Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS) tại ba huyện thuộc tỉnh Bắc Ninh, vai trò của một số vi khuẩn có khả năng gây viêm phổi kế phát và biện pháp điều trị.

Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS) tại ba huyện thuộc tỉnh Bắc Ninh, vai trò của một số vi khuẩn có khả năng gây viêm phổi kế phát và biện pháp điều trị.Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS) tại ba huyện thuộc tỉnh Bắc Ninh, vai trò của một số vi khuẩn có khả năng gây viêm phổi kế phát và biện pháp điều trị.Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS) tại ba huyện thuộc tỉnh Bắc Ninh, vai trò của một số vi khuẩn có khả năng gây viêm phổi kế phát và biện pháp điều trị.Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS) tại ba huyện thuộc tỉnh Bắc Ninh, vai trò của một số vi khuẩn có khả năng gây viêm phổi kế phát và biện pháp điều trị.Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (PRRS) tại ba huyện thuộc tỉnh Bắc Ninh, vai trò của một số vi khuẩn có khả năng gây viêm phổi kế phát và biện pháp điều trị.

Khóa h c: 2011 - 2016

Thái Nguyên - 2015

L I C

Trong su t th i gian nghiên c hoàn thành khóa lu n c a mình,

i h c N Chi c c Thú y t nh B c Ninh và Bmôn Vi trùng, Virus, Vi n Thú y Qu c gia c s c ng tác nhi t tình c a b n bè, s , c ng viên c

Nhân d p này tôi xin bày t lòng bi c t i th y giáo TS Nguy n

n Th t t n tình và tr c ti p

ng d n tôi th c hi tài và hoàn thi n khóa lu n này

u ki n thu n l i và cho phép tôi th c

hi tài t t nghi p

Tôi xin c i B môn Vi trùng, Virus, Vi n Thú y Qu c gia và Chi c c Thú y t nh B c Ninh cùng các anh ch t th c t p v s h b trí thí nghi m, theo dõi các ch tiêu, và thu th p s li cho khóa lu n này

c a vi khu n A pleuropneumoniae, P multocida và S suis 56

B ng 4.13 K t qu th nghi m m t s u tr l n nghi m c viêm ph i 59

DANH M C CÁC HÌNH

TrangHình 4.1 Bi u t l l n m c và ch t do PRRS c a 3 huy n 36Hình 4.2 Bi t l l n m c và ch t do PRRS gi a 3 lo i l n 37Hình 4.3 Bi t l l n m c và ch t do PRRS theo mùa v 39Hình 4.4 Bi t l phân l p 3 lo i vi khu n m u b nh ph m l ng tính

v i PRRSV 45

DANH M C CÁC T VI T T T

A pleuropneumoniae: Actinobaccillus pleuroneumoniae

CAMP: Chiristie - Atkinson - Munch - Peterson

ELISA: Enzyme - linked Immuno sorbant assay

NAD: Nicotinamide Adenine Dinucleotide

P multocida: Pasteurella multocida

PRRS: Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome PRRSV: Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome Virus

Sta Aureus: Staphylococcus aureus

S suis: Streptococcus suis

VK: Vi khu n

YE: Yeast Extract

M C L C

Trang

i

CÁC ii

CÁC HÌNH iii

CÁC HÌNH iii

iv

v

: .1

t v 1

1

2

2

c 2

c ti n 2

: .3

2.1 .3

c nghiên c u v h i ch ng r i lo n hô h p và sinh s n (PRRS) l n 3

2.1.1.1 C u trúc virus gây H i ch ng r i lo n hô h p và sinh s n (PRRSV) l n và c tính sinh h c 3

2.1.1.2 S kháng và kh nh c a virus 5

2.1.1.3 H i ch ng r i lo n hô h p và sinh s n l n 5

2.1.2 Vai trò c a vi khu n A pleuropneumoniae, P multocida và S suis trong h i ch ng r i lo n sinh s n hô h p l n 10

2.1.2.1 Vi khu n A pleuropneumoniae và b nh viêm ph i - màng ph i l n 10

2.1.2.2 Vi khu n P multocida và b nh viêm ph i l n do P multocida gây ra 16

2.1.2.3 Vi khu n S suis và b nh viêm ph i l n do vi khu n S suis gây ra 22

27

2.2.1 Tình hình nghiên c c 27

2.2.2 Tình hình nghiên c c 28

Ph : .31

31

31

31

3.3.1 M t s m d ch t h i ch ng r i lo n hô h p và sinh s n (PRRS) l n t i t nh B c Ninh 31

3.3.2 Phân l p vi khu n A pleuropneumoniae, P multocida và S suis m u b nh ph i PRRS t i t nh B c Ninh 31

3.3.3 Nghiên c u bi u tr 31

31

u d ch t 31

y m u 32

nh m u b nh ph m l n i PRRS và phân l p vi khu n A pleuropneumoniae, P multocida, S suis 32

c tính sinh v t, hóa h c c a vi khu n A pleuropneumoniae, P multocida và S suis 32

nh m m n c m v i m t s kháng sinh c a các ch ng vi khu n A pleuropneumoniae, P multocida và S suis phân l c 32

3.4.6 Xây d u tr l n nghi m c viêm ph i và PRRS 33

lý s li u 33

: .34

- 2015 34

4.1.1 K t qu nh t l l n m c và t vong do PRRS t i m t s huy n thu c t nh B c Ninh t - 2015 34

4.1.2 K t qu nh t l l n m c và t vong do PRRS theo l a tu i, mùa v 36

4.1.3 K t qu t ng h p tri u ch ng, b nh tích ch y u l n m nh m u b nh ph m l i PRRSV t i t nh B c Ninh 39

A pleuropneumoniae, P multocida và S suis .41

4.2.1 K t qu phân l p vi khu n A pleuropneumoniae, P multocida và S suis

m u b nh ph m l i PRRS 41

c tính sinh h c c a các ch ng vi khu n A pleuropneumoniae, P multocida và S suis m u b nh ph m l n phân l p c 45

4.2.2.1 K t qu nh m t s c tính sinh h c c a các ch ng vi khu n A pleuropneumoniae phân l c 45

4.2.2.2 K t qu nh m t s c tính sinh h c c a các ch ng vi khu n P multocida phân l c 48

4.2.2.3 K t qu nh m t s c tính sinh h c c a các ch ng vi khu n S suis phân l c 49

4.2.3 K t qu nh kh n c m v i m t s kháng sinh c a các ch ng vi khu n A pleuropneumoniae, P multocida và S suis phân l c 51

4.2.3.1.K t qu nh m m n c m v i m t s kháng sinh c a các ch ng vi khu n A pleuropneumoniae phân l c 51

4.2.3.2 K t qu nh m m n c m v i m t s kháng sinh c a các ch ng vi khu n P multocida phân l c 53

4.2.3.3 K t qu nh m m n c m v i m t s kháng sinh c a các ch ng vi khu n S suis phân l c 54

4.3 .57

: .61

5 .61

5 .61

nh

n là h i ch ng r i lo n hô h p và sinh s n l n (Porcine Reproductive and Respiratory Sydrome - PRRS) hay b nh tai xanh l n B nh làm

ng tr c ti n kh n l n nái, gây s y thai ho s m, l n

u, ch t thai, th u ch ng th n kinh, t l ch t cao,

y ra c ta và gây thi t h i l n cho ngành T i B c Ninhtính t i tháng 10/2014 toàn t con m c b nh, ch t và tiêu h y

.000 con D ch x y ra trên nhi u thôn c a các ng, th tr n Nh ng

v trên cho th y, vi c nghiên c u s i ch ng r i lo n hô

h p và sinh s n là vi c làm r t c n thi t Xu t phát t yêu c u c a th c ti

nuôi l n, chúng tôi th c hi tài: m d ch t h i ch ng r i

lo n hô h p và sinh s n l n (PRRS) t i ba huy n thu c t nh B c Ninh, vai trò

c a m t s vi khu n có kh gây viêm ph i k phát và bi u tr

K t qu tài là nh ng thông tin khoa h c hoàn thi m

d ch t b nh Tai xanh l n t i t nh B c Ninh, v vai trò c a 3 lo i vi khu n (A pleuropneumoniae, P multocida và S suis) có kh i k phát trong b nh Tai xanh l n T xu t bi n pháp phòng ch ng b nh

Ph n 2

T NG QUAN NGHIÊN C U

2.1 khoa h c và pháp lý c tài

H i ch ng r i lo n hô h p và sinh s n l n do virus thu c B Nidovirales

h Arteriviridae, gi ng Nidovirales có c u trúc d ng chu a vào phân

thu c ch ng Châu Âu (g i là virus Lelystad) g m nhi c xác

c Wensvoort và cs (1991) [62] thu c Vi n Thú y Trung

- Lelystad - Hà Lan phân l c trên t i th c bào ph nang c a l n

t tên là virus Lelystad-LV Nhóm II g m các virus thu c dòng B c M v i tên

Qua nghiên c u gi i mã gen c a virus t i M và Trung Qu c cho th y các

ch ng PRRSV t i Vi t Nam có m ng v amino acid t n 99,7% so

v i ch ng virus gây b nh th c l c cao Trung Qu u b m t 30 axít amin

u này cho th y các ch ng PRRSV c ta hi n nay thu c dòng B c M , có

c l c cao gi ng ch ng Trung Qu c (C c thú y, 2008) [7]

nh PRRSV t i Vi t Nam hi nh thu c ch ng B c M dòng Trung

Qu c (Lê Thanh Hòa và cs, 2009 [12]; Nguy m

Th t và cs, 2012 [24]; Lý Th Liên Khai và Võ Th C m Giàng, 2012 [14])

* C u trúc virus

i kính hi n t PRRSV là lo i có v b c, hình c c

t 45 - 80 nm, ch c t 25 - 35 nm, trên b m t có gai nhô ra rõ, có v là lipit (Willson và Han Soo Joo, 2001) [63]

Virus gây PRRS là ARN virus v i b gen là m t phân t ARN s

m chung c a nhóm Arterivirus S i ARN này có kích

c kho ng 15 kilobase, có chín ORF (open reading frame) mã hoá cho chín protein c u trúc Tuy nhiên, có sáu phân t protein chính có kh

kháng th bao g m b n phân t glycoprotein, m t phân t protein xuyên màng (M)

và m t protein nucleocapsid (N) (Tô Long Thành, 2007) [23]

Nguy n Bá Hiên và cs (2013) [10] cho th y s a virus bao g m

m t b gen có kho ng 15 kb, mã hóa 9 ORFs B gen PRRSV bao g m hai gen polymerase là ORF1a và ORF1b và b y gen c u trúc là ORF2a, 2b, 3, 4, 5, 6 và 7

quá trình khung ribosome chuy n d ch thành m t polyprotein l n mà s phân tách làm phát sinh các protein không c u trúc (NSP) bao g m c RNA ph thu c polymerase

c tính sinh h c c a virus

Virus gây PRRS r t thích h p v i th c bi i th c bào ho t

gi t ch i th c bào (t i th c bào b gi t ch t nên s kháng c a l n

m c b nh b suy gi m nghiêm tr ng Do v y l n m ng d b nhi m khu n th t v i các lo i h ng c u gà, dê, th , chu t,

h ng c u type O c i Virus phát tri n t ng t i th c bào

ph nang l n, trên t bào dòng CL 2621, t bào MA 140 v i b nh tích phá hu tbào, sau 2- 6 ngày t bào co tròn, t p trung thành c m dày lên, nhân co l i cu i cùng bong ra (Willson và Han Soo Joo, 2001) [63] Tuy có m t s khác bi t v di truy n

và ki ng virus B c M và các ch ng virus Châu Âu l i cùng gây ra các tri u ch ng lâm sàng v hô h p và sinh s n l n r t gi ng nhau D a vào

nh ng k t qu nghiên c u t i th và vi th c a t ch c ph i l n m c

ph i l n b nh n c l c th p

[47] khi nghiên c u v s bi i v c l c c a PRRSV t i Trung Qu c cho r ng

bi i v c l c và h u qu l n nhi m virus này có t l ch t cao, trên 20% trong t ng s nhi m b nh

* S kháng c a virus

Virus gây PRRS có th t n t i m nhi l nh t - n -70oC;

u ki n 4oC virus có th s ng m t tháng; nhi kháng kém

37oC ch c 48 gi , 56oC b ch t sau m t gi , virus thích h p pH 5 - 7 V i

ng c a ánh n ng m t tr i ho c tia t ngo i vô ho t virus nhanh chóng (Tô Long Thành, 2007) [23]

ng v t khác không m c PRRS, tuy nhiên trong các loài thu

c m chân màng có v t tr i (Mallard duck) l i m n c m Virus có th nhân lên loài

ng v n reo r c m m b nh trên di n r ng nên r t khó

kh ng ch (Albina và cs, 1994) [28] Virus gây b nh cho l n t t c các l a tu i,

n lây lan b nh l n nái mang thai, virus có th t m xâm

nhi m sang bào thai và gây b nh L n mang trùng có th bài th i virus trong vòng 6 tháng.

Virus gây PRRS có th xâm nh l ng hô h p, tiêu hóa

o l n m c b nh, m t t l l n các t i th c bào trong nang

vai trò vô cùng quan tr ng; c ng mi n d c hi c hi u,

i t bào trình di n kháng nguyên thi t y u

duy nh t có receptor phù h p v i c u trúc c a h t virus, vì th virus h p th và th c

hi n quá trình nhân lên ch trong t bào này và phá h y nó M t t l l n t i th c bào trong nang ph i b virus xâm nhi m r t s m (Nguy n Bá Hiên và cs, 2013) [10]

Sau khi xâm nh , virus nhân l i th c bào ti u phnang và trong t bào n i mô c a h th i võng n i T bào bi ng hô

h p cho s nhân lên c a virus PRRS Quá trình virus nhân lên và phá h i th c bào gây ra b nh tích thành m ch, làm th

các c c huy t kh i gây nhi u h u qu b nh lý khác nhau Nh ng bi u hi n khác nhau c a b nh tu thu c vào kh y, ti u ph nang, t bào

n i mô và t bào lympho (d n li ng và cs, 2006) [20]

ng phá hu i th c bào ph c bi t trên l n con, làm gi m khkháng c a v t ch ch ng l i vi khu n k phát ho c xâm nh p c a các virus khác S nhi m k c quan sát sau d ch PRRS là b ng hô h p

ng và cs (2006) [20], do gây suy gi m mi n d ch, b nh

PRRS m ng cho nh ng vi sinh v Pasteurella multosida, Haemophilus parasuis, Streptococcus suis, A pleuropneumoniae, Chlamydia psittaci, Leptospirainterrogans, virus gi d i virus cúm, Enterovirus, Parvovirus,

nh m t s vi khu n k phát gây ch t l n trong vùng d ch PRRS

ph n l n nhi m trùng c c l c c a ch ng virus gây

b nh Nhi m trùng n gi a c a k mang thai không có hay ch ng nh so v i c m nhi m n sau C m nhi m x y ra trong

không thích h p cho s nhân lên c a virus M t khác, lúc này tr ng th tin

g n ch t ch v i n i m c t cung nên s truy n virus t m sang phôi b h n ch Trong khi n sau c a k mang thai, nhau thai và m ch máu nuôi thai r t phát tri n, nhau thai tr thành b ph i ch t c n thi ng th i là c u n i truy n virus và kháng th ch ng virus t m sang thai Virus có th qua nhau d ng

t do hay k t h p v i các t bào khác c a l n m

Nhi n này t o ra nhi u v t bong tróc nh trên t bào bi u mô nhau thai và b nh tích ho i t ng m ch cu ng r n, t thi u

ng ch t, thi u O2, gây s y thai k cu i, l n con sinh ra y u t, d t

l thai ch t khi sinh Nhi m b nh dai d a Arterivirus, s

t n t i dai d ng gây ra nhi m b nh âm , virus hi n di n m th

thú và gi m d n theo th i gian Theo Albina E và cs (1994) [28] vào ngày 150 sau gây nhi m th c nghi m không phân l c virus b ng nuôi c y t bào và không

sinh b nh c a virus PRRS

* Tri u ch ng

L n m ng có các tri u ch u tiên là s t cao, b

da, khó th , táo bón ho c a ch y, t c bi t, m t s con l n

m c b nh chóp tai b huy t có màu xanh tím và m t s tri u ch ng khác tuthu c vào b nh k phát và t ng lo i l n

l n nái: Các tri u ch ng ch y u là tím âm h , s y thai, thai ch

g hàng lo non, l ra y u t, t l t vong cao T l thai ch

tu i c a thai i 2,5 tháng tu i t l ch t 20%, thai trên 2,5 tháng

t l ch t là 93,75% (Ph m Ng c Th ch, 2007) [21] L n nuôi

ng ít u c, viêm vú, m t s a, viêm t o, mí m

th táo bón ho c a ch y, viêm ph i

l c gi ng: S t cao, b n ho c hôn mê, m t s con có hi n

c bi t xu t hi n hi ng viêm d

ch ng kém bi u hi n qua các ch s tinh trùng C< 80.106, ho t l c

c a tinh trùng A< 0,6, s c kháng c a tinh trùng R< 3000, t l k hình K >10%, t

l s ng c nhi m khu n cao 20.103 L c gi ng r t lâu

l n choai, l n th t: L n m c b nh s t cao 40o n 42oC, b

th , ho; nh ng ph n da m ng g n tai, ph n da b u có màu h ng nh t, d n

d n chuy n sang màu h ng th m và xanh nh t L n con m i sinh h ch t sau vài gi ; s còn s ng sót ti p t c ch t vào tu n th nh t L n con có tri u ch ng

g y y u, b bú, da xu t huy t ph ng r p, khó th và tiêu ch y (Bùi Quang Anh và

và viêm h ch lâm ba c 2 d ng (PRRS d ng c n và PRRS d ng s t cao) Viêm

ph i ho i t và thâm nhi i nh c ch c (nh c hóa) trên các thùy ph i Thùy ph i b xám, có m c ch c Trên m t c t ngang c a thùy b viêm l i ra, khô Nhi ng h p l n m c b nh b viêm ph

* Các bi n pháp phòng b nh

Hi có thu u tr c hi u l n m c PRRS, do v y vi c phòng

b nh b ng vaccine và v sinh phòng b c kh trùng hi n pháp h u hi u nhi ch ng phòng ch ng d ch, c n

th c hi ng b , kiên quy t các gi i pháp phòng, ch ng d n s m, bao vây x lý k p th i các d ch; công tác tuyên truy n th c hi n sâu r ng t i các

2.1.2 A pleuropneumoniae, P multocida và S sui strong

Trong PRRS thì vai trò c a vi khu n k phát là m t trong nh ng nguyên nhân quan tr ng gây ch t hàng lo t l n t y ra d ch hi n nay Do PRRSV v n công phá h i th c bào, làm suy gi m mi n d ch, d n các m m b nh nhi m trùng th i tr i d y gây b nh cho l

m t s lo i vi khu ng gây b nh viêm ph i l A pleuropneumoniae, P multocida và S suis.

-a,

c tính nuôi c y

Vi khu n Actinobacillus pleuropneumoniae thu c h Pasteurellae, thu c

gi ng Actinobacillus Haemophilus parahaemolyticus hay Haemophilus pleuropneumoniae nh là nguyên nhân chính gây nên

b nh viêm ph i - màng ph i truy n nhi m l n Utrera và Pijoan (1991) [60

mô t A pleuropneumoniae là vi khu n có d ng c u tr c khu n nh , b t màu gram

âm, kích c kho ng 0,3-0,5 x 0,6-1,4 µm Vi khu ng, không sinh

c quan sát th i kính hi n t phát hi n vi khu n có nhung

tìm th y h u h t các serotype c a vi khu n A pleuropneumoniae, còn lo i không

Moller và Kilian (1996) [53] cho bi t A pleuropneumoniae là m t lo i vi

t V Do v y, khi nuôi c y A pleuropneumoniae c ng giàu dinh

ng th ch máu vi khu n không phát tri ng th ch máu thô ng mà ch có th m c trên th c b sung NAD ho c có

c y kèm vi khu n Sta aureus Sau 24 gi nuôi c y, vi khu n phát tri n thành khu n

l c m ng c y Sta aureus v c 0,5-1 mm và hình thành

m t vùng dung huy Vùng dung huy

ng th ch có b sung 5-7% máu c u Ngoài ra, vi khu n A pleuropneumoniae còn

gây m t vùng dung huy ng trong vùng dung huy t bán ph n, xung quanh

ng c y Sta aureus c t dung huy i là hi ng CAMP (Kilian và

cs, 1978) [48] Hi ng CAMP này liên quan t i s có m t c a 3 lo c t c a

A pleuropneumoniae bao g m ApxI, ApxII và ApxIII.

Yearst Extract (YE) và huy t thanh ng a Sau 24 - 48 gi nuôi c y, vi khu n t o

ng th ch chocolate: Sau 24 gi nuôi c y, vi khu n t o thành

khu n l c nh y, màu tr ng xám Vi khu n A pleuropneumoniae thu c biotype 1 có

th phân bi c v i H parasuis b i kh t trên th ch máu khi

có Sta aureus c y kèm (Kilian và cs, 1978) [48]

c tính sinh hóa

Vi khu n A pleuropneumoniae ng glucose, xylose, mannitol,

tính v i ph n ng urease, oxidase, CAMP, O.N.P.G; âm tính v i ph n ng sinh Indol và không m c trên th ch MacConkey (Moller và cs, 1996 [53]; Tr nh Quang

Hi p và cs, 2004 [11]; Cù H u Phú và cs, 2005 [17 ng Xuân Bình và cs, 2007 [3]; Nguy n Th Thu H ng, 2010 [9])

* C u trúc kháng nguyên

Vi khu n A pleuropneumoniae t c nhi u nghiên c nh là

nguyên nhân chính gây nên b nh viêm ph i - màng ph i l n c chia thành 2 biotype chính d a trên nhu c u c n s d ng NAD (Nicotinamide Adenine Dinucleotide)hay còn g i là y u t ng c a vi khu n (Pohl và cs, 1983)

nuôi c y, song v n c c hi u ho c các ch t ti n thân c a pyridine nucleotid cho quá trình t ng h c l

biotype 2 (Pohl và cs, 1983) [58] biotype 2 có serotype 2; 4; 7 và 9 có chung nhóm quy

14 thu c phát hi c mô t có kháng nguyên khác v i biotype 1 (Nielsen và cs, 1997) [55] ch ng vi khu n phân l c t i Australia

* Các y u t c l c

Nhi u nghiên c c l c các serotype khác nhau c a vi khu n

A pleuropneumoniae ph n l c quy nh b i các ngo c t mà chúng s n sinh ra (Devenish và cs, 1990 [38]; Frey và Bosse, 1993 [43]) Polysaccharide v , lipopolysaccharide, protein màng, protein thu nh n s t, y u t bám dính, ngo c

* Kh kháng v i kháng sinh

Vi c s d ng kháng sinh không c n thi t làm cho A pleuropneumoniae

kháng l i nhi u lo i kháng sinh Kh a vi khu n A pleuropneumoniae c quy nh b i thành ph n plasmid có trong t bào vi khu n và plasmid này có tr ng phân t th p (2,3-3,6) c a

hi ng kháng này v i Ampicillin là do vi khu n ti -lactamase Nh ng plasmid này không có v t li y s d n truy n t i vi khu n khác và

s xu t hi n c a plasmid này g i ý v k t qu c a m t quá trình ch n l c c a vi

khu n A pleuropneumoniae c tính kháng kháng sinh có kh n b ng plasmid (Wilson và cs, 1989) [63]

Vi t Nam, s m n c m v i kháng sinh c a A pleuropneumoniae

c Cù H u Phú và cs (2005) [17] cho bi t ít m n c m nh t là kanamycin (45,45%), neomycin (50%), lincomycin (63,64%) Nguy n Th Thu H ng (2010)

pleuropneumoniae phân l c l n thu c các t nh mi n B y các

ch ng A pleuropneumoniae phân l c m n c m nh t v i kháng sinh ceftriaxone, chi m t l 73,01%; ti p theo là các kháng sinh ampicillin, amoxicillin, ceftazidine l t là 63,49%; 58,73% và 55,56% M t s c s

M , Nh t B n, Hàn Qu c và Australia Vi t Nam, trong nh A pleuropneumoniae c phân l t trong nh ng nguyên nhân gây b ng hô h p khá quan tr ng t t c các tr i l n trên toàn qu c

* Tri u ch ng

Tri u ch ng lâm sàng c a b nh th hi n nhi u m c, ph thu c vào tu i c a

l n, tình tr ng mi n d u ki n m ng và m c m nhi m v i tác nhân gây b nh Ti n tri n lâm sàng có th là quá c p tính, c p tính ho c mãn tính

- Th quá c p tính: L n m c b nh s t 41,5oC, m t m i, b nôn

m a và tiêu ch y Th i gian ng c khi ch ng có nh ng bi u hi n khó

tr nên tím tái (Nicolet, 1992) [54], l n

m c b ng ch t sau 24 - 36 gi

- Th c p tính: th ng có nhi u l n cùng m c b nh trong m t chu ng ho c nh ng chu ng khác nhau L n b nh s t t 40,5oC - 41o , m t

m i, n m không mu n d y, không mu n u ng, b u hi u hô h p n

- Th mãn tính: L n m c b nh không có bi u hi n rõ ràng trên lâm sàng

Nh ng con v t m c b nh th mãn tính là nhân t truy n b nh cho nh ng l n khác (Kume và cs, 1986) [49] Nh ng d u hi u viêm ph i s bi u hi u có nhi m trùng k phát các vi sinh v ng hô h p khác (Mycoplasma, Pasteurella,

PRRS) hay các nhân t Stress (MacInnes và Rosendal, 1988) [52]

* B nh tích

L n b nhi m A pleuropneumoniae cho th y l n b nh có nh ng t

ch y u ng hô h p (Nicolet, 1992) [54 ng h p l n b viêm hai bên ph i v i t n t nh, thùy tim và m t ph n các thùy trên vòm hoành Viêm màng ph ng r t rõ nh ng l n ch t trong giai

có r t nhi u máu l ng ng c và nhi t g n gi a ph i, thành ng

và màng ngoài tim (Rogers và cs, 1990) [59]

ng xuyên ki m tra s m n c m c a vi khu n A pleuropneumoniae v i

kháng sinh Tuy nhiên, vi c s d ng kháng sinh không lo i b c m m b nh

hoàn toàn và vi khu n A pleuropneumoniae v n có th th i ra môi ng Cray và cs, 1993) [41]

b c chu ng tr i, t i t nh ng con gi ng s ch b nh Trong

ng h p có t l l m tra huy g tính cao thì tiêu h y

u qu (Nicolet, 1992) [54]

c chia thành 2 nhóm chính là vaccine vô ho t và vaccine có ch a m t s thành

ph n c u t o c a vi khu n Vaccine vô ho t toàn khu c hi u theo ch ng huy t thanh, có th có mi n d ch chéo v i các ch ng huy t thanh khác

- m soát d ch b nh do A pleuropneumoniae gây ra

l n ph i th c hi n tri bi c kh trùng Vi khu n nh y c m v i

nhi m vi khu n A pleuropneumoniae c n có bi n pháp can thi p

k p th lo i tr m m b nh Thi t l p l n có ngu n g c t c

ch n không b nhi m A pleuropneumoniae là m t trong các bi n pháp t

u tr b nh

c ch n l u tr ph i là kháng sinh có n c

ch t i thi u th p và có kh t khu n t t nh t M t s kháng sinh m i có g n

n xu t quinolone (enrofloxacin) ho c cephalosporin bán t ng h p

c ch ng minh trên th nghi m r t có k t qu Moller và cs (1996) [53 c tilmicosin có hi u qu u tr b nh do vi

khu n A pleuropneumoniae gây ra l u tr b ng kháng sinh ch có hi u qu

n m i phát b nh, có tác d ng làm gi m t l l n ch t N u tr mu n

hô h p thì k t qu r t kém C n làm kh khi thí nghi u tr b ng kháng sinh S thành công c u tr ph thu c ch y u vào vi c phát hi n s m các d u hi u lâm sàng và can thi u tr k p th i

v s hình thành giáp mô Khi c y truy ng nhân t o ho c tiêm truy n

ng v t máu l nh nhi u l c l c c a vi khu n gi m do không còn giáp

u tiêm truy n vi khu n qua l c l c l ên vì chúng l i khôi ph c kh

Vi khu n P multocida gây b nh l n là lo i c u tr c khu n, b t màu Gram

âm, có kích th c 0,2 - 0,41 x 0,04 - 1,5 ng, không

ng b t màu s m u trong các tiêu b n máu ph t ng l n

P multocida là lo i vi khu n s ng hi u khí ho c y m khí tu ti u

ki n thích h p cho vi khu n phát tri n là 37°

ki m (pH: 7,2 - 7,4) Vi khu n P multocida m c t t trên m t s

c th t, th ng, th ch máu (Cù H u Phú, 2005) [17]

Hunt và cs (1996) [46] cho bi t vi khu n P multocida phát tri n t t trên môi

ng nhân t o c n cho thêm m t s ch

c tính sinh hóa

Vi khu n P multocida ng glucose, mannitol, sorbitol, galactose;

ng lactose, arabinose, maltose Ph n ng sinh Indol, Catalaza và

n ng Urease: Âm tính; không m c tr ng MacConkey (Carter, 1984 [34 Qu c Tu n, 2008 [27])

* C u trúc kháng nguyên

Kháng nguyên c a vi khu n P multocida r t ph c t p và c u trúc t ng lo i

c P multocida có 2 lo i kháng

nguyên là kháng nguyên v (K) và kháng nguyên thân (O) Kháng nguyên O c a vi

khu n P multocida c c u t o t gluxit, lipid và protein V m sinh h c,

kháng nguyên O c a vi khu n P multocida không khác v i kháng nguyên O c a

các vi khu n khác Kháng nguyên này có vai trò quan tr ng trong quá trình hình thành mi n d ch Kháng nguyên K bao quanh thân vi khu n giúp cho vi khu n

ch ng l i hi ng th n s ti p xúc gi a kháng nguyên thân O và kháng th O Carter (1955) [33 d ng ph n ng k t t

t h ng c u gián ti nh vi khu n P multocida có 4 serotype

cái in hoa A, B[33 nh thêm serotype m

ngh b serotype C

Kháng nguyên thân O có hai thành ph c hi c hi u, các

ch ng vi khu n khác nhau s khác nhau theo kháng nguyên thân Nguy

c và cs (1986) [19], cho bi t l n serotype B là serotype ch y u gây b nh Thuy t trùng trên l n mi n Nam Vi t Nam, serotype A gây ra viêm ph i v i th i gian b nh kéo dài và t l ch t th

Qu c Tu n (2008) [27] cho th y vi khu n P multocida phân l c t

l n các t nh mi n núi phía B c Vi c l c gây ch t chu t b ch t 50

-100% trong th i gian t 20 - 48 gi Vi khu n P multocida phân l c t gia

phân l c l n t i m t s t nh mi n núi phía B c Vi t Nam v i m t s kháng sinh thông d y các ch ng P multocida m n c m cao v i norfloxacin,

lincomycin và neomycin Tiêu Quang An và Nguy n H

bi t các ch ng P multocida phân l c l n m c PRRS m n c m cao v i các

(100%), ampicillin (66,67%), gentamicin (66,67%) và kháng m

b B nh viêm ph i l n do vi khu n P mutocida

* Tri u ch ng

B nh viêm ph i l n do vi khu n P multocida gây ra r t khác nhau tùy

thu c vào ch ng vi khu n gây b ng xu t hi n 3 th là th quá c p, th c p tính và th mãn tính

- Th quá c p tính: L n b nh m t m c b m m t ch ,

ng d c, s t cao (41 - 42°C), u ng nhi c, run r y Xu t hi n thu c , h ng, h u do viêm làm cho h c ng, má ph , m

khè, c du i th ng ra khép l i t ng h i, nh p tim nhanh Các niêm m c

s m ho c tím b m, n t xu t huy t, v hay tím xu t hi n tai, c , b ng, phía

nh ti n tri n t 12 gi n 1 - 2 ngày, con v t ch t vì ng t th (Nguy n

ch t xác l n tím b m, sùi b ng h p này x y ra khi m m b n

tr ng b ng Niêm m n b nh b viêm, con v t th khó, th nhanh, có ti ng

t trong ph qu n, ch c, nh c, có khi có m , máu; ho khan, t ng ti ng, ho co rút toàn thân, khi gõ vùng ng c con v y có vùng

p nhanh; ch c m t; trên da n i nh ng ch ho

b m nh ng ph n da m m; ch da m ng viêm xu t huy t

Quan sát th y l n b nh b i da vùng h u và lan r ng xu ng c

sau a ch y có khi có máu ho c c c máu do xu t huy t ru t B nh ti n tri n t n

12 ngày, con v t g y y u d i ch t T l ch t có th lên t i 80%, n u con v t không ch t thì có th chuy n sang th mãn tính (Nguy

c và cs, 1979) [18]

- Th mãn tính: Th ng ti p theo th c p tính, con v t khó th , thnhanh và th t nh , các kh p b t là kh p g i Con v t ho

Bình (2008) [5] l n b nh có b nh tích xu t huy t thanh m c, niêm m c

quan n i t ng, xu t huy t nhi m trên da H , thu

- Th c p tính: Theo Nguy c và cs (1979) [18], khi m khám

l n b nh có b nh tích thu ph viêm; ph i viêm t máu t t là vùng sâu

ho c phía sau Ph i b viêm có nhi u vùng gan hoá c ng các th i k khác nhau,

th nh t, khi c t th y có vân, có h t nhi u màu s c, các mô c ng

n i lên, có nhi u ho i t vi n màu vàng, t ch c liên k t gi a ti u thu dày lên,

th c thu t huy t Khí qu n, ph qu n t máu, xu t huy t có b t nh t màu h ng Màng ph i dính vào l ng ng c, có khi có ch m xu t huy t, ch c ngo i xu t, có m màng gi , s i huy t H u viêm, thu

th ch vàng D dày, ru t viêm cata, t máu, xu t huy

t máu H ch màng ru c Th n s

H ng (2002) [13] cho bi t l n ch t do P multocida gây ra có th t tím h ng, nh t,

th ch, t l viêm ph i khá cao t i 90,90%, xoang b c màu vàng v i t l phát hi n t 84,0 - 90,91%, h ch h

- Th mãn tính: Theo Nguy c và cs (1979) [18], các b nh tích

th này là ph i viêm mãn tính, có vùng gan hoá ho i t vàng xám, c ng, có áp xe,

có khi b u hoá Ph qu n viêm mãn tính, màng

ph i dày ra vùng ph i b ho i t , có ch dính vào l ng ng c H ch lâm ba, h ch

h sát trùng c a ra vào chu ng tr i, có qu n áo b o h ng cho công nhân

th ng nuôi - chu ng ngh ho ch di t loài g m

nh m; kh c chu ng tr nh k b ng vôi b t, dung d ch NaOH 2%, dung d ch foocmol 0,5%, HanIodine 10% Khi có l n m c b nh c n cách ly tri nh ng con u tr k p th i b ng thu c hi u nh m tiêu

di t vi khu n, tiêu di t m m b l n m c b nh; ch t th i c a

m c b nh ph c tiêu hu c, sát trùng chu ng tr c bán

ch y, v n chuy n l m c b ng th i, c n t p trung

nghiên c u v vi khu n P multocida gây b nh l n ch n ra các ch ng m ch

t o vaccine phòng b nh th t hi u qu Tùy t s d ng vaccine

ch t các ch ng vi khu n khác nhau; th c hi ng xuyên,

có nhi u bi n ch ng kháng l i các thu ng, nên mu u

tr có hi u qu c n ph i ti n hành ki m tra tính m n c m v ch n

lo i kháng sinh có hi u qu Qu c Tu n (2008) [27] cho bi t, các ch ng P multocida phân l c l n t i m t s t nh mi n núi phía B c Vi t Nam m n

u tr l n m c b nh do vi khu n P multocida gây ra, t

l l n kh i b nh t n 91,48%

2.1.2.3

a Vi khu n S suis

c tính nuôi c y

Vi khu n S suis thu c gi ng Streptococcus, h Streptococcaceae, b

Lactobacillales, l p Bacilli Streptococcus là vi khu u ho c

dài c a chu i tu thu u ki ng Vi khu n thu c nhóm y m khí tùy ti

mô S hình thành giáp mô có th c khi chúng sinh s ng trong các mô

ho c phát tri n trong các môi tr ng nuôi c y có ch a huy t thanh Vi khu c nuôi c y sau 18 gi ch y u là có d ng hình c c 0,5 - 1 ng thành

d ng chu i 5 - 10 t bào c bi t, khi nuôi c ng d ng l ng, hình thái các chu c nhìn th y rõ nh t Vi khu n S suis là nh ng vi khu n hi u khí

hay y m khí tùy ti n, gây b nh thích h p nhi 37oC và phát tri n t t trên nhi u lo

- c th t: Vi khu n S suis hình thành h t ho c nh ng bông, r i

- ng th ng: Vi khu n S suis hình thành khu n l c d ng S,

khu n l c nh , tròn, l

- c: Có th quan sát th y khu n l c sau 24 gi nuôi c y

v c kho ng 1 - 2 mm Sau 72 gi c khu n l c l n nh t, có

th t t i 3 - 4 mm N u ki n có 5 - 10% CO2thì khu n l c s

- ng th ch máu: Vi khu n hình thành khu n l c tròn, g

v ng, sáng tr ng, m n, dung huy t sau 24 gi nuôi c y

- ng MacConkey: Vi khu n m c t t, sau 24 gi nuôi c y, hình

c tính sinh hóa

Vi khu n S suis có kh ng glucose, lactose, succrose, inulin, trehalose, maltose, fructose; không lên men các lo ng ribose, arabinose, sorbitol, mannitol, dextrose và xylose Các ph n ng Oxydase, Catalase, Indol: Âm tính (Tr nh Phú Ng c, 2002) [16]

* C u trúc kháng nguyên

- Vi khu n S suis có c u trúc kháng nguyên r t ph c t p và có r t nhi u

c tìm th

quy c l c c a S suis Kháng nguyên thân n m thành vi khu c

c u t o b i các phân t peptidoglycan l p trong cùng, ti n là l p gi a g m các polysaccharide, l p ngoài cùng là các protein g m M protein, lipoteichoic acid,

R và T protein

+ Kháng nguyên bám dính: Vai trò c a kháng nguyên bám dính c a S suis còn

quan tr ng trong vi c giúp vi khu n bám dính vào t bào bi u mô c a v t ch Vi

khu n S suis là m t trong s ít các lo i vi khu u trúc này

+ Kháng nguyên giáp mô: Kháng nguyên giáp mô có vai trò quan tr ng trong

vi c b o v vi khu n, kháng l i kh c bào c th v t ch Nhi u nghiên

c ra r ng các ch ng S suis có giáp mô t c l c và có kh

gây b nh, còn các ch ng không có giáp mô thì không có kh

* Các y u t c l c c a vi khu n

Nh ng hi u bi t v các y u t c l c c a vi khu n S suis còn r t h n ch ,

ph n l n nh ng nghiên c c ti n hành v i các ch ng thu c serotype 2 Các nhà

c a vi khu n S suis serotype 2 Thành ph n polysaccharide c c xác

nh là y u t c l c quan tr ng c a vi khu n này vì các ch t bi n không có

u th hi c tính và nhanh chóng b lo i b kh i h th ng

tu n hoàn c a l n và chu t trong các thí nghi m gây nhi m th c nghi m Tuy v y không ph i t t c các ch u là ch c (Lun và cs, 2007) [51]

Các y u t c l c khác ngoài polysaccharide giáp mô c a S suis, bao g m:

- Y u t gây dung huy t

- Hai lo i protein là protein gi i phóng muramidase có tr ng phân t

136 kDa và protein gi i phóng y u t ngo i bào

* Kh kháng v i kháng sinh

Vi t Nam, Tr nh Phú Ng c (2002) [16] khi ki m tra kh n c m

v i kháng sinh c a các ch ng vi khu n Streptococcus phân l c cho th y s

kh n c m v i kháng sinh c a vi khu n S suis phân l c l n m c

b nh viêm ph i cho bi t các ch ng vi khu n S suis m n c m cao v i các lo i kháng

ng kháng l i m t

s kháng sinh streptomycin, n

hi n theo th i gian vi khu n S suis ng kháng thu c v i m t s kháng sinh thông d

b B nh viêm ph i l n do vi khu n S suis gây ra

B nh do vi khu n S suis gây ra l c thông báo là x y ra h u kh p

nh c a S suis ph thu c vào nhi u y u t kháng c a con v t,

ch c l c c a vi khu n s n sinh B nh có th b lây nhi m t

tr i l n này sang tr i khác thông qua v t ch trung gian là ru i

kh p bàn chân Các t u tiên bao g m th p, màng

kh p xung huy t, d ch kh c Tri u ch ng và các th b nh do vi khu n S suis

gây ra l n là r t ph c t p, khó nh n bi t và khó phân bi t khi b nh có bi u hi n

b i nhi m, k phát b i m t s vi khu n khác Các tri u ch ng b nh do vi khu n S suis gây ra l n r ng, bao g m trùng máu, viêm kh p,

n ch t ng t (Lun và cs, 2007 [51])

Cù H u Phú và cs (2005) [17] cho bi t, gây b nh vi khu n S suis sau khi

s nhân lên t i h ch h ch nhân r i vào máu gây nhi m trùng huy t, nên tri u ch u tiên là s t 40,6 - 41,7oC, tri u ch ng th ng không v ng, li t, d n ch t Tri u ch ng, b nh tích và các th b ng th y:

- Th nhi m trùng huy t: L n b nh s t r t cao (41 - 42oC), ch c m t, ly

bì, n m b t, niêm m s tím t ng m ng L n b nh ch t trong kho ng 1

ng g p l n con và l n sau cai s a, t l ch t 60 - 70% B nh tích: h ch

máu, niêm m c ph qu n t huy t, niêm m , ti u

ph qu n và ph nang viêm có d ch th m xu t, có m và b t khí; h ch ph

huy t L n b b nh th ph i gây ra b nh tích ph i có các m bi u hi n khác nhau t viêm ph i - màng ph i d ng nh n viêm ph i d ng fibrin có m

lây truy n b nh khi nuôi nh t v i m cao là r t l ch ng phòng b nh

l n do vi khu n S suis gây ra c n:

+ ng xuyên th c hi n phun thu c di t ru i, mu n ngu n mang m m b nh vào chu ng tr i Thu gom rác, phân, ch n chu c th i; phun thu c, t y u chu ng tr i b ng các lo i thu

2%, Benkocid Han-Iodine 10% nh

nhi m và lây lan d ch b nh nên th c hi

+ B sung kháng sinh vào th gi m t l l n kho mang trùng

- Phòng b nh b ng vaccine:

Hi n nay, các lo c s d phòng b nh do S suis gây ra cho

l n ch y u là các vaccine chu ng và hi u qu b o h c a các lo

nh m t cách rõ ràng Các nhà khoa h t o th

c, vaccine ti u ph n (ch t kháng nguyên giáp mô ho c các protein thành tbào) Tuy nhiên, mi n d ch b o h chu t ho c l n thí nghi c tiêm các lo i

t th ng và không nh Trong m t s ng h p kh n

vi khu n S suis ch ng ST.171, tiêm cho l n t cai s ng thành và nái có

ch a th i k u Khi s d c mu i sinh lý có b tr keo phèn 20% hoà thành huy n d i da ho c tiêm b p v i li u 1ml/con Sau khi

n d ch, mi n d ch cao nh t sau 14 ngày và th i gian mi n

d ch kéo dài c 6 tháng Tuy nhiên, hi n nay vi c s d ng vaccine c u khu

n c ph bi n r ng rãi, b nh liên c u khu n

u tr b nh

m c b nh do vi khu n S suis i hi u qu Tuy nhiên, s d ng

u tr ph i dùng s m và ch có hi u qu t t khi con v u

hi n tri u ch ng lâm sàng n a có bi u hi n quá u tr

mu n thì hi u qu s r t kém ho c không có hi u qu Ch n s m

b nh do vi khu n S suis u tr b ng kháng sinh thích h p là bi n pháp

trong 25 ch ng vi khu n S suis phân l c l n m c b nh viêm ph i m n c m cao v i ceftiofur (92,0%), florfenicol (88,0%), amoxicillin (88,0%) và amikacin

m c viêm ph i do vi khu n S suis gây ra.

2.2.1.

Qua nghiên c u gi i mã gen c a virus t i M và Trung Qu c cho th y các

ch ng PRRSV t i Vi t Nam có m ng v amino acid t n 99,7% so

v i ch ng virus gây b nh th c l c cao Trung Qu u tr m t 30 acid

u này cho th y các ch ng PRRSV c ta hi n nay thu c dòng B c M ,

c l c cao gi ng ch ng Trung Qu c (Tô Long Thành và Nguy ng,

A pleuropneumoniae

2.2.2 Tình hình nghiên

, Nidovirales

Lelysta

Wensvoort và cs (1991) [62] - Lelystad - Hà Lan

[37]

cs, 1994) [28].

Theo Willsons RW và cs (1997) [63]

Steptococcus suis Salmonella choleraesuis

son T Christianson và Han Soo Joo, 2001) [63]

Ph n 3

ng và ph m vi nghiên c u

L i PRRS t i t nh B c Ninh; vi khu n A pleuropneumoniae,

P multocida và S suis phân l p t l i PRRS

u và các ch tiêu theo dõi

t h c phân tích (Analytic study) và d ch t h c th c nghi m c a Nguy n