Bài tập nghiên cứu khoa học ngành Sư phạm Tin học

Bài tập nghiên cứu khoa học ngành Sư phạm Tin học. Chủ đề: Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học trực quan môn Tin học 6 tại trường THCS Yên Hòa. Đề tài giúp sinh viên cao đẳng sư phạm chính quy làm bài tập môn nghiên cứu khoa học để tốt nghiệp...

TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM TRUNG ƯƠNG

KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

LƯU TRƯỜNG GIANG

151104010006

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC TRỰC QUAN MÔN TIN HỌC

LỚP 6 TẠI TRƯỜNG THCS YÊN HÒA

BÀI TẬP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Hà Nội, năm 2018

TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM TRUNG ƯƠNG

KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

LƯU TRƯỜNG GIANG

151104010006

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC TRỰC QUAN MÔN TIN HỌC

LỚP 6 TẠI TRƯỜNG THCS YÊN HÒA

BÀI TẬP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Người hướng dẫn khoa họcGV.Th.S Lê Thị Lâm

LỜI CẢM ƠN

Bài tập nghiên cứu khoa học được hoàn thành tại trường THCS YênHòa Có được bài tập nghiên cứu khoa hoa này , tôi xin bày tỏ lòng biết ơnchân thành và sâu sắc tới Trường THCS Yên Hòa, Ban giám hiệu nhàtrường và đặc biệt là giáo viên bộ môn Tin học tại trường đã trực tiếphướng dẫn, dìu dắt, giúp đỡ tôi với những chỉ dẫn khoa học quý giá trongsuốt quá trình triển khai, nghiên cứu và hoàn thành đề tài “MỘT SỐ BIỆNPHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC TRỰC QUAN MÔN TINHỌC LỚP 6 TẠI TRƯỜNG THCS YÊN HÒA”

Xin chân thành cảm ơn giảng viên Th.s Lê Thị Lâm – đã trực tiếpgiảng dạy truyền đạt những kiến thức khoa học chuyên ngành cho bản thântôi trong thời gian học môn Phương pháp Nghiên cứu khoa học tại trườngCao đẳng Sư phạm Trung Ương

Xin ghi nhận công sức và những đóng góp quý báu và nhiệt tình củacác bạn học sinh lớp 6A6, 6A7 đã đóng góp ý kiến và giúp đở cùng tôitriển khai, điều tra thu thập số liệu Có thể khẳng định sự thành công củabài tập này, trước hết thuộc về công lao của tập thể, của nhà trường và xãhội Đặc biệt là quan tâm động viên khuyến khích cũng như sự thông cảmsâu sắc của gia đình Nhân đây tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu đậm.Một lần nữa tác giả xin chân thành cảm ơn các đơn vị và cá nhân đã hếtlòng quan tâm tới bài tập nghiên cứu khoa học của tôi Tôi rất mong nhậnđược sự đóng góp, phê bình của quý Thầy Cô, các nhà nghiên cứu khoa học,đọc giả và các bạn

Xin chân thành cảm ơn!

TRANG MỤC LỤC

TRANG CẢM ƠN 3

TRANG KÝ HIỆU VIẾT TẮT 4

PHẦN MỞ ĐẦU 7

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 7

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 8

3 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 8

3.1 Khách thể nghiên cứu 8

3.2 Đối tượng nghiên cứu 8

4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU 8

5 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU 8

6 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 8

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 9

PHẦN NỘI DUNG 10

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 10

1.Vị trí và tầm quan trọng của môn Tin học 10

2.Mục tiêu, nhiệm vụ dạy học môn Tin học 11

3 Đặc điểm, cấu trúc SGK, tài liệu môn Tin học 11

3.1 Đặc điểm môn tin học 11

3.2 Cấu trúc SGK môn Tin học 6 13

3.3 Tài liệu và dụng cụ 15

4 Đặc điểm lứa tuổi học sinh THCS 15

5 Một số khái niệm công cụ 17

5.1 Khái niệm “Hoạt động dạy học” 17

5.2 Khái niệm chất lượng dạy học 17

6 Tiêu chí đánh giá chất lượng dạy học môn Tin học 18

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN TIN HỌC Ở TRƯỜNG THCS YÊN HÒA 19

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC TRỰC QUAN MÔN TIN HỌC 21

1 Trực quan hoá thông tin dạy học 21

2 Tạo những tác nhân kích thích trực quan thông qua biểu trưng ngôn ngữ, biểu trưng đồ hoạ, biểu trưng tranh ảnh 22

2.1 Dạy học trực quan bằng biểu trưng ngôn ngữ 22

2.2 Dạy học trực quan bằng biểu trưng đồ hoạ 26

2.3 Dạy học trực quan bằng biểu trưng hình ảnh 27

2.4 Kết hợp các loại hình trực quan 27

3 Xây dựng các kĩ năng, thực hành 29

3.1 Kĩ năng nhận biết tính năng các loại biểu tượng 29

3.2 Rèn luyện kĩ năng thao tác trên máy 30

4 Học bằng chơi, chơi mà học Giải trí thư giãn 30

PHẦN KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 31

1.KẾT LUẬN 31

2 KIẾN NGHỊ 31

TÀI LIỆU THAM KHẢO 32

Đảng và Nhà nước ta đã nhận thấy được tầm quan trọng của ngành Tinhọc và đã đưa môn học này vào nhà trường như những môn khoa học khác.Việc đổi mới giáo dục phổ thông đã trở thành nền nếp sâu rộng từ đổi mới nộidung chương trình sách giáo khoa, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học,phương pháp dạy học, đặc biệt là chú trọng đến đối tượng dạy học Phần lớngiáo viên đứng lớp đã thích nghi với chương trình, phương pháp mới nhất là

sử dụng, khai thác triệt để tác dụng thiết bị thực hành, của trang thiết bị,phương tiện dạy học như bảng phụ, tranh ảnh, thiết bị thí nghiệm - thực hành,máy chiếu qua đầu, máy chiếu đa chức năng

Do hạn chế về nhiều mặt cơ sở vật chất, trang thiết bị mà đôi khiphương pháp dạy học đã không tận dụng hết những thành tựu khoa học côngnghệ hiện đại, để truyền tải nhiều thông tin cho người học một cách trực quannên chất lượng dạy và học có mặt hạn chế

Sự thành công của một tiết dạy ngoài phương pháp dạy của giáo viên vàcách học của học sinh, còn cần sự có mặt của đồ dùng dạy học Chính vì cậy

mà bản thân tôi luôn cố gắng tìm tòi, nghiên cứu, trao đổi với đồng nghiệp và

ứng dụng Trong quá trình tìm tòi, nghiên cứu, học hỏi và ứng dụng đó bảnthân tôi đã tìm ra một số biện pháp hữu ích góp phần rất lớn trong việc nângcao chất lượng bộ môn Tin học lớp 6.

Từ lí do trên, tôi xin trình bày sáng kiến kinh nghiệm “MỘT SỐ BIỆNPHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC TRỰC QUAN MÔN TINHỌC LỚP 6 TẠI TRƯỜNG THCS YÊN HÒA”

Do lần đầu tiên thực hiện làm sáng kiến kinh nghiệm, nên không tránhkhỏi những thiếu sót Mong quý thầy cô góp ý để lần sau làm tốt hơn

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Đề tài này tiến hành nhằm tìm hiểu, tổng kết những biện pháp thực hiệntốt chương trình môn Tin học 6 ở trường THCS Yên Hòa, từ đó bổ sung nộidung giảng dạy bộ môn Tin học 6 cho giáo viên, góp phần nâng cao chấtlượng bộ môn Tin học 6 ở trường THCS

3 KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

3.1 Khách thể nghiên cứu

- Chương trình, sách giáo khoa môn Tin học lớp 6

- Ban giám hiệu, GVCN và HS lớp 6A6, 6A7 trường THCS Yên

Hòa

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Những biện pháp nâng cao chất lượng dạy học môn Tin học 6trong trường THCS Yên Hòa

4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Do điều kiện và thời gian có hạn, tôi chỉ nghiên cứu lớp 6A6 và 6A7của trường THCS Yên Hòa, Q.Cầu Giấy, TP.Hà Nội trong vòng 6 tháng

5 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU

Sau khi hoàn thành nghiên cứu “MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAOCHẤT LƯỢNG DẠY HỌC TRỰC QUAN MÔN TIN HỌC LỚP 6 TẠITRƯỜNG THCS YÊN HÒA” thì chất lượng dạy học của giáo viên và họcsinh sẽ được cải thiện, giúp cho giáo viên và học sinh nâng cao trình độ Tinhọc

6 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu các phương pháp giảng dạy của giáo viên môn Tin học 6tại trường THCS Yên Hòa

- Nghiên cứu về trình độ của giáo viên Tin học

- Nghiên cứu về cách học bài của học sinh

- Kiểm tra trình độ Tin học của học sinh để tìm cách dạy hớp lý

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Viết sáng kiến kinh nghiệm thường xuyên liên tục cũng là nhiệm vụchính trị của mỗi giáo viên, nhưng cần phải lựa chọn phương pháp nghiên cứuđúng đắn và phù hợp với nhà trường THCS Sáng kiến kinh nghiệm đangtrình bày của tôi dựa theo các luận cứ khoa học hướng đối tượng, cụ thể:thuyết trình, quan sát, điều tra cơ bản, phân tích kết quả thực nghiệm sưphạm,v.v… phù hợp với bài học và môn học thuộc lĩnh vực phần cứng máytính

Quan sát quá trình dạy và học môn Tin học ở 2 lớp 6A6 và 6A7 tạitrường THCS Yên Hòa

Sử dụng phiếu điều tra ý kiến để tìm hiểu về cách dạy của giáo viên cógây hứng thú với học sinh không

Nghiên cứu các bài tập thực hành, các bài kiểm tra mà giáo viên giao chohọc sinh

Kiểm tra kỹ năng giảng dạy của giáo viên.Tổng hợp tất cả các kết quả trên để phân tích.

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Vị trí và tầm quan trọng của môn Tin học

Môn Tin học là môn học công cụ Do tính trừu tượng cao độ, Tinhọc có tính thực tiễn phổ dụng Những tri thức và kĩ năng Tin học cùng

với những phương pháp làm việc trong Tin học đã trở thành công cụ

để học tập những môn học khác trong nhà trường, là công cụ của nhiều ngành khoa học khác, là công cụ để hoạt động trong đời sống thực tế và vì vậy là một thành phần không thể thiếu của trình độ văn hoá phổ thông của con người mới Về mặt tri thức và kĩ năng, môn Tin học trong nhà trường cần làm cho tất cả mọi học sinh tốt nghiệp phổ thông trung học đều nắm được những yếu tố cơ bản của Tin học, có

khả năng ứng dụng công nghệ thông tin như công cụ học tập và hoạtđộng, có thể nhanh chóng bước vào những ngành nghề đòi hỏi sử dụngcông nghệ này Cụ thể là học sinh có những hiểu biết về Tin học vàmáy tính điện tử, có khái niệm về thuật giải và làm quen với tư duythuật giải Học sinh biết lập trình để giải những bài toán đơn giản, trướchết là những bài toán trong sách giáo khoa Toán, Lí, Hoá, từ đó chuẩn

bị những tri thức kỉ năng và phong cách làm việc cần thiết để sau này

có thể đi sâu hơn về lĩnh vực lập trình Học sinh biết làm việc với một

số hệ điều hành, một số phần mềm như soạn thảo văn bản, bảng tínhđiện tử, hệ quản trị cơ sở dữ liệu

Ngoài việc tạo điều kiện cho học sinh chiếm lĩnh những tri thức

và kỉ năng Tin học cần thiết, môn Tin học còn có tác dụng góp phần

phát triển năng lực trí tuệ chung như phân tích, tổng hợp, trừu tượng hoá, khái quát hoá, rèn luyện những đức tính, phẩm chất của người

lao động mới như tính cẩn thận, chính xác, tính kỉ luật, tính phê phán, tính sáng tạo Học sinh thấy rõ hiệu lực mạnh mẽ của công nghệ thông

tin và nhận thức được cần có những phẩm chất nào của người lao độngtrong thời đại mới

Với những lí do trên, trong trường phổ thông môn Tin học giữ

một vị trí hết sức quan trọng Việc xác định mục tiêu và nhiệm vụ của môn Tin học không thể không tính tới vị trí của môn học này trong nhà trường phổ thông.

2 Mục tiêu, nhiệm vụ dạy học môn Tin học

Bộ môn Tin học phải cùng với các bộ môn khác tham gia thựchiện mục tiêu của nhà trường phổ thông là đào tạo thế hệ trẻ thànhnhững người lao động có học vấn vững chắc, có nhân cách hoàn thiện

và có năng lực bảo vệ, xây dựng đất nước phồn vinh Là một trongnhững môn thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên, bộ môn Tin học phảicung cấp những tri thức cơ bản, làm nền tảng để học sinh có thể tiếp tục

đi sau vào tìm hiểu và xây dựng khoa học Tin học hoặc tiếp thu nhữngtri thức của các lĩnh vực kĩ thuật công nghệ tiên tiến, nhất là các lĩnhvực của công nghệ thông tin Vì vậy việc xác định mục tiêu dạy họcmôn Tin học phải xuất phát từ mục tiêu giáo dục Việt nam, từ đặc điểm

và vị trí môn Tin học trong nhà trường

Tin học được đưa vào nhà trường, vào giáo dục của nước tanhằm giúp học sinh chúng ta theo kịp với trình độ phát triển của khuvực và thế giới Đưa Tin học vào nhà trường nói chung và THCS nóiriêng là một việc làm cần thiết để các em làm quen và tiếp cận với côngnghệ khoa học tiên tiến

3 Đặc điểm, cấu trúc SGK, tài liệu môn Tin học

3.1 Đặc điểm môn tin học

Đặc điểm thứ nhất là tính trừu tượng cao độ và tính thực tiễn phổ dụng:

Tính trừu tượng của Tin học là ở chỗ nó nghiên cứu các phươngpháp công nghệ và kĩ thuật xử lí thông tin một cách tự động Bản thânkhái niệm thông tin đã là trừu tượng, quá trình xử lí thông tin (thu nhập,lưu trữ, biến đổi và truyền nhận) dựa trên những thành tựu của nhữngngành khoa học mang tính trừu tượng cao như Vật lí, Toán học, Líthuyết thông tin, vì thế Tin học mang đặc điểm trừu tượng hoá caođộ

Sự trừu tượng hoá trong Tin học diễn ra trên những bình diện khác nhau Có những khái niệm Tin học là kết quả của sự trừu tượng

hoá những đối tượng vật chất cụ thể, chẳng hạn khái niệm biến, kháiniệm về mảng, bản ghi Nhưng cũng có nhiều khái niệm là kết quảcủa sự trừu tượng hoá những cái trừu tượng đã đạt được trước đó,chẳng hạn những khái niệm tham biến hình thức, mảng có phần tử làmảng, bản ghi

Tính trừu tượng cao độ chỉ che lấp chứ không hề làm mất tính thực tiễn của Tin học Tin học có nguồn gốc thực tiễn Mảng ra đời

trước hết do nhu cầu xử lí thông tin trên những danh sách Bnả ghi rađời do nhu cầu quản lí ghồ sơ nhân sự, vật tư

Tin học học có tính thực tiễn phổ dụng: Là một tiến bộ khoa học

mũi nhọn của thời đại, Tin học học nhanh chóng được ứng dụng rộng

rãi trên mọi lĩnh vực của đời sống, xã hội Nó cung cấp những phương pháp và cộng cụ hiệu quả giúp con người khai thác và xử lí thông tin,

là công cụ phục vụ tất cả các ngành khoa học kỹ thuật, các lĩnh vực

kinh tế, quân sự, chính trị, văn hoá, dich vụ và đặc biệt quan trọng trong công tác quản lí.

Ngày nay Tin học, nói rộng hơn là công nghệ thông tin được coi

là một trong những ngành mũi nhọn chiếm vị trí hàng đầu trong chínhsách kinh tế, khoa học và công nghệ ở những nước phát triển Sự pháttriển nhanh chóng của kĩ thuật truyền thông đã đưa đến những chuyểnbiến to lớn và cơ bản trong công nghệ thiết lập các mạng Tin học vềviệc hình thành trong thực tế các siêu xa lộ cao tốc thông tin nhưIntranet, Internet

Đặc điểm thứ hai là tính logic và tính thực nghiệm của Tin học:

Khi xây dựng những phần mềm, hay ngôn ngữ lập trình, người ta dùngsuy diễn logic, xuất phát từ những dữ liệu chuẩn người ta xây dựng lêncác các dữ liệu có cấu trúc

Khi trình bày môn Tin học trong nhà trường phổ thông, do đặcđiểm lứa tuổi và yêu cầu của từng cấp học, bậc học, nói chung là vì lí

do sư phạm, người ta có thể châm chước, nhân nhượng về tính logic:

mô tả (không định nghĩa) một số khái niệm không phải là nguyên thuỷ,thừa nhận (không chứng minh) sự đúng đắn của chương trình sau một

số phép thử với một số tập dữ liệu Tuy nhiên giáo trình Tin học phổthông cũng vẫn mang tính logic, hệ thống: trí thức trước chuẩn bị chotri thức sau, tri thức sau dựa vào tri thức trước

3.2 Cấu trúc SGK môn Tin học 6

Bài 1: Thông tin và Tin học

Thông tin là gì?

Bài đọc thêm 1: Sự phong phú của thông tinBài 2: Thông tin và biểu diễn thông tin

Các dạng thông tin cơ bản

Bài 3: Em có thể làm được gì nhờ máy tính

Một số khả năng của máy tính

Bài đọc thêm 2: Cội nguồn sức mạnh của con người

Bài 4: Máy tính và phần mềm máy tính

Mô hình quá trình ba bước

Bài đọc thêm 3: Von Neumann – Cha đẻ của kiến thứcđiện tử

Bài tập thực hành 1: Làm quen với một số thiết bị máytính

Chương 2: PHẦN MỀM HỌC TẬP

Bài 5: Luyện tập chuột

Các thao tác chính với chuột

Bài đọc thêm 4: Lịch sử phát minh chuột máy tính

Bài 6: Học gõ mười ngón

Bàn phím máy tính

Bài 7: Sử dụng phần mềm Mario để luyện gõ phím

Giới thiệu về phần mềm Mario

Bài 8: Quan sát Trái Đất và các vì sao trong Hệ Mặt Trời

Các lệnh điều khiển quan sát

Bài 12: Hệ điều hành Windows

Màn hình làm việc chính của Windows

Bài thực hành 2: Làm quen với Windows

Bài thực hành 3: Các thao tác với thư mục

Bài thực hành 4: Các thao tác với tập tin

Chương 4: SOẠN THẢO VĂN BẢN

Bài 13: Làm quen với soạn thảo văn bản

Văn bản và phần mềm soạn thảo văn bản

Bài đọc thêm 5: Ưu điểm của soạn thảo văn bản trên máytính

Bài 14: Soạn thảo văn bản đơn giản

Các thành phần của văn bản

Bài đọc thêm 6: Từ máy chữ đến phần mềm soạn thảo vănbản

Bài thực hành 5: Văn bản đầu tiên của em

Bài 15: Chỉnh sửa văn bản

Xóa và chèn thêm văn bản

Bài đọc thêm 7: Nhà xuất bản trên…bàn

Bài thực hành 6: Em tập chỉnh sửa văn bản

Bài 20: Thêm hình để minh họa

- Các tài liệu hỗ trợ bộ môn Tin học

4 Đặc điểm lứa tuổi học sinh THCS

- Đây là lứa tuổi phát triển mạnh mẽ nhưng không đồng đều vềmặt cơ thể Tầm vóc của các em lớn lên trông thấy Trung bình mộtnăm các em cao lên được 5, 6 cm Các em nữ ở độ tuổi 12, 13 phát riểnchiều cao nhanh hơn các em nam cùng độ tuổi, nhưng đến 18, 20 tuổithì sự phát triển chiều cao lại dừng lại Các em nam ở độ tuổi 15, 16tuổi thì cao đột biến, vượt các em nữ và đến 24, 25 tuổi mới dừng lại.Trọng lượng cơ thể mỗi năm tăng từ 2,4 đến 6 kg

Sự phát triển hệ xương như các xương tay, xương chân rấtnhanh, nhưng xương ngón tay, ngón chân lại phát triển chậm Vì vậy ởlứa tuổi này các em không mập béo, mà cao, gây thiếu cân đối, các em

có long ngóng vụng về, không khéo léo khi làm việc, thiếu thận trọng

hay làm đổ vỡ … Điều đó gây cho các em một biểu hiện tâm lý khóchịu.

- Sự phát triển của hệ thống tim mạch cũng không cân đối Thểtích của tim tăng rất nhanh, hoạt động của tim mạnh mẽ hơn, nhưngkích thích của mạch máu lại phát triển chậm Do đó có một số rối loạntạm thời của hệ tuần hoàn, tăng huyết áp, tim đập nhanh, hay nhức đầu,chóng mặt, mệt mõi khi làm việc

- Tuyến nội tiết bắt đầu hoạt động mạnh, thường dẫn đến rối loạnhoạt động hệ thần kinh Do đó dễ xúc động, dễ bực tực tức Vì thế các

em thường có những phản ứng gay gắt, mạnh mẽ và những cơn xúcđộng

- Hệ thần kinh của thiếu niên còn chưa có khả năng chịu đựngnhững kích thích mạnh, đơn địu, kéo dài Do tác động như thế làm chomột số em bị ức chế, uể oải, thờ ơ, lơ đễnh, số khác có những hành vixấu, không đúng bản chất của các em

Lứa tuổi này là lứa tuổi có nghị lực dồi dào, có tính tích cực cao

có nhiều dự định lớn lao

- Cần lưu ý ở lứa tuổi này, đó là thời kỳ phát dục Sự phát dục ởlứa tuổi học sinh THCS là một hiện tượng bình thường, diễn ra theoquy luật sinh học, chịu ảnh hưởng của mội trường tư nhiên và xã hội

Sự phát dục ở các em trai vào khoảng 15,16 tuổi, các em gáikhoảng 13,14 tuổi

Đến 15 16 tuổi giai đoạn phát dục đã kết thúc, có thể sinh đẻđược, tuy nhiên các em chưa trưởng thành về mặt cơ thể và đặc biệt là

sự trưởng thành về mặt xã hội Chính vì thế các nhà khoa học cho rằng

ở lứa tuổi học sinh THCS không có sự cân đối giữa sự phát dục, giữabản năng tương ứng, những tình cảm và ham muốn đợm màu sắc tình