Nếu phải đánh giá xem một người có hoạt động kinh tế tốt không? có thể trước tiên người ta sẽ nhìn vào thu nhập của anh ta. Một người có thu nhập cao dễ dàng mua được những hàng hoá thiết yếu và sang trọng. Không có gì đáng ngạc nhiên khi những người có thu nhập cao được hưởng thụ mức sống cac - nhà ở sang trọng hơn, chăm sóc sức khoẻ tốt hơn, có những chiếc xe hơi sành điệu hơn và nhiều kỳ nghỉ sang trọng hơn… Tương tự cũng áp dụng cho các doanh nghiệp. Khi đánh giá xem doanh nghiệp dó có hoạt động sản xuất kinh doanh tốt không, dĩ nhiên người ta thường nhìn vào thu nhập mà doanh nghiệp đạt được trong kỳ tài chính. Thu nhập doanh nghiệp là chỉ tiêu chất lượng tổng hợp biểu hiện kết quả cuối cùng của một quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, nó phản ánh đầy đủ các mặt số lượng và chất lượng hoạt động của doanh nghiệp, phản ánh kết quả sử dụng các yếu tố cơ bản của sản xuất như: lao động, vật tư, tài sản cố định…đồng thời nó còn là một đòn bẩy kinh doanh quan trọng có tác động khuyến khích người lao động và các đơn vị ra sức phát triển sản xuất. Thu nhập doanh nghiệp hay lợi nhuận doanh nghiệp là chỉ tiêu phản ánh đầy đủ nhất, chính xác nhất về hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Nếu một doanh nghiệp hoạt động tốt, sử dụng các nguồn lực có hiệu quả sẽ cho lợi nhuận cao, nguồn vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp được mở rộng, thu nhập của người lao động tăng lên, và góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Trong nền kinh tế thi trường hiện nay, thu nhập doanh nghiệp không chỉ có ý nghĩa rất quan trọng đối với doanh nghiệp mà nó còn là vấn đề quan tâm của nhiều người: của nhà nước, của các nhà đầu tư, của người lao động…thì kế toán thu nhập doanh nghiệp lại đóng vai trò quan trọng trong việc phản ánh nó lên các sổ sách, chứng từ của doanh nghiệp. Cùng với sự hình thành & phát triển của các hoạt động sản xuất kinh doanh từ trước tới nay hệ thống kế toán nói chung và kế toán thu nhập nói riêng luôn được sửa đổi bổ sung thông qua các luật, chuẩn mực và thông tư…Mục tiêu là hoàn thiện hệ thống kế toán để kế toán có thể thực hiện được đầy đủ các chức năng vốn có của nó. Tuy nhiên, hiên nay Việt Nam đang trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường, kế toán Việt Nam đang trong tiến trình đổi mới và hội nhập Quốc tế, điều đó cho thâý phải đưa ra một phương pháp hoạch toán thu nhập hoàn thiện và có hiệu quả là điều rất cần thiết.Chính vì vậy em đ• lựa chọn đề tài này. Em mong rằng trong quá trình thực hiện và hoàn thành đề tài sẽ giúp cho mình có được kiến thức sâu rộng và hoàn thiện hơn về vấn đề này. Em xin chân thành cảm ơn thầy Phạm Quang đ• tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em hoàn thành đề án này.
Trang 1Lời nói đầu
Nếu phải đánh giá xem một ngời có hoạt động kinh tế tốt không? có thể trớc tiênngời ta sẽ nhìn vào thu nhập của anh ta Một ngời có thu nhập cao dễ dàng mua đợcnhững hàng hoá thiết yếu và sang trọng Không có gì đáng ngạc nhiên khi những ng-
ời có thu nhập cao đợc hởng thụ mức sống cac - nhà ở sang trọng hơn, chăm sóc sứckhoẻ tốt hơn, có những chiếc xe hơi sành điệu hơn và nhiều kỳ nghỉ sang trọnghơn…
Tơng tự cũng áp dụng cho các doanh nghiệp Khi đánh giá xem doanh nghiệp dó
có hoạt động sản xuất kinh doanh tốt không, dĩ nhiên ngời ta thờng nhìn vào thunhập mà doanh nghiệp đạt đợc trong kỳ tài chính Thu nhập doanh nghiệp là chỉ tiêuchất lợng tổng hợp biểu hiện kết quả cuối cùng của một quá trình hoạt động sản xuấtkinh doanh, nó phản ánh đầy đủ các mặt số lợng và chất lợng hoạt động của doanhnghiệp, phản ánh kết quả sử dụng các yếu tố cơ bản của sản xuất nh: lao động, vật t,tài sản cố định…đồng thời nó còn là một đòn bẩy kinh doanh quan trọng có tác độngkhuyến khích ngời lao động và các đơn vị ra sức phát triển sản xuất
Thu nhập doanh nghiệp hay lợi nhuận doanh nghiệp là chỉ tiêu phản ánh đầy đủnhất, chính xác nhất về hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Nếu mộtdoanh nghiệp hoạt động tốt, sử dụng các nguồn lực có hiệu quả sẽ cho lợi nhuận cao,nguồn vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp đợc mở rộng, thu nhập của ngời lao độngtăng lên, và góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển Trong nền kinh tế thi trờnghiện nay, thu nhập doanh nghiệp không chỉ có ý nghĩa rất quan trọng đối với doanhnghiệp mà nó còn là vấn đề quan tâm của nhiều ngời: của nhà nớc, của các nhà đầu
t, của ngời lao động…thì kế toán thu nhập doanh nghiệp lại đóng vai trò quan trọngtrong việc phản ánh nó lên các sổ sách, chứng từ của doanh nghiệp Cùng với sự hìnhthành & phát triển của các hoạt động sản xuất kinh doanh từ trớc tới nay hệ thống kếtoán nói chung và kế toán thu nhập nói riêng luôn đợc sửa đổi bổ sung thông qua cácluật, chuẩn mực và thông t…Mục tiêu là hoàn thiện hệ thống kế toán để kế toán cóthể thực hiện đợc đầy đủ các chức năng vốn có của nó Tuy nhiên, hiên nay ViệtNam đang trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trờng, kế toán Việt Nam đangtrong tiến trình đổi mới và hội nhập Quốc tế, điều đó cho thâý phải đa ra một phơngpháp hoạch toán thu nhập hoàn thiện và có hiệu quả là điều rất cần thiết.Chính vì vậy
em đã lựa chọn đề tài này Em mong rằng trong quá trình thực hiện và hoàn thành đềtài sẽ giúp cho mình có đợc kiến thức sâu rộng và hoàn thiện hơn về vấn đề này
Em xin chân thành cảm ơn thầy Phạm Quang đã tận tình hớng dẫn và giúp
đỡ em hoàn thành đề án này.
Trang 21991 Nhà nớc đã ban hành pháp lệnh thuế thu nhập đối với ngời có thu nhập (gọi tắt
là thuế thu nhập) Qua hơn 12 năm thực hiện, tình hình thu nộp thuế thu nhập ngàycàng đi vào nề nếp, Nhà nớc đã điều chỉnh khởi điểm chịu thuế 3 lần, nhng số thuếthu nhập ngày càng tăng, điều đó chứng tỏ mức thu nhập bình quân trong xã hội đợcnâng cao Một trong những biện pháp có hiệu quả của thuế thu nhập cá nhân là ph -
ơng pháp khấu trừ thuế, tức là cá nhân có thu nhập không trực tiếp nộp mà tổ chức,cá nhân chi trả thu nhập có trách nhiệm khấu trừ thu nhập trớc khi chi trả cho cánhân
Thu nhập cá nhân chịu thuế gồm thu nhập thờng xuyên và thu nhập không thờngxuyên:
- Thu nhập thờng xuyên là thu nhập từ tiền lơng, tiền công, và các khoản phụ cấp,tiền thởng Các khoản thu nhập ngoài tiền lơng, tiền công do tham gia hoạt độngkinh doanh dịch vụ và không thuộc diện chịu thuế lợi tức nh: dịch vụ t vấn theo hợp
đồng dài hạn, dạy học, dạy nghề, luyện thi, biểu diễn văn hoá nghệ thuật
- Thu nhập không thờng xuyên là thu nhập dới hình thức quà biếu bằng hiện vật
từ nớc ngoài chuyển về, thu nhập về trúng thởng xổ số, thu nhập về tiền bản quyềncác tác phẩm văn học nghệ thuật, thu nhập từ dịch vụ môi giới, thởng khuyến mại,thu nhập từ các hoạt động hội thảo khoa học
Thực tế trong thời gian qua tuy chế độ đề cập mọi khoản thu nhập phải chịu thuếnhng vẫn còn một số khoản cha triển khai thu triệt để dẫn đến không công bằngtrong xã hội D luận xã hội đã đòi hỏi phải có biện pháp tích cực để triển khai thu
Trang 3các khoản thu nhập cao của các phóng viên, biên tập viên, luật s, kiến trúc s, ca sỹ,giáo viên, giảng viên, các cá nhân tham gia nghiên cứu khoa học, hội thảo
Đối với các lợi ích đợc hởng nh: tiền học phí đào tạo nhân viên trả cho nơi đàotạo, chi phí về phép của nhân viên về thăm gia đình, học phí cho con nhân viên nớcngoài mà cá nhân không trực tiếp nhận bằng tiền thì không thuộc đối tợng chịu thuếthu nhập cá nhân
* Thu nhâp quốc dân
Thu nhập quốc dân là tổng thu nhập mà công dân một nớc tạo ra trong quá trìnhsản xuất hàng hoá; là phần còn lại của tổng sản phẩm quốc dân ròng(NNP) sau khitrừ đi phần thuế gián thu
* Thu nhập doanh nghiệp
Thu nhập doanh nghiệp là chỉ tiêu tài chính phản ánh kết quả cuối cùng của mộtquá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong một thời gian nhấp định(tháng, quý, năm) & còn đợc gọi là lợi nhuận
Thu nhập thực hiện cả năm là kết quả kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm:Thu nhập từ hoạt động sản xuất kinh doanh, thu nhập từ hoạt động tài chính và thunhập khác
- Thu nhập từ hoạt động kinh doanh: Là khoản chênh lệch giữa doanh thu và giáthành toàn bộ sản phẩm hàng hoá, dịch vụ đã tiêu thụ trong năm tài chính củadoanh nghiệp
- Thu nhập từ hoạt động tài chính: Là số thu lớn hơn số chi của hoạt động tàichính, bao gồm: Hoạt động cho thuê tài sản; mua bán chứng khoán; mua bán ngoạitệ; lãi tiền gửi ngân hàng thuộc vốn kinh doanh; lãi cho vay vốn; lợi tức cổ phần vàlợi nhuận đợc chia từ phần vốn góp liên doanh hợp doanh; hoàn nhập số dự phònggiảm giá đầu t chứng khoán
- Thu nhập hoạt động khác: Là số thu lớn hơn số chi của các hoạt động khác,bao gồm: Khoản phải trả nhng không trả đợc do phía chủ nợ; khoản nợ khó đòi đãduyệt bỏ nay thu hồi dợc; lợi nhuận từ quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản; khoảnthu vật t , tài sản thừa sau khi đã bù trừ hao hụt mất mát; khoản chênh lệch dothanh lý nhợng bán tài sản; lợi nhuận các năm trớc phát hiện năm nay; hoàn nhập
số d các khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho, dự phòng nợ phải thu khó đòi;tiền trích bảo hành sản phẩm còn thừa khi hết hạn bảo hành
1.2 Nội dung thu nhập doanh nghiệp.
1.2.1 Doanh thu.
Tổng doanh thu của doanh nghiệp đợc hình thành từ tổng hợp doanh thu từdoanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, doanh thu từ hoạt động tài chính, và thunhập từ các hoạt động khác
Trang 4a Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ
Thời điểm xác định doanh thu là thời điểm hàng hoá, dịch vụ đã đợc tiêu thụ,không phân biệt đã thu đợc tiền hay cha
- Bán hàng: Bán sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất ra và bán hàng mua vào
- Cung cấp dịch vụ: Thực hiện công việc đã thoả thuận theo hợp đồng trong một
kỳ, hoặc nhiều kỳ kế toán, nh cung cấp dịch vụ vận tải, du lịch, cho thuê TSCĐtheo phơng thức cho thuê hoạt động…
Doanh thu để tính thu nhập là toàn bộ số tiền bán hàng, tiền cung ứng dịch vụbao gồm cả trợ giá, phụ thu, phụ phí thêm ngoàI giá mà cơ sở sản xuất, kinh doanh
đợc hởng (nếu có) Doanh thu này bao gồm cả doanh nghiệp bán hàng nội bộ
Đối với hàng hoá, dịch vụ dùng để trao đổi, biếu, tặng, doanh thu đợc xác địnhtheo giá bán sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ cùng loại hoặc tơng tơng trên thị trờngtại thời điểm trao đổi, biếu, tặng
Đối với sản phẩm tự sản xuất dùng cho nội bộ doanh nghiệp, doanh thu là chiphí để sản xuất ra sản phẩm đó
Đối với gia công hàng hoá, doanh thu tiền thu về gia công bao gồm cả tiềncông, nhiên liệu, động lực, vật liệu phụ và chi phí khác phục vụ cho việc gia cônghàng hoá Doanh thu đợc xác định khi bên nhận gia công đã viết hoá đơn, đồngthời với việc chuyển trả hàng hoá đã gia công cho bên đa gia công
Trờng hợp bán hàng qua đại lý, doanh thu đợc xác định khi đại lý giao hàng chongời mua hoặc khi:
+ Bên nhận đại lý chuyển quyền sở hữu cho ngời mua
+ Bên nhận đại lý xuất hoá đơn
Đối với hoạt động cho thuê nhà, thuê tài sản, doanh thu là số tiền thu tong kỳtheo hợp đồng Trờng hợp bên thuê trả trớc cho nhiều năm thì doanh thu đợc tínhphân bổ tơng ứng theo thời gian thuê tong năm trả trớc
Trong trờng hợp doanh nghiệp có doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ bằngngoại tệ thì phải quy đổi ngoại tệ ra Đồng Việt Nam theo tỷ giá thực tế phát sinhhoặc tỷ giao dịch bình quân trên thị trờng ngoại tệ liên ngân hàng do Ngân hàngNhà nớc Việt Nam công bố tại thời điểm phát sinh nghiệp vụ kinh tế
Doanh thu thuần bán hàng và cung cấp dịch vụ là doanh thu bán hàng và cungcấp dịch vụ trừ (-) đi các khoản giảm trừ doanh thu Các khoản trừ doanh thu gồm:Chiết khấu thơng mại cho khách hàng đợc hởng, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trảlại, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu và thuế GTGT (nếu tính theo phơng pháptrực tiếp)
b Doanh thu hoạt động tài chính
Trang 5Doanh thu hoạt động tài chính là những khoản doanh thu do hoạt động đầu t tàichính hoặc do kinh doanh về vốn đem lại Doanh thu từ hoạt động tài chính củadoanh nghiệp bao gồm:
- Tiền lãi: Lãi cho vay; lãi tiền gửi; lãi bán hàng trả chem., trả góp; lãi đầu t tráiphiếu, tín phiếu; chiết khấu thanh toán đợc hởng do mua hàng hoá, dịch vụ; lãi chothuê tài chính
- Thu nhập từ cho thuê tài sản, cho ngời khác sử dụng tài sản (bằn sáng chế, nhãnhiệu thơng mại, bản quyền tác giả, phần mềm vi tính)
- Cổ tức lợi nhuận đợc chia
- Thu nhập về hoạt động đầu t mua, bán chứng khoán ngắn hạn, dài hạn
- Thu nhập chuyển nhợng, cho thuê cơ sở hạ tầng
- Thu nhập về các hoạt động đầu t khác
- Chênh lệch lãi do bán ngoại tệ; khoản lãi chênh lệch tỷ giá ngoại tệ
- Chênh lệch lãi chuyển nhợng vốn
- …
c Thu nhập khác
Thu nhập khác gồm những khoản thu nhập ngoài hoạt động tao ra doanh thu cha
đợc tinh ở trên Thu nhập khác của doanh nghiệp gồm:
- Thu nhập từ chuyển nhợng tài sản, thanh lý tài sản
- Thu các khoản thu khó đòi đã bù đắp bằng khoản dự phòng nay đòi đợc
- Thu về tiền phạ vi phạm hợp đồng kinh tế
- Thu các khoản nợ phải trả không xác định đợc chủ nợ
- Các khoản thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ của những nămtrớc bi bỏ sót mới phát hiện râ
- Các khoản thu nhập liên quan đến viêc tiêu thụ hàng hoá, cung cấp dịch vụkhông tinh trong doanh thu nh: thởng giải phóng tàu nhanh, tiền thởng phuc vụtrong ngành ăn uống, khách sạn
- Các khoản thu nhập khác nh: thu nhập về tiêu thụ phế liệu, phế phẩm, quà biếu,quà tặng bằn hiện vật, bằng tiền của các tổ chức, cá nhân tặng cho cơ sở kinhdoanh…
- Thu các khoản nợ khó đòi đã xử lý xoá sổ
- Thu từ bán vật t, hàng hoá, tài sản dôi thừa, bán cung cụ dụng cụ đã phân bổ hếtgiá trị, bị h hỏng hoặc không cần sử dụng
- Thu về các khoản thuế phải nộp đợc Nhà nớc giảm (trừ thuế thu nhập doanhnghiệp)
Trang 6- Thu nhập qua biếu, quà tặng bằng tiền, hiện vật của các tổ chức cá nhân tặngcho doanh nghiệp.
- Các khoản thu nhập của những năm trớc bị bỏ sót hay quên ghi sổ kế toán nămnay mới phát hiện ra…
1.2.2 Chi phí
a.Chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh
* Giá vốn hàn bán
Giá vốn háng bán đợc xác định để tính kết quả kinh doanh bao gồm:
- Giá thực tế xuất kho (giá vốn) của sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ đã tiêu thụ trongkỳ
- Chi phí nguyên vật liệu, chi phí nhân công vợt trên mức bình thờng và chi phísản xuất chung cố định không phân bổ, không đợc tính vào trị giá hàng tồn kho màphải tính vào giá vốn hàng bán của kỳ kế toán
- Các khoản hao hụt, mất mát của hàng tồn kho sau khi trừ (-) phần bồi thờng dotrách nhiệm cá nhân gây ra
- Chi phí xây dựng, tự chế TSCĐ vợt trên mức bình thờng không đợc tính vàonguyên giá TSCĐ hữu hình tự xây dựng, tự chế hoàn thành
- Các khoản chênh lệch giữa số dự phòng giảm giá hàng tồn kho phải lập nămnay lớn hơn khoản đã lập dự phòng năm trớc
Lợi nhuận gộp bán hàng và cung cấp dịch vụ đợc xác định nh sau:
Doanh Doanh Chiết khấu Giảm giá Hàng Thuế tiêu thụ thu = thu bán - thơng - hàng - bán bị - đặc biệt, thuế thuần hàng mại bán trả lại xuất khẩu
Lợi nhuận gộp từ Doanh thu bán hàng Giá vốn
bán hàng và cung = và cung cấp dịch vụ - hàng
cấp dịch vụ thuần bán
đi tiêu thụ và các khoản trích bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn
- Chi phí vật liệu bao bì phục vụ cho việc đóng gói sản phẩm, bảo quản sảnphẩm nhiên liệu để vận chuyển đi tiêu thụ; phụ tùng thay thế dùng cho việc sửachữa bảo dỡng TSCĐ của bộ phận bán hàng
Trang 7- Chi phí dụng cụ, đồ dùng phục vụ cho hoạt động bán hàng nh các dụng cụ đolờng, bán ghế, máy tính cầm tay…
- Chi phí khấu hao TSCĐ ở bộ phận bảo quản sản phẩm, hàng hoá, bộ phận bánhàng nh: Khấu hao nhà kho, cửa hàng, phơng tiện vận chuyển
- Chi phí dịch vụ mua ngoài phục vụ cho hoạt động bán hàng nh: chi phí thuêngoài, sửa chữa TSCĐ; tiền thuê kho bãi; tiền thuê bốc vác vận chuyển hàng hoá đitiêu thụ; hoa hang phải trả cho đại lý và các đơn vị nhận uỷ thác xuất khẩu…
- Chi phí khác bằn tiền đã chi phục vụ cho hoạt động bán hàng gồm: chi phí giớthiêu sản phẩm hàng hoá; chi phí chào hàng; quảng cáo; chi tiếp khách ở bộ phậnbán hàng; chi phí tổ chức hội nghị khách hàng; chi phí bảo hàng sản phẩm…
*Chi phí quản lý doanh nghiệp
Là toàn bộ chi phí có liên quan đến hoạt động quản lý kinh doanh, quản lý hànhchính và quản lý điều hành chung của toàn doanh nghiệp Bao gồm:
- Chi phí nhân viên quản lý doanh ghiệp: Gồm tiên lơng và các khoản phụ cấp,
ăn ca phải trả cho ban giám đốc, nhân viên ở các phòng ban, và các khoản tríchkinh phí công đoàn, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế
- Chi phí vật liệu phục vụ cho hoạt động quản lý doanh nghiệp
- Chi phí đồ dùng văn phòng phục vụ cho công tác quản lý doanh nghiệp
- Chi phí khấu hao TSCĐ phục vụ chung cho toàn doanh nghiệp: Nhà, vănphòng làm việc của doanh nghiệp, vật liệu kiến trúc, phơng tiện vận tải, thiết bịtruyền dẫn, thiết bị văn phòng…
- Thuế, phí, lệ phí: Thuế môn bài, thuế nhà đất, và các khoản phí, lệ phí khác
- Chi phí dự phòng gồm: Dự phòng giảm giá hàng tồn kho, dự phòng phải thukhó đòi
- Chi phí dịch vụ mua ngoài phục vụ cho quản lý doanh nghiệp nh: Tiền điện,
n-ớc, điện thoại, fax, thuê nhà làm văn phòng, thuê ngoài sữa chữa tài sản cố địnhphục vụ cho khối văn phòng doanh nghiệp
- Chi phí khác bằng tiền đã chi ra để phục vụ cho việc điều hành quản lý chungcủa toàn doanh nghiệp: chi phí tiếp khách, hội nghị, công tác phí, chi phí kiểmtoán
b Chi phí tài chính
Chi phí tài chính là các khoản chi phí liên quan đến các hoạt động về đầu t tàichính và kinh doanh vốn các chi phí hoạt động tài chính ở doanh nghiệp bao gồm:
- Chi phí liên doanh, liên kết không tính vào giá vốn góp
- Chi phí cho thuê tài sản
- Giá trị gốc của bất động sản khi nhợng bán
Trang 8- Chi phí mua bná chứng khoán kể cả tổn thất trong đầu t (nếu có).
- Lỗ do nhợng bán ngoại tệ, chênh lệch tỷ giá ngoại tệ phát sinh trong kỳ vàchênh lệch tỷ giá do đánh giá lại ngoại tệ cuối kỳ của nợ phải thu, nợ phải trả dàihạn (không bao gồm chênh lệch tỷ giá ngoại tệ thuộc vốn vay để đầu t XDCB khicha đa công trình vào sử dụng hoặc vốn vay bằng ngoại tệ để góp vốn liên doanh)
- Thuế GTGT phải nộp trong trờng hợp áp dụng phơng pháp tính thuế trực tiếp
- Chi phí về lãi tiền vay phải trả (không bao gồm lãi tiền vay dài hạn để XDCBkhi công trình cha đa vào sử dụng)
- Chi phí chiết khấu thanh toán cho ngời mua hàng khi thanh toán tiền trớc hạn
- Dự phòng giảm giá đầu t chứng khoán
- Chi phí khác liên quan đến hoạt động đầu t ra ngoài doanh nghiệp…
Lợi nhuận thuần Lợi nhận gộp Doanh thu Chi Chi Chi phí
từ hoạt động = từ bán hàng và + hoạt động - phí tài - phí bán - quản lý kinh doanh cung cấp dịch vụ tài chính chính hàng DN
c Chi phí khác
Chi phí khác là các khoản chi phí của các hoạt động ngoài hoạt động XSKD tạo
ra doanh thu của doanh nghiệp Chi phí khác trong doanh nghiệp thờng bao gồm:
- Giá trị còn lại của TSCĐ khi nhợng bán và thanh lý
- Chi phí nhợng bán và thanh lý TSCĐ
- Chi phí cho việc thu hồi các khoản nợ đã xoá sổ kế toán
- Các khoản tiền bị phạt do vi phạm hợp đồng kinh tế
- Chi phí đẻ thu tiền phạt
- Các khoản chi phí bi nhầm, bót từ các kỳ kế toán trớc
- Các khoản chi phí khác…
Lợi nhuận khác đợc xác định nh sau:
Lợi nhuận khác = Thu nhập khác - Chi phí khác
1.3 Nguyên tắc hạch toán thu nhập
1.3.1 Doanh thu thực hiện
Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu đợc trong kỳ kếtoán, phát sinh từ các hoạt động SXKD thông thờng của doanh nghiệp, góp phần làmtăng vốn chủ sở hữu
Doanh thu phát sinh từ giao dịch, sự kiện đợc xác định bởi thỏa thuận giữa doanhnghiệp với bên mua hoặc bên sử dụng tài sản Nó đợc xác định bằng giá trị hợp lýcủa các khoản đã thu đợc hoặc sẽ thu đợc sau khi trừ (-) các khoản chiết khấu thơngmại, giảm giá hàng bán và giá trị hàng bán bị trả lại
Trang 93- Khi hàng hóa hoặc dịch vụ đợc trao đổi để lấy hàng hóa hoặc dịch vụ tơng tự
về bản chất và giá trị thì việc trao đổi đó không đợc coi là một giao dịch tạo radoanh thu và không đợc ghi nhận là doanh thu
4- Doanh thu (kể cả doanh thu nội bộ) phải đợc theo dõi riêng biệt theo từng loạidoanh thu: Doanh thu bán hàng, doanh thu cung cấp dịch vụ, doanh thu tiền lãi, tiềnbản quyền, cổ tức và lợi nhuận đợc chia Trong từng loại doanh thu lại đợc chi tiếttheo từng thứ doanh thu, nh doanh thu bán hàng có thể đợc chi tiết thành doanh thubán sản phẩm, hàng hoá, nhằm phục vụ cho việc xác định đầy đủ, chính xác kếtquả kinh doanh theo yêu cầu quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh và lập báo cáokết quả kinh doanh của doanh nghiệp
5- Nếu trong kỳ kế toán phát sinh các khoản giảm trừ doanh thu bán hàng vàcung cấp dịch vụ, nh chiết khấu thơng mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lạithì phải đợc hạch toán riêng biệt Các khoản giảm trừ doanh thu đợc tính trừ vàodoanh thu ghi nhận ban đầu để xác định doanh thu thuần làm căn cứ xác định kếtquả kinh doanh của kỳ kế toán
6- Về nguyên tắc, cuối kỳ kế toán, doanh nghiệp phải xác định kết quả hoạt độngSXKD Toàn bộ doanh thu thuần thực hiện trong kỳ kế toán đợc kết chuyển vào Tàikhoản 911 - Xác định kết quả kinh doanh Các tài khoản thuộc loại tài khoản doanhthu không có số d cuối kỳ
Loại tài khoản doanh thu có 6 tài khoản, chia thành 3 nhóm
a) Nhóm TK 51 - Doanh thu, có 03 tài khoản
- Tài khoản 511 - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ;
- Tài khoản 512 - Doanh thu nội bộ;
- Tài khoản 515 - Doanh thu hoạt động tài chính
Trang 10- Tài khoản 532 - Giảm giá hàng bán.
1.3.2 Nội dung phân phối thu nhập doanh nghiệp
- Kết quả hoạt động kinh doanh phản ánh trên TK 421 là lợi nhuận trớc khi nộpthuế thu nhập doanh nghiệp hoặc lỗ của hoạt động kinh doanh
- Việc phân phối lợi nhuận hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp phải đảm bảo
rõ ràng, rành mạch theo đúng qui định của chế độ quản lý tài chính doanh nghiệphiện hành
- Phải hạch toán chi tiết kết quả hoạt động kinh doanh của từng niên độ kế toán(năm trớc, năm nay), đồng thời theo dõi chi tiết theo từng nội dung phân phối lợinhuận của doanh nghiệp (nộp thuế thu nhập doanh nghiệp, trích lập các quỹ, bổsung nguồn vốn kinh doanh…)
1.3.3 Kỳ hạch toán
Thu nhập của doanh nghiệp đợc xác định theo từng kì hạch toán
Kì kế toán để xác định lợi nhuận thờng là một tháng, một quý, hoặc một năm
II Chế độ hạch toán thu nhập hiện hành.
2.1 Chế độ hạch toán doanh thu
2.1.1 Doanh thu bán hàng
2.1.1.1 Tài khoản sử dụng
* TK 511 : Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ
Nguyên tắc hạch toán:
1- Tài khoản 511 "Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ" chỉ phản ánh doanhthu của khối lợng sản phẩm, hàng hoá đã bán; dịch vụ đã cung cấp đợc xác định làtiêu thụ trong kỳ không phân biệt doanh thu đã thu tiền hay sẽ thu đợc tiền
2- Kế toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp đợc thựchiện theo nguyên tắc sau:
- Đối với sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ thuộc đối tợng chịu thuế GTGT theo phơngpháp khấu trừ, doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là giá bán cha có thuếGTGT;
- Đối với sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ không thuộc diện chịu thuế GTGT, hoặcchịu thuế GTGT theo phơng pháp trực tiếp thì doanh thu bán hàng và cung cấp dịch
vụ là tổng giá thanh toán;
- Đối với sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ thuộc đối tợng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt,hoặc thuế xuất khẩu thì doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là tổng giá thanhtoán (bao gồm cả thuế tiêu thụ đặc biệt, hoặc thuế xuất khẩu);
Trang 11- Những doanh nghiệp nhận gia công vật t, hàng hoá thì chỉ phản ánh vào doanhthu bán hàng và cung cấp dịch vụ số tiền gia công thực tế đợc hởng, không bao gồmgiá trị vật t, hàng hoá nhận gia công.
- Đối với hàng hoá nhận bán đại lý, ký gửi theo phơng thức bán đúng giá hởnghoa hồng thì hạch toán vào doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ phần hoa hồngbán hàng mà doanh nghiệp đợc hởng
- Trờng hợp bán hàng theo phơng thức trả chậm, trả góp thì doanh nghiệp ghinhận doanh thu bán hàng theo giá bán trả ngay và ghi nhận vào doanh thu hoạt độngtài chính về phần lãi tính trên khoản phải trả nhng trả chậm phù hợp với thời điểmghi nhận doanh thu đợc xác nhận
- Những sản phẩm, hàng hoá đợc xác định là tiêu thụ, nhng vì lý do về chất lợng,
về qui cách kỹ thuật, ngời mua từ chối thanh toán, gửi trả lại ngời bán hoặc yêucầu giảm giá và đợc doanh nghiệp chấp thuận; hoặc ngời mua mua hàng với khối l-ợng lớn đợc chiết khấu thơng mại thì các khoản giảm trừ doanh thu bán hàng này đ-
ợc theo dõi riêng biệt trên các Tài khoản 531 - Hàng bán bị trả lại, hoặc Tài khoản
532 - Giảm giá hàng bán, Tài khoản 521 - Chiết khấu thơng mại
- Trờng hợp trong kỳ doanh nghiệp đã viết hoá đơn bán hàng và đã thu tiền bánhàng nhng đến cuối kỳ vẫn cha giao hàng cho ngời mua hàng, thì trị giá số hàng nàykhông đợc coi là tiêu thụ và không đợc ghi vào Tài khoản 511- "Doanh thu bán hàng
và cung cấp dịch vụ" mà chỉ hạch toán vào bên Có Tài khoản 131- "Phải thu củakhách hàng" về khoản tiền đã thu của khách hàng Khi thực giao hàng cho ngời mua
sẽ hạch toán vào Tài khoản 511- "Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ" về trịgiá hàng đã giao, đã thu trớc tiền bán hàng, phù hợp với các điều kiện ghi nhậndoanh thu
- Đối với trờng hợp cho thuê tài sản, có nhận trớc tiền cho thuê của nhiều năm thìdoanh thu cung cấp dịch vụ ghi nhận của năm tài chính là số tiền cho thuê đợc xác
định trên cơ sở lấy toàn bộ tổng số tiền thu đợc chia cho số năm cho thuê tài sản
- Đối với doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ cung cấp sản phẩm, hàng hoá, dịch vụtheo yêu cầu của Nhà nớc, đợc Nhà nớc trợ cấp, trợ giá theo qui định thì doanh thutrợ cấp, trợ giá là số tiền đợc Nhà nớc chính thức thông báo, hoặc thực tế trợ cấp, trợgiá Doanh thu trợ cấp, trợ giá đợc phản ánh trên TK 5114 - Doanh thu trợ cấp trợgiá
- Không hạch toán vào tài khoản này các trờng hợp sau:
Trị giá hàng hoá, vật t, bán thành phẩm xuất giao cho bên ngoài gia công chếbiến
Trị giá sản phẩm, bán thành phẩm, dịch vụ cung cấp giữa các đơn vị thành viêntrong một công ty, tổng công ty hạch toán toàn ngành (sản phẩm, bán thành phẩm,dịch vụ tiêu thụ nội bộ)
Số tiền thu đợc về nhợng bán, thanh lý TSCĐ
Trang 12Trị giá sản phẩm, hàng hoá đang gửi bán; dịch vụ hoàn thành đã cung cấp chokhách hàng nhng cha đợc ngời mua chấp thuận thanh toán.
Trị giá hàng gửi bán theo phơng thức gửi bán đại lý, ký gửi (cha đợc xác định làtiêu thụ)
Các khoản thu nhập khác không đợc coi là doanh thu bán hàng và cung cấp dịchvụ
Kết cấu và nội dung phản ánh
- Bên Nợ :
+ Thuế tiêu thụ đặc biệt hoặc thuế xuất khẩu và thuế GTGT tính theo phơng pháptrực tiếp phải nộp tính trên doanh thu bán hàng thực tế của doanh nghiệp trong kỳ.+ khoản giảm giá hàng bán
+ Trị giá hàng bị trả lại
+ Khoản chiết khấu thơng mại
+ Kết chuyển doanh thu bán hàng thuần sang tài khoản 911 để xác đinh kết quảkinh doanh
- Bên Có:+ Doanh thu bán sản phẩm, hàng hoá và cung cấp lao dịch, dịch vụ củadoanh nghiệp thực hiện trong kỳ hạch toán
- Tài khoản này cuối kỳ không có số d
TK 511 có 4 TK cấp 2
- TK 5111: Doanh thu bán hàng hoá
- TK 5112: Doanh thu bán thành phẩm
- TK 5113: Doanh thu cung cấp dịch vụ
- TK 5114: Doanh thu trợ cấp trợ giá
* TK 512 : Doanh thu nội bộ
Tài khoản này dùng để phản ánh doanh thu của số sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ,lao vụ tiêu thụ trong nội bộ trong doanh nghiệp
- TK 5121: Doanh thu bán hàng hoá
- TK 5122: Doanh thu bán thành phẩm
- TK 5123: Doanh thu cung cấp dịch vụ
Kết cấu và nội dung phản ánh:
- Bên Nợ:
+ Phản ánh các khoản giảm trừ doanh thu
+ Kết chuyển doanh thu bán hàng thuần
- Bên Có :
+ Ghi nhận doanh thu bán hàng
Trang 13- Tài khoản này không có số d
* TK 632: Giá vốn hàng bán
- Bên Nợ:
+ Giá thành thực tế của sản phẩm tiêu thụ trong kỳ (KKTX)
+ Trị giá kết chuyển, trị giá thành phẩm tồn kho đầu kỳ (KKĐK)
+ Giá thành thành phẩm sản xuất trong kỳ (KKĐK)
+ Giá trị tài sản bị h hỏng mất mát và các khoản thiệt hại bị ghi vào giá vốn
+ Thuế GTGT đầu vào không đợc khấu trừ
+ Trích dự phòng giảm giá hàng tồn kho
- Bên Có:
+ Giá vốn của hàng bán bị trả lại (phơng pháp KKTX)
+ Hoàn nhập dự phòng giảm giá hàng tồn kho
+ Kết chuyển giá trị thành phẩm tồn kho và gửi bán cuối kỳ
+ Kết chuyển giá vốn hàng bán trong kỳ để xác định kết quả
Nợ TK 111, 112, 113, 131: Tổng giá thanh toán
Có TK 155: Theo giá thực tế xuất kho
Có TK 154: Theo giá thành thực tế sản phẩm hoàn thành (giao hàngtại xởng không qua kho)
+ Tiền thuê vận chuyển bốc dở chi phí bao bì
Nợ TK 641, 133
Nợ TK 131: ( chi hộ khách hàng)
Trang 14+Tại thời điểm xuất hàng ra khỏi doanh nghiệp
Nợ TK 157: Hàng gửi bán
Có TK 154, 155: Giá thành thực tế của sản phẩm hoàn thành+ Khi khách hàng thanh toán hay chấp nhận thanh toán ( một phần hay toàn bộtiền hàng)
- Kế toán ghi nhận doanh thu phát sinh
Nợ TK 111, 112, 131: Tổng giá thanh toán
Nợ TK 155: Thành phẩm nhập kho
Nợ TK 632: Giá vốn hàng hỏng
Có TK 157Tiền thuê vận chuyển bốc dở
Khi giao hàng cho đại lý hoặc các đơn vị nhận hàng ký gởi thì số hàng này thuộc
sở hữu của doanh nghiệp cho tới khi đợc tiêu thụ Khi bán đợc hàng ký gửi, doanhnghiệp sẽ trả cho đại lý một khoản hoa hang tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá kýgửi
+ Khi giao hàng cho các đại lý hoặc đơn vị nhận hàng
Nợ TK 157
Trang 15Có TK155, 154+ Khi đại lý nhận bảng kê bán hàng Căn cứ vào số hàng đại lý bán đợc kế toánghi doanh thu và giá vốn
- Ghi doanh thu
Có TK 511, 3331
- Ghi giá vốn
Nợ TK 632
Có TK 157+ Khi thanh toán với đại lý
Nợ TK 641: Tiền hoa hang trả cho đại lý
Nợ TK 111,112: Số tiền nhận đợc sau khi trừ đi hoa hang
Có TK 131
*Tại đại lý hoặc đơn vị nhận hàng gửi bán
+ Khi nhận hàng từ đơn vị chủ hàng căn cứ vào số lợng và giá bán qui định để ghi
đơn vào TK 003
Nợ Tk 003: Giá trị hàng nhận bán hộ+ Khi bán đợc hàng
Nợ TK 111,112,131
Có Tk 331+ Thanh toán với chủ hàng
Nợ TK 632: Giá vốn hàng bán
Có TK 154, 155+ Khi khách hàng trả tiền kế toán ghi
Nợ TK 111,112
Trang 16f Các trờng hợp khác đợc coi là tiêu thụ nh:
+ Dùng sản phẩm của doanh nghiệp đẻ làm công tác từ thiện hoặc thanh toán thunhập cho công nhân viên
Nợ TK 152, 153, 211, 133
Có TK 331+ Ghi giá vốn
Nợ TK 632
Nợ TK 154, 155
Hạch toán các khoản giảm trừ doanh thu
a.Các khoản thuế đợc ghi giảm trừ doanh thu
Thuế đợc ghi giảm trừ doanh thu bao gồm thuế xuất khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt
và thuế GTGT phải nộp theo phơng pháp trực tiếp
Phản ánh các khoản thuế nói trên phải nộp Nhà nớc kế toán ghi:
Nợ TK 511, 512
Có TK 333
Trang 1733311:Thuế GTGT 33312:Thuế tiêu thụ đặc biệt 33313:Thuế xuất khẩu
Nợ TK 155
Có TK 632
*Nếu hàng hỏng thì không phải ghi bút toàn giảm giá vốn
c Chiết khấu bán hàng và giảm giá hàng bán
* Các hình thức giảm giá
- Hồi khấu: Là giảm cho khách hàng 1 tỷ lệ nhất định tính trên giá bán hoặc tổng
số nghiệp vụ mua hàng mà khách hàng thực hiện trong một kỳ nào đó
- Bớt giá: Là bớt 1 tỷ lệ nhất định cho khách hàng tính cho một lần (một nghiệpvụ) mua hàng với khối lợng lớn
- Giảm giá đặc biệt là sự chấp nhận giảm tỷ lệ đặc biệt cho khách hàng trên giábán vì hàng không đúng hẹn, kém phẩm chất…
- Các doanh nghiệp phải xây dung chế độ giảm giá công khai và phải tuân thủnguyên tắc cơ bản của nghiệp vụ giảm giá là hoạt đọng giảm giá không dẫn đếndoanh gnhiệp bị thu lỗ
* Thủ tục giảm giá
Trờng hợp hồi khấu thì giảm giá đợc thực hiện trên hoá đơn mua hàng sau cùng.Trờng hợp này kế toán không phản ánh nghiệp vụ giảm giá riêng
Trờng hợp bớt giá cũng đợc phản ánh trên hoá đơn
Các trờng hợp khác phải lập biên bản
* Trờng hợp giảm giá ngoài hoá đơn kế toán ghi
Nợ TK 521 : Hồi khấu
Nợ TK 532 : Giảm giá đặc biệt
Có TK 111,112,131
2.1.2 Doanh thu từ hoạt động tài chính
Tài khoản sử dụng
TK 515: doanh thu hoạt động tài chính
Trang 18+Bên Nợ:
- Các khoản ghi giảm thu nhập hoạt động tài chính
- Kết chuyển thu nhập tài
+ Bên Có:
- Doanh thu hoạt động tài chính phát sinh trong kỳ
+ Tài khoản này cuối kỳ không có số d
Phơng pháp hạch toán
a Phản ánh doanh thu cổ tức, lợi nhuận đợc chia phát sinh trong kỳ từ hoạt độnggóp vốn cổ phần, liên doanh:
Nợ TK 111, 112, 138, 152, 156, 133…
Nợ TK 221: Đầu t chứng khoán dài hạn (nhận cổ tức bằng cổ phiếu)
Nợ TK 222: Góp vốn liên doanh (thu nhập bổ sung vốn góp liêndoanh)
Có TK 515: Doanh thu hoạt động tài chính
b Doanh thu từ hoạt động đầu t chứng khoán
- Khi mua chứng khoán đầu t ngắn hạn, dài hạn căn cứ vào giá mua thực tế, ghi:
Nợ TK 221: Đầu t chứng khoán dài hạn
Có TK 515: Doanh thu từ hoạt động tài chính Trờng hợp nhận lãi bằng tiền, ghi:
Nợ TK 111,112…
Có TK 515 Trờng hợp nếu nhận lãi đầu t bao gồm cả khoản lãi đầu t dồn tích trớc khi doanhnghiệp mua lai khoản đầu t đó thì doanh nghiệp phải phân bổ số tiền lãi, chỉ có phầntiền lãi của các kỳ mà doanh nghiệp mua khoản đầu t này mới đợc ghi nhận là doanhthu hoạt động tài chính, còn khoản dồn tích thì ghi giảm giá trị của chính khoản đầu
t trái phiếu, cổ phiếu đó, ghi:
Nợ TK 111, 112 (tổng tiền lãi thu đợc)
Có TK 121: Số tiền lãi dồn tích trớc khi DN mua lại khoản đầu t
Có TK 221: Lãi đầu t dồn tích trớc khi DN mua lại khoản đầu t
Trang 19Có TK 515: Lãi của các kỳ mà doanh nghiệp mua khoản đầu t này Định kỳ nhận lãi, cổ phiếu, trái phiếu (nếu có) ghi:
Nợ TK 111, 112,131
Có TK 515
- Khi nhợng bán hoặc thu hồi chứng khoán
Nợ TK 111, 112: Giá bán hoặc tổng số tiền thu đợc
Nợ TK 111(1111), 112(1121) : Tổng giá thanh toán- tỷ giá thực tế bán
Có TK 111(1111), 112(1121) : Theo tỷ giá trên sổ kế toán
Có TK 515 : Nếu lãi (Số chênh lệch tỷ giá thực tế bán lớn hơn tỷ giághi trên sổ kế toán)
Nợ TK 635 : Nếu lỗ (Số chênh lệch tỷ giá ghi trên sổ kế toán lớn hơn
tỷ giá thực tế bán)
d Kế toán hoạt động đầu t kinh doanh bất động sản
- Khi mua bất động sản, ghi:
Nợ TK 228 : Đầu t dài hạn khác
Nợ TK 241 : XDCB dở dang (nếu mua thông qua XDCB)
Nợ TK 133 : Thuế GTGT đợc khấu trừ
Có TK 111, 112, 331…
- Các chi phí có liên quan trực tiếp đến hoạt động đầu t bất động sản
Nợ TK 241 : Xây dung cơ bản dở dang
Tổng số tiền thu về bán bất động sản
Nợ TK 111, 112, 131 (Tổng số tiền thanh toán)
Có TK 515