giáo viên rất tích cực trong việc đổi mới phương pháp, vận dụng quanđiểm dạy học liên môn vào giảng dạy các bộ môn để nâng cao hơn nữa hiệu quảgiáo dục Giáo viên đã nêu ra những thuận lợi và khó khăn khi vận dụng quanniệm dạy học này là số học sinh có hứng thú tìm hiểu kiến thức các bộ môn.Nhất là các bộ tự nhiên ngày càng nhiều hơn Sách giáo khoa được trình bày

theo hướng “mở”.

Tuy nhiên, việc vân dụng quan niệm dạy học này cũng gặp phải những khókhăn nhất định Xuất phát từ điều kiện dạy học còn nhiều hạn chế, thiếu thốn.Lượng kiến thức nhiều song thời gian học cho các môn thì ít Tri thức đa ngànhđòi hỏi giáo viên phải mất nhiều công sức để trau dồi Học sinh ít hứng thú vớicác môn xã hội, đặc biệt là môn văn Với tính hình tượng và sự gián đoạn củahình tượng khiến học sinh thấy khó khăn trong tiếp nhận nội dung văn bản.Mặc dù, quan niệm dạy học liên môn đã được vận dụng vào giảng dạy Ngữ văn,song hiệu quả đạt được là chưa cao Do đó phần lớn học sinh hiện nay chưa pháthuy được tính tích cực trong học tập.

Vì vậy với chuyên đề này, không tham vọng gì nhiều, tôi chỉ muốn đưa ra một

số nội dung cơ bản trong việc vận dụng kiến thức của các bộ môn cụ thể để giảiquyết vấn đề nảy sinh trong thực tế quá trình dạy và học văn thông qua một bàihọc cụ thể

2 Thực trạng dạy học văn bản “Những ngôi sao xa xôi” trong trường

THCS hiện nay

a Một vài khó khăn khi dạy học văn bản “Những ngôi sao xa xôi”

Hiện nay, việc dạy học văn bản “Những ngôi sao xa xôi” trong trường học còn

Thứ ba, hình tượng nhân vật biểu hiện hết sức phức tạp (xuất thân, công việc vàcuộc sống, cá tính, sở thích, tình cảm đồng đội, nội tâm, lí tưởng,…) Bởi thế,giáo viên cần phân tích chi tiết, đồng thời khái quát hóa cao độ mới có thể baoquát được toàn bộ các hình tượng nhân vật và nội dung tác phẩm

Thứ tư, các nhân vật được cá tính hóa, khắc họa đậm nét khiến cho học sinh khókhăn trong việc nhớ kiến thức và dữ kiện

Thứ năm, truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi” là văn bản truyện duy nhất

trong chương trình học kì 2, Ngữ văn 9, khiến cho việc so sánh các hình tượngngười lính (nhân vật truyện) với những hình tượng văn học trong tác phẩm kháctrở nên khó thực hiện hơn Chương trình có các tác phẩm nói về hình tượngngười lính, song được biểu đạt bằng ngôn ngữ thơ với đặc trưng khác biệt.Nghĩa là, việc bố trí chương trình chưa hợp lí, khiến giáo viên chưa chủ độngtrong việc giảng dạy đạt hiệu quả cao

b Một vài phương pháp đang được vận dụng trong dạy học văn

bản“Những ngôi sao xa xôi”

– Dạy học theo hướng phân tích nội dung và nghệ thuật tác phẩm

– Dạy học theo hướng phân tích hình tượng nhân vật

– Dạy học theo chủ đề người lính

c Các định hướng tích hợp liên môn có thể vận dụng trong dạy học văn

bản “Những ngôi sao xa xôi”

– Dạy học tích hợp theo môn học (liên môn Văn học – lịch sử; Văn học – Âmnhạc; Văn học – Lí luận văn học; Văn học – Xã hội học, …)

– Dạy học tích hợp theo chủ đề, đề tài hình tượng người lính

– Dạy học văn học so sánh

Phần V: Giải pháp

Vận dụng dạy học văn bản “Những ngôi sao xa xôi”theo

định hướng tích hợp liên môn

1 Định hướng tích hợp:

– Tích hợp văn bản “Những ngôi sao xa xôi” và sự kiện lịch sử kháng chiến

chống Mỹ (Lịch sử)

– Tích hợp văn bản “Những ngôi sao xa xôi” và hình tượng người lính trong

văn học (Văn học, lí luận phê bình văn học)

– Tích hợp văn bản “Những ngôi sao xa xôi” và ca khúc cách mạng (Âm

nhạc)

– Tích hợp văn bản “Những ngôi sao xa xôi” và kiến thức tập làm văn.

– Tích hợp văn bản “Những ngôi sao xa xôi” với tri thức về con người và xã

NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI

(Lê Minh Khuê) I/ Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức:

– Giúp học sinh cảm nhận được tâm hồn trong sáng, tính cách dũng cảm, hồn

nhiên trong cuộc sống chiến đấu nhiều gian khổ, hi sinh nhưng vẫn lạc quan của

ba nhân vật nữ thanh niên xung phong trong truyện

– Thấy được nét đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả nhân vật Đặc biệt là miêu tảtâm lí nhân vật Phương Định Học sinh nắm được vẻ đẹp ngôn ngữ và nghệthuật kể chuyện của tác giả

2 Kĩ năng:

– Rèn luyện kĩ năng đọc hiểu văn bản truyện Rèn luỵên kỹ năng phân tích tác phẩm truyện (cốt truyện – nhân vật – nghệ thuật trần thuật)

– Rèn luyện kĩ năng cảm thụ văn học, kĩ năng nắm bắt tâm lí nhân vật

– Rèn luyện kĩ năng chủ động, sáng tạo trong chuẩn bị bài mới, khả năng phát hiện, liên hệ, so sánh kiến thức lien môn cho học sinh

3 Thái độ:

– Giúp học sinh nhận thức ra được bài học: Chính từ những nơi gian lao, quyết liệt ta lại thấy ngời sáng vẻ đẹp của tuổi trẻ, của chủ nghĩa anh hùng Cách mạngViệt Nam

– Giáo dục thái độ sống lạc quan, tin tưởng vào tương lai, có ý thức phấn đấucho sự nghiệp chung của đất nước

II/ Chuẩn bị:

1 Giáo viên:

+ Phương pháp: Phương pháp tích hợp liên môn, phân tích tổng hợp, liên hệthực tế, vấn đáp, giảng bình, đọc phân tích, tái hiện, gợi mở…

+ Bảng phụ, tư liệu, chân dung tác giả Lê Minh Khuê, các hình ảnh về thanh

niên xung phong trong chiến trường, bài thơ “Gửi em cô thanh niên xung

phong” – Phạm Tiến Duật…

2 Học sinh: Đọc, nghiên cứu văn bản, các tranh ảnh và tài liệu liên quan.

III/ Tiến trình lên lớp

1.Ổn định: Kiểm tra sĩ số.

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Bài mới: Trong bài thơ “Khoảng trời – Hố bom”, nhà thơ Lâm Thị Mỹ

Dạ từng viết:

“Chuyện kể rằng: em, cô gái mở đường

Ðể cứu con đường đêm ấy khỏi bị thương

Cho đoàn xe kịp giờ ra trận

Em đã lấy tình yêu Tổ quốc của mình thắp lên ngọn lửa

Ðánh lạc hướng thù Hứng lấy luồng bom…”

Thế hệ trẻ Việt Nam thời kháng chiến chống Mỹ đã không quản ngại gian khổ,

hi sinh vì miền Nam ruột thịt mà lên đường chiến đấu Với tình yêu nước nồng nàn, lòng căm thù sôi sục và ý chí quyết chiến quyết thắng kẻ thù, họ đã làm rạng rỡ chủ nghĩa anh hùng cách mạnh Việt Nam Như nhà thơ Lê Anh xuân

trong bài Dáng đứng Việt Nam đã từng ngợi ca: “Anh chẳng để lại gì cho

riêng Anh trước lúc lên đường/Chỉ để lại cái dáng đứng Việt Nam tạc vào thế kỷ

Để hiểu rõ hơn cuộc sống chiến đấu và tình cảm của các chiến sĩ, hôm nay

chúng ta cùng đến với truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi” của nhà vănLê

Minh Khuê, một tác phẩm tiêu biểu của nền văn học Việt Nam giai đoạn

1965-1975.

4 Hoạt động của giáo viên và học sinh:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung ghi bảng

Hoạt động 1: Đọc- Tìm hiểu chú

thích

– Hướng dẫn đọc Giáo viên đọc

mẫu và gọi học sinh đọc tiếp,

nhận xét

– Gọi 1 học sinh đọc chú thích

– Học sinh đọc chú thích SGK

– Học sinh thảo luận và trình

I Đọc- Tìm hiểu chú thích

1 Tác giả:

– Lê Minh Khuê(1949), quê Thanh Hóa.– Là một cây bút

HỎI: Trình bày những hiểu biết

của em về nhà văn Lê Minh

Khuê?

– Yêu cầu thảo luận nhóm

(Cho học sinh xem chân dung tác

giả)

– Giáo viên giảng: Lê Minh khuê

trưởng thành và bắt đầu viết văn

khi cuộc kháng chiến chống Mỹ

đang trong thời kì khốc liệt Cô

chuyên viết về cuộc sống và chiến

đầu của tuổi trẻ ở tuyến đường

Trường Sơn Với thể loại truyện

ngắn linh hoạt, phản ánh nhanh

thông tin, phù hợp với hoàn cảnh

chiến tranh, những truyện ngắn

của nhà văn nhanh chóng đến với

chiến trường, kịp thời cổ vũ, động

viên các chiến sĩ chiến đấu chống

kẻ thù

– HỎI: Trình bày những hiểu biết

về truyện ngắn “Những ngôi sao

xa xôi” (Hoàn cảnh sáng tác, để

tài, bố cục, ngôi kể, phương thức

biểu đạt…)

– Yêu cầu thảo luận nhóm

(cho học sinh xem ấn phẩm sách)

– Giáo viên nhận xét, giải thích

bày:

+ Lê Minh Khuê sinh năm

1949, quê ở huyện Tĩnh Gia, tỉnhThanh Hóa

+Trong kháng chiến chống

Mĩ, gia nhập thanh niên xungphong và bắt đầu viết văn vào đầu những năm 70

+ Lê Minh Khuê là cây bút

nữ chuyên về truyện ngắn

+ Trong những năm chiến tranh, truyện của Lê Minh Khuê viết về cuộc sống chiếnđầu của tuổi trẻ ở tuyến đường Trường Sơn

+ Sau năm 1975, tác phẩm của nhà văn bám sát những chuyển biến của đời sống xã hội và con người trên tinh thần đổi mới

– Học sinh thảo luận

– Trình bày

+ Truyện “Những ngôi sao

xa xôi” ở trong số những tác phẩm đầu tay của Lê Minh Khuê, viết năm 1971, lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ của dân tộc đang diễn ra các liệt Văn bản đưa vào sách giáo khoa có lược bớt một sốđoạn

+ Truyện ngắn được đưa vào tuyển tập “Nghệ thuật truyện

tiêu biểu của nềnvăn học kháng chiến chống Mỹ.– Chuyên viết truyện về cuộc sống và chiến đấu của tuổi trẻ

ở tuyến đường Trường Sơn

2 Tác phẩm : – Hoàn cảnh sáng tác: Viết

năm 1971, lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ của dân tộc đangdiễn ra các liệt Truyện ngắn được đưa vào tuyển tập “Nghệ thuật truyện ngắn thế giới” xuất bản ở Mĩ.+ Đại ý: Ca ngợicuộc sống, chiến

những từ khó.

– Giáo viên tóm tắt lại nội dung

văn bản: Truyện kể về ba nữ nữ

thanh niên xung phong trong tổ

trinh sát mặt đường tại một trọng

điểm trên tuyến đường Trường

Sơn Công việc của họ rất nguy

hiểm: quan sát địch thả bom, đo

khối lượng đất đá phải san lấp và

đánh dấu vị trí những trái bom

chưa nổ, phá bom thông thường

Họ sống hồn nhiên, thanh thản,

mơ mộng và rất yêu thương gắn

bó với nhau trong tình đống đội

Phần cuối truyện miêu tả hành

động và tâm trạng các nhân vật

chủ yếu là Phương Định Trong

một lần phá bom Nho bị thương

và được sự săn sóc của hai người

đồng đội

* Câu hỏi gợi hướng:

– Hãy trình bày những sự kiện

+ Bố cục: 3 phần

(Học sinh suy nghĩ trả lời)– Năm 1969, Mỹ tiến hành chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh”, tăng cường sự hiện diện của quân Mỹ tại nước ta Chúng tiến hành cáccuộc rải thảm chống phá miền Bắc và ngăn chặn con đường tiếp viện huyết mạch Trường Sơn

– Quân ta anh dũng chiến đấu, đập tan chiến lược “ViệtNam hóa chiến tranh”, giữ vững nhiệm vụ xây dựng miền Bắc và tiếp viện cho miền Nam

– Tác phẩm ra đời trong hoàncảnh chiến tranh ác liệt, có vai trò động viên, cỗ vũ tinh thần chiến đấu của các chiến

sĩ trên tuyến đường Trường

đấu của thanh niên xung phongtrên tuyến

đường Trường Sơn

+ Bố cục: 3

phần

+ Tóm tắt văn bản: