MỞ ĐẦUTruyền thông là một hiện tượng xã hội phổ biến, ra đời và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người. Nó là một quá trình chia sẻ thông tin, được tiến hành giữa ít nhất hai đối tượng. Kết quả của hoạt động truyền thông là thông tin được lan truyền rộng rãi trong cộng đồng, tác động và làm thay đổi thái độ, tư tưởng và hành vi của các cá thể trong xã hội theo chiều hướng tích cực.Đất nước ta đang trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập và tăng cường quan hệ với các nước, do đó thông tin ngày càng có vai trò quan trọng trong việc giáo dục, động viên, nâng cao tinh thần tự giác, ý thức trách nhiệm, nâng cao nhận thức của người dân trên mọi mặt đời sống chính trị xã hội.Hoạt động xuất bản, ngay từ khi ra đời cũng đã gắn với sứ mệnh truyền thông đại chúng. Xuất bản thực hiện một chức năng gồm ba mặt: chức năng tri thức để tuyển chọn, tham gia hoàn chỉnh tác phẩm văn hóa; chức năng kĩ mỹ thuật để thiết kế đồ họa và in; chức năng thương mại để lưu hành và tiêu thụ xuất bản phẩm. Trong đó, phát hành là khâu cuối cùng, hoàn tất chu trình truyền thông của xuất bản. Nói cách khác, hoạt động xuất bản mang bản chất truyền thông. Trong hoạt động hiện nay của các doanh nghiệp kinh doanh xuất bản, truyền thông không chỉ đóng vai trò là mục đích nghề nghiệp nữa, mà nó còn quyết định sự sống còn của doanh nghiệp. Hoạt động xuất bản mang tri thức đến với quảng đại quần chúng, nhưng bản thân các đơn bị xuất bản, nếu không đưa được tên tuổi của mình đến với độc giả, thì doanh nghiệp của họ không thể tồn tại. Trong công việc của mình, các biên tập viên, các nhà phát hành,... phải nắm vững các kĩ năng truyền thông để đạt được hiệu quả cao nhất. Kỹ năng truyền thông cần thiết trong mọi khâu của hoạt động của xuất bản, từ khâu biên tập cho tới phát hành. Bắt đầu từ khâu thượng lượng, mua bản quyền tác phẩm, biên tập viên nhất thiết phải chú trọng đến truyền thông. Họ cần biết đến các kỹ năng truyền thông để có thể nắm được nhu cầu, thị hiếu công chúng, dung hòa giữa thị hiếu của công chúng với tính nghệ thuật đích thực của tác phẩm. Trong khâu gia công sửa chữa, biên tập bản thảo, người biên tập viên cần kỹ năng truyền thông để có thể thực hiện chức năng văn hóa, chức năng mỹ thuật sao cho phù hợp với từng đối tượng trong xã hội. Người phụ trách phát hành cần phải hiểu rõ các phương thức truyền thông thì mới có thể đưa xuất bản phẩm tiếp cận với độc giả.
Trang 1MỞ ĐẦU
Truyền thông là một hiện tượng xã hội phổ biến, ra đời và phát triểncùng với sự phát triển của xã hội loài người Nó là một quá trình chia sẻthông tin, được tiến hành giữa ít nhất hai đối tượng Kết quả của hoạt độngtruyền thông là thông tin được lan truyền rộng rãi trong cộng đồng, tác động
và làm thay đổi thái độ, tư tưởng và hành vi của các cá thể trong xã hội theochiều hướng tích cực
Đất nước ta đang trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hộinhập và tăng cường quan hệ với các nước, do đó thông tin ngày càng có vaitrò quan trọng trong việc giáo dục, động viên, nâng cao tinh thần tự giác, ýthức trách nhiệm, nâng cao nhận thức của người dân trên mọi mặt đời sốngchính trị - xã hội
Hoạt động xuất bản, ngay từ khi ra đời cũng đã gắn với sứ mệnh truyềnthông đại chúng Xuất bản thực hiện một chức năng gồm ba mặt: chức năngtri thức để tuyển chọn, tham gia hoàn chỉnh tác phẩm văn hóa; chức năng kĩ
- mỹ thuật để thiết kế đồ họa và in; chức năng thương mại để lưu hành vàtiêu thụ xuất bản phẩm Trong đó, phát hành là khâu cuối cùng, hoàn tất chutrình truyền thông của xuất bản Nói cách khác, hoạt động xuất bản mangbản chất truyền thông
Trong hoạt động hiện nay của các doanh nghiệp kinh doanh xuất bản,truyền thông không chỉ đóng vai trò là mục đích nghề nghiệp nữa, mà nó cònquyết định sự sống còn của doanh nghiệp Hoạt động xuất bản mang tri thứcđến với quảng đại quần chúng, nhưng bản thân các đơn bị xuất bản, nếu
Trang 2không đưa được tên tuổi của mình đến với độc giả, thì doanh nghiệp của họkhông thể tồn tại
Trong công việc của mình, các biên tập viên, các nhà phát hành, phảinắm vững các kĩ năng truyền thông để đạt được hiệu quả cao nhất Kỹ năngtruyền thông cần thiết trong mọi khâu của hoạt động của xuất bản, từ khâubiên tập cho tới phát hành Bắt đầu từ khâu thượng lượng, mua bản quyềntác phẩm, biên tập viên nhất thiết phải chú trọng đến truyền thông Họ cầnbiết đến các kỹ năng truyền thông để có thể nắm được nhu cầu, thị hiếu côngchúng, dung hòa giữa thị hiếu của công chúng với tính nghệ thuật đích thựccủa tác phẩm Trong khâu gia công sửa chữa, biên tập bản thảo, người biêntập viên cần kỹ năng truyền thông để có thể thực hiện chức năng văn hóa,chức năng mỹ thuật sao cho phù hợp với từng đối tượng trong xã hội Ngườiphụ trách phát hành cần phải hiểu rõ các phương thức truyền thông thì mới
có thể đưa xuất bản phẩm tiếp cận với độc giả
Những năm gần đây đánh dấu sự bùng nổ số lượng các doanh nghiệpsách ở Việt Nam Nếu như trước kia xuất bản là công việc của các nhà xuấtbản, thì hiện nay đã có rất nhiều công ty tư nhân, công ty truyền thông thamgia vào lĩnh vực mới mẻ và nhiều tiềm năng này Có thể kể ra đây những cáitên tiêu biểu như Bách Việt, Thái Hà, Alpha, Tri Thức, Các công ty này,cùng với các nhà xuất bản đã tạo ra một thị trường sách sôi động Xuất bảntrở thành một ngành kinh doanh có tính toán thị phần, lợi nhuận và cạnhtranh khốc liệt Các doanh nghiệp sách, không phân biệt là nhà xuất bản haycông ty cổ phần, doanh nghiệp quốc doanh hay tư nhân, đều phải có nhữngbiện pháp truyền thông cho tên tuổi cũng như sản phẩm của doanh nghiệpmình
Trang 3Hình thức truyền thông của mỗi doanh nghiệp về hình thức thể hiện bênngoài có thể khác nhau, nhưng không thề khác nhau về bản chất và bị chiphối bởi các yếu tố nhất định nào đó Vậy các yếu tố chi phối đến hoạt độngtruyền thông của các doanh nghiệp sách là gì? Nó xuất hiện do đâu và tácđộng như thế nào tới hình ảnh cũng như hoạt động của doanh nghiệp? Đểgiải đáp một phần cho câu hỏi ấy, nhóm chúng em đã tiến hành làm tiểu luận
với đề tài: “Các nhân tố ảnh hưởng tới hoạt động truyền thông của doanh nghiệp sách trong giai đoạn hiện nay”.
Để hoàn thiện bài tiểu luận, nhóm chúng em đã chọn hai đối tượng đểtiến hành đào sâu nghiên cứu là Nhà xuất bản Kim Đồng và Công ty sách tưnhân Bách Việt Đây là điển hình của hai mô hình công ty sách phổ biển ởnước ta hiện nay
Trang 4Nhà xuất bản Kim Đồng.
Nhà xuất bản Kim Đồng là doanh nghiệp quốc doanh, có bề dày lịch sử
và phát triển 55 năm hình thành và phát triển của NXB Kim Đồng phần nào
đã phản ánh được quá trình thay đổi nhằm phù hợp với xu thế phát triển của
xã hội, đặc biệt là những thay đổi trong phương thức hoạt động
Công ty cổ phần sách Bách Việt.
Công ty cổ phần sách Bách Việt, ngược lại, là đại diện cho đội ngũ cáccông ty sách tư nhân mới được thành lập trong thời gian gần đây Do yếu tốthời đại tác động, cũng như do những điều kiện nội tại của công ty, mà hoạtđộng của Bách Việt có thể coi như là điển hình của hoạt động xuất bản trongthời kì mới
Từ việc phân tích và so sánh một số khía cạnh trong hoạt động của haidoanh nghiệp trên, tìm ra một số điểm chung cũng như những khác biệtmang tính đặc thù, chúng ta có thể rút ra kết luận rằng những yếu tố nào ảnhhưởng tới hoạt động truyền thông của doanh nghiệp, và ảnh hưởng ấy cụ thể
Trang 5của những yếu tố xã hội trong sự quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đến hoạtđộng xã hội của cac doanh nghiệp Xuất bản hiện nay.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Gồm những phương pháp sau:
- Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu: Tiến hành thu thập thông tin, tư
liệu từ nhiều nguồn khác nhau để đảm bảo khối lượng thông tin đầy đủ vàchính xác
- Phương pháp phỏng vấn: Tiến hành phỏng vấn nhằm thu thập được
thông tin một cách chính xác nhất từ nguồn thông tin đảm bảo bằng traođổi trực tiếp
- Phương pháp quan sát khoa học: Thu thập trực tiếp số liệu thông tin
cần thiết trên đối tượng nghiên cứu Đảm bảo đúng với thực tế, có mức
độ tin cậy cao
- Phương pháp phân tích và tổng hợp: Dựa trên những số liệu, thông tin
đã thu thập được , để đưa ra những đánh giá, nhận xét về đối tượng
- Phương pháp so sánh: So sánh đặc điểm đối tượng với đối tượng khác
từ đó thấy được ưu thế và hạn chế của đối tượng để đưa ra những giảipháp cần thiết
Trang 6NỘI DUNG
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN
1 Xuất bản:
Khái niệm xuất bản với tư cách là khái niệm của khoa học xuất bản là
sự khái quát hóa một quá trình hoạt động vừa là hoạt động sáng tạo tinhthần, vừa hoạt động sáng tạo vật chất Đó là toàn bộ công việc của một nhàxuất bản nào đó, mà chủ yếu chỉ là hoạt động gia công biên tập trong nhàxuất bản
Xuất bản phẩm: Theo nghĩa thông thường, xuất bản phẩm là
sản phẩm của hoạt động xuất bản Nói cách khác, xuất bản phẩm
là các tác phẩm sau khi gia công biên tập, qua chế bản, nhân bản
để phát hành tới công chúng
2 Truyền thông:
Truyền thông là quá trình liên tục trao đổi thông tin, tư tưởng, tìnhcảm chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăngcường hiểu biết lẫn nhau, thay đổi nhận thức tiến tới điều chỉnh hành vi vàthái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân/nhóm/cộng đồng/xã hội
3 Truyền thông trong hoạt động Xuất bản:
Tự bản thân Xuất bản đã là một hoạt động truyền thông, nó tham giavào quá trình truyền thông qua quá trình biên tập và đưa sản phẩm ra thịtrường nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội Chính vì thế mà đối với hoạt động
Trang 7xuất bản, công tác truyền thông mang một ý nghĩa vô cùng to lớn Nó là đònbẩy, là cơ hội để xuất bản có thể vươn xa hơn, hướng tầm ảnh hưởng củamình ra rộng hơn Tuy nhiên, không chỉ là về vấn đề truyền thông cho cácxuất bản phẩm, mà những hình ảnh, tên tuổi, định hướng của các doanhnghiệp xuất bản cũng cần được chú trọng tạo dựng và truyền thông ra bênngoài nhằm tạo được những hiệu ứng nhất định trong hoạt động xuất bảncủa, từ đó có đạt được những lợi ích mong muốn.
CHƯƠNG II:
SƠ LƯỢC LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NXB
KIM ĐỒNG & CÔNG TY CỔ PHẦN SÁCH BÁCH VIỆT
I Tình hình chung:
Hoạt động Xuất bản xuất hiện ở Việt Nam khá sớm, từ thời phong kiếnvới sự xuất hiện của chữ Hán, chữ Nôm, chữ Quốc ngữ cùng nghề in và rấtnhiều cuốn sách thuộc mọi lĩnh vực khác nhau được xuất bản Từ năm 1930đến 1945, công tác Xuất bản được đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản,chủ yếu xuất bản những sách báo cách mạng phục vụ khánh chiến Sau đó,
từ 1945 đến 1975, hoạt động xuất bản với các NXB được hình thành đã gópphần nâng cao trí thức cho người dân, và làm công cụ kháng chiến chốngxâm lược
Vào năm 1975, với Đại thắng mùa Xuân năm 1975, cuộc kháng chiếnchống Mỹ cứu nước của nhân dân ta đã kết thúc thắng lợi Đến năm 1976,nước Việt Nam thống nhất đổi quốc hiệu thành nước Cộng hòa Xã hội ChủNghĩa Việt Nam, bước vào giai đoạn khắc phục những hậu quả sau chiếntranh và phát triển đất nước đi lên vững mạnh Tuy vậy, chiến tranh đã để lại
Trang 8những tàn dư vô cùng khốc liệt lên đất nước ta, sự cấm vận của Hoa Kỳ, vànhiều chính sách sai lầm đã đưa Việt Nam vào các khủng hoảng kinh tế trầmtrọng trong gần 10 năm.
Đến 1986, Đại hội Đảng lần VI đã chấp thuận chính sách Đổi mới, theo
đó đã cải tổ bộ máy nhà nước, và chuyển đổi nền kinh tế Việt Nam sang nềnkinh tế thị trường định hướng chủ nghĩa xã hội Giữa thập niên 1990, ViệtNam bắt đầu hội nhập vào cộng đồng quốc tế, đây cũng chính là cột mốccho nhiều thay đổi trong các lĩnh vực của xã hội Việt Nam, trong đó khôngthể không nói đến hoạt động Xuất Bản
II Nhà xuất bản Kim Đồng và Công ty phát hành sách Bách Việt
1 Nhà xuất bản (NXB) Kim Đồng
Tiền thân của Nhà xuất bản (NXB) Kim Đồng là “Tủ sách Kim Đồng”
do Nhà xuất bản Thanh Niên phụ trách Đến tháng 6 năm 1957, Nhà xuấtbản Kim Đồng chính thức được thành lập Là doanh nghiệp quốc doanh,nhưng Kim Đồng lại là NXB có hạch toán độc lập: Sản xuất trực tiếp, tự rasản phẩm và tổ chức kinh doanh, tiêu thụ Ra đời trong hoàn cảnh lịch sửđặc biệt (trong thời chiến), nên tự thân NXB Kim Đồng đã là NXB theo địnhhướng của nhà nước, với việc thực hiện mục tiêu, định hướng do chính phủgiao phó, đó là chăm sóc và giáo dục thiếu niên – nhi đồng trên lĩnh vực vănhọc và nghệ thuật NXB hướng tới đối tượng độc giả chính là các em thiếu
niên – nhi đồng, với các tác phẩm tiêu biểu như “Dế mèn phiêu lưu kí”, “Lá
cờ thêu sáu chữ vàng”, “Đất rừng phương Nam”
Trang 9Đến giai đoạn 1989 – 1990, ở Việt Nam xuất hiện hình thức xuất bản
tư nhân, dù là rất nhỏ bé và chưa thực sự chính danh Lần đầu tiên, sau rấtnhiều năm, độc giả được tiếp cận các tác phẩm của thế giới, đa dạng hơn,hấp dẫn hơn (trước đó, trên thị trường Xuất bản, văn học dịch chủ yếu chỉ cósách tiếng Nga hoặc dịch từ tiếng Nga) Nhận thức được sự thay đổi của xãhội, thời kì mở cửa sẽ dẫn đến những cạnh tranh giữa các công ty sách mớihình thành với những NXB cũ, NXB Kim Đồng cũng đã bước vào cuộcchạy đua nhằm khẳng định thương hiệu chắc chắn của mình trong lòng độcgiả
2 Công ty cổ phần sách Bách Việt
Sau một thời gian mở cửa, hình thức doanh nghiệp tư nhân được nhànước khuyến khích phát triển Đặc biệt, vào năm 2004, khi Việt Nam chính
thức tham gia Công ước Berne về Bản quyền và ban hành Luật Xuất bản,
một loạt các công ty sách tư nhân được hình thành, đóng góp không nhỏ vào
sự phát triển của ngành Xuất Bản Có thể kể đến như: Ban Biên Dịch FirstNews (1994), Công ty văn hóa Đông Á (2004), Công ty cổ phần văn hóa vàtruyền thông Nhã Nam (2005)…và Công ty cổ phần sách Bách Việt (2006)
Công ty cổ phần sách Bách Việt được thành lập vào 11/2006 với khởi
đầu chỉ gồm 5 thành viên Tiểu thuyết “Nhật ký tình yêu TIO” của tác giả trẻ
Trần Thu Trang là sản phẩm đầu tay của công ty, là viên gạch đầu tiên xâynên cây cầu nối mang Bách Việt đến với độc giả Việt Nam Là công ty tưnhân, lại “sinh sau đẻ muộn”, Bách Việt gặp không ít những trở ngại banđầu So với Kim Đồng - NXB quốc doanh, chắc chắn Bách Việt sẽ thiếu đinhững lợi thế nhất định, đồng thời gặp nhiều khó khăn trong việc gây dựngtên tuổi và vị thế trong lòng độc giả Tuy vậy, do được sinh ra ngay trong
Trang 10thời kì hội nhập, Công ty cổ phần sách Bách Việt tự thân đã mang những néttiến bộ của xã hội, không bị đóng đinh theo hình thức cũ, và dễ dàng tiếp cậnđộc giả với các tác phẩm phù hợp với thị hiếu hơn Điều này cũng là một lợithế lớn của công ty trong giai đoạn hiện nay.
Ví dụ như Thaihabooks, ngay từ lúc thành lập (2007) đã định hướng phải quảng bá cho hình ảnh doanh nghiệp trước, sau khi có hiệu quả rồi mới tiến tới quảng bá cho các sản phẩm sách của mình Đây chính là một ví dụ điển hình thể hiện sự thay đổi rất lớn trong nhận thức về hoạt động truyền thông của ngành Xuất bản hiện nay.
Trang 11I. Xây dựng hình ảnh doanh nghiệp
Thương hiệu ngày càng trở thành một thành tố quan trọng, không chỉ trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mà còn quan trọng trong cả văn hóa và tổng thế nền kinh tế nói chung Nó mang lại cho doanh nghiệp những lợi ích nhất định, gia tăng niềm tin của người tiêu dùng, giúp người tiêu dùng nhận ra sản phẩm của doanh nghiệp mình giữa các mặt hàng của doanh nghiệp khác Bản sắc thương hiệu cần phải tập trung vào những phẩm chất nguyên gốc – những đặc tính thật
có giá trị và hứa hẹn nó mang lại – cũng như cần phải được duy trì bằng những đặc trưng trong quá trình tổ chức và sản xuất.
Bản thân các nhà xuất bản cũng không thể tách mình khỏi hoạt động kinh doanh và các quy luật vận hành của nền kinh tế Xây dựng thương hiệu cũng là một mục tiêu chiến lược trong định hướng phát triển của các nhà xuất bản.
Nhà xuất bản Kim Đồng có lợi thế là đã được thành lập từ những năm
50 của thế kỉ trước, có được chỗ đứng và tên tuổi trong lòng bạn đọc nhiềuthế hệ Tuy nhiên, trong giai đoạn mới hiện nay, Kim Đồng cũng phải nỗ lựclàm mới bản thân mình sao cho phù hợp với đội ngũ độc giả mới, đặc biệt lànhóm đối tượng thanh thiếu niên hiện đại có điều kiện được tiếp xúc vớinhiền nền văn hóa khác nhau trên toàn thế giới Độc giả ngày hôm naykhông còn quan tâm phân biệt đâu là sản phẩm của quốc doanh, đâu là của
tư nhân (rất nhiều người gọi Nhã Nam, Bách Việt hay Alpha là nhà xuấtbản) Nên việc quảng bá tên tuổi và hình ảnh là không thể thiếu được, nhất làsau thời kì mở cửa thị trường (Khoảng từ năm 91, 92 trở lại đây) Hình thức
Trang 12quảng bá thì rất đa dạng và không thể tách bạch 100% khỏi hình thức
“truyền thông cho các đầu sách”, vì sản phẩm nói lên chất lượng của doanhnghiệp
Xuyên suốt mọi hoạt động của mình, Kim Đồng luôn tập trung vào xâydựng hình ảnh của doanh nghiệp mình theo ba tiêu chí:
- Doanh nghiệp Việt Nam lành mạnh, vì xã hội: Kim Đồng là đơn vị
xuất bản thực hiện khá nghiêm ngặt các quy định về tác quyền, bản quyền(có thể nói là đi đầu trong các đơn vị xuất bản quốc doanh ở Việt Nam) KimĐồng cũng tham gia tích cực và chủ động trong các hoạt động xã hội, đặcbiệt là với vùng sâu vùng xa, miền núi, các hoạt động từ thiện, đền ơn đápnghĩa…
- Hỗ trợ tích cực cho sự phát triển của sách và văn hóa Việt Nam:
Kim Đồng chủ động phát hiện, bảo trợ và tài trợ cho các tác giả, tác phẩmnội địa (Nhiều tác giả lớn từ xưa đến nay của VN đều là do Kim Đồng phát
hiện và bồi đắp, có thể kể tới như Tô Hoài, Nguyễn Nhật Ánh với bộ Kính Vạn Hoa.v.v…) Tủ sách vàng của Kim Đồng cũng nắm giữ những tác phẩm
giá trị cho thiếu nhi qua nhiều thế hệ Đây cũng là điểm đặc biệt khiến KimĐồng có lợi thế lớn khi mở rộng mạng lưới và phát triển quan hệ đối tác vớinước ngoài
- Là bạn đồng hành tin cậy của phụ huynh và thanh thiếu niên Việt Nam: Thể hiện qua sản phẩm đặc trưng là các đầu sách cho thanh thiếu niên,
thiếu nhi
Công ty cổ phần sách Bách Việt, tuy sinh sau đẻ muộn so với KimĐồng, nhưng cũng đã rất nỗ lực trong việc khẳng định tên tuổi và thương