Bài giảng môn điều tra xã hội học chương 1

LOGO Nội dung môn học 1 Phương pháp thu thập thông tin 2 Đo lường và xây dựng thang đo 3 Kỹ thuật câu hỏi và bảng hỏi 4 Những vấn đề cơ bản của điều tra xã hội học... Khái niệm c

MÔN HỌC ĐIỀU TRA XÃ HỘI HỌC

Th.S Nguyễn Minh Thu Khoa Thống kê – Trường ĐH KTQD

1

nmthu@neu.edu.vn

LOGO

Nội dung môn học

1

Phương pháp thu thập thông tin

2 Đo lường và xây dựng thang đo

3 Kỹ thuật câu hỏi và bảng hỏi

4

Những vấn đề cơ bản của điều tra xã hội học

xã hội học

3

xã hội học

1 Khái niệm chung về ĐT XHH

là phương pháp thu

thập thông tin về các hiện tượng và quá

trình xã hội trong điều kiện thời gian và địa

điểm cụ thể nhằm phân tích và đưa ra

những kiến nghị đúng đắn đối với công tác

quản lý xã hội

Điều tra xã hội học

5

LOGO

1 Khái niệm chung về ĐT XHH

Điều tra XHH

Điều tra không toàn bộ

Điều tra chuyên đề Điều tra

cơ bản

điều tra xã hội học

HIỆN TƯỢNG

VÀ QUÁ TRÌNH

XÃ HỘI

Đa dạng, phức tạp, liên quan nhiều lĩnh vực

Đo lường khó khăn

Khó thu thập tài liệu

Con người Xã hội

7

LOGO

2 Đối tượng nghiên cứu của

điều tra xã hội học

- Dân số, lao động và việc làm

- Mức sống vật chất của dân

cư, phân tầng xã hội

- Bảo hiểm và bảo trợ xã hội

- Hôn nhân và gia đình

- Lối sống, trào lưu và thị hiếu

- Giáo dục và đào tạo

- Vị thế xã hội của cá nhân

- Cấu trúc xã hội: Địa giới hành

xã hội học

9

LOGO

II Quy trình thực hiện một cuộc

điều tra xã hội học

Phân tích

dữ liệu

và trình bày kết quả nghiên cứu

Nội dung 3 Nội dung 2

Nội dung 1

Nội dung 7 Nội dung 6

Nội dung 5 Nội dung 4

1.Xây dựng phương án điều tra

Chọn phương pháp thu thập thông tin

Xác định nội dung điều tra

Xác định phạm vi,

đối tượng và đơn vị điều tra

Xác định vấn đề,

mục đích n/c

Lập kế hoạch tổ chức và tiến hành điều tra

Chọn mẫu điều tra

Soạn thảo bảng hỏi

11

LOGO

1.1 Xác định mục đích nghiên cứu

Mục đích, vấn đề nghiên cứu

1.1 Xác định mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

LOGO

1.1 Xác định mục đích nghiên cứu

Ngắn gọn, rõ ràng, không dị nghĩa

Đề cập trực tiếp vấn đề nghiên cứu

Nên bao gồm khái niệm chính

Nên có đối tƣợng khảo sát nếu đƣợc

Giới hạn không gian, thời gian

Tên đề tài

1.1 Xác định mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu

ai?

Nghiên cứu

cái gì?

Đối tƣợng điều tra

Đơn vị điều tra

Xây dựng nội dung điều tra

15

Điều tra viên cần tiếp cận các đơn vị này để thu thập thông tin

Đơn vị điều tra

Là toàn bộ các đơn vị thuộc đối tƣợng nghiên cứu

Phạm vi điều tra

1.3 Xác định nội dung điều tra

Mục đích

nghiên cứu

Đối tƣợng điều tra

Đơn vị điều tra

Xây dựng nội dung điều tra

Là danh mục các thông tin cần thu thập phục vụ cho mục đích nghiên cứu

Điều tra gì?

17

LOGO

1.3 Xác định nội dung điều tra

Mô hình lý luận, thao tác khái niệm

Xây dựng giả thuyết

nghiên cứu

Giả thuyết là sự giả định

của người nghiên cứu về

thực trạng hay mối liên hệ

trong thực tế của vấn đề

được nghiên cứu nhưng

chưa được kiểm chứng

Mô hình lý luận là hệ thống

các giả thuyết có mối quan

hệ hữu cơ với nhau

Thao tác hoá khái niệm là

quá trình chuyển các khái niệm phức tạp thành các khái niệm đơn giản

1.3 Xác định nội dung điều tra

LOGO

1.4 Lựa chọn phương pháp thu thập thông tin

Phương

pháp

Ưu-nhược

Ưu-nhược Ưu-nhược

phương pháp thu thập thông tin

Mục đích nghiên cứu Khả năng của người

tổ chức nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu Đối tượng điều tra

Phương pháp thu thập thông tin

Cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin theo yêu cầu của đề tài

Tốt

21

LOGO

1.5 Soạn thảo bảng hỏi

Bảng hỏi là tổ hợp các câu hỏi đã được vạch ra

Nội dung điều tra

Phương pháp thu thập thông tin

BẢNG HỎI

Phương tiện thu thập thông tin theo từng đề tài nghiên cứu

1.5 Soạn thảo bảng hỏi

23

LOGO

1.6 Chọn mẫu điều tra

n

Mẫu là tập hợp con đƣợc rút ra từ tổng thể nghiên cứu để

N

Tổng thể

là tập hợp bao gồm toàn bộ

Đảm bảo tính đại diện cho tổng thể

CHỌN MẪU

Chọn bnhiêu

đơn vị và

bằng cách nào?

1.6 Chọn mẫu điều tra

Bao nhiêu

đơn vị?

Cách chọn Suy rộng

Chọn hoàn lại

(chọn nhiều lần)

Chọn không hoàn lại (chọn một lần) Bình quân

Tỷ lệ

2

2 2

x

z n





z

N n

(

p

p p

z n







) 1

(

) 1

(

.

2 2

2

p p

z N

p p

z

N n

1.6 Chọn mẫu điều tra

Bằng cách

nào?

Chọn ngẫu nhiên

Chọn mẫu

Chọn phi ngẫu nhiên

27

LOGO

1.6 Chọn mẫu điều tra

Chọn mẫu ngẫu nhiên

Ngẫu nhiên

đơn giản

Hệ thống (máy móc)

Phân tổ (phân loại)

Mẫu chùm (cả khối) Phân tầng

Chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản (RS)

Bốc thăm

Bảng số ngẫu nhiên Hàm ngẫu nhiên

Vận dụng: tổng thể tương đối đồng đều hoặc số đơn vị trong tổng thể tương đối ít

Bốc thăm

Bảng số ngẫu nhiên

Hàm ngẫu nhiên

• Khi tổng thể quy mô lớn, kết cấu phức tạp

• Các đơn vị phân bố không đều

29

• Đơn giản

• Dễ làm

LOGO

Chọn mẫu hệ thống (máy móc)

Các đơn vị được chọn lần lượt, đơn vị sau

cách đơn vị trước một khoảng xác định

d = N/n

Cách chọn mẫu

hệ thống

Chọn tiếp dựa vào d

Dàn chọn mẫu Xác định quy mô

tổng thể

và mẫu

Tính kh/cách

3

5

Chọn mẫu hệ thống (máy móc)

Các đơn vị được chọn lần lượt, đơn vị sau cách đơn vị trước

một khoảng xác định d = N/n

Ưu điểm - T- Tính chất đại biểu của mẫu caohủ tục đơn giản, rút ngắn được thời gian, chi phí

Hạn chế Có khả năng xảy ra sai số hệ thống

Vận dụng Trước khi tiến hành chọn: sắp xếp các đơn vị trong tổng thể theo danh sách một thứ tự nào đó theo tiêu

thức nghiên cứu hoặc tiêu thức bất kỳ

31

- Phải có thông tin để phân tổ

Vận dụng

Tổng thể phức tạp, phân bố không đều

số khối

Vận dụng

Các đơn vị trong một khối có khác nhau đáng kể song giữa các khối lại giống nhau về bản chất

tiêu thức Quận/Huyện

Lần lƣợt phân tổ theo mục đích nghiên cứu

Cấp I

35

- Các đơn vị của tổng thể phân tán quá rộng

- Thiếu thông tin về tổng thể

1.6 Chọn mẫu điều tra

Chọn mẫu phi ngẫu nhiên

Tiện lợi Phán đoán Định ngạch Tích lũy

37

của điều tra thống kê

Kế hoạch này quy

định cụ thể từng bước

công việc phải tiến hành

trong quá trình từ khâu

tổ chức đến triển khai

Tổ chức hội nghị Điều tra thử

Phương án tài chính

Tuyên truyền

Lập BCĐ Chuẩn bị

LẬP

KẾ HOẠCH

Định các bước tiến hành

Phân chia khu vực, địa bàn

và tiến hành điều tra

Mốc thời gian cần

thu thập thông tin

Thời điểm điều tra Thời kỳ điều tra Thời hạn điều tra

Thời điểm điều tra

của tổng điều tra

dân số:

0h ngày 1/4/2009

Khoảng thời gian

có sự tích lũy về lượng của htượng

Thời kỳ điều tra của tổng điều tra doanh nghiệp:

Năm 2009

Khoảng thời gian người điều tra thu thập số liệu

Thời hạn điều tra của tổng điều tra dân số: 10 ngày,

1/4 – 10/4/2009

39

LOGO

II Quy trình thực hiện một cuộc

điều tra xã hội học

Phân tích

dữ liệu

và trình bày kết quả nghiên cứu

2 Thực hiện thu thập thông tin

Tiến hành thu thập thông tin tại địa bàn theo các

phương pháp đã xác định

41

LOGO

3 Phân tích dữ liệu

và trình bày kết quả nghiên cứu

Phân tích dữ liệu bằng các phương pháp phân tích thống kê kinh tế xã hội, từ đó rút ra những kết luận

về hiện tượng nghiên cứu làm căn cứ cho việc ra những quyết định quản lý

43