Phân tích kênh tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ ở việt nam tiếp cận bằng mô hình VECM tt

Như vậy, phải chăng NHNN coi kênh tín dụng ngân hàng là một trong những kênh quan trọng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ, vừa sử dụng nó để kiểm soát lạm phát vừa sử dụng nó để hỗ trợ thú

1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Sự cần thiết của đề tài

Cơ chế truyền dẫn tiền tệ là một quá trình mà thông qua đó

chính sách tiền tệ (CSTT) gây ra sự thay đổi trong nền kinh tế bằng

các kênh truyền dẫn khác nhau nhưng cuối cùng là để đạt được mục

tiêu lạm phát và tăng trưởng kinh tế

Hàng năm, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đều thiết

lập mức tăng trưởng tín dụng của cả hệ thống ngân hàng để kiểm

soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

Tuy nhiên, có những giai đoạn mục tiêu tăng trưởng kinh tế được ưu

tiên hơn mục tiêu kiểm soát lạm phát là vì lạm phát duy trì và kéo dài

mức rất thấp Đó là lý do để NHNN mở rộng tín dụng liên tục qua

các năm, và hậu quả là lạm phát tăng cao Như vậy, phải chăng

NHNN coi kênh tín dụng ngân hàng là một trong những kênh quan

trọng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ, vừa sử dụng nó để kiểm soát

lạm phát vừa sử dụng nó để hỗ trợ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế?

Để nghiên cứu vai trò của kênh tín dụng ngân hàng trong cơ

chế truyền dẫn tiền tệ, Bernanke và Blinder (1998) đã xây dựng mô

hình lý thuyết về quan hệ cung cầu tín dụng nhằm phân tích sự

truyền dẫn tín dụng ngân hàng thông qua hệ thống các TCTD, để từ

đó tác động đến nền kinh tế De Mello và Pisu (2010), Sun và các

cộng sự (2010), Cyrille (2014) đã xây dựng mô hình kênh tín dụng

ngân hàng thông qua sử dụng mô hình hiệu chỉnh sai số vec-tơ

(Vector-Error Correction Model – VECM) dựa trên cơ sở lý thuyết

của Bernanke và Blinder (1998) Kết quả ước lượng chỉ ra sự tồn tại

kênh tín dụng ngân hàng lần lượt ở Bra-xin, Trung Quốc, và kết quả

nghiên cứu cũng chỉ ra sự tồn tại của kênh tín dụng ngân hàng tại

Trung Quốc, các nước trong khu vực trong cộng đồng kinh tế và thuế

Trung Phi

2

Dựa trên mục đích nghiên cứu như vậy, tên đề tài nghiên cứu

sẽ là: “Phân tích kênh tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ ở Việt Nam: Tiếp cận bằng mô hình VECM” Mục đích

nghiên cứu là để gợi mở điều hành các công cụ tiền tệ hiệu quả thông qua kênh tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ tại Việt Nam, qua đó xác định sự tồn tại của kênh tín dụng ngân hàng Từ đây, câu hỏi nghiên cứu tập trung ước lượng mô hình VECM để tìm bằng chứng liệu có sự tồn tại của kênh tín dụng ngân hàng hay không? Và công cụ tiền tệ nào đóng vai trò để kênh tín dụng tồn tại ở Việt Nam? Mối quan hệ giữa tín dụng và lạm phát được thể hiện như thế nào trong kết quả phương tình cung-cầu tín dụng? Từ mục đích, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, đề tài xác định phạm vi, giới hạn nghiên cứu, và phương pháp nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ có đóng góp ý nghĩa khoa học nhất định thông qua giới thiệu cơ sở lý thuyết về kênh tín dụng ngân hàng; kết quả ước lượng đã chỉ ra cơ chế truyền dẫn tiền tệ tại Việt Nam có đi qua kênh tín dụng ngân hàng Ngoài ra, đề tài cũng cung cấp các gợi ý trong việc điều hành chính sách tiền tệ để theo đuổi mục tiêu kiểm soát lạm phát và/hoặc hỗ trợ tăng trưởng kinh tế

Để có kết quả nghiên cứu nêu trên, cấu trúc của đề tài được bố cục qua 4 chương với nội dung chính về tổng quan lý thuyết và thực nghiệm về cơ chế truyền dẫn tiền tệ thông qua kênh tín dụng ngân hàng; thực thi chính sách tiền tệ tại Việt Nam thông qua kênh tín dụng ngân hàng; phân tích định lượng xác định sự tồn tại kênh tín dụng ngân hàng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ tại Việt Nam; kết luận và gợi ý giải pháp

3

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ THỰC NGHIỆM

VỀ CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN TIỀN TỆ THÔNG QUA KÊNH

TÍN DỤNG NGÂN HÀNG

1.1 Tổng quan lý thuyết về cơ chế truyền dẫn tiền tệ

Cơ chế truyền tải tiền tệ được hiểu là quá trình qua đó các

quyết định điều hành chính sách tiền tệ sẽ tác động đến sự thay đổi

về GDP và lạm phát (Taylor, 1995) NHTW sử dụng các công cụ

tiền tệ khác nhau để tác động đến nền kinh tế Miskin (1995) đã khái

quát hóa cơ chế truyền tải tiền tệ thông qua các kênh khác nhau, bao

gồm: kênh tín dụng, kênh lãi suất, kênh tỉ giá và kênh giá tài sản

1.1.1 Kênh lãi suất

Kênh lãi suất chủ yếu hướng đến tác động tới các mức lãi suất

thị trường như lãi suất cho vay tiêu dùng, lãi suất cho vay mua

nhà,… cũng như lãi suất tiền gửi tại các định chế tài chính Lãi suất

thị trường giảm kéo theo chi phí đi vay và lãi tiền gửi sụt giảm, qua

đó khuyến khích doanh nghiệp, người tiêu dùng mở rộng đầu tư và

vay tiêu dùng Kết quả, tổng cầu hàng hóa và dịch tăng lên

1.1.2 Kênh tỉ giá

Kênh tỉ giá phản ánh tăng giá đồng nội tệ có thể kéo theo tăng

giá của hàng hóa trong nước so với hàng hóa của nước ngoài, do đó

cầu về hoàng hóa trong nước có thể sụt giảm Giá cả hàng hóa trong

nước tăng lên làm cho giá của hàng hóa nước ngoài rẻ đi tương đối,

kết quả làm suy yếu cán cân thương mại Tỉ giá thay đổi không chỉ

tác động tới tổng cầu, mà còn có thể ảnh hưởng đến tổng cung Đồng

nội tệ tăng giá có thể làm giảm chi phí sản xuất đối với các doanh

nghiệp sử dụng nhiều đầu vào nhập khẩu Như vậy, ngược với tổng

cầu, sản lượng hàng hóa của các doanh nghiệp này tăng lên

4

1.1.3 Kênh giá cả tài sản

Lãi suất tăng lên do CSTT thắt chặt tạo ra đầu tư vào trái phiếu hấp dẫn hơn là đầu tư vào cổ phiếu, kết quả là giá cổ phiếu sụt giảm, do đó giá trị tài sản ròng sẽ thay đổi Sự giảm giá của cổ phiếu

có thể làm xấu đi hệ số nợ/vốn và làm giảm khả năng thực hiện nghĩa

vụ nợ của doanh nghiệp Trong trường hợp như vậy, doanh nghiệp phải cắt giảm chi tiêu đầu tư hoặc tạm dừng mở rộng sản xuất kinh doanh, do đó sản lượng bị ảnh hưởng

1.1.4 Kênh tín dụng ngân hàng

Kênh tín dụng trong cơ chế chuyển tải tiền tệ tồn tại do thông tin bất đối xứng trên thị trường tiền tệ và hoạt động thông qua tác động lên tín dụng ngân hàng và bảng cân đối tài sản của doanh nghiệp và hộ gia đình Bernanke và Blinder (1988) gợi ý một mô hình đơn giản để xây dựng kênh tín dụng ngân hàng Khu vực tư nhân

sẽ phân bổ và lựa chọn giữa hai loại tài sản là tiền và trái phiếu; đồng thời nợ của khu vực này chính là các khoản tín dụng ngân hàng Các ngân hàng tham gia quá trình phân bổ tài sản thông qua hoạt động tạo tiền từ việc huy động tiền gửi, mua trái phiếu hay cấp tín dụng cho khu vực tư nhân

Cân bằng trong thị trường tín dụng được viết như sau:

=   +,+, − Cân bằng trong thị trường hàng hóa được viết như sau:

 +,+,− Trong đó,  lãi suất trái phiếu,
lãi suất cho vay của các ngân hàng,  quy mô hoạt động của nền kinh tế, dự trữ bắt buộc

5

1.2 Tổng quan nghiên cứu thực nghiệm kênh tín dụng ngân hàng

1.2.1 Nghiên cứu trên thế giới

Mô hình lý thuyết về kênh tín dụng ngân hàng được giới thiệu

bởi Bernanke và Blinder (1988) đã là cơ sở lý thuyết để rất nhiều

nghiên cứu thực nghiệm về sự tồn tại của kênh tín dụng ngân hàng

tại các nước trên thế giới

De Mello và Pisu (2010), Sun và cộng sự (2010), Cyrille

(2014) đã sử dụng mô hình VECM để mô hình hóa cơ sở lý thuyết từ

Bernanke và Blinder (1988) áp dụng nghiên cứu kênh tín dụng trong

cơ chế truyền dẫn tiền tệ ở Bra-xin, Trung Quốc và các nước trong khu

vực trong cộng đồng kinh tế và thuế Trung Phi Kết quả nghiên cứu

chỉ ra tồn tại kênh tín dụng ngân hàng lần lượt tại Bra-xin, Trung

Quốc, và các nước trong khu vực trong cộng đồng kinh tế và thuế

Trung Phi Lãi suất cho vay và tỉ lệ dự trữ bắt buộc có tương quan

nghịch với tín dụng

1.2.2 Nghiên cứu tại Việt Nam

Nghiên cứu về cơ chế truyền dẫn tiền tệ ở Việt Nam cũng được

nhiều tác giả phân tích và đánh giá, đặc biệt là trong thời gian gần

đây nhiều tác giả đã sử dụng mô hình tự hồi quy vec-tơ (VAR), mô

hình hiệu chỉnh sai số dạng vec-tơ (Vector Error-Correction Model –

VECM) để xác định sự tồn tại của các cơ chế truyền dẫn

Nguyễn Thị Thu Hằng và Nguyễn Đức Thành (2011) sử dụng

mô hình ECM để xem xét các yếu tố tác động đến lạm phát Kết quả

nghiên cứu chỉ ra rằng quán tính lạm phát tại Việt Nam là rất cao và

là một nhân tố quan trọng quyết định lạm phát của Việt Nam trong

hiện tại, nhưng quan hệ giữa tín dụng ngân hàng và chỉ số giá tiêu

dùng không tồn tại ý nghĩa thống kê; ngược lại quan hệ giữa tín dụng

ngân hàng và chỉ số giá bán của người sản xuất tồn tại ý nghĩa thống

kê Cao Thị Ý Nhi và Lê Thu Giang (2015) sử dụng mô hình SVAR

6

để nghiên cứu cơ chế truyền dẫn tiền tệ ở Việt Nam và chỉ ra mối quan hệ giữa tổng tín dụng và chỉ số giá tiêu dùng là chặt chẽ và thuận chiều Chu Khánh Lân (2013) sử dụng mô hình VAR số liệu theo quý để nghiên cứu cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ qua kênh tín dụng tại Việt Nam trong giai đoạn 2000-2011 Kết quả ước lượng cho thấy phản ứng của chỉ số giá tiêu dùng trước thay đổi của cung tiền được khuếch đại khá nhanh và mạnh trong trường hợp có kênh tính dụng so với trường hợp không có kênh tín dụng Hơn nữa, tác giả sử dụng lãi suất thực thì sẽ không phản ánh được bản chất của

sự thay đổi chính sách vĩ mô đến lạm phát Phạm Thế Anh (2009) xem xét các nhân tố quyết định đến lạm phát tại Việt Nam trong giai đoạn từ quý I.1995 đến quý IV.2008 thông qua mô hình lý thuyết

IS-LM Kết quả ước lượng chỉ ra sự thay đổi của cung tiền có tác mạnh đến lạm phát kể từ quý thứ ba trở đi sau khi thực hiện sự điều chỉnh chính sách Ngoài ra, kết quả đối với biến lãi suất cho thấy sự phản ứng chậm chạp của chính sách tiền tệ trong giai đoạn này đối với lạm phát Trầm Thị Xuân Hương và cộng sự (2014) sử dụng mô hình VAR để phân tích về cơ chế truyền dẫn của CSTT qua kênh lãi suất ngân hàng tại Việt Nam trước và sau khủng hoảng, giai đoạn 1/2000-12/2007 và 1/2008-7/2013 tương ứng Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng thời gian trước khủng hoảng thì kênh lãi suất tồn tại đúng với lí thuyết tại Việt Nam thông qua cả lãi suất cho vay và lãi suất huy động của các ngân hàng Lạm phát sẽ giảm khi lãi suất điều hành tăng, CSTT truyền dẫn qua kênh lãi suất nhanh chóng và kết thúc sau khoảng 5 tháng Ngược lại, giai đoạn khủng hoảng thì kênh lãi suất không phát huy hiệu quả Khi có cú sốc tăng trong lãi suất điều hành, lãi suất huy động tăng mạnh, lãi suất cho vay cũng tăng, tuy nhiên lạm phát lại không giảm mà lại tăng

Như vậy, nghiên cứu về cơ chế truyền dẫn tiền tệ thông qua kênh tín dụng ngân hàng dựa trên cơ sở lý thuyết được mô tả bởi Bernanke và Blinder (1988) chưa được nghiên cứu tại Việt Nam

7

Hơn nữa, các công trình nghiên cứu về kênh truyền dẫn tiền tệ tại

Việt Nam phần lớn chỉ tập trung sử dụng mô hình truyền thống trong

phân tích kinh tế vĩ mô là mô hình VAR và SVAR Tuy nhiên, các

chuỗi dữ liệu tài chính thường hay bị tồn tại nghiệm đơn vị ở mức

giá trị gốc, do đó, sử dụng mô hình VAR hay SVAR sẽ khó xử lý

được toàn bộ đặc điểm tính không dừng của chuỗi dữ liệu Chính vì

vậy, đề tài sẽ tập trung nghiên cứu cơ chế truyền dẫn tiền tệ thông

qua kênh tín dụng ngân hàng dựa trên cơ sở lý thuyết của Bernanke

và Blinder (1988) để có cái nhìn khác với các nghiên cứu trước trong

việc xem xét vị trí, vai trò của các tổ chức tín dụng trong việc thực

thi chính sách tiền tệ để tác động đến nền kinh tế - kiểm soát lạm

phát và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế

1.3 Kết luận

Như vậy, nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới đã khẳng định

vai trò tín dụng trong cơ chế truyền dẫn tiền tệ ở một số nước Dựa

trên đề xuất của Bernanke và Blinder (1988), de Mello và Pisu

(2010), Sun và các cộng sự (2010) đã ủng hộ cơ sở lý thuyêt stừ

Bernanke và Blinder (1988) và đi đến kết luận là tồn tại kênh tín

dụng ngân hàng tại Bra-xin, Trung Quốc, và các nước trong khu vực

CEMAC Đây cũng là mô hình được lựa chọn để nghiên cứu kênh tín

dụng ngân hàng tại Việt Nam bởi đây cũng là phương pháp nghiên

cứu về cơ chế truyền dẫn tiền tệ tại Việt Nam chưa được khai thác

Nghiên cứu về cơ chế truyền dẫn tiền tệ tại Việt Nam đã được

tập trung chủ yếu vào các kênh truyền dẫn thông qua lãi suất, tỉ giá,

giá trị tài sản tài chính Trong khi đó, tín dụng ngân hàng vẫn là kênh

dẫn vốn quan trọng của nền kinh tế, đồng thời thực thi chính sách

tiền tệ thường trực tiếp, hay gián tiếp tác động thông qua tín dụng

ngân hàng để từ đó truyền dẫn đến nền kinh tế Như vậy, mặc dù một

số nghiên cứu đề cập đến tín dụng trong nghiên cứu mối quan hệ với

lạm phát nhưng chỉ sử dụng nó như là một biến vĩ mô trong mô hình

8

ước lượng mà không phản ánh được bản chất của kênh tín dụng ngân hàng Hơn nữa, các công trình nghiên cứu về kênh truyền dẫn tiền tệ tại Việt Nam phần lớn chỉ tập trung sử dụng mô hình truyền thống trong phân tích kinh tế vĩ mô là mô hình VAR và SVAR Do đó, đề tài sẽ tập trung nghiên cứu cơ chế truyền dẫn tiền tệ thông qua kênh tín dụng ngân hàng được giới thiệu bởi Bernanke và Blinder (1988)

và các mô hình thực nghiệm được nghiên cứu bởi de Mello và Pisu (2010) cho trường hợp Bra-xin, Sun và các cộng sự (2010) cho trường hợp Trung Quốc để có cái nhìn khác với các nghiên cứu trước trong việc xem xét vị trí, vai trò của các tổ chức tín dụng trong việc thực thi chính sách tiền tệ để tác động đến nền kinh tế - kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế

CHƯƠNG 2: THỰC THI CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ TẠI VIỆT NAM THÔNG QUA KÊNH TÍN DỤNG NGÂN HÀNG

2.1 Mục tiêu điều hành

Luật NHNN 1997 quy định điều hành CSTT thực hiện đa mục tiêu, bao gồm ổn định giá trị đồng tiền, kiềm chế lạm phát, góp phần thúc đẩy kinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh, nâng cao đời sống xã hội Tuy nhiên, mục tiêu điều hành của CSTT đã thay đổi theo Luật NHNN 2010 chỉ quy định một mục tiêu của thực hiện CSTT để ổn định giá trị đồng tiền biểu hiện bằng chỉ tiêu lạm phát

2.1.1 Mục tiêu lạm phát

Biểu đồ 2.1 mô tả diễn biến mục tiêu lạm phát đặt ra hàng năm

để NHNN sử dụng các công cụ tiền tệ nhằm kiểm soát lạm phát Đồ thị chỉ ra hình dạng của lạm phát thực tế xảy ra và lạm phát mục tiêu đặt ra hàng năm thay đổi rất lớn trong giai đoạn nghiên cứu Trong giai đoạn 2001-2007, khoảng cách chênh lệch không quá lớn giữa

9

mục tiêu lạm phát hàng năm và thực tế xảy ra Tuy nhiên, khoảng

cách chênh lệch được nới rộng ra rất nhiều giữa mục tiêu lạm phát

hàng năm và thực tế trong giai đoạn 2008-2011, và sau đó thu hẹp lại

trong giai đoạn 2012-2014 do cú sốc về lạm phát tăng quá nhanh

trong giai đoạn 2010-2011

2.1.2 Mục tiêu tăng trưởng kinh tế

Tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2000-2014 trải

qua nhiều cung bậc khác nhau Tốc độ tăng trưởng kinh tế tăng dần

đều cả về quy mô số tuyệt đối cũng như tốc độ tăng trưởng trong giai

đoạn 2000-2007, và bắt đầu giảm tốc độ tăng trưởng trong năm 2008

và rơi tiếp xuống mức 5,3% trong năm 2009 sau đó mới bật trở lại

-20%

0%

20%

40%

Biểu đồ 2.1: Diễn biến lạm phát mục

tiêu và thực hiện

Lạm phát mục tiêu Lạm phát thực tế

-50%

0%

50%

0%

10%

Biểu 2.2: Diễn biến mục tiêu và thự hiện

tăng trưởng kinh tế

Mục tiêu Thực hiện

Tỉ lệ lạm phát (RHS)

10

năm 2010 và duy trì ở mức tăng trưởng thấp hơn trong giai đoạn 2011-2014 (Biểu đồ 2.2) Rõ ràng sức ép lạm phát cũng như tác hại của nó đến nền kinh tế đã buộc Chính phủ phải đặt mục tiêu ưu tiên

số một là kiểm soát lạm phát trong năm 2011 Đó là lý do giải thích tại sao Biểu đồ 2.2 chỉ ra sự thay đổi liên tục về mục tiêu hàng năm

về tỉ lệ lạm phát và tăng trưởng kinh tế

2.2 Mục tiêu trung gian 2.2.1 Mục tiêu tăng trưởng tín dụng

Tăng trưởng tín dụng là mục tiêu trung gian mà NHNN sử dụng vừa để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế vừa là công cụ để điều tiết hoặc sử dụng để tác động đến các chính sách tiền tệ khác Khuôn mẫu về diễn biến giữa mục tiêu tăng trưởng tín dụng và thực tế phát sinh được trình bày tại Biểu đồ 2.3 Giai đoạn 2000-2003, sự chênh lệch giữa mục tiêu tăng trưởng tín dụng và nhu cầu tín dụng thực tế của nền kinh tế không có sự khác biệt lớn Tuy nhiên, khoảng cách giữa mục tiêu và tăng trưởng tín dụng thực tế đã nới rộng ra rất lớn trong giai đoạn 2004-2007, sau đó chỉ thu hẹp lại năm 2008 và tiếp tục nới rộng ra trong 2 năm 2009-2010 Khoảng cách giữa mục tiêu

và thực hiện lại bắt đầu thu hẹp lại trong giai đoạn 2011-2012 do tác động của cú sốc lạm phát tăng cao trong 2 năm 2010-2011, vì vậy tín dụng tăng trưởng thực tế thấp hơn mục tiêu đặt ra trong 2 năm

2011-2012 Lạm phát tiềm ẩn luôn đe dọa dẫn đến mục tiêu kiểm soát lạm phát được ưu tiên hơn

11

2.2.2 Mục tiêu tổng phương tiện thanh toán (TPTTT)

Diễn biến mục tiêu tổng phương tiện thanh toán thực tế và

mức mục tiêu được đặt ra qua các năm được tình bày tại Biểu đồ 2.4

Giai đoạn 2001-2003 thể hiện cung tiền được thắt chặt vì TPTTT

thực tế thấp hơn mục tiêu đặt ra, mở rộng trong giai đoạn 2004-2007

Tuy nhiên, lạm phát xuất hiện và tăng liên tục từ cuối năm 2007 và

trong năm 2008 đã buộc NHNN phải thắt chặt tiền tệ, kết quả là tốc

độ tăng TPTTT năm 2008 được kéo xuống Khủng hoảng toàn cầu

đã làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế trong nửa sau của năm 2008

và đầu năm 2009 buộc cung tiền được mở rộng Chính vì lẽ đó,

TPTTT tăng cao và vượt qua mục tiêu cần kiểm soát trong giai đoạn

-10%

0%

10%

20%

30%

0%

20%

40%

60%

Biểu đồ 2.3: Diễn biến tăng trưởng tín

dụng mục tiêu và thực hiện hàng năm

Tín dụng mục tiêu Tín dụng thực tế

Lạm phát

-10%

0%

10%

30%

0%

10%

30%

50%

Biểu đồ 2.4: Diễn biến tổng phương tiện

thanh toán mục tiêu và thực hiện

TPTTT mục tiêu TPTTT thực hiện

Lạm phát

12

2009-2010 Tuy nhiên, bất ổn của lạm phát lại tái diễn đã buộc NHNN phải thận trọng hơn trong điều hành CSTT, và kết quả dẫn đến khoảng cách được thu hẹp giữa mục tiêu và thực tế của TPTTT trong giai đoạn 2011-2014

2.3 Các công cụ thực thi chính sách tiến tệ 2.3.1 Công cụ dự trữ bắt buộc (DTBB)

Trước bối cảnh CPI tăng cao trong những tháng đầu năm

2004, NHNN đã điều chỉnh DTBB từ tháng 7/2004 Cụ thể, tiền gửi

kỳ hạn dưới 12 tháng tăng từ 2% lên 5% đối với VNĐ và từ 4% lên 8% đối với tiền gửi ngoại tệ Để giữ ổn định lạm phát, NHNN tiếp tục duy trì tỉ lệ DTBB ở mức trên đến tháng 5/2007 Tín dụng tăng trưởng cao và liên tục đã gây sức ép lớn lên lạm phát, do vậy, NHNN phải tăng tỉ lệ DTBB tiền gửi có kỳ hạn dưới 12 tháng lên tiếp 10%

từ tháng 5/2007 Đứng trước lạm phát lên tới hơn 20% trong năm

2008 đã buộc NHNN tiếp tục điều chỉnh tăng tỉ lệ DTBB lên tiếp 11% từ tháng 2/2008, áp dụng cho tiền gửi kỳ hạn dưới 12 tháng đối với cả VNĐ và ngoại tệ, sau đó cắt giảm dưới sức ép mục tiêu tăng trưởng kinh tế

2.3.2 Hạn mức tín dụng

Sau hơn 13 năm được dỡ bỏ, đến năm 2011, công cụ HMTD lại được Ngân hàng Nhà nước sử dụng trong điều hành Cụ thể, theo Chỉ thị 01/CT-NHNN, ngày 01/3/2011 về thực hiện giải pháp tiền tệ

và hoạt động ngân hàng, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các NHTM xây dựng kế hoạch tăng trưởng tín dụng cho năm 2011

để kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô

13

2.3.3 Công cụ lãi suất

Lãi suất tái cấp vốn (LSCV), Lãi suất chiết khấu (LSCK)

LSCV và LSCK là công cụ tác động đến tiền gửi/tín dụng

ngân hàng Giai đoạn 2000-2008 NHNN duy trì tín dụng mở rộng để

hỗ trợ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua việc duy trì kéo dài

mức LSCV, LSCK ở mức thấp Tuy nhiên, trước sức ép của lạm phát

năm 2009 có thể gây bất ổn cho công chúng và làm mất niềm tin,

NHNN đã đẩy LSCV và LSCK lên rất cao, gấp đôi so với năm 2008

để giảm bớt tín dụng và qua đó kiểm soát được lạm phát Sau khi lạm

được kiểm soát năm 2010, NHNN đã cắt giảm LSCV và LSCK về

mức thấp Tuy nhiên, do tín dụng tăng trưởng kéo dài và tăng trưởng

nóng nên mức độ tác động trễ đến lạm phát và kết quả lạm phát lại

tăng cao trở lại năm 2010-2011 đã buộc NHNN phải tăng mức

LSCV và LSCK

Trần lãi suất tiền gửi

Diễn biến kinh tế vĩ mô có nhiều khó khăn, lạm phát tăng cao,

thị trường vàng và ngoại tệ biến động phức tạp, thị trường chứng

khoán và bất động sản suy giảm mạnh đã buộc NHNN có những biện

pháp mạnh để kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô Để bảo

đảm trật tự, kỷ cương thị trường tiền tệ, NHNN yêu cầu các TCTD

ấn định lãi suất huy động bao gồm cả khoản chi khuyến mại dưới

mọi hình thức không được vượt quá trần quy định theo từng thời kỳ

2.3.4 Tỉ giá

Điều hành tỉ giá của NHNN giai đoạn 2001-2014 đã có nhiều

sự thay đổi, ít tạo ra các cú sốc sau mỗi lần điều chỉnh so với giai

đoạn trước Cụ thể, giai đoạn 1997-1998, chính sách tỉ giá điều hành

dưới sức ép của cuộc khủng hoảng tài chính Đông Nam Á đã buộc

NHNN phải điều chỉnh biên độ tỉ giá mở rộng tới ±5% trong tháng

2/1997 và tiếp tục tăng lên ±10% trong tháng 10/1997 Thêm vào đó,

14

NHNN điều chỉnh tỉ giá từ mức 11.175VND/USD lên mức 11.800VND/USD trong tháng 2/1998 để giảm sức ép đồng VND lên giá tương đối, điều chỉnh tỉ giá chuẩn

2.3.2 Thị trường mở

Thị trường mở (TTM) bắt đầu hoạt động từ 12/07/2000 để NHNN thực thi CSTT thắt chặt hay mở rộng để điều tiết lãi suất thị trường và quản lý thanh khoản thị trường Tín hiệu lãi suất và số lượng được phép giao dịch mà NHNN công bố đã trở thành một hàn thử biểu mà các TCTD nhìn vào đó sẽ biết được trạng thái thanh khoản của thị trường cũng như mục đích điều hành của NHNN

2.4 Kết luận

Như vậy, thông qua phân tích định tích chỉ ra NHNN đã coi tín dụng là nguyên nhân trọng yếu tác động đến lạm phát trong thời gian qua Để kiểm soát lạm phát NHNN đã sử dụng quyết liệt hạn chế tăng trưởng tín dụng, đặc biệt là tín dụng đối với những nghành phi sản xuất và có mức tăng trưởng nóng như cho vay kinh doanh trong lĩnh vực bất động sản và kinh doanh chứng khoán Do đó, dưới góc độ định tính, tín dụng là kênh quan trọng trong việc truyền dẫn đến lạm phát Vì vậy, trong phần định lượng tại chương sau sẽ kiểm định lại phân tích định tính về mối quan hệ giữa tăng trưởng tín dụng ngân hàng với tỉ lệ lạm phát

CHƯƠNG 3: XÁC ĐỊNH SỰ TỒN TẠI KÊNH TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TRONG CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN TIỀN TỆ Ở

VIỆT NAM

3.2 Phương pháp nghiên cứu

Để áp dụng mô hình VECM, các điều kiện phải thỏa mãn bao gồm: các chuỗi dữ liệu trong mô hình nghiên cứu phải đảm bảo

15

không có tính dừng ở số liệu gốc và dừng ở sai phân bậc nhất; mẫu

dữ liệu phải đủ lớn để đảm bảo ước lượng cho cả hệ phương trình;

các chuỗi dữ liệu phải tồn tại mối quan hệ đồng tích hợp Thủ tục

tiếp theo phải được thực hiện là kiểm định liệu các biến có tồn tại ý

nghĩa thống kê trong không gia dài hạn, qua đó để loại bỏ biến không

có mối quan hệ trong không gian dài hạn giữa các biến trong mô

hình Tiếp theo sẽ là bước kiểm định này sẽ loại bỏ các biến tác động

trong ngắn hạn từ phương trình hiệu chỉnh sai số

3.3 Phân tích dữ liệu và kiểm tra điều kiện áp dụng mô hình

3.3.1 Phân tích dữ liệu

Dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu này được khai thác từ nguồn

cơ sở dữ liệu từ trang điện tử của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF-IFS) Giai

đoạn nghiên cứu từ tháng 1/2001 đến tháng 12/2014 Lý do lựa chọn

giai đoạn nghiên cứu từ tháng 1/2001 là do giới hạn của nguồn dữ

liệu tín dụng ngân hàng không có sẵn theo tháng cho giai đoạn kể từ

tháng 12/2000 trở về trước

3.3.2 Kiểm định nghiệm đơn vị

Bằng phần mềm Eviews kết quả kiểm định nghiệm đơn vị ở

mức giá trị gốc và đã chỉ ra rằng không có chuỗi dữ liệu nào thoả

mãn tính dừng Kiểm tra tính dừng sau khi sai phân bậc nhất đã

không thể bác bỏ giả thuyết không của phương pháp ADF test –

không tồn tại nghiệm đơn vị (tồn tại tính dừng)

Bảng 3.3: Kết quả giá trị thống kê kiểm định nghiệm đơn vị

Các

biến

Mức

giá trị gốc

(t-statistic)

Sai phân bậc 1

tích hợp

Không có

xu thế Có xu thế

Không có

xu thế Có xu thế

16

Chú thích: *, **, *** trình bày ý nghĩa thống kê ở mức tương ứng 10%, 5% và 1%

3.3.3 Kiểm định lựa chọn bước trễ tối ưu và phương trình đồng tích hợp

Sử dụng phần mềm Eviews để tìm kiếm độ trễ tối ưu từ bước trễ 1 đến bước trễ 13 chỉ ra rằng tất cả các tiêu chí LR, FPE, AIC, SC

và HQC cùng có bước trễ tối ưu ở bậc 4 trong phạm vi từ bước trễ 4 đến bước trễ 6 Các tiêu chí FPE, SC và HQC đều cho bước trễ tối

ưu ở bước 4 cho đến phép thử ở bước trễ 13 Từ đây, bước trễ tối ưu được lựa chọn để đánh giá mô hình ở bước trễ thứ tư

Theo phương pháp kiểm định Maximum Eigenvalue, tại giả thuyết  ở mức nhiều nhất 2 phương trình đồng liên kết đều bị bác

bỏ ở mức 5% vì Max-Eigen Statistic (12,78) nhỏ hơn giá trị tới hạn (27,58) Do đó, theo cách kiểm định này, mô hình VECM nghiên cứu tồn tại tối đa 2 phương trình đồng tích hợp

3.3.4 Xác định điều kiện để áp dụng kênh tín dụng ngân hàng

Theo de Mello và Pisu (2010), việc xác định hàm cung, hàm cầu trong mô hình kênh tính dụng ngân hàng phải dựa vào dấu của lãi suất cho vay đạt được từ kết quả của hai phương trình đồng tích hợp Bảng 3.6 chỉ ra phương trình đồng tích hợp thứ nhất () cho kết quả ước lượng dấu dương với lãi suất cho vay và dấu âm với lãi suất cho vay tại phương trình đồng tích hợp thứ hai () Như vậy, phương trình thứ nhất được xác định là phương trình cầu tín dụng và phương trình thứ hai là hàm cung tín dụng Kết quả này cũng tương đồng với hệ số ước lượng từ phương trình đồng tích hợp trong bài báo thực nghiệm gốc của de Mello và Pisu (2010), Sun và các cộng

17

sự (2010) Điều này có nghĩa cũng tồn tại điều kiện cần để ước lượng

hàm cung-cầu tín dụng như trường hợp của Việt Nam

Bảng 3.6: Hệ số ước lượng từ các vec-tơ đồng tích hợp theo phương pháp

kiểm định Johansen test

  -7.81 5.62 -85.18 136.72 2.23 20.02

 21.81 64.21 -6.07 -25.41 -26.05 -30.71

Kiểm định loại bỏ biến dài hạn

Với mỗi giả thuyết nêu trên, sử dụng phần mềm Eviews cung

cấp kết kiểm định loại bỏ biến dài hạn được trình bày tại bảng 3.7

dưới đây (Giá trị trong ngoặc đơn tại mỗi biến phản ánh giá trị thống

kê  −  !):

Bảng 3.7: Kết quả kiểm định loại bỏ biến dài hạn

Long-run

exclusion test

27,95 *** 21,50 *** 15,90 ***

31,64 *** 24,91 *** 28,74 ***

[0.00] [0.00] [0.00] [0.00] [0.00] [0.00]

Chú thích: *, **, *** trình bày ý nghĩa thống kê ở mức tương ứng

10%, 5% và 1%

Như vậy, kiểm định loại bỏ biến dài hạn chỉ ra không một biến

nào trong mô hình VECM bị loại bỏ trong mối quan hệ dài hạn ở

mức ý nghĩa 5% Nghĩa là, các biến sẽ được sử dụng để đo lường

mối quan hệ dài hạn giữa chúng là phù hợp trong kênh tín dụng ngân

hàng và cũng tương đồng với các biến được lựa chọn trong các

nghiên cứu của de Mello và Pisu (2010); Sun và các cộng sự (2010),

và Cyrille (2014)

Kiểm định giới hạn biến ngoại sinh

Nhìn vào Bảng 3.8 thấy rõ không thể bác bỏ giả thuyết  với

các biến lãi suất cho vay, tỉ lệ dự trữ bắt buộc, chỉ số sản xuất công

18

nghiệp và chỉ số giá tiêu dùng ở mức ý nghĩa thống kê 1% Tín dụng vẫn có tác động trong ngắn hạn ở mức ý nghĩa thống kê 5% Ngược lại, giá trị thống kê "#$%$&#$&' của lãi suất cho vay tái cấp vốn nhỏ hơn giá trị phê phán "'(&$&'%) (2) = 4,605 với mức ý nghĩa thống kê 10% Như vậy, lãi suất cho vay tái cấp vốn không ảnh hưởng đến cung, cầu tín dụng trong ngắn hạn Do đó, trong mô hình hiệu chỉnh sai số, lãi suất cho vay tái cấp vốn được xử lý bằng không khi xem xét quá trình điều chỉnh về trạng thái cân bằng trong dài hạn sau tác động của mỗi cú sốc Kiểm định biến ngoại sinh không thể bác bỏ phạm vi ảnh hưởng của chỉ số giá tiêu dùng lên cung-cầu tín dụng

Từ đây, tín dụng cung cấp thông tin định hướng lạm phát trong tương lai

Bảng 3.8: Kết quả kiểm định giới hạn biến ngoại sinh

Weak exogeneity test

9,13 ** 12,48 *** 0,66 35,69 *** 10,79 *** 6,00 ** [0,01] [0,00] [0,71] [0,00] [0,00] [0,04] Chú thích: *, **, *** trình bày ý nghĩa thống kê ở mức tương ứng 10%, 5% và 1%

3.4 Kiểm định sự tồn tại kênh tín dụng ngân hàng tại Việt Nam 3.4.1 Kết quả ước lượng mối quan hệ dài hạn đồng tích hợp

Kiểm định loại bỏ biến trong dài hạn và kiểm định giới hạn biến ngoại sinh cần được kiểm định chung trong mô hình VECM được định nghĩa như sau:

: 00= 121= 304= 304= 0 Thực hiện kiểm định thông qua Eviews chỉ ra với hai phương trình đồng tích hợp và giá trị thống kê "#$%$&#$&' (2)=0,6624 nhỏ hơn giá trị phê phán "#$%$&#$&' (2)=4,605 ở mức ý nghĩa thống kê 10% Như vậy, kết quả kiểm định chỉ ra không đủ bằng chứng để bác bỏ

19

giả thuyết về sự kết hợp kiểm định loại bỏ biến trong dài hạn và

giới hạn biến ngoại sinh trong ngắn hạn

Từ kết quả kiểm định chung giữa kiểm định loại biến trong dài

hạn và kiểm định giới hạn biến ngoại sinh, phương trình cung-cầu tín

dụng được xác định như sau (giá trị trong ngoặc vuông phản ánh giá

trị thống kê  −  !):

6

8

7

9: ; = 0,401 − 9,120RC[5,78] + 14,607 RL[9,16] + 0,445 IPI_TC[13,15] + 2,362 CPI[37,42]

: # = 1,805 RR [7,00] − 14,607 RC[5,84] + 22,621 RL[8,96] + 2,929 CPI[37,88] − 0,848

Phương trình thứ nhất được xác định là hàm cầu trong kênh tín

dụng ngân hàng Các hệ số ước lượng đều có ý nghĩa thống kê ở mức

1% Cầu tín dụng có mối quan hệ cùng chiều với chỉ số sản xuất

công nghiệp và chỉ số giá tiêu dùng Tuy nhiên, mối quan hệ giữa

cầu tín dụng và lãi suất cho vay không được như kỳ vọng từ lý

thuyết: lãi suất tăng thì cầu tín dụng giảm

Phương trình thứ hai được xác định là hàm cung tín dụng

Cung tín dụng có mối quan hệ cùng chiều và có ý nghĩa thống kê với

tỉ lệ dự trữ bắt buộc buộc, lãi suất cho vay và chỉ số giá tiêu dùng;

trong khi mối quan hệ âm với lãi suất cho vay tái cấp vốn Mối quan

hệ âm giữa lãi suất cho vay tái cấp vốn và cung tín dụng ngân hàng

có ý nghĩa thống kê ở mức 1% Điều này đưa đến kết luận về sự tồn

tại của kênh tín dụng ngân hàng tại Việt Nam; chính sách tiền tệ thắt

chặt sẽ kéo theo sự sụt giảm nguồn cung tín dụng của các ngân hàng

3.4.2 Kết quả ước lượng mối quan hệ động trong ngắn hạn

Kiểm định các hệ số ngắn hạn trong kết quả ước lượng từ hàm

cung, hàm cầu để khẳng định hệ số hiệu chỉnh sai số của mỗi biến

kinh tế vĩ mô điều chỉnh cung-cầu tín dụng về trạng thái cân bằng

20

trong dài hạn Ma trận chuyển tải các mối quan hệ được trình bày tại Bảng 3.10 dưới đây (giá trị thống kê  −  ! được trình bày trong ngoặc đơn)1 phản ánh các hệ số từ phương trình hiệu chỉnh sai

số của mô hình VECM

Bảng 3.10: Hệ số ước lượng của phương trình hiệu chỉnh sai số

∆CREDIT (3,37) 0,106 (-3,25) -0,064

∆IPI_TC (3,10) 0,012 (-2,92) -0,007

Bảng 3.10 cung cấp kết quả hệ số hiệu chỉnh của tín dụng ngân hàng đối với quan hệ cung cầu tín dụng Kết quả ước lượng chỉ

ra cả hai phương trình cung, cầu tín dụng hiệu chỉnh về trạng thái cân bằng trong dư nợ tín dụng ngân hàng Giữ các yếu tố khác không thay đổi, mất cân bằng trong ngắn hạn trong hàm cung, hàm cầu tín dụng có thể tự hiệu chỉnh Trong phương trình cầu tín dụng, tỉ lệ DTBB và chỉ số sản xuất công nghiệp điều chỉnh hướng đến cân bằng trong mối quan hệ đồng tích hợp, các biến còn lại không hội tụ đến trạng thái cân bằng Tại phương trình cung tín dụng, cũng chỉ có hai biến – tỉ lệ DTBB và chỉ số sản xuất công nghiệp – hiệu chỉnh mất cân bằng trong ngắn hạn để hội tụ cân bằng trong dài hạn

1 Chi tiết kết quả ước lượng của Bảng 3.11 là được viết lại từ kết quả ước lượng cơ chế truyền dẫn tiền tệ thống qua kênh tín dụng ngân hàng tại Bảng 3.10