Xây dựng và sử dụng bài tập sáng tạo trong dạy học chương Động học chất điểm Vật lí 10 THPT chương trình nâng cao

LờicảmơnLời camđoanMục lục Danhmụccáctừviếttắt MỤCLỤC MỞĐẦU...8 CHƯƠNG1:CƠSỞLÍLUẬNVÀTHỰCTIỄN...8 1.1.. Nhậnthức của GVvềBTSTvàviệcsửdụngBTSTtrongDHVL...22 1.4.2.. HàNội,tháng12năm2012 Tá

LờicảmơnLời

camđoanMục

lục

Danhmụccáctừviếttắt

MỤCLỤC

MỞĐẦU 8

CHƯƠNG1:CƠSỞLÍLUẬNVÀTHỰCTIỄN 8

1.1 Sángtạovà nănglựcsángtạo 8

1.1.1 Tìmhiểunhữngđặc điểmvềNLSTcủaHS tronghọc tập 8

1.1.2 NhữngbiểuhiệnNLSTvàcácyếutốcầnthiết 12

1.2 Cơsởlíluậnvềdạyhọcsángtạo 15

1.2.1 Dạyhọcsángtạotrongdạyhọcvậtlí 15

1.2.2 Cơsởtâmlí họcvềdạyhọcsángtạo 16

1.2.3 Cơsởlíluậndạyhọcvềdạyhọcsángtạo 17

1.2.4 Cácbiệnphápdạyhọc sángtạotrongmônvậtlíởtrườngphổthông171 3 Vaitròcủa bàitậptrongdạyhọcsángtạo 21

1.4 Thực trạngviệc xâydựngvàsửdụngBTST 22

1.4.1 Nhậnthức của GVvềBTSTvàviệcsửdụngBTSTtrongDHVL 22

1.4.2 Nguyênnhânthực trạng 23

1.4.3 Kếtluận 23

KẾTLUẬNCHƯƠNG1 24

CHƯƠNG2:CÁCNGUYÊNTẮCXÂYDỰNGBTST VÀHỆ 25

2.1 Đề xuấtcácnguyêntắcxâydựngBTST 25

2.1.1 QuanniệmBTSTcủaRadumovxki 25

2.1.2 QuanniệmvềSTKH- KTtheolíthuyếtTRIZ 25

2.1.3 Đề xuấtcácnguyêntắcxâydựngBTSTchương“Độnghọc” 42

2.1.4 Đề xuấtcác tiêuchícủa biểuhiệnNLST 51

2.2 XâydựnghệthốngBTSTtrongdạyhọcchương“Độnghọc” 55

2.2.1 Cácmụctiêudạyhọcchương“Độnghọcchấtđiểm”vật lí10NC 55

2.2.2 Xâydựng hệthốngBTSTtrongdạyhọc chương“Độnghọc” 78

2.2.3 SửdụngBTSTtrongdạyhọcchương“Độnghọc” 81

KẾT LUẬNCHƯƠNG2 109

CHƯƠNG3:THỰCNGHIỆMSƯPHẠM 110

3.1.Mục đíchTNSP 110

3.2.ĐốitượngTNSP 110

3.3.TiếnhànhTNSP 110

1.4.Kếtquả TNSP 112

KẾT LUẬNCHƯƠNG3 121

KẾT LUẬN 122

TÀILIỆUTHAMKHẢO 124

PHỤLỤC

Tácgiảluậnvănxinchânthànhcảmơn:

- PGS.TSTạTriP h ư ơ n g -n g ư ờ i đ ãtr ựct i ế p h ư ớ n g d ẫ n t ậ n t ìnhv àđộngviênkhuyếnkhíchđểtácgiảhoànthànhluậnvănthạcsĩnày

- Quýthầycôtrongtổphươngphápgiảngdạy,khoavậtlívàPhòngSauĐạihọctrườngĐạihọcSưphạmHàNội2đãtạođiềukiệngiúpđỡtácgiảhoànthànhkhóahọcvàluậnvănthạcsĩ

- Bangiámhiệuvàc á c thầyc ô trongtổvậtl í trườngTHPTTamDươngđãtạođiềukiệnvàgópýchânthànhchotácgiảtrongkhilàmluậnvănnày

HàNội,tháng12năm2012

TácgiảNguyễn

HuyHoàng

LỜICAMĐOAN

Tôixinchịutráchnhiệmtrướcnhàtrườngvềsựcamđoannày

HàNội,tháng12năm2012

TácgiảNguyễn

HuyHoàng

ngoàiviệctrangbịkiếnthức,kỹnăngvàphươngphápchuyênmôn,việcrènluyệnt ư duysángtạo(quátrìnhsuynghĩgiảiquyếtvấnđềvàraquyếtđịnh)ngàycàngtrở

lêncấpthiếtvàquantrọng

Trướcđâysángtạođượcxemnhưmộtyếutốthầnbí,bẩmsinh,thiênphúthìhiệnnaykhoahọcvềsángtạođãđúckếtnhiềuthànhtựugiúpmỗingườibìnhthườngđưaravàthựchiệnýtưởngmới,cóích.Trênthếgiớicónhiềutrườngđạihọcvàcáccôngtydạyvàhọctưduysángtạonhưmộtmônhọcriêngvớimụcđíchđàotạoranhữngngườibiếtsángtạomộtcáchcóhiệuquả

Ởcáctrườnghọcnướcta,phươngphápluậnsángtạochưađượcchúýđúngmứctrongquátrìnhgiáodụcvàđàotạo.ViệcrènluyệntưduysángtạochoHSkhôngđượcquantâmchúýnhiềuvàđượcthựchiệngiántiếpthôngquaviệchọccácmônhọc.Ởmônvậtlí,mộttrongnhữnghoạtđộnggiúprènluyệntưduyvàpháttriểnnănglựcsángtạochoHSlàhoạtđộnggiảiBT

Tuynhiênphươngphápsuyn g h ĩ chủyếuvẫnl à phươngphápt h ử v às a i , thiếuđịnhhướng,thiếuphươngphápkhoahọcgâyrasựlãngphílớnvàkémhiệuquả.Hơnnữahệthốngbàitậpvậtlítrongchươngtrìnhhầuhếtlànhữngbài

toánđãđượcphátbiểuđúng,vớinhữngdữkiệnchosẵnđủgợiýchoHSsửdụngmộtvàicôngthứchayđịnhluậtnàođó.Cácbàitậpnhưthếchỉmangt í n h luyệntậpgiúpHStáihiệncáckiếnthứcvàphươngphápđãbiết,khôngphảilàbàitậpthựctếtrongcuộcsốngđadạngmàcácemcóthểgặp.DođóviệcgiảibàitậpnhưthếchưarènluyệnvàkhơigợiđượctưduysángtạochoHS,chưalàmđượcHShứngthútronghọctậpvàthấyđượcíchlợicủaviệchọc tậpvậtlítrongđờisống.

1.2 NghịquyếtT r u n g ư ơ n g 2 k h ó a V I I Iđ ãk h ẳngđ ị n h “ Phảiđ ổ i m

ớ i phươngphápgiáodụcđàotạo,khắcphụclốitruyền thụmộtchiều,rèn luyệnthànhnếptưduysángtạocủangườihọc.Từngbướcápdụngcácphươngpháptiê ntiếnvàphươngtiệnhiệnđạicủaquátrìnhdạyhọc,đảmbảođiềukiệnvàthờigiantựh ọc,tựnghiêncứuchohọcsinh…”

LuậtGiáodụcsố38/2005/

QH11ngày14/6/2005,điều28.2đ ãghi:“ Phươngphápgiáodụcphổthôngphảiphá

thuytínhtíchcực,tựgiác,chủđộng,sángtạocủahọcsinh,phùhợpvớitừngđặcđiể mcủatừnglớphọc,mônhọc;bồid ưỡ ng phươngpháptự học,rènluyệnkỹ năngvậndụngkiếnthứcvàothựctiễn,

tácđộngđếntìnhcảm,đemlạiniềmvui,hứngthúhọctậpchohọcsinh”.

ĐểrènluyệntưduyvàpháttriểnnănglựcsángtạochohọcsinhthôngquahoạtđộnggiảibàitậpđượctốtthìnộidungvàPPGDtronggiaiđoạnhiệnn a y vàtrongtươnglaiphảiđượcđổimới

1.3. Tronggiaiđoạnhiệnnay,đấtnướctađangđứngtrướcnhữngthờic ơ vàtháchthứctolớn,đểtránhđượcnguycơtụthậu,việcrènluyệnNLSTchothếhệtrẻlạicàngcầnthiếtvàcấpbáchhơnbaogiờhết.Trướchếtviệcr è n luyệnNLSTchohọcsinhcóthểđượctiếnhànhngaykhicácemcònngồitrênghếnhàtrườngđ ư ợ c thôngquaviệct

h ự c hiệncácquátrìnhs ưphạm,việcdạyhọccácmônhọckhácnhautrongđócómônvậtlítheonộidungvàphươngphápdạyhọcđượcđổimớivàphùhợpvớithờiđại

đồngthờipháttriểnnănglựctrítuệv à nhâncáchcủahọ.Việchìnhthànhkiếnthứcvậtlíkhôngchỉtrangbịchohọcsinhnhữngtrithứccầnthiếtchocuộcsốngmàcònpháttriểntưduy,rènluyệnnănglựctựgiảiquyếtvấnđề

Việcgiảngdạybàitậpvậtlítrongnhàtrườngkhôngchỉgiúphọcsinhhiểuđượcmộtcáchsâusắcvàđầyđủnhữngkiếnthứcquyđịnhtrongchươngtrìnhmàcòngiúpcácemvậndụngnhữngkiếnthứcđóđểgiảiquyếtnhữngn h i ệmvụcủahọctậpvànhữngvấnđềmàthựctiễnđãđặtra.Muốnđạtđượcđiềuđó,phảithườngxuyênrènluyệnchohọcsinhnhữngk ỹ năng,kỹxảovậndụngkiếnthứcvàocuộcsốnghằngngày.Kỹnăngvậndụngkiếnthứctrongbàitậpvàtrongthựctiễnđờisốngchínhlàthướcđomứcđộsâusắcvàvữngvàngcủanhữngkiếnthứcmàhọcsinhđãthunhậnđược.Bàitậpvậtlívớichứcnănglàmộtphươngphápdạyhọccómộtvịtríđặcbiệttrongdạyhọc

vậtlíởtrườngphổthông

Trướchết,vậtlílàmộtmônkhoahọcgiúphọcsinhnắmđượcquiluậtvậnđộngcủathếgiớivậtchấtvàbàitậpvậtlígiúphọcsinhhiểurõnhữngquiluậtấy,biếtphântíchvàvậndụngnhữngquiluậtấyvàothựctiễn.Trongnhiềutrườnghợpmặtdùngườigiáoviêncótrìnhbàytàiliệumộtcáchmạchl ạc,hợplôgic,phátbiểuđịnhluậtchínhxác,làmthínghiệmđúngyêucầu,quitắcvàcókếtquảchínhxácthìđóchỉlàđiềukiệncầnchứchưađủđểhọcsinhhiểuvànắmsâusắckiếnthức.Chỉthôngquaviệcgiảicácbàitậpvậtlíd ư ớ i hìnhthứcnàyhayhìnhthứckhácnhằmtạođiềukiệnchohọcsinhvậndụngkiếnthứcđãhọcđểgiảiquyếtc á c tìnhhuốngcụthểthìkiếnthứcđómớitrởnênsâusắcvàhoànthiện.Trongquátrìnhgiảiquyếtcáctìnhhuốngc ụthểdocácbàitậpvậtlíđặtra,họcsinhphảisửdụngcácthaotáctưduyn h ư phânt í c h , tổnghợp,sosánh,kháiquáthóa,trừutượnghóa…đểgiải

quyếtvấnđề,dođótưduycủahọcsinhcóđiềukiệnđểpháttriển.Vìvậycót h ểnóibàitậpvậtlílàmộtphươngtiệnrấttốtđểpháttriểntưduy,óctưởngt ư ợ n g , khảnăngđộclậptrongsuynghĩvàhànhđộng,tínhkiêntrìtrongviệckhắcp h ụ c nhữngkhókhăntrongcuộcsốngc ủ a h ọ c sinh.Ngàyn a y trongt h ựctiễndạyhọc

vậtlí,ngườitangàycàngchúýtăngcườngcácbàitậpvậtlív ì chúngđóngvaitròquantrọngtrongdạyhọcvàgiáodụchọcsinhđặcbiệttrongviệcthựchiệncácnhiệmvụgiáodụckĩthuậttổnghợp.GiảicácBTVLđ ư ợ c xemnhưmụcđích, làphươngphápdạyhọc,làmộtphầnhữucơcủaquátrìnhdạyhọcvậtlívìnókhôngchỉcótácdụnggiúpchoHSpháttriểntưd u y vậtlívàthóiquenvậndụngkiếnthứcvậtlívàothựctếmàcòncótácdụngtíchcựctrongviệchìnhthànhkiếnthứcmớivàlàmphongphúcáckháin i ệmvậtlí

1.4. Đãcómộtsốđềtàikhoahọcnghiêncứuvềbàitậpsángtạonhưluậnántiếnsĩ:“Nghiêncứuxâydựngvàsửdụnghệthốngbàitậpsángtạotrongdạyhọcphầncơhọclớp10THPT”củatácgiảVũThịMinh(2011),luậnvănthạcsĩ:“Xâydựngvàsửdụnghệthốngbàitậpsángtạophầncơhọclớp10THPTdựatrênmộtsốnguyêntắccủaTRIZnhằmbồidưỡngtưduysángtạochohọcsinh”củatácgiảHuỳnhNgọcNguyên(2010),luậnvănthạcsĩ:“Rènluyệnnănglựcsángtạochohọcsinhthôngquaviệcdạygiảimộtsốb à i tậpđềtài‘cácđịnhluậtbảotoàn’SGKvậtlí10THPT”củatácgiảĐoànVănKhoa(2011).Tuynhiên,trongcácđềtàikhoahọcnghiêncứuvềbàitậpsángtạochưacócáctiêuchíchokháiniệm“BTST”,việclựachọnbàitậpsángtạomangtínhmòmẫm,ngẫunhiên

Xuấtpháttừnhữnglídotrên,chúngtôichọnđềtài:Xâydựngvàsửdụngbàitập

sángtạotrongdạyhọcchương“Độnghọcchấtđiểm”vậtlí10THPTchươngtrìnhNân

gcao

3 Mụcđíchnghiên cứu

Nghiêncứuđểđưaracácnguyêntắcxâydựnghệthốngbàitậpsángtạo.TrêncơsởcácnguyêntắcđótiếnhànhxâydựngvàsửdụngBTSTdùngđ ể dạyhọcchương

VĩnhPhúc thôngquahìnhthứcphiếuhỏigiáoviênvàhọcsinh.

- Quansátsưphạm:phươngphápnàyđượcsửdụngtrongquátrìnhdựgiờ giáoviên

- Tọađàmvớigiáoviênvềphươngphápdạyhọcvậtlínóichung,dạy

học bàitậpvậtlínóiriêng

- Thựcnghiệmsư phạm:s ử dụngphươngphápn à y đ ể kiểmnghiệm

tínhkhoa học, khảthi, hiệuquả củahệthốngbàitậpvậtlíđượcxâydựng

6.3 Sửdụngthốngkêtoánhọcđểxửlísốliệuđiềutrathựctếvàthựcnghiệmsưphạm

CƠ SỞLÍLUẬNVÀTHỰCTIỄNCỦARÈNLUYỆNNĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌCSINH TRONGDẠYHỌCVẬTLÍ

nhằmđảmbảoviệc hoànthànhcókếtquảtốttronglĩnhvực hoạtđộngấy”[24,tr.87]

Vậy,nănglựclànhữngthuộctínhtâmlíriêngcủacánhân,nhờnhữngthuộctínhnàymàconngườihoànthànhtốtđẹpmộtloạihoạtđộngnàođómặcdùphảibỏraítsứclaođộngnhưngvẫnđạtkếtquả cao

Sựhìnhthànhvàpháttriểnnănglựccủaconngườichịusựtácđộngcủanhiềuyếutốtrongđócóyếutốsinhhọc,yếutốhoạtđộngcủachủthểvàyếut ố giaol ư u x ãh ội.Conngườisinhrac h ư a cónăngl ự c , c h ư a cónhânc á c h Nănglựcđượchìnhthànhvàpháttriểntrongquátrìnhhoạtđộngtíchcựcnhưrènluyện,họctập, giáodục,…củaconngười

NănglựccủaHS- xétchocùnglàmụcđíchcuốicùngcủaviệcdạyhọc.DođónhữngyêucầuvềpháttriểnnănglựcHScầnđượcđặtđúngchỗcủachúngtrongmụcđíchdạyhọc

Nănglựcgắnliềnvớikĩnăng,kĩxảotronglĩnhvựchoạtđộngtươngứ n g Songkĩnăng,kĩxảoliênquanđếnsựphânbiệtđếnmứcthànhthạo,tựđộnghóa,máymóc,cònnănglựcchứađựngyếutốmớimẻ,linhhoạttronghoạtđộng,trongviệcgiảiquyếttrongnhiềutìnhhuốngtrongmộtlĩnhv ự c rộnglớnhơn

“Sángtạolàmộtloạihoạtđộngmàkết quảcủanólàmộtsảnphẩmtinhthầnhayvậtchấtcótínhcáchtân,cóýnghĩaxãhội,cógiátrịgiúpgiảiquyếtmộtkhókhăn,bếtắcnhấtđịnh” (BáchkhoatoànthưLiênXô,Tập42, tr.54)

Trongt ừđiểnTiếngViệt[17,tr.847]thì“sángtạol àtìmrac á i mới,c á c h giảiquyếtmới,khôngbịgòbó, phụthuộcvàocáiđãcó”

Theotừđiểntriếthọc,“Sángtạolàquátrìnhhoạtđộngcủaconngườit ạor a nhữnggiátrịv ậ t chất,t i n h thầnmớiv ề chất.C á c loạihìnhsángtạođ ư ợ c xácđịnhbởiđặctrưngnghềnghiệpnhưkhoahọckỹthuật,tổchức

Nhìntừcácgócđộkhácnhau,sángtạocủaconngườiđượcxemxétởnhiềuphươngdiện,khíacạnhkhácnhauvànócócácmứcđộcao,thấpkhácn h a u Nếuxuấtpháttừnhucầucá nhânvànhằmthỏamãnc á c nhucầucá nhânthìngườitacóthể

chiasángtạocủa conngườithànhhailoại:

+Sángtạonhằmnhậnthức(biết,hiểu, giảithích…)hiệnthựckhách

quancũngnhưchínhbảnthânmình;loạinàythuộckháiniệmphátminh

Sángtạothườngđượchiểulàđềranhữngýtưởngmới,độcđáo,hữuí c h phùhợpvớihoàncảnh.Ngườitathườngnghĩ,sángtạolàkhảnăngchỉcóở c á c nhàk h o a học.Nhưngt h ự c ratrongmọil ĩ n h v ự c hoạtđộngv àmọingườiđềucókhảnăngsángtạo

Sángtạovàluônmongmuốnsángtạolànhucầucủaconngười.Sángt ạolàhoạtđộngcóýnghĩaquantrọngđốivớiđờisốngconngười,tạorasựpháttriểntoàndiệncủaxãhội,tạorasựthayđổitừlĩnhvựcnàysanglĩnhv ựckhác.Cóthể

nóiaicũngđềuđãtừngsángtạotrongcuộc

đờimình.Trongnhàtrường,sángtạocủahọcsinhhầuhếtcònhẹp,chỉmớivàíchlợiđốivớibảnthânhọcsinhmàthôi.Dovậy,dạyhọcnóichungvàdạyhọcvậtlínóiriêngphảigiúphọcsinhrènluyệnsángtạođểhướngtớimụctiêucaohơnlàđàotạonhữngngườicókhảnăngsángtạo ranhữngcôngtrìnhcótínhmớivàtínhíchlợiởmứcnhânloại

*KháiniệmNLST:

NLSTlàkhảnăngtạoranhữnggiátrịmớivềvậtchấtvàtinhthần,tìmr a cáimới,giảiphápmới,côngcụmới,vậndụngthànhcôngnhữnghiểubiếtđ ãcóvàohoàncảnhmới

ĐốivớiHS,NLSTtronghọctậpchínhlànănglựcbiếtgiảiquyếtvấnđ ề h ọ c tập

đ ể tìmr a c á i mớiở mộtmứcđ ộ nàođ ó thểhiệnđ ư ợ c khuynhh ư ớ n g , nănglực,kinhnghiệmcủacánhânhọcsinh.HSsángtạocáimớiđốivớichúngnhưngthườngkhôngcógiátrịxãhội.Đểcósángtạo,chủthểphảiở trongtìnhhuốngcóvấnđề,tìmcáchgiảiquyếtmâuthuẫnnhậnthứchoặchànhđộngv àkếtquảl à đ ề r a đ ư ợ c phươnghướnggiảiquyếtkhônggiống

mớimẻđốivớiloàingười(nhưthểlànhà nghiêncứu)

Nhưvậycóthểnóirằng:đốivớiHS,NLSTtronghọctậplànănglựct ì m racáimới,cáchgiảiquyếtmới,nănglựcpháthiệnrađiềuchưabiết,chưac ó và

tạoracáichưabiết,chưacókhôngbịgòbóphụthuộcvàocáiđãcó

NănglựcnóichungvàNLSTnóiriêngkhôngphảichỉdobẩmsinhmàđ ư ợ c hìnhthànhvàpháttriểntrongquátrìnhhoạtđộngcủachủthể.Bởivậy,muốnhìnhthànhnănglựchọctậpsángtạo,phảichuẩnbịchohọcsinhnhữngđiềukiệncầnthiếtđểhọcóthểthựchiệnthànhcôngvớimộtsốkếtquảmớimẻnhấtđịnhhoạtđộngđó

1.1.1.2 Nhữngđặc điểmcủa quátrìnhsángtạocủaHStronghọctập

ĐểxácđịnhnhữngconđườngcụthểhơnnữachoviệcthựchiệncácđiềukiệncầnthiếtnhằmrènluyệnNLSTcủ a HStronghọctậpnóichung,tronghọctậpVLnóiriêng,tacầnphảixéttớimộtvàiđặcđiểmtâmlícủaquá trìnhsángtạo

Mộttrongnhữngđặcđiểmquantrọngcủahoạtđộngsángtạolàvấnđềt í n h mớimẻ.Trongthựctế,nếuchỉcoilàcótínhsángtạonhữnghoạtđộngnàomàkếtquảcủanólànhữngsảnphẩmmớimộtcáchkháchquanthìcoin h ư khôngtổchứcđ ư ợ c loạihoạtđộngđótrongquátrìnhd ạyhọc.Tuynhiên,theoquanđiểmtâmlíh ọ c , sảnp hẩ mmớimẻc ó t í n h chấtchủquanđóngvaitròquantrọngđốivớihoạtđộngdạyhọcsángtạo

Tínhchủquancủacáimớiđượcxemnhưdấuhiệuđặctrưngcủaquátrìnhsángtạo,chotakhảnăngđịnhhướnghoạtđộngsángtạocủaHS.Cáimớiv à cáichưabiế

tc ủ a HScóthểv àcầnphảil à cáiđ ãbiếtđốivớiGV,nhưngcũngcóthểlàcáimàGVchưabiết.Chẳnghạn:lờigiảiđộcđáocủamộtBT.Tuynhiênđólàđiềukiệncầnthiếtnhưngchưađầyđủ.Đặctrưngt â m líquantrọngcủa

sángtạocóbảnchấthaimặt:chủquanvàkháchquan

Tínhchủquanxéttheoquanđiểmcủangườinhậnthứcmàtrongđầuđangdiễnraquátrìnhsángtạo,thểhiệnlà:cácsảnphẩmsángtạocònmangt í n h chủquan.Tínhkháchquanxéttheoquanđiểmcủangườinghiêncứuquátrìnhsángtạođóvớitưcáchlàtácđộngqualạicủa3thànhtố:tựnhiên,ýt h ứcconngườivàcác hìnhthứcphảnánhcủatựnhiênvàoýthứcconngười.

Cóthểnóiquátrìnhsángtạobaogồmnhữngđặctrưngc ơ bản

sau:

Tínhmớimẻc ủ a sảnphẩm,t í n h bấtngờc ủ a phỏngđoán,t í n h ngẫu

nhiêncủaphátkiến,nhữngcáilàmchoquátrìnhsángtạocótínhchấtkhôngnhậnbiếtđược,khôngđiềukhiểnđượcđềucótínhchấttươngđối.Bởivậyđ ặ c điểmquantrọng

tậpnóichungvàhọctậpVLnóiriênglàtínhmớimẻchủquancủasảnphẩm,tínhbấtngờchủquanphỏngđoán,tínhngẫunhiênchủquancủa phátkiến

NLSTchỉđượcpháttriểnquahànhđộngthựctế:trongchiếmlĩnhkiếnt h ứcVL,vậndụngkiếnthứcđểgiảithíchhiệntượngVL,làmthínghiệmvàgiảicácBTVLtrongcáctìnhhuốngkhácnhau.Tínhtíchcựcsángtạovàtốcđ ộ diễnracủaquátrìnhsángtạolànhữngthôngsốcóliênquanvớinhau.HScàngđượcchuẩnbịchoviệchoànthànhsựkhámpháchủquantốtbaonhiêuthìhoạtđộngsángtạoc ủ a cáce m đócàngtíchcựcbấynhiêuvà quátrìnhsángtạocàngnhanhhơnbấynhiêu

1 Nănglựctựtruyềntảitrithứcvàkĩnăngtừnhữnglĩnhvựcquenbiếtsangtìnhhuốngmới,vậndụngkiếnthứcđãhọctrongđiềukiệnhoàncảnhmới.

2 Nănglựcnhậnbiếtvấnđềmớitrongđiềukiệnquenbiết(tựđặtcâuhỏimớichomìnhvàchomọingườivềbảnchấtcácđiềukiện,tìnhhuống,s ựvật)

Nănglựcnhìnthấychứcnăngmớicủađốitượngquenbiết

3 Nănglựcnhìnthấycấutrúccủađốitượngđangnghiêncứu.Thựcchấtl à : baoquátnhanhchóng,đôikhingaylậptức,cácbộphận,cácyếutốc ủađốitượngtrongmốitươngquangiữachúngvớinhau

4 Năngl ự c biếtđ ề xuấtgiảiphápkhácnhaukhiphảix ử límộtt ìnhhuống.Khảnănghuyđ ộ n g c á c kiếnthứcc ầ n thiếtđ ể đ ư a r a cá c giảthuyếthaycácdựđoánkhácnhaukhiphảilígiảimộthiệntượng

5 Nănglựcxácnhậnbằnglíthuyếtvàthựchànhcácgiảthuyết(hoặcphủnhậnnó).NănglựcbiếtđềxuấtcácphươngánTNhoặcthiếtkếcácsơđ ồ TNđểkiểmtragiảthuyếthayhệquảsuyratừlíthuyết,hoặcđểđomộtđ ạ i lượngvậ t l í nàođóvớihiệuquảcaonhấtc ó thểđượctrongnhữngđiềukiệnđãcho

6 Nănglựcnhìnnhậnmộtvấnđềdướinhữnggócđộkhácnhau,xemxétđốitượngởnhữngkhíacạnhkhácnhau,đôikhimâuthuẫnnhau.Năngl ựctìmracácgiảipháplạ.Chẳnghạn:đốivớiBTVL,cónhiềucáchnhìnđốivớiviệctìmk i ếml ờ i

t ,nhạycảm.Trướchếtphảinóitớimộtyếutốquan

trọngđểnảysinhsángtạovàhứngthú.ChonênngaytừtrênghếnhàtrườngmuốnrènluyệnchoHStínhsángtạothìtrướctiênGVgiảngdạy,raBTsaochoHShứngthúhọctập.Hứngthúgâyrasángtạovàsángtạolạithúcđẩyhứngthúmới,HScầncóhứngthúnhậnthứccao,cầncósựkhaokhátnhậnt h ứccáimớivàvậndụngcáimớivàothựctếnhưápdụngkiếnthứcđểlàmc á c BTvậndụng,kháiquathóacácBTvậndụngđểlàmcácdạngBTmới.

Yếutốthứhaicầnthiếtđểsángtạolàphảicókiếnthứccơbản,vữngchắc.Mộtquátrìnhsángtạobấtkìđềubắtđầutừsựtáihiệnnhữngcáiđãb i ết.Tâmlíhọchiệnđạikhôngphủnhậnnhữngvaitròcủatrínhớ.Dĩnhiên,c h ỉghinhớđơnthuần,khôngbiếtsuynghĩvậndụngsángtạothìđólàkiếnt h ứcchết,vôdụng.NgườiHSphảivậndụngtrithứcđãbiếtvàotìnhhuốngmớivàogiảithíchhiệntượngVL,giảicácBTVLtrongcáctrườnghợpkhácn ha u

khôngđúngchorằngsángt ạolàmảnhđấtriêngcủanhữngngườicótàinăng,thiêntài,cònconngườibìnhthườngthìtuyệtnhiênkhôngcókhảnăngđó.L.X.Vưgôtxkichorằngởnhữngnơiconngườibiếtphốihợpnhữngcáicũ,tạoracáimớiđềulàsángt ạo.VìvậykiếnthứccơbảnvữngchắcphảilàyếutốcầnthiếtchorènluyệnNLST

Yếutốthứbađểsángtạolà:HScầncótính“Nghingờkhoahọc”,luônđ ặ t câuhỏi

:“cáchlàmnàyhayphươngángiảiBTnàyđãtốiưuhaychưa?”,“ c ó còncáchkhác

không?”hay “BTnàycóthể mởrộngnhưthế nào?”.

TheoP.Lcapitxa:“giáodụckhảnăngsángtạotrongconngườid ự a trênsựpháttriểncủatưduyđộclập”.Dođómộtyếutốnữakhôngthểthiếuc ủaviệcrènluyệnNLSTcủaHSlà:HS cầnphảicókhả năngtưduyđộclập

Đól à k h ả năngcủaconngườitrongviệct ự x á c địnhphươnghướng

hoạtđộngcủamìnhtrongtìnhhuốngmới,tựpháthiệnvànêulêncácvấnđề

c ó thểdiễnratheohaiconđường:

- Conđườngthứnhấtlàquansátcấutạocủađốitượngkĩthuậtcósẵn,giảithíchnguyêntắchoạtđộngcủanó.Đâylàbàitoán“hộptrắng”:Biếtcấut ạobêntrongcủah ộp,biếttácđộngở đầuvàov à kếtquảcủađầur a , giảithíchnguyêntắchoạtđộng

- Conđườngthứhailàdựavàonhữngđịnhluậtvậtlí,nhữngđặctínhv ậtlícủasựvật,hiệntượng,thiếtkếmộtthiếtbịnhằmgiảithíchmộtyêucầuk ỹthuậtnàođó.Conđườngnàythựcchấtlàtìmtòi,phátminhlạimộtthiếtb ị,máymócdùngtrongkĩthuật,làmộtbàitậpsángtạo

Đâylàbàitoán“hộpđen”.Đãtừlâu,cácnhàkhoahọcđãbiếtsửdụngTRIZđểứngdụngcácđịnhluậtvậtlívàochếtạonêncácthiếtbị,máymócc ó tínhnăng,tácdụngnhấtđịnhđápứngnhữngyêucầucủakĩthuậtvàcuộc

LíthuyếtthíchnghicủaPiagetchỉrarằngnhữngphẩmchấtmớicủaconngườiđượcpháttriểntừchínhnhữnghoạtđộngtíchcực,tựlựccủaconngười.Mặtkhác,Vưgôtsxkitronglíthuyếtv ề vùngpháttriểngầnl ạ i chorằng:“Dạyhọcđượccholàtốtnhấtnếunóđitrướcsựpháttriểnvàkéotheos ựpháttriển”.Líluậndạy

họcđãchỉrarằng:“Dạyhọcphảicótácdụngthúcđ ẩ y sựpháttriểntrítuệcủangườihọc”.ThôngquahoạtđộngtrítuệHSpháttriểndầntừthấpđếncao.TrìnhđộbanđầucủaHStươngứngvới“vùngpháttriểnhiệntại”.TrìnhđộnàychophépHScóthểthuđượcnhữngkiếnthứcgầngũinhấtvớikiếnthứccũđểđạtđượctrìnhđộmớicaohơn.Vưgôtsxkigọiđó là“vùngpháttriểngầnnhất”.KhiHSđạtđ ượ cvùngpháttriểngầnn h ất,nghĩalàcácemở“vùngpháttriểnhiệntại”nhưngởtrìnhđộmớicaohơn.NgườigiáoviêntiếptụctổchứcvàgiúpđỡHSđưacácemtới“vùngpháttriểngầnnhất”mớiđểsauđólạitrởthành“vùngpháttriểnhiệntại”.Cứtiếptụcnhưvậy,sựpháttriểncủaHSđitừnấcthangnàyđếnnấcthangkhácc a o hơn.NếungườithầybiếtpháthuytốtvaitròtổchứcđiềukhiểnlàmgiảmnhẹkhókhănchoHStrongquátrìnhnhậnthức,biếtcáchkhuyếnkhíchHSt h a m giavàohoạtđộngnhậnthứctíchcựctrongdạyhọcthìtrítuệcủahọcsinhcóthểđượcpháttriểntốt.Mặtkhác,đốivớihọcsinhđểtựlựcpháttriểnt r í tuệkhôngcócáchnàokháclàphảitựmìnhhoạtđộng,hoạtđộngmộtcáchtíchcực,tựgiáctrongsựtươngtácvớixãhội.DHSTcóthểgiảiquyếtđượct ấtcảcácvấnđềtrên

- Mứcthấpnhất:Trongmộtbàilênlớp,giáoviênđặthệthốngcâuhỏi

phụcvụtrọngtâm,mục đích,yêucầucủabàigiảng;

- Mứcđộcao:Giáoviênđặtđềtàinhỏ;

+HShoànthànhởlớp,phòngthínghiệmhayởnhàrồitrìnhbàytrướct ổhoặc lớp.Cóthảoluận, kếtluận.

học tập, tăngchúýđốivớibăihọc

Khitiếpxúcvớic â c t ìnhhuốngxẩyr a t r o n g thựctiễnở c â c b ă i thínghiệmthựchănh,tưduycủaHSluônđượcđặtởtrướcvấnđềmớibuộchọphảisuynghĩ,tìmtòi,phâttriểnnănglựcTDSTcủaHS

Tuyduykhônggianphâttriểntứclẳctưởngtượngkhônggianphongp h ú Khônggianởđđycóthểlă3chiềuhoặcvôsốchiều.Nóicâchkhâc,tưd u y khônggiangiúpchocâchnhìnnhậnvấnđềtheonhiềucâchkhâcnhauvăt ù y từngbăitoân,tachọncâchđitớikếtquảsớmnhất,hiệuquảnhất

Bồidưỡngt ư duykhônggiangiúpchoviệcnhìnnhậns ự vật,hiệntượngmộtcâchtổngthểvătoăndiệnhơn,trânhcâchnhìncụcbộ,phiếndiệnv ềmộtvấnđề,sựvật.Tưduykhônggianphâttriểnlămchocâcquâtrìnhtưd u y trởlínkhâiquâthơn,

toăndiệnhơn, sângtạohơn

Mộtchuỗisuyluậndùcómangtínhsângtạohaykhôngthìđềucósuyluậnlôgic,vìvậy,tưduylôgicmăphâttriểnthìsẽthúcđẩyđượcTDSTphâtt r i ển,ngườicóTDSTnhấtđịnhsẽcósuyluậnlôgic tốt

1.4.4.5 Đưabăitậpsângtạovềvật lívăodạyhọc

ĐểgiảiBTST,cầnphảicósựnhạybĩntrongtưduy,khảnăngtưởngt ư ợ n g , sựvậndụngkiếnthứcmộtcâchsângtạotrongnhữngtìnhhuốngmới,hoăncảnhmới,HSphâthiệnr a nhữngcâichưabiết, nhữngđiềuch ưa biết

đầyđủđốivớiHS.LoạibàitậpnàyyêucầuHScókhả năngđềxuất,đánhgiá

theoýkiếnriêngcủa HS,vì vậysẽbồidưỡngđượcnănglựcTDSTcủaHS

1.4.4.6 Bồidưỡngphươngpháptựhọc

QuanhữngsángtạođượcthểhiệntừthờiThomasEdisonđếnthờiBillG a t e s ,giớikhoahọckĩthuậtngàycàngnhậnthấygiữakhảnăngsángtạovàviệct ự h ọ c cómộtmốiliênh ệnhânquả.TạptríScienceetVie(Pháp)đãviết:“Aitựhọcmạnhnhất,ngườiđótíchlũyđượctiềmnăngsángtạodồidàon h ất.Ngượclại,aicónhucầusángtạonhiềuhơn,ngườiấycàngthôithúcýt r í tựhọc caohơn”

cáchtựhọcởnhà Họcởmọilúc,mọinơi,mọiđốitượng

Tựh ọ c l àhọcsinhtựmìnhnghiềnngẫm,l ậ t đilậtlạivấnđề,hìnhthànhnhữngthắcmắc,nhữngcâuhỏivàcốgắngtựtrảlời.Trongquátrìnhtựhọc

ởc á c địnhluậtvàphươngphápv ậ t lí….thôngthường,trongsáchgiáokhoavàtàiliệulíluậnvàdạyhọcbộmônngườitahiểunhữngBTVLlànhữngbàitậpđượclựachọnmộtcáchphùhợpvớimụcđíchnghiêncứucáchiệntượngvậtlí,hìnhthànhcáckháiniệm,pháttriểntưduyvậtlícủaHSvàr è n luyệnkĩnăngvậndụngcáckiếnthức củahọvàothựctiễn”.

TrongdạyhọcởtrườngphổthôngBTVLcónhiềutácdụngnhư:

- Giúpchoviệcôntậpđàosâu,mởrộngkiếnthức

Khixâydựngkiếnthức,họcsinhđãnắmđượcnhữngcáichung,nhữngkháiniệm,n h ữ n g địnhnghĩa….lànhữngc á i trừutượng.Trongbàitập,HSphảiv ậ n dụngnhữngkiếnthứckháiquát,tr ừ u tượngđ óvàonhữngtrườnghợpcụthểrấtđadạng,nhờthếmàhọcsinhnắmđượcnhữngbiểuhiệncụthểc ủachúngtrongthựctế

Ngoàinhữngứngd ụngquantrọngtrongk ĩ thuật,BTVLs ẽ choHSt h ấynhữngứngdụngmuônhình,muônv ẻtrongthựctiễncủanhữngkiếnt h ứcđãhọc

- BTcóthể là điểmkhởiđầuđể dẫndắtđếnkiếnthức mới

TrongchươngtrìnhTHPTcórấtnhiềuphầnkiếnthứcđượcxâydựngnênthôngquaBT.VớikiếnthứctoánhọcvàsửdụngBTmộtcáchkhéoléothìphầnkiếnthứcđượcxâydựngmộtcáchrấtkhoahọc, đơngiảnvàdễhiểu.

- Rènluyệnkĩnăng,kĩxảovậndụnglíthuyếtvàothực tế

Cácmônkhoahọcnóichungvàmônvậtlínóiriêngthìviệcvậndụngl í thuyếtvàothựctếrấtquantrọng.ViệcHSđượclàmnhiềuBTchínhlàgiúpcá c emrènluyệnkĩnăng,kĩxảođó

- GiảiB T làmộttrongnhữnghìnhthứclàmviệct ựlựccaocủaHS.KhilàmB

cácemphảitựmìnhphântíchcácđiềukiệncủađềbài,tựxâydựnglậpluận,tựkiểmtrahoặcphêphánnhữngkếtluậnđãrútranêntưduypháttriển,nănglựclàmviệctựlựccủahọđượcnângcao,tínhkiêntrìđượcpháttriển

- GiảiBTVLgópphầnpháttriểntưduysángtạo

TrongcáckiếnthứcVLnóichungvàtrongchươngtrìnhvậtlíTHPTnóiriêngthìcórấtnhiềuBTkhôngchỉdừnglạitrongphạmvivậndụngkiếnt h ứcđãhọcmàcòngiúpbồidưỡngchoHSNLST.ĐặcbiệtlànhữngBTthínghiệm,BT

giảithíchhiệntượng,BTthiếtkếdụngcụ………

- GiảiBTVLđểkiểmtra,đánhgiámứcđộ nắmvữngkiếnthức của HS

BTVLlàmộtphươngtiệnkháhiệuquảđểkiểmtramứcđộnắmvữngkiếnthứccủaHS.DựavàoBTđượckiểmtrathìGVcóthểphânloạiđượctrìnhđộcủa

củahọcsinh

- NhiềuGVthườngđồngnhấthaikháiniệm“độkhócủabàitập”và“mứcsángtạocủa bàitập”,tứclàbàitậpcàngkhómứcsángtạocàngcao

- MộtsốGVchưahiểuvềBTST,chưabiếtsoạnthảoBTST,thậmchí

cònchưahiểuđãcósửdụngBTSTvàodạyhọchaychưa?

- MộtsốGVchorằngkhôngthểsửdụngBTSTtrongtiếthọctrênlớpđ ư ợ c , vì45phútlàquá ít

1.4.3 Kết luận

Từkếtquảtrên,chúngtôinhậnthấy:RấtítGVTHPTcóthểxâydựngBTSTđểcóthểsửdụngvàoDHVL.Hơnnữa,sốlượngBTSTphầncơhọcc ó trongSGKvàSB

Tl à quáít.Vậynênc ầnthiếtphảix ây dựngh ệthốngBTSTmàGVcó

thểsửdụngvàodạyhọcnhằmpháttriểnTDSTchoHS

KẾT LUẬNCHƯƠNG1

Trênđâychúngtôiđãtrìnhbàycơsởlíluậnvàthựctiễncủarènluyệnnănglựcsángtạochohọcsinhtrongdạyhọcvậtlí,baogồmnhữngvấn đềcơbảnsau:

- Trìnhbàycácquanniệm,nhữngcáchhiểuvềNLST,sángtạocủanhàk h o a học,củahọcsinh,nhữngđặcđiểm,biểuhiệnvàyếutốcầnthiếtchoquá

CHƯƠNG2 CÁCNGUYÊNTẮCXÂYDỰNGBTST VÀHỆ THỐNG

BTSTTRONGDẠYHỌCCHƯƠNG “ĐỘNGHỌCCHẤT

ĐIỂM”VẬTLÍ 10THPTCHƯƠNG TRÌNHNÂNGCAO

2.1 Đề xuất các nguyên tắcxâydựngBTST.

2.1.1 QuanniệmBTSTcủaRadumovxki.[30]

TheoRadumovxki,BTSTlàbàitậptrongđóxuấthiệnnhữngyêucầumàv i ệcgiảiquyếtchúngphảid ự a trênnhữngkiếnthứcv àq u y luậtvậtlínhưnglạithiếunhữngchỉdẫntrựctiếphoặcgiántiếplàdựavàohiệntượngnào, quyluậtnào

BảnchấtcủaBTSTlàtìmđượcnguyêntắcgiảiquyếtbàitoánvàcácnguyêntắcđóthựcchấtđãchứa đựngtrongcácđiềukiệncủabàitoán(khôngđánhđố)

Việctìmkiếmcácnguyêntắcgiảiquyếtb àitoánquantrọnghơnkếtquả(sảnphẩm),dođóvaitròđặcbiệtcủaBTSTlàđặctrưngluyệntập,rènluyệnnănglựctưduytìmkiếmgiảipháp

Tácgiảcủa

TRIZ,G.S.Altshllerbắtđầunghiêncứu,xâydựnglíthuyếtt ừ1946.TiềnđềcơbảncủaTRIZlà:cáchệkĩthuậtpháttriểntuântheocác

quyluậtkháchquan,nhậnthứcđược.Chúngđượcpháthiệnvàsửdụngđể

giảimộtcáchcóýthứcnhữngbàitoánsángchế

TRIZđ ư ợ c x â y d ự n g nhưl à mộtk h o a họcchínhxác,c ó lĩnhv ự c nghiêncứuriêng,cácphươngphápriêng,ngônngữriêng,cáccôngcụriêng.HạtnhâncủaTRIZlàthuậttoángiảicácbàitoánsángchế(viếttắttheotiếngNgal à ARIZ).ARIZl àmộtchươngtrìnhc á c hànhđộngtưd u y c ó địnhh ư ớ n g , đượckếhoạchhóa.Nócómụcđíchtổchứchợplývàlàmtíchcựchóatưduysángtạo,bướcđầutạocơsởcholíthuyếtchungvềtưduyđịnhh ư ớ n g ARIZcótínhlogicv à linhđộng.Vềmặtl o g i

c , ARIZc ó t á c dụngphânnhỏbàitoánsángchếthànhtừngp h ầ n , v ừ a s ứ c vớingườigiảibìnhthường.Vềmặtlinhđộng,nókhaitháctớimứclớnnhấtmặtmạnhcủatừngngườigiảinhưkiếnthức,kinhnghiệm,trítưởngtượng,linhtính vàhạnchếmặtyếunhưtínhỳtâmlý,sựphântántrongsuynghĩ.LợiíchcủaARIZnóichungl à nângcaohiệusuấtt ư duysángtạogiảiquyếtvấnđ ề v àr a quyếtđịnh

ÝnghĩacủaTRIZvàARIZlàởchỗxâydựngtưduyđịnhhướngnhằmđ i đếnlờigiảibằngconđươngngắnnhấtdựatrêncácquyluậtpháttriểncách ệkĩthuậtvàsửdụngchươngtrìnhtuầntựcácbước,cókếthợpmộtcáchhợpl ý 4 yếutố:t â m lý,logic,kiếnt h ứ c v à t r í tưởngt ư ợ n g TRIZc ó kháin i ệmbàitoánsángtạovàcácthủthuật(nguyêntắc)sángtạo

Bàitoánl à mộttìnhhuốngngườigiảibiếtmụcđíchcầnđạtnhưngkhôngbiếtcáchđạtđếnmụcđíchhoặckhôngbiếtcáchtốiưuđạtđếnmụcđíchtrongmộtsốcáchđãbiết.TRIZphânbiệthailoạibàitoán:

Loạithứnhất:Bàitoángiáokhoa(còngọilàbàitập)đượcphátbiểurõr à n g , gồmhaiphầngiảthiếtvàkếtluận,phầngiảthiếttrìnhbàycácyếutốchotrướcđủđểgiảibàitập, phầnkếtluậnchỉrađúngmụcđíchcầnđạt

Cácbàitậpn à y thườnggặptrongsáchgiáokhoa,sáchb àitậpv àsửdụngphổbiếntrongdạyhọc,nộidungmangtínhsáchvở,xarờithựctếnêncòngọilàbàitoángiáokhoa.

Loạithứhai:Bàitoánsángtạo(haycòngọilàtìnhhuốngvấnđềxuấtp h á t ) Ngườigiảiphảitựphátbiểubàitoán,phầngiảthiếtcóthểthiếuhoặcv ừathừavừathiếu,phầnkếtluậnnêumụcđíchchungchungkhôngrõràng,khôngchỉr a c ụ thểl àphảitìm

đ ư ợ c cáigì.Trongquátrìnhgiảibàitoán,ngườigiảiphảitrảiquagiaiđoạnbiếntìnhhuốngvấnđềxuấtphátthànhbàitoángiáokhoaquacácbướcsau:

- Pháthiệncáctìnhhuốngvấnđềxuấtphátcóthể;

- Lựa chọntìnhhuốngvấnđềxuấtphátưutiênđể giảiquyết;

- Pháthiệnv àphátbiểuphổc á c b àitoánc ụt h ể cóthểcócủatìnhhuốngvấnđềxuấtphátưutiên;

- Phântích,đánhgiávàlựachọncác bàitậpgiáokhoa cầngiải

Bàitoánsángtạo(vấnđề)cóthểcóphạmvirộnghẹpkhácnhau:cán h â n , tậpthể,quốcgia,toàncầuhaythậmchícảvũtrụ,cóthểnảysinhtrongb ấtkỳlĩnhvựcnào,bấtcứthờiđiểmnàovớibấtkỳai.Cácbàitoáncócácmứcđộkhókhác nhau,tươngứngvớimứcsángtạokhác nhau

3 Nguyêntắc phẩmchấtcục bộ

a) Chuyểnđốitượng(haymôitrườngbênngoài,tácđộngbênngoài)c ó cấutrúcđồngnhấtthànhkhôngđồngnhất

b) Cácphầnkhácnhauc ủ a đốitượngphảic ó cácchứcnăngkhác

9 Nguyêntắc gâyứngsuấtsơbộ

Gâyứngsuấttrướcđốivớiđốitượngđểchốnglạiứngsuấtkhôngchophéphoặckhôngmongmuốnkhiđốitượnglàmviệc(hoặcgâyứngsuấttrước đểkhilàmviệcsẽdùngứngsuấtngượclại)

15 Nguyêntắc linhđộng

a) Cầnthayđổicácđặctrưngcủađổitượnghaymôitrườngbênngoàis a o chochúngtốiưutrongtừnggiaiđoạnlàmviệc

b) Phânchiađốitượngthànhtừngphần,cókhảnăngdịchchuyểnđ ư ợ c vớinhau

16 Nguyêntắc giải“thiếu” hoặc “thừa”

nênnhậníthơnhoặcnhiềuhơn“mộtchút”.Lúcđóbàitoáncóthểtrởnênđơngiảnvàdễgiảihơn

17 Nguyêntắc chuyểnsangchiềukhác

a) Nhữngkhókhăndochuyểnđộng(hays ắ p xếp)đốitượngtheođường(mộtchiều)sẽđượckhắcphụcnếuchođốitượngkhảnăngd i chuyểntrênmặtphẳng(haichiều),tươngtự,nhữngbàitoánliênquanđếnchuyểnđộng(haysắpxếp)cácđốitượngtrênmặtphẳngs ẽđược

26 Nguyêntắcsaochép(coppy)

a) Thayv ì s ửdụngnhữngcáikhôngđ ư ợ c p h é p , p h ứ c tạp,đắtt i ề n ,khôngtiệnlợihoặcdễvỡ,sửdụngbảnsao

b) Thaythếđốitượng,hoặchệcácđốitượngbằngbảnsaoquanghọc

(ảnh, hìnhvẽ vớicáctỷlệcầnthiết)

c) Nếukhôngt h ể sử dụngbảnsaoquanghọcở c á c vùngbiểukiến(vùngánhsángnhìnthấyđượcbằngmắtthường),chuyểnsangsửdụngcácbảnsaohồngngoạihoặctửngoại

27 Nguyêntắc “rẻ” thay cho“đắt”

36 Nguyêntắc sửdụngchuyểnpha

Sửdụngcáchiệntượngnảysinh,trongcácquátrìnhchuyểnphanhưt ha yđổithểtích,tỏahayhấpthunhiệtlượng

ể x â y dựngv àgiảicácbàitậpsángtạodochỗcácquyluậtcủavậtlíhọclàcơsởcủahầuhếtcácthiếtbịkĩthuật- sảnphẩmcủacácbàitoánsángchế của nhânloại

Xácđịnhc

á ch tiếpc ậ ngiảiBT

E.

Pháttriểnýt ưởng thànhsảnp h ẩm

G Ápdụng thànhp h ẩm vàothựctế

-Đưarangu yênlýhoạt độngmớin hờ vậycóđượcl oạihệt hống mới

-Lựachọnýtư

ởn g tốiưutro ngvàiýt ư ởn

g có sẵn

-Sửdụngn gayýt ư ở

ng cósẵn

-Côngthứcgiảixongmộtbàitoáncódạng:

Aa-Bb-Cc-Dd-Ee-Gg.Trongđóa,b,c,d,e,gcógiá trịtừ1đến5

Nếunhìntổngquátcảbàitoán,chứkhôngtheotừnggiaiđoạncủaquátrìnhgiảingườitaquiướcrằngchỉsốcaonhấtcótrongcôngthứctrênsẽứngvớimứckhócủatoànbộbàitoánđó

- Nhìn theophươngphápthửvàsai

Mọingườithườnggiảiquyếtbàitoántheokinhnghiệmmàhọđãthunhậnđượctrongđờisống.Họsẽgiảiquyếtvấnđềbằngcáchtiếnhànhhếtphépthửnàyđếnphépthửkhác,đếnkhinàophépthửchotalờigiảiđúngc ủabàitoán.Phươngphápnàythườngápdụngchonhữngbàitoándễ,cònsẽgặpkhókhănvàđiđếnbếtắcđốivớinhữngbàitoánkhó,vìsốlượngphépt h ửquálớn.Giảibàitoántheophươngphápnàytheotínhmòmẫm,khôngcóđườnglốigiảiquyếtvấnđềđặctrưngrõràng

- Nhìn theophạmvikiếnthứccầnsửdụng

Bàitoánsẽcàngkhónếuphạmvisửdụngkiếnthứcđểgiảibàitoáncàngrộng.Độkhócủa bàitoántăngdầnlêntheothứtự: