Vận dụng tư tưởng hồ chí minh về phát triển nông nghiệp ở hà tĩnh trong quá trình đổi mới - luận văn thạc sĩ

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tàiNông nghiệp (NN), nông dân (ND), nông thôn (NT) có vị trí hết sức quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước, là cơ sở và lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế xã hội bền vững, giữ vững và ổn định chính trị, đảm bảo an ninh, quốc phòng, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái của đất nước.Là một vị lãnh tụ thiên tài, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ rất sớm đã khẳng định vị trí, vai trò hết sức to lớn của sản xuất NN đối với việc phát triển kinh tế và cải thiện đời sống nhân dân trong quá trình xây dựng đất nước và đưa Việt Nam đi lên chủ nghĩa xã hội (CNXH). Ngay từ những ngày đầu cách mạng tháng Tám thành công, trong Thư gửi điền chủ nông gia Việt Nam ngày 01011946, Hồ Chí Minh viết Việt Nam là một nước sống vì nông nghiệp. Nền kinh tế canh nông làm gốc. Trong công cuộc xây dựng nước nhà, Chính phủ trông mong vào ND, trông cậy vào NN một phần lớn. ND ta giàu thì nước ta giàu, nông nghiệp ta thịnh thì nước ta thịnh 22, tr. 215, từ đó Người khẳng định Muốn phát triển công nghiệp, phát triển kinh tế nói chung phải lấy việc phát triển NN làm gốc, làm chính 22, tr. 180. Chính vì vậy, Người rất quan tâm dành nhiều công sức để nghiên cứu và chỉ đạo phát triển sản xuất NN. Tư tưởng Hồ Chí Minh về NN là một bộ phận quan trọng trong hệ thống tư tưởng phát triển kinh tế của Người. Những quan điểm chỉ đạo về vị trí, vai trò của NN, về sản xuất NN toàn diện, thực hiện CNH, HĐH, phát triển kinh tế tập thể xã hội hóa NN, xây dựng quan hệ sản xuất trong NN của Hồ Chí Minh là sự mẫu mực vận dụng, phát triển sáng tạo những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin và những qui luật kinh tế khách quan hoàn cảnh lịch sử cụ thể của Việt Nam, không những có ý nghĩa thực tiễn to lớn mà còn là cơ sở lý luận vô cùng quan trọng đã và đang được Đảng, Nhà nước vận dụng để xây dựng và phát triển nền kinh tế NN nước ta theo định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN).Sau gần 26 năm thực hiện đường lối đổi mới, dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh và sự lãnh đạo của Đảng, nước ta đã đạt được thành tựu khá toàn diện và to lớn. Tuy vậy, những thành tựu đạt được trong NN chưa tương xứng với tiềm năng lợi thế. NN chưa bền vững, đời sống vật chất và tinh thần của người dân NT còn thấp.Hà Tĩnh là một tỉnh có nền kinh tế NN thuần nông lạc hậu, manh mún, có 85,1% dân sống ở khu vực NT và 64,19% lực lượng lao động xã hội là NN. Vì vậy, quan tâm phát triển NN ở Hà Tĩnh theo chủ trương chung của Đảng là yêu cầu phát triển đúng với qui luật, là yêu cầu khách quan để phát triển kinh tế xã hội của tỉnh, đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.Từ sau Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ IX lại nay, NN và kinh tế NT Hà Tĩnh đã có những khởi sắc, đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Nền NN đã và đang từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ, tự cung, tự cấp sang nền sản xuất hàng hóa theo cơ chế thị trường. Tiến bộ khoa học kỹ thuật về giống, thâm canh được tích cực áp dụng, năng suất cây trồng vật nuôi không ngừng được nâng lên. Tuy vậy, sản xuất NN ở Hà Tĩnh trong những năm qua cũng đang bộc lộ nhiều hạn chế và yếu kém, hiệu quả sản xuất đạt chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế vốn có của tỉnh. Nhìn chung, sự phát triển của NN chưa có được sự chuyển biến tích cực nhiều về chất, chưa tạo ra tiền đề vững chắc cho phát triển kinh tế xã hội của tỉnh để thúc đẩy tiến trình CNH, HĐH và phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN.

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nông nghiệp (NN), nông dân (ND), nông thôn (NT) có vị trí hết sứcquan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đấtnước, là cơ sở và lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững,giữ vững và ổn định chính trị, đảm bảo an ninh, quốc phòng, giữ gìn và pháthuy bản sắc văn hóa dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái của đất nước

Là một vị lãnh tụ thiên tài, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ rất sớm đã khẳngđịnh vị trí, vai trò hết sức to lớn của sản xuất NN đối với việc phát triển kinh

tế và cải thiện đời sống nhân dân trong quá trình xây dựng đất nước và đưaViệt Nam đi lên chủ nghĩa xã hội (CNXH) Ngay từ những ngày đầu cách

mạng tháng Tám thành công, trong Thư gửi điền chủ nông gia Việt Nam ngày

01/01/1946, Hồ Chí Minh viết "Việt Nam là một nước sống vì nông nghiệp".Nền kinh tế canh nông làm gốc Trong công cuộc xây dựng nước nhà, Chínhphủ trông mong vào ND, trông cậy vào NN một phần lớn ND ta giàu thìnước ta giàu, nông nghiệp ta thịnh thì nước ta thịnh [22, tr 215], từ đó Ngườikhẳng định "Muốn phát triển công nghiệp, phát triển kinh tế nói chung phảilấy việc phát triển NN làm gốc, làm chính" [22, tr 180] Chính vì vậy, Ngườirất quan tâm dành nhiều công sức để nghiên cứu và chỉ đạo phát triển sản xuất

NN Tư tưởng Hồ Chí Minh về NN là một bộ phận quan trọng trong hệ thống

tư tưởng phát triển kinh tế của Người Những quan điểm chỉ đạo về vị trí, vaitrò của NN, về sản xuất NN toàn diện, thực hiện CNH, HĐH, phát triển kinh

tế tập thể xã hội hóa NN, xây dựng quan hệ sản xuất trong NN của Hồ ChíMinh là sự mẫu mực vận dụng, phát triển sáng tạo những nguyên lý cơ bảncủa chủ nghĩa Mác - Lênin và những qui luật kinh tế khách quan hoàn cảnhlịch sử cụ thể của Việt Nam, không những có ý nghĩa thực tiễn to lớn mà còn

là cơ sở lý luận vô cùng quan trọng đã và đang được Đảng, Nhà nước vậndụng để xây dựng và phát triển nền kinh tế NN nước ta theo định hướng xãhội chủ nghĩa (XHCN).

Sau gần 26 năm thực hiện đường lối đổi mới, dưới ánh sáng tư tưởng

Hồ Chí Minh và sự lãnh đạo của Đảng, nước ta đã đạt được thành tựu khátoàn diện và to lớn Tuy vậy, những thành tựu đạt được trong NN chưa tươngxứng với tiềm năng lợi thế NN chưa bền vững, đời sống vật chất và tinh thầncủa người dân NT còn thấp

Hà Tĩnh là một tỉnh có nền kinh tế NN thuần nông lạc hậu, manh mún,

có 85,1% dân sống ở khu vực NT và 64,19% lực lượng lao động xã hội là

NN Vì vậy, quan tâm phát triển NN ở Hà Tĩnh theo chủ trương chung củaĐảng là yêu cầu phát triển đúng với qui luật, là yêu cầu khách quan để pháttriển kinh tế - xã hội của tỉnh, đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước

Từ sau Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ IX lại nay, NN và kinh tế

NT Hà Tĩnh đã có những khởi sắc, đạt được nhiều thành tựu đáng kể Nền

NN đã và đang từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ, tự cung, tự cấp sang nềnsản xuất hàng hóa theo cơ chế thị trường Tiến bộ khoa học - kỹ thuật vềgiống, thâm canh được tích cực áp dụng, năng suất cây trồng vật nuôi khôngngừng được nâng lên Tuy vậy, sản xuất NN ở Hà Tĩnh trong những năm quacũng đang bộc lộ nhiều hạn chế và yếu kém, hiệu quả sản xuất đạt chưa tươngxứng với tiềm năng và lợi thế vốn có của tỉnh Nhìn chung, sự phát triển của

NN chưa có được sự chuyển biến tích cực nhiều về chất, chưa tạo ra tiền đềvững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh để thúc đẩy tiến trình CNH,HĐH và phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN

Những hạn chế, yếu kém của sản xuất NN nói chung, Hà Tĩnh nóiriêng có nguyên nhân khách quan và chủ quan, trong đó có nguyên nhân dochưa nhận thức hết được những giá trị sâu sắc của tư tưởng Hồ Chí Minh về

NN và vận dụng những tư tưởng đó vào hoạt động thực tiễn Vì vậy, việc tiếp

tục nghiên cứu, làm sáng tỏ và vận dụng đúng đắn sáng tạo tư tưởng của HồChí Minh về kinh tế nói chung là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn rấtquan trọng đồng thời là yêu cầu hết sức bức thiết.

Với những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài " Vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh về phát triển nông nghiệp ở Hà Tĩnh trong quá trình đổi mới"

làm đề tài tốt nghiệp Cao cấp lý luận chính trị - hành chính của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Kể từ sau Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ VII, việc nghiêncứu tư tưởng Hồ Chí Minh đã thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của nhiềutập thể và cá nhân các nhà khoa học, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước.Riêng tư tưởng của Người về kinh tế nói chung và NN nói riêng chưa đượcnghiên cứu nhiều Trong thực tế, nhiều quan điểm và cách làm của Ngườichưa được quan tâm đúng mức, một số quan điểm được vận dụng nhưng cònchung chung Một số quan điểm cách làm được vận dụng sai Trong khi đó,các quan điểm, cách làm kinh tế của Hồ Chí Minh nếu quán triệt, vận dụng tốt

sẽ có tác dụng định hướng tích cực thúc đẩy sự nghiệp CNH, HĐH, giải quyếtđược hàng loạt vấn đề kinh tế mới do công cuộc xây dựng CNXH trong điềukiện nước có nền NN lạc hậu đặt ra Tuy vậy, cũng có nhiều nhà khoa học,nhà nghiên cứu trong quá trình nghiên cứu của mình đã nhận thấy được vaitrò to lớn của tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế nói chung và tư tưởng về NNnói riêng đã có những công trình nghiên cứu thành công liên quan đến nộidung của luận văn này, có một số công trình nghiên cứu khoa học, các sáchchuyên khảo và các bài báo quan trọng đã được công bố như:

- Bước đầu tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế, của TS Phạm

Ngọc Anh (chủ biên), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2003

- Tư tưởng Hồ Chí minh về nông dân, của TS Nguyễn Khánh Bật

(chủ biên), Nxb Nông nghiệp, Hà Nội, 2001

- Đảng, Bác Hồ với vấn đề tam nông, của TS Nguyễn Huy Tuấn (sưu

ở những mức độ phạm vi khác nhau, hoặc chỉ đi vào nghiên cứu một nộidung, hay một vấn đề nào đó hoặc nghiên cứu có hệ thống các nội dung cơbản của tư tưởng Điển hình đó là công trình khoa học:

Cuốn: Bước đầu tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế của TS.

Phạm Ngọc Anh (chủ biên) đã giúp cho người đọc bước đầu hiểu về tư tưởngkinh tế Hồ Chí Minh nói chung qua các thời kỳ cách mạng Việt Nam Trong

đó tác giả đã đi sâu tìm hiểu phân tích ba nội dung quan trọng:

Thứ nhất, quá trình hình thành, phát triển và đặc điểm bản chất của tư

tưởng kinh tế Hồ Chí Minh;

Thứ hai, những nội dung chủ yếu của tư tưởng kinh tế Hồ Chí Minh; Thứ ba, vận dụng tư tưởng kinh tế Hồ Chí Minh trong công cuộc đổi

mới ở nước ta hiện nay

Nhìn chung những vấn đề về vai trò, về xây dựng và phát triển NNtheo tư tưởng Hồ Chí Minh đã được bàn đến một cách xuyên suốt trong cácnội dung này Tuy nhiên, những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí minh

về NN chủ yếu được trình bày ở mục IV của cuốn sách "Quan điểm của Hồ

Chí Minh về lựa chọn cơ cấu kinh tế" Khi bàn về quan điểm của Hồ Chí

Minh về lựa chọn cơ cấu kinh tế ngành trong chiến lược phát triển kinh tế, cáctác giả đã khẳng định: "Đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, nông nghiệp có vị tríhết sức đặc biệt đối với xã hội Phát triển nông nghiệp là nhân tố đầu tiên, là

cội nguồn của mọi vấn đề xã hội" [1, tr 89] Vai trò, vị trí của NN trong tưtưởng Hồ Chí Minh tiếp tục được các tác giả trình bày trên nhiều phương diệnkhác nhau của đời sống kinh tế - xã hội Cả trong thời kỳ chiến tranh vàtrong thời kỳ quá độ đi lên CNXH ở nước ta Bên cạnh đó, những vấn đề vềCNH, HĐH NN, NT, vấn đề xây dựng hợp tác xã (HTX) NN, vấn đề quản lýkinh tế NN, NT cũng đã được trình bày khá chi tiết trong cuốn sách Mặc dù

như tinh thần đầu đề của cuốn sách: "Bước đầu tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí

Minh về kinh tế", Nnhưng đây là một công trình có ý nghĩa lý luận và thực

tiễn sâu sắc, công trình đã góp phần phê phán các luận điệu sai trái và nềntảng tư tưởng của xã hội ta, về tính tất yếu kinh tế của con đường đi lênCNXH ở Việt Nam [1, tr 11]

Nhìn chung, những công trình bài viết kể trên đã giúp cho luận văncủa tôi có thể chọn lọc được những quan điểm, những nhận thức chung về lýluận và thực tiễn, cũng như tham khảo được nhiều tài liệu cần thiết trong quátrình thực hiện

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích nghiên cứu

+ Luận văn nghiên cứu một cách hệ thống những quan điểm cơ bảncủa Hồ Chí Minh về NN; trên cơ sở đánh giá thực trạng phát triển NN ở HàTĩnh từ sau năm 2001, nêu ra những phương hướng và một số giải pháp cơbản phát triển NN bền vững ở Hà Tĩnh theo tinh thần tư tưởng Hồ Chí Minh,nhằm tiếp tục tăng thu nhập, nâng cao đời sống vật chất cho nhân dân HàTĩnh trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

+ Trình bày, luận giải làm sáng tỏ những quan điểm của Hồ Chí Minh

về vị trí, vai trò của NN, về xây dựng và phát triển nền NN toàn diện bềnvững ở nước ta, về các điều kiện xây dựng và phát triển NN

+ Khẳng định những giá trị lý luận và giá trị thực tiễn của tư tưởng HồChí Minh về NN.

+ Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển NN ở Hà Tĩnh, khẳng địnhnhững thành tựu đã đạt được, chỉ rõ những hạn chế và nguyên nhân của thànhtựu và hạn chế

+ Nêu ra một số phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩyquá trình xây dựng và phát triển NN ở tỉnh Hà Tĩnh theo hướng bền vững trêntinh thần tư tưởng Hồ Chí Minh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về NN được thể hiện quacác bài viết, bài nói; quá trình phát triển kinh tế NN Hà Tĩnh thời kỳ đổi mới

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Các bài nói bài viết của Hồ Chí Minh về NN chủ yếu từ sau năm

1945, khảo sát thực trạng phát triển NN tỉnh Hà Tĩnh từ năm 2001 lại nay

5.Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

5.1 Cơ sở lý luận

- Luận văn dựa vào cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và chính sách của Nhà nước ta, củaĐảng bộ và chính quyền Hà Tĩnh về phát triển NN

- Luận văn kế thừa có chọn lọc những thành quả nghiên cứu của cáccông trình nghiên cứu đã được công bố có liên quan đến đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được xây dựng dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủnghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; phương pháp lôgíc kết

hợp với phương pháp lịch sử là phương pháp chủ yếu để nghiên cứu; cácphương pháp liên ngành và các phương pháp thống kê, khảo sát thực tế, phântích kinh tế, so sánh, tổng hợp, văn bản học v.v được vận dụng để nghiêncứu; quán triệt quan điểm thực tiễn, thống nhất giữa lý luận và thực tiễn.

6 Những đóng góp về khoa học của luận văn

- Luận văn góp phần vào nghiên cứu, lý giải làm sáng tỏ những nộidung cơ bản, đồng thời khẳng định các giá trị to lớn của tư tưởng Hồ ChíMinh về NN

- Luận văn góp phần tổng kết, đánh giá quá trình lãnh đạo, chỉ đạo xâydựng và phát triển NN trong quá trình đổi mới và đặc biệt là vai trò của NNtrong quá trình xây dựng NT mới của Đảng bộ và chính quyền tỉnh Hà Tĩnh

- Luận văn đã nêu lên một số giải pháp cơ bản nhằm góp phần vàothúc đẩy NN Hà Tĩnh phát triển mạnh, bền vững dưới ánh sáng tư tưởng HồChí Minh

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nộidung của luận văn gồm 2 chương, 7 tiết

Chương 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NÔNG NGHỆP

1.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN

Trong tư tưởng của mình, khi bản về lĩnh vực NN, Chủ tịch Hồ ChíMinh thường gắn liền với vấn đề ND và NT; giữa NN, ND và NT có mốiquan hệ mật thiết với nhau, biện chứng không thể tách rời nhau Do vậy, kếthợp hài hòa và giải quyết tốt các vấn đề NN, ND, NT trong quá trình CNH,HĐH đất nước theo định hướng XHCN là vấn đề có ý nghĩa to lớn và là yêucầu bức thiết của Đảng và Nhà nước ta Trong quá trình đó, NN, ND, NT luôngiữ vị trí và vai trò quan trọng; NN là cơ sở, NT là địa bàn, ND là lực lượnglao động đông đảo góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững ổn địnhchính trị xã hội và đảm bảo an ninh quốc phòng

1.1.1 Khái niệm về nông nghiệp

Theo cuốn từ điển Tiếng Việt của Nhà xuất bản Từ điển bách khoa thì

NN là nghề nông

Hiểu một cách đầy đủ hơn, NN là ngành sản xuất vật chất cơ bản của

xã hội sử dụng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng, vật nuôilàm tư liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lương thực, thực phẩm

và một số nguyên liệu công nghiệp NN là một ngành sản xuất lớn, bao gồmnhiều chuyên ngành: trồng trọt, chăn nuôi, sơ chế nông sản; theo nghĩa rộngbao gồm cả lâm nghiệp và thủy sản

Nông nghiệp có vai trò quan trọng và to lớn: NN cung cấp các yếu tốđầu vào cho công nghiệp và khu vực thành thị NN và NT còn được coi là thịtrường tiêu thụ của công nghiệp, thúc đẩy công nghiệp phát triển; NN cònđược coi là ngành đem lại nguồn thu nhập ngoại tế lớn: các loại nông, lâm,

thủy sản có thể dễ dàng gia nhập thị trường quốc tế lớn hơn so với hàng hóacông nghiệp Nông nghiệp là ngành ít chịu ảnh hưởng của tình hình biến độnglạm phát thế giới Tuy vậy, NN cũng là ngành sử dụng nhiều loại hóa chất độchại Vì thế, trong quá trình phát triển sản xuất NN cần tìm những giải phápthích hợp để duy trì và tạo ra sự phát triển bền vững của môi trường.

1.1.2 Khái niệm nông dân

Theo từ điển Tiếng Việt, ND là dân làm ruộng

Nông dân là người lao động cư trú ở NT, tham gia sản xuất NN; NDsống chủ yếu bằng ruộng vườn, chăn nuôi, sau đó đến các ngành nghề mà tưliệu sản xuất chính là đất đai Tùy thuộc vào từng quốc gia, từng thời kỳ lịch

sử, người ND có quyền sở hữu khác nhau về ruộng đất, họ hình thành nên giaicấp công nhân có vị trí vai trò nhất định trong xã hội

Ngày nay, ND tham gia sinh hoạt vào hộ ND, nhưng phần lớn là hộthuần nông, lao động nặng nhọc năng suất lao động thấp Tuy vậy, trong quátrình công nghiệp hóa, những hộ ND có xu hướng chuyển sang sản xuất NNkết hợp với phi NN tỷ trọng thu nhập NN trong tổng thu nhập của hộ ở NTgiảm nhiều nhưng họ vẫn sống ở NT

1.1.3 Khái niệm về nông thôn

Theo tác giả Đặng Kim Sơn trong cuốn "Nông nghiệp, nông dân,

nông thôn Việt Nam hôm nay và mai sau" thì: Định nghĩa về NT có thể khác

nhau ở các quốc gia khác nhau Vùng NT có thể được định nghĩa bởi qui môđịnh cư, mật độ dân số, khoảng cách đến vùng thành thị, phân chia hành chính

và tầm quan trọng của ngành công nghiệp

Theo Từ điển Tiếng Việt: Nông thôn nói chung là thôn làng, nơi làmruộng Hay nói cách khác, NT là danh từ để chỉ những vùng đất trên lãnh thổcủa các quốc gia, khu vực, ở đó nguồn dân sinh sống chủ yếu bằng NN

1.1.4 Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII năm 1991, Đảng ta khẳngđịnh lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tưtưởng và kim chỉ nam cho mọi hoạt động của Đảng

Tư tưởng Hồ Chí Minh "là một hệt thống quan điểm toàn diện và sâusắc về những vấn đề cơ bản của Cách mạng Việt Nam" Trong đó, có tư tưởngcủa Người về phát triển kinh tế, không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinhthần của người dân

Tư tưởng của Hồ Chí Minh về NN là một bộ phận hợp thành hệ thống

tư tưởng kinh tế của Người, bao gồm hệ thống những luận điểm lý luận toàndiện và sâu sắc được rút ra từ thực tiễn cách mạng, từ sự kế thừa và phát triểnnhững kinh nghiệm, truyền thống đặc sắc của dân tộc và trí tuệ của thời đại

mà đỉnh cao là chủ nghĩa Mác - Lênin nhằm xây dựng và phát triển nền NNViệt Nam từ sản xuất nhỏ, manh mún, lạc hậu tiến đến nền NN hiện đại, khoahọc - kỹ thuật phát triển, có khả năng cải thiện và nâng cao đời sống vật chất,tinh thần của nhân dân lao động

Tư tưởng của Hồ Chí Minh về NN không những có ý nghĩa thực tiễn

to lớn mà còn là cơ sở lý luận vô cùng quan trọng đã và đang được Đảng vàNhà nước ta vận dụng để xây dựng và phát triển nền kinh tế NN ở nước tatheo định hướng xã hội chủ nghĩa

1.2 CƠ SỞ CHỦ YẾU HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NÔNG NGHIỆP

1.2.1 Thực tiễn và truyền thống của Việt Nam

Việt Nam là một quốc gia khu vực Đông Nam Á với khí hậu nhiệt đớigió mùa ấm ẩm nhiều mưa, đất đai rất thuận lợi cho phát triển NN Trải quahàng ngàn năm lịch sử, nhân dân ta đã đấu tranh vật lộn với thiên nhiên laođộng sản xuất tạo nên "nền văn minh nông nghiệp Việt Nam" với nhiều kinh

nghiệm trong quá trình lao động sản xuất NN Nền văn minh đó đã tạo nênsức sống mãnh liệt giúp dân tộc ta vượt qua mọi thử thách gian lao, chiếnthắng mọi kẻ thù trong quá trình dựng nước và giữ nước trước đây cũng nhưtrong sự nghiệp kháng chiến kiến quốc của nhiều thập kỷ gần đây.

Vào thời văn hóa Hòa Bình (cách đây 12.000 - 16.000 năm), Việt Nambây giờ đã thuộc một trong bốn trung tâm NN đầu tiên của loài người và trởthành những chủ nhân đầu tiên có công lao sáng tạo nền NN đầu tiên của loàingười Thời kỳ Vua Hùng dựng nước, NN nước ta phát triển với đỉnh cao là

"Văn minh nông nghiệp sông hồng" Sau khi Nhà nước Âu Lạc của Vua AnDương Vương được thành lập với bước phát triển mới của NN, người dân ÂuLạc đã làm thêm vụ lúa thứ hai trong năm ngoài vụ lúa chính để trở thànhnước tăng vụ lúa sớm nhất ở Đông Nam Á Thời kỳ Bắc thuộc, NN là ngànhsản xuất chính ở nước ta Ông cha ta với tinh thần độc lập tự chủ, kiên trì đấutranh và sáng tạo, trên cơ sở kỹ thuật bản địa, có tiếp thu chọn lọc những kỹthuật tiến bộ, có sự gắn bó hữu cơ giữa NN và ngành nghề tiểu thủ côngnghiệp đa dạng, tiến bộ mang những đặc thù của vùng nhiệt đới và sắc tháirừng của dân tộc Việt Nam Kế thừa nâng cao và phát triển nền văn minh NNSông hồng, nhân dân ta đã không ngừng bổ sung, phát triển xây dựng một nền

NN Việt Nam đạt được nhiều thành tựu mới trong sản xuất NN

Hồ Chí Minh tiếp thu và kế thừa, phát huy, phát triển những tinh hoa vănhóa nhân loại, những quan điểm truyền thống Việt Nam, trong đó có truyềnthống và kinh nghiệm làm NN Với tư duy và phương pháp làm việc biện chứngkhoa học, Hồ Chí Minh đã hình thành tư tưởng về NN và từng bước phát triểnlên, nhất là quan điểm về xây dựng nền NN Việt Nam trong thời kỳ quá độ lênCNXH

1.2.2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về nông nghiệp

Vấn đề NN cùng với ND và NT là một bộ phận quan trọng trong lýluận của chủ nghĩa Mác - Lênin và đây cũng là cơ sở lý luận quan trọng quyếtđịnh hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về NN.

Trong quá trình tổ chức, động viên và tập hợp lực lượng, các nhà kinhđiển của chủ nghĩa Mác - Lênin đều nhận thức rõ vị trí, vai trò và khả năngcách mạng to lớn của giai cấp trong sự nghiệp cách mạng do giai cấp côngnhân mà đội tiên phong là Đảng Cộng sản lãnh đạo Trong quá trình đó, cảC.Mác - Ph.Ăngghen và Lênin đều có những nghiên cứu rất có giá trị về NN,đặc biệt là về chỉ đạo tổ chức phát triển kinh tế hợp tác trong NN

Trong quá trình nghiên cứu, cả C.Mác và Ph Ăngghen đều khẳng địnhvai trò của NN trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, thông qua việc khảosát thực trạng kinh tế NN và xu hướng vận động các lĩnh vực kinh tế tronggiai đoạn chuyển đổi từ chế độ phong kiến lên chế độ tư bản chủ nghĩa và chế

độ tư bản chủ nghĩa lên chế độ XHCN C.Mác đã khẳng định khi năng suấtlao động chưa nuôi đủ con người thì người ta chưa thể lo đến công nghiệp,thương nghiệp Trong học thuyết địa tô, C.Mác chỉ ra tính chất nhiều vẻ của

NN trong những điều kiện khác nhau đồng thời dẫu vì một nền NN phát triểnkhông chỉ tăng qui mô diện tích mà bằng cả thâm canh cao Đặc biệt trong tác

phẩm "Vấn đề nông dân ở Pháp và Đức", lần đầu tiên Ph Ăngghen đã phác

thảo một chương trình phát triển NN, NT toàn diện Ông đã đề cập đến nhữngvấn đề có giá trị lớn như chính sách NN của Nhà nước, các hình thức khoánthuế trong NN Ông viết: NN, ND, NT bao giờ cũng là vấn đề cơ bản củachính quyền nhà nước, một nội dung trọng yếu trong cương lĩnh hoạt độngcủa các Đảng Cộng sản Ph.Ăngghen còn đặt ra yêu cầu: Xã phải mua máymới NN rồi cho nhân dân thuê theo giá vốn, lập HTX NN phục vụ cho nhândân sản xuất, lập những trang trại thí nghiệm NN

Về kinh tế hợp tác trong NN, C.Mác và Ph.Ăngghen đều thấy đượctriển vọng của hình thức kinh tế này và xem đó là bước quá độ trong thời gian

từ chủ nghĩa tư bản lên CNXH Các ông đánh giá cao hình thức hợp tác theokiểu "Vòng tay gia đình" không dùng lao động làm thuê mà coi hình thức này

là ưu việt hơn hẳn so với kiểu "Đại điền trang" NN tư bản chủ nghĩa, sử dụnglao động làm thuê

Kế tục sự nghiệp và phát triển tư tưởng của Mác, Ăngghen trong giaiđoạn lịch sử mới, V.I Lênin đã góp phần làm sáng tỏ qui luật vận động củanền kinh tế tiểu nông lên sản xuất lớn XHCN, chỉ rõ vai trò của NN trong quátrình xây dựng CNXH, đặc biệt là những nước NN lạc hậu quá độ lên CNXHkhông qua tư bản chủ nghĩa

Cách mạng tháng Mười (1917) thành công sau ba năm thực hiện

"Chính sách Cộng sản thời chiến" nền kinh tế nước Nga không mang lại hiệuquả năm 1921 V I Lênin quyết định thực hiện "Chính sách kinh tế mới"

Bằng phương pháp phân tích khoa học nguyên nhân khách quan vàchủ quan của cuộc khủng hoảng chính trị sau nội chiến, Lênin đưa ra quan

điểm là phải bắt đầu từ ND, phải chấn hưng NN Người chỉ ra giải pháp phải

khôi phục NN Để khôi phục NN, cải thiện đời sống nhân dân, Lênin đề rachính sách thuế lương thực, khôi phục kinh tế hàng hòa trong NN, mở rộnghàng hóa công nghiệp với NN và đặc biệt chú trọng đến phát triển kinh tếHTX trong NN Đồng thời, do tính chất phức tạp trong sản xuất NN, Lênincũng cho rằng các hình thức tổ chức HTX phải đa dạng, phong phú và cóbước đi thích hợp Nếu như trong thời kỳ thực hiện chính sách kinh tế "Cộng

sản thời chiến" Lênin chủ trương trong lĩnh vực lưu thông thành lập HTX tiêu

dùng để trưng thu, trưng mua lương thực và phân phối sản phẩm, còn tronglĩnh vực sản xuất, tổ chức các nông trường quốc doanh, các công xã NN, các

hiệp hội canh tác tập thể thì đến khi thực hiện Chính sách kinh tế mới, Lênin

chủ trương phát triển kinh tế hợp tác trên cơ sở sản xuất hàng hóa và trao đổihàng hóa Theo Lênin thì hợp tác phải bắt đầu từ khâu lưu thông, vì ông chorằng thương nghiệp buôn bán có thể liên kết hàng triệu người ND lại với

nhau, từ đó dẫn đến hợp tác trong các lĩnh vực sản xuất và hình thành cácHTX trong lĩnh vực sản xuất.

Như vậy, những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về NN thể hiệngiá trị hết sức sâu sắc cả về mặt lý luận và thực tiễn mà chính trong quá trìnhvận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung vào thực tiễn ViệtNam, Hồ Chí Minh đã tiếp bước cả những quan điểm này, điều đặc biệt hơnnữa là chính Hồ Chí Minh còn được trực tiếp chứng kiến về những chủtrương và thực tế của nước Nga trong thời kỳ NEP được thực hiện khi Người

có mặt tại nước này (năm 1923 - 1924) Tất cả điều đó cho thấy tư tưởng HồChí Minh về NN có cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc

1.3 NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NÔNG NGHIỆP

1.3.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của nông nghiệp

Mục tiêu hàng đầu trong xây dựng CNXH ở Việt Nam theo Chủ tịch

Hồ Chí Minh là nhằm "không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần củangười dân trước hết là nhân dân lao động" [28, tr 271] Người từng khẳngđịnh rằng: Nếu được tự do, độc lập rồi mà dân cứ chết đói, chế rét thì tự do,độc lập cũng chẳng làm được gì Dân chúng số đông chỉ thực sự thấy đượcgiá trị và ý nghĩa của độc lập, tự do Chính vì vậy sau ngày đất nước giànhđược độc lập trong nhiều phiên họp đầu tiên của Ủy ban nghiên cứu kế hoạchkiến quốc, Người đã yêu cầu:

Chúng ta phải thực hiện ngay:

1 Làm cho dân có ăn;

2 Làm cho dân có mặc;

3 Làm cho dân có chữ;

4 Làm cho dân được học hành

Cái đích của ta đi đến là bốn điều đó [22, tr 152]

Đây cũng chính là mục đích mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác địnhngày từ những ngày đầu làm cách mạng và đã phấn đấu, hiến dâng cả cuộcđời mình: "Tôi chỉ có một ham muốn tột bậc; là làm sao cho nước ta hoàntoàn được độc lập, dân ta hoàn toàn được tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm

ăn, áo mặc, ai cũng được học hành" [22, tr 161] và khi sắp sửa đi vào thế giớivĩnh hằng, Người vẫn không quên dặn lại trong di chúc: "Đảng phải có kếhoạch thật tốt để phát triển kinh tế và văn hóa, nhằm không ngừng nâng caođời sống của nhân dân" [30, tr 511]

Là một nhà lãnh đạo chiến lược giàu kinh nghiệm, Hồ chí minh sớmthấy được rằng: Muốn nâng cao đời sống của nhân dân trước hết phải khôngngừng ra sức phát triển nền kinh tế quốc gia; mà vấn đề cơ bản hàng đầu đểphát triển Hồ Chí Minh xác định đó chính là bắt đầu từ NN

Nông nghiệp với Hồ Chí Minh luôn có một vai trò, vị trí đặc biệt quantrọng đối với sự phát triển nền kinh tế xã hội cũng như trong việc nâng caođời sống của nhân dân Với Người: NN là gốc, NN là chính, NN là mặt trậnhàng đầu, NN là mặt trận cơ bản, NN là quan trọng nhất Người cho rằng ViệtNam là một nước sống về NN, nền kinh tế lấy canh nông làm gốc, do vậy

"Nông dân ta giàu thì nước ta giàu; nông nghiệp ta thịnh thì nước ta thịnh"

Từ đó, Người coi việc tập trung phát triển NN là nhiệm vụ trọng tâm của toàn

Đảng, toàn dân và yêu cầu các ngành khác phải lấy việc phục vụ NN làmtrọng tâm

Hồ Chí Minh coi việc phát triển NN là nhân tố đầu tiên, là cội nguồngiải quyết mọi vấn đề xã hội, NN giải quyết nhu cầu quan trọng nhất, cơ bản nhất,cấp thiết nhất của con người là nhu cầu ăn, mặc, ở, trong đó, ăn là nhu cầu đầutiên Chỉ khi thỏa mãn được nhu cầu ăn, mặc, ở trên một mức độ nhất định thìngười ta nghỉ đến nhu cầu cao hơn Hồ Chí Minh viết: "Sản xuất nông nghiệptrước hết là sản xuất lương thực, là việc cần thiết nhất cho đời sống nhân dân,

là bộ phận cực kỳ quan trọng trong kế hoạch kinh tế của Nhà nước" [9, tr 5]

Ngay sau khi giành được chính quyền cách mạng, ngày 07/12/1945, Hồ ChíMinh đã viết tên báo "Tấc đất" số đầu tiên:

Loài người ai cũng "Dĩ thực vi tiên" (nghĩa là trước cần phảiăn) nước ta thì "Dĩ nông vi bản" (nghĩa là nghề nông làm gốc) Dânmuốn ăn no phải trồng trọt cho nhiều, nước muốn giàu thì phải pháttriển NN Vậy chúng ta không nên bỏ hoang một tấc đất nào hết,chúng ta phải quí mỗi tấc đất như mỗi tấc vàng [22, tr 114]

Người đã chính thức sử dụng thuật ngữ "Khuyến nông" [22, tr 102] saungày Cách mạng tháng Tám thành công và coi khuyến nông là một nội dunghợp thành trong chính sách NN của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa

Sau khi hòa bình lập lại ở Miền Bắc, vị trí, vai trò của NN càng được

Hồ Chí Minh nhận thức rõ ràng và nhất quán hơn Ngày 13/6/1955, tại Hội nghịsản xuất cứu đói, Người nhấn mạnh: "Tục ngữ có câu: "Dân dĩ thực vi thiên"nghĩa là dân lấy ăn làm trời, nếu không có ăn thì không có trời" [25, tr, 572],

ăn là một nhu cầu thiết yếu Rõ ràng, không có ăn con người không thể duy trìđược ngày cả sự sinh tồn chứ chưa nói đến hoạt động sản xuất, hoạt độngnghiên cứu sáng tạo, hoặc hoạt động chính trị Trong Hội nghị này, Người nóirất giản dị ý đó: "Dân đủ ăn, đủ mặc thì những chính sách của Đảng và Chínhphủ đưa ra sẽ dễ dàng thực hiện: Nếu dân đói rét, dốt, bệnh thì chính sách của

ta dù có hay mấy cũng không thực hiện được" [25, tr 572] Trong cách noi rấtdung dị của Hồ Chí Minh chứa đựng một triết lý vô cùng đơn giản, vô cùng

cụ thể Không có ăn, không sống được do đó không xây dựng CNXH được.Người dạy cán bộ rằng: "Phải rất chú ý đến tăng gia sản xuất Các cô, các chú

có khi công tác, vì trình độ một phần nên chưa nghiên cứu được về chủ nghĩaMác - Lênin Bác chỉ nói một điểm rất đơn giản: " Có thực mới vực đượcđạo" đó là duy vật, đó là gốc căn của chủ nghĩa Mác - Lênin" [26, tr 420]

Người căn dặn: "Nhân dân ta phải bám lấy ruộng đồng Ruộng là chính,nông nghiệp là chính Phải thấy xa đừng chỉ nhìn thấy cái lợi trước mắt màquên lợi sau, đừng có thấy cây mà chẳng thấy đường" [27, tr 12], "có gì sungsướng bằng góp phần đắc lực vào công cuộc phát triển nông nghiệp - nền tảng

để phát triển kinh tế xã hội chủ nghĩa" [29, tr 612]

Trong sự nghiệp cách mạng, theo Hồ Chí Minh, phát triển NN để sảnxuất ra nhiều lương thực, thực phẩm là một mặt trận quan trọng liên quan đến

sự thành bại của chiến tranh Hồ Chí Minh nhiều lần nhắc nhở đến câu châmngôn Hán - Việt: "thực túc binh cường" Người cho rằng, hậu phương là chỗdựa vững chắc cho tiền phương, là nơi cung cấp lương thực, thực phẩm choquân đội, đó là nhân tố quyết định sự thành bại nơi chiến trường Trong kháng

chiến chống thực dân Pháp, năm 1949, trong bài "Việt Bắc quyết thắng",

Người viết: Lúc này quan trọng nhất là NN vì "Có thực mới vực được đạo".Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, vai trò của NNcàng được Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng Năm 1967, Người lại viết: "Quân

và dân ta phải ăn no để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược Vì vậy sản xuất lươngthực và thực phẩm là rất quan trọng" [30, tr 217]

Trong xây dựng CNXH thời kỳ đầu ở miền Bắc, NN vẫn được Hồ ChíMinh coi như một mặt trận chủ yếu, là nền tảng của toàn bộ cơ cấu kinh tếquốc dân

Theo Hồ Chí Minh, trong nền kinh tế quốc dân của mỗi quốc gia có ba

bộ phận quan trọng nhất là NN, công nghiệp và thương nghiệp Ba bộ phận này

có mối quan hệ hữu cơ với nhau, tác động và chi phối lẫn nhau Nhưng trong

điều kiện Việt Nam thì NN luôn luôn là lĩnh vực quan trọng nhất và NN vẫn

là gốc Và Người cho rằng NN có phát triển thì công nghiệp mới phát triểndần Khi về thăm và nói chuyện với nhân dân Thanh Hóa (ngày 19/7/1960),Người nhắc nhở: "Nước ta là một nước nông nghiệp như Trung Quốc, Triều

Tiên Muốn phát triển công nghiệp, phát triển kinh tế nói chung phải lấy pháttriển NN làm gốc, làm chính" [28, tr 180 ] Và ngay trong bài nói chuyện tạiHội nghị Trung ương 7 (khóa III), Hội nghị chuyên bàn về phát triển côngnghiệp, Hồ Chí Minh lại nói về NN, nhấn rất mạnh vai trò của NN Người nói:

Việt Nam ta có câu tục ngữ "Có thực mới vực được đạo".Trung Quốc có câu tục ngữ "Dân dĩ thực vi thiên" Hai câu ấy tuyđơn giản nhưng rất đúng Vì lẽ: Muốn nâng cao đời sống nhân dânthì trước hết phải giải quyết tốt vấn đề ăn rồi đến vấn đề mặc và cácvấn đề khác Muốn giải quyết vấn đề ăn thì làm thế nào để có đủlương thực Mà lương thực do NN sản xuất ra Vì vậy sản xuấtnông nghiệp là việc cực kỳ quan trọng [28, tr 544]

Không phải ngẫu nhiên mà trong Hội nghị của Trung ương bàn vềcông nghiệp hóa, ngay đoạn mở đầu bài nói của mình, Hồ Chí Minh lại nóiđến vai trò quan trọng của NN và đặc biệt trong Hội nghị cán bộ Trung ương

về xã tham gia cải tiến quản lý HTX NN năm 1963, Hồ Chí Minh đã nêu lênluận điểm mang tính tổng kết tầm quan trọng của NN trong nền kinh tế nướctra nói chung và đối với ngành công nghiệp nói riêng: "Có gì sung sướngbằng góp phần đắc lực vào công cuộc phát triển nông nghiệp - nền tảng đểphát triển kinh tế xã hội chủ nghĩa" [29, tr 612]

Năm 1960, trong bài "Con đường phía trước", Hồ Chí Minh cũng cho

rằng nước ta là một nước NN lạc hậu, đó là chỗ bắt đầu đi của chúng ta… Đờisống nhân dân chỉ có thể thật dồi dào khi chúng ta dùng máy móc để sản xuấtmột cách thật rộng rãi, dùng máy móc cả trong công nghiệp và trong NN.Máy sẽ chắp thêm tay cho người, làm cho sức người tăng lên gấp trăm lần,nghìn lần, làm những việc phi thường Muốn có máy móc thì phải mở mangcác ngành công ngiệp làm ra máy móc gang thép… Đó là con đường phải đicủa chúng ta, con đường công nghiệp hóa nước nhà Hiện nay, chúng ta lấysản xuất NN làm chính Bì muốn mở mang công nghiệp thì phải có đủ lương

thực, nguyên liệu Nhưng công nghiệp hóa XHCN vẫn là mục tiêu phấn đấuchung, là con đường no ấm thực sự của nhân dân ta [28, tr 40-41].

Với sự nhạy cảm chính trị đặc biệt và tầm nhìn sâu rộng, Hồ Chí Minh

có quan điểm độc đáo sát hợp: Trong một nước NN như Việt Nam, cơ sở vàtiền đồ của công nghiệp hóa là NN, phải bắt đầu từ ND và lấy NN làm khâuđột phá [1, tr 198]

Theo Người, vai trò đột phá của NN tạo nền tảng trong công nghiệphóa tập trung trên các mặt: cung cấp lương thực và nguyên liệu, giải phóngsức lao động NN để cung cấp cho công nghiệp, tạo ra nguồn tích lũy từ bảnthân nền kinh tế, là thị trường tiêu thụ sản phẩm công nghiệp, nâng cao sứcmua của toàn xã hội NN tạo ra tiền đề cần thiết để công nghiệp hóa, kíchthích sản xuất hàng hóa công nghiệp Vai trò được Hồ Chí Minh khẳng định:Muốn phát triển công nghiệp, phát triển kinh tế nói chung phải lấy việc pháttriển NN làm gốc, làm chính Nếu không phát triển NN thì không có cơ sở đểphát triển công nghiệp Vì NN cung cấp nguyên liệu, lương thực cho côngnghiệp và tiêu thụ hàng hóa của công nghiệp làm ra [28, tr 180]

Nhưng Hồ Chí Minh cũng không cực đoan coi NN là lĩnh vực baoquát toàn bộ quá trình này Bởi, như Người khẳng định: "Muốn tiến lên chủnghĩa xã hội thì phải xây dựng công nghiệp nhà máy" [26, tr 412] Côngnghiệp phát triển thì NN mới phát triển Nông nghiệp tự nó không thể đưa lạinăng suất cao, hàng hóa nông sản nhiều và chất lượng tốt nếu không có sự tácđộng trực tiếp, gắn bó giữa công nghiệp và NN

Đối với thương nghiệp, theo Hồ Chí Minh, khi NN phát triển và cónhiều sản phẩm dôi thừa thì thương nghiệp phát triển NN phát triển thì cónhiều hàng hóa đưa ra thị trường, như vậy, vai trò của thương nghiệp đượcphát huy và cung cấp nhiều nguyên liệu, vật liệu để sản xuất hàng hóa buôn

bán ra nước ngoài Thương nghiệp cũng chính là cầu nối giữa công nghiệp và

NN, do đó yêu cầu thương nghiệp phải thực hiện cho tốt

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, NN là cơ sở không chỉ đối với côngnghiệp và thương nghiệp mà còn đối với các ngành, các lĩnh vực như: tàichính, ngân hàng, văn hóa, giáo dục, y tế, Các ngành này cũng phải coi phục

vụ NN và NT là nhiệm vụ trọng tâm Hay nói cách khác, NN cũng là cơ sở đểphát triển các ngành, các lĩnh vực này

Hồ Chí Minh kết luận: Ở nước ta, NN chiếm một bộ phận lớn trongnền kinh tế, mà sản xuất nhỏ lại chiếm một bộ phận lớn trong NN Vì NN lànguồn cung cấp lương thực và nguyên liệu, đồng thời là nguồn xuất khẩuquan trọng, NT là thị trường tiêu thụ to nhất hiện nay, cho nên cần phải tạo raphát triển NN thì mới có cơ sở để phát triển các ngành khác [28, tr 14]

Ở đây, chúng ta cũng cần thấy rằng, tư tưởng Hồ Chí Minh khi Ngườikhẳng định các ngành khác phải lấy NN làm trung tâm thì ở mức độ nào đó,các ngành phục vụ cho NN thì cũng chính là phục vụ cho sự phát triển củabản thân mình

Như vậy, trong quá trình lãnh đạo và chỉ đạo thực tế công cuộc xâydựng đất nước trong thời kỳ quá độ "Hồ Chí Minh đã thể hiện phẩm chất củamột nhà lãnh đạo hiểu sâu sắc thực tiễn của đất nước mình, nhuần nhuyễn lýluận và thực tiễn, không câu nệ lý thuyết gia thông thường" Điều đó cũngcho thấy "trước một giai đoạn mới của sự phát triển đất nước, Hồ Chí Minhđều có những chỉ dẫn định hướng trong đó nhẫn mạnh vai trò cực kỳ quantrọng của nông nghiệp trong nền kinh tế nước ta" Nếu đặt tư tưởng của HồChí Minh về NN là gốc, là chính trong bối cảnh chung của công cuộc xâydựng kinh tế XHCN trên thế giới, cũng như ở nước ta tại những thời điểm lúcbấy giờ với những thành công và không thành công mới thấy hết được nhữnggiá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng ấy Đó là một tư tưởng vô cùng đáng

quí, đáng trân trọng Suy cho cùng, tư tưởng về NN là, gốc là chính của HồChí Minh thấm đượm một tinh thần nhân đạo vì con người, thực sự coi conngười vừa là động lực, vừa là mục tiêu của CNXH Tư tưởng đó, trước hết vàtrên hết là vì dân, vì lo cho cái ăn, cái mặc, hạnh phúc của nhân dân.

Xã hội chủ nghĩa mà Người đã lựa chọn cho dân tộc ta và lãnh đạonhân dân ta xây dựng là xã hội nhân đạo nhất, tiến bộ nhất, bởi xuất phát từbản chất khách quan của nó, như Người đã chỉ rõ "Chủ nghĩa xã hội là cái gì?

Là mọi người đều ăn no, mặc ấm, sung sướng, tự do" [26, tr 396] Mặc dù rấtkhao khát một Việt Nam sớm trở thành một nước công nghiệp, Hồ Chí Minhvẫn nhắc nhở: "Lấy nông nghiệp là gốc, là chính" để giải quyết vấn đề độnglực CNXH Điều này rát quan trọng đối với Việt Nam - một nước vốn là nước

NN lạc hậu mà đa số dân cư là ND

Vấn đề đặt ra là tại sao Hồ Chí Minh lại coi trọng vị trí, vai trò của

NN trong nền kinh tế nước ta như vậy? Chúng ta có thể lý giải:

Thứ nhất, xuất phát từ đặc điểm to nhất của nước ta khi đi lên CNXH

theo Hồ Chí Minh "đặc điểm to nhất của ta trong thời kỳ quá độ là từ mộtnước NN lạc hậu tiến thẳng lên CNXH, không kinh qua giai đoạn tư bản chủnghĩa" [28, tr 13] Do đó, không được nóng vội, chủ quan duy ý chí trongthời kỳ đầu xây dựng CNXH ở nước ta và Hồ Chí Minh cũng cho rằng: Kỹthuật của CNXH đưa miền Bắc tiến dần lên CNXH có công nghiệp và NNhiện đại, có văn hóa và khoa học tiên tiến Trong quá trình cách mạng XHCN,chúng ta phải cải tạo nền kinh tế cũ và xây dựng nền kinh tế mới, mà xâydựng là nhiệm vụ then chốt và lâu dài [28, tr 13]

Thứ hai, Hồ Chí Minh sớm nhìn thấy được vai trò của NN trong phát

triển các ngành kinh tế khác của đất nước trước hết là NN

Thứ ba, ở nước ta có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển NN.

Hồ Chí Minh chỉ rõ ba điều kiện đó là: Thiên thời, địa lợi, nhân hòa

Nói chuyện tại Hội nghị Trung ương 7 Ban Chấp hành Trung ươngĐảng Lao động Việt Nam (khóa III) Người nói rõ: Ở các xứ rét mỗi nămtuyết giá dai dẳng, chỉ trồng được một mùa, khí hậu nước ta ấm áp cho pháttriển quanh năm trồng trọt thu hoạch 4 mùa Như thế thiên thời rất thuận lợi ởvùng đồng bằng miền Bắc tuy ít ruộng, người nhiều,nhưng chúng ta trồngxen, tăng vụ thì một mẩu đất có thể hóa ra 2 Miền ngược thì có nhiều vùngđất rộng mênh mông và màu mỡ, tha hồ cho chúng ta vỡ hoang Như thế làđịa lợi rất tốt [28, tr 544].

Rõ ràng, Hồ Chí Minh đã luôn nhìn thẳng và tìm mọi cách huy độngđiều kiện thiên thời địa lợi của đất nước để chủ trương phát triển NN Tuy nhiên,cũng theo Hồ Chí Minh trong các điều kiện thiên thời, địa lợi thì nhân hòa làyếu tố quan trọng nhất Do vậy, để phát triển NN, ngoài hai yếu tố thiên thời,địa lợi thì yếu tố nhân hòa quan trọng nhất trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Theo Người, "nước ta là một nước nông nghiệp, hơn 9/10 dân ta lànông dân" [23, tr 710], đó là "Một lực lượng rất to lớn của dân tộc" Nhưng

cơ bản là ở chỗ: "Nhân dân tra rất cần cù, thông minh và khéo léo Nhân dânthì rất siêng năng chịu khó lại sẵn có truyền thống cần cù lao động và hănghái chiến đấu" Từ khi có Đảng lãnh đạo "nhân dân ta nói chung và nông dân

ta nói riêng rất yêu mến Đảng và nghe lời Đảng" và một khi nhân dân ta đãthấm nhuần đường lối của Đảng, "thấm nhuần tinh thần của Nghị quyết củaHội nghị Trung ương, chắc chắn nông dân ta rất phấn khởi và sẽ có chuyểnbiến to lớn trong sản xuất nông nghiệp" [28, tr 38] Chính vì vậy, Đảng vàChính phủ cần phải hết sức quan tâm đến lợi ích chính đáng của nhân dân.Đồng thời phải biết phát huy những tiềm năng, sức mạnh vốn có của họ HồChí Minh muốn nhấn mạnh: "Chúng ta cần phải làm cho mọi người nông dânnâng cao tinh thần làm chủ tập thể, quyết tâm thực hiện cần kiệm, xây dựnghợp tác xã, ra sức cải tiến, quản lý hợp tác xã, cải tiến kỹ thuật thì nôngnghiệp nhất định phát triển toàn diện, mạnh mẽ và vững chắc" [29, tr 613]

1.3.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng và phát triển nền nông nghiệp toàn diện ở nước ta

Là nhà chiến lược thiên tài của cách mạng Việt Nam trong xem xétđánh giá sự vật hiện tượng, xã hội hay con người về phát triển kinh tế, Hồ ChíMinh luôn luôn xem xét một cách toàn diện Quan điểm của Người về pháttriển kinh tế NN cũng không ngoại lệ

Với Hồ Chí Minh, nền NN Việt Nam phát triển phải là một nền NNtoàn diện, nền NN phát triển để càng không phải trong một nền kinh tế thuầnnông mà là trong một nền kinh tế bền vững hiện đại với sự phong phú về ngànhnghề, đa dạng hóa về sản phẩm Theo Người: "Sản xuất phải toàn diện, sản xuấtthóc là chính, đồng thời phải coi trọng hoa màu, cây ăn quả, cây công nghiệp,chăn nuôi thả cá và nghề phụ [28, tr 397] Người nhắc nhở: "Trung ươngthường nói nông nghiệp phải toàn diện Mình không những cất gạo ngô, khoaisắn, bông mà còn các thứ khác nữa Cho nên phải toàn diện" [28, tr 445] Nóichuyện với cán bộ miền núi ở Hội nghị tổng kết cuộc vận động hợp tác hóa

NN, phát triển sản xuất kết hợp hoàn thành cải cách dân chủ ở miền núi,Người cũng nói "Sản xuất phải toàn diện, trồng cây lương thực và cây côngnghiệp, phát triển chăn nuôi, phát triển nghề rừng, chú trọng đẩy mạnh chănnuôi vì miền núi có nhiều khả năng chăn nuôi"

Vậy cụ thể như thế nào là một nền NN toàn diện theo tư tưởng Hồ ChíMinh? Qua các tác phẩm, bài nói, bài viết của Người cho thấy quan điểm vềmột nền NN toàn diện phải là:

Thứ nhất: Nền NN toàn diện trước hết phải là một nền NN có ngành trồng

trọt phát triển trong đó "trồng trọt cũng phải phát triển toàn diện" [28, tr 478]

Thứ hai: Theo Hồ Chí Minh, nền NN toàn diện phải có ngành chăn

nuôi phát triển

Thứ ba: NN toàn diện, theo Người phải phát triển lâm nghiệp, trồng

cây gây rừng, khai thác lâm - thủy sản có kế hoạch

Thứ tư: NN toàn diện theo Hồ Chí Minh còn phải đặt trong mối quan

hệ với phát triển ngành ngư nghiệp và các ngành kinh tế gắn liền với biển

Thứ năm: Khi nói đến NN toàn diện, ngoài nông, lâm, ngư nghiệp, Hồ

Chí Minh cũng nói đến nghề phụ gia đình

Cần nhấn mạnh một điều là Hồ Chí Minh quan niệm nền NN toàndiện không phải theo lối manh mún, tự cấp tự túc mà có qui hoạch của nềnkinh tế hàng hóa phát triển theo qui mô lớn phù hợp với đòi hỏi quá trình NNhóa Như vậy, trong tư tưởng Hồ Chí Minh, nền NN toàn diện là nền NN baogồm cả NN, lâm nghiệp, ngư nghiệp và ngành nghề phụ, có cơ cấu kinh tế nội

bộ ngành hợp lý, cân đối, hài hòa, bổ sung cho nhau cùng phát triển mạnh mẽhiệu quả kinh tế cao và bền vững Sự đa dạng hóa NN trong tư tưởng củaNgười có một ý nghĩa lớn lao đối với sự hội nhập và thích nghi nhanh của cácsản phẩm NN đối với sự biến động nó chính là cái đệm giảm sốc khi có nhữngchấn động vì thiên tai, dịch họa, nó làm giảm bớt các hậu quả xấu do nền kinh

tế độc canh mang lại, giúp nhân dân có nhiều phương án lựa chọn tổ chức sảnxuất của mình, giúp họ nhanh nhạy và nâng cao hiệu quả sản xuất NN

1.3.3 Các điều kiện cơ bản bảo đảm xây dựng và phát triển nông nghiệp

Để thực hiện được những mục tiêu cao cả của CNXH, theo Hồ ChíMinh, trước hết phải xây dựng và phát triển nền kinh tế XHCN, bảo đảmkhông ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, mà trướchết là nhân dân lao động Trong phát triển kinh tế, vấn đề hàng đầu là "Chúng

ta phải phấn đấu cho nền nông nghiệp phát triển toàn diện, mạnh mẽ và vữngchắc" nhưng để cho NN phát triển toàn diện, mạnh mẽ và vững chắc điều đóthật không phải là đơn giản Vì vậy, Hồ Chí Minh trong quá trình lãnh đạo

xây dựng và phát triển kinh tế nói chung, nền kinh tế NN nói riêng, Người chỉ

ra các điều kiện cơ bản, để bảo đảm xây dựng và phát triển nền NN nước nhà.Đây thực sự là những chỉ dẫn hết sức quan trọng thể hiện tâm huyết và quyếttâm của Chủ tịch Hồ Chí Minh để đưa nền NN Việt Nam lên trình độ sản xuấtXHCN cũng như vì mục tiêu cao cả mà suốt cuộc đời Người phấn đấu hy sinh

Những điều kiện cơ bản để xây dựng và phát triển nền NN trong tưtưởng Hồ Chí Minh bao gồm:

Thứ nhất: Phải động viên khuyến khích ND hăng hái tăng gia sản xuất

phải, thực hành tiết kiệm trong xây dựng và phát triển NN

Thứ hai: Công nghiệp phải giúp đỡ NN, phát triển ngành công nghiệp

hóa NN, nhằm trang bị máy cho NN, cơ khí hóa sản xuất Công nghiệp phảiphục NN cho tốt phải làm máy bơm, máy cày, làm công cụ cải tiến, thuốc trừsâu cho NN Hàng hóa phục vụ cho NN phải thật tốt

Thứ ba: Cải tiến và ứng dụng khoa học - kỹ thuật vào sản xuất NN.

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, nông nghiệp phải thực sự trở thành nền tảngcủa mọi vấn đề xã hội, là cơ sở của công nghiệp và các ngành kinh tế khác.Trong quá trình công nghiệp hóa XHCN, để NN hoàn thành được vai trò củamình đó không thể là một nền NN lạc hậu, phân tán manh mún, sản xuất nhỏ

mà phải là nền NN hiện đại Nền NN phải được áp dụng tiến bộ khoa học kỹthuật vào quá trình sản xuất

Thứ tư: Hợp tác hóa trong NN là biện pháp quan trọng để đưa nền NN

phát triển, là con đường đưa nhân dân Việt Nam đi lên XHCN

Khi tiến hành xây dựng mô hình hợp tác NN ở Việt Nam Mặc dù có

cơ sở lý luận là các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đề HTX

NN, nhưng về mặt thực tiễn xây dựng HTX trong hoàn cảnh Việt Nam đi lênCNXH từ xuất phát điểm là một nền NN lạc hậu, lại trong điều kiện nửa nước

có chiến tranh, miền Bắc phải làm hậu phương lớn cho miền Nam đánh Mỹ,

là chưa từng có một tiền lệ nào trong lịch sử để tham khảo Chủ tịch Hồ ChíMinh đã cùng với đảng cộng sản Việt Nam vừa phải tìm tòi, vừa phải khảonghiệm trong thực tiễn để cùng lãnh đạo nhân dân thực hiện

Tư tưởng Hồ Chí Minh về HTX NN để lại cho chúng ta ngày naycòn nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứa tìm hiểu để đánh giá và kế thừacho đúng trong công cuộc xây dựng đất nước Tuy vậy, một số vấn đềchúng ta nhận thấy đã rõ ràng và đó cũng là những đóng góp xuất sắc và quýgiá cả về mặt lý luận và thực tiễn của Hồ Chí Minh về vấn đề xây dựng HTXViệt Nam

Một là, về mục đích của HTX:

Theo Hồ Chí Minh, mục đích trước mắt của HTX là bước đầu xóa bỏchế độ tư hữu về ruộng đất, làm ăn riêng lẻ của phương thức sản xuất phongkiến, đưa nhân dân vào con đường làm ăn mới, hợp sức hợp vốn, thực hiệnphân công lao động, "cùng giúp nhau làm ăn", "vốn ít mà dùng được nhiều"

"hợp tác xã là góp gạo thổi cơm chung", "cho khỏi hao của tốn công lại cónhiều phần vui vẻ" [23, tr 314] Về lâu dài, HTX nhằm từng bước nâng caotính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Trên cơ sở đó từngbước xây dựng và củng cố quan hệ sản xuất XHCN phù hợp với tính chất vàtrình độ phát triển của lực lượng sản xuất, nhằm thực hiện cuộc sống ấm no,

tự do hạnh phúc cho nhân dân lao động, trước hết là ND

Hai là, về phương châm của HTX.

Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở rằng, trong xây dựng CNXH nói chung,trong xây dựng kinh tế nói chung, chúng ta không áp dụng rập khuôn, máymóc kinh nghiệm của nước ngoài, phải tìm con đường riêng vì ở mỗi quốc giađều có phong tục tập quán, có lịch sử, địa lý khác nhau

Phương châm thứ hai là phải thiết thực, người nói: "Đã tổ chức là phải làmviệc thiết thực chứ không phải tổ chức cho có mà không có thực tế" [25, tr 540].

Phương châm thứ ba: Trong xây dựng HTX NN, theo Hồ Chí Minh, làcần phải từ thấp đến cao, "từ nhỏ đến lớn" không vội vàng, làm lấy được

Nguyên tắc tự nguyện là mặt biểu hiện của quá trình nhận thức, tâm lý

và tình cảm, tất cả những yếu tố phi vật chất đó sẽ biểu hiện thành hành độngthực tế để xây dựng CNXH Vì vậy, nó trở thành một nguyên tắc lớn, bất biến

và có ý nghĩa sống còn đối với quá trình xây dựng HTX cũng như quá trìnhđưa NN lên sản xuất lớn XHCN

Về nguyên tắc bình đẳng, theo tư tưởng Hồ Chí Minh, là bình đẳngtrong việc hưởng quyền lợi và nghĩa vụ, bình đẳng trong cơ hội phát triển của

xã viên và Người luôn chú ý đến nguyên tắc phân phối công bằng và khôngbình quân, phân phối theo mức lao động, lao động nhiều thì được phân phốinhiều, lao động ít thì được phân phối ít, không có tình trạng người giỏi, người

kém, việc làm khó để được cộng điểm như nhau Đó là chủ nghĩa bình quân,phải tránh chủ nghĩa bình quân Nhưng Người cũng chú ý HTX như một giađình: Có người khỏe, người yếu, người già, người trẻ Cho nên trong HTXphải giúp đỡ lẫn nhau Đối với người già yếu, neo đơn, thương binh, gia đìnhliệt sỹ, HTX phải tìm cách chia công việc cho họ để họ cùng làm được đồngthời phải chú ý giúp đỡ họ Đây là những quan điểm hết sức có giá trị của HồChí Minh đặc biệt là trong giai đoạn cơ chế thị trường hiện nay Khi mà Đảng

và nhân dân ta đang ra sức thực hiện chính sách dân sinh

Nguyên tắc dân chủ được Hồ Chí Minh xem xét là chìa khóa dẫn đếnthành công: Dân chủ là việc to thì phải bàn bạc với tổ viên, việc nhỏ thì cán

bộ bàn với nhau để quyết định mà làm, quyết không độc đoán, bao biện, gò

ép, phải tránh quan liêu, mệnh lệnh, phải khéo phê bình và tự phê bình

Một điều cần thiết nữa là: Các HTX phải giúp đỡ, học hỏi lẫn nhau,trao đổi kinh nghiệm sáng kiến cho nhau [28, tr 139]

Thứ năm: Phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà

nước trong xây dựng và phát triển NN Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định

"Việc gì cũng có Đảng lãnh đạo thì mới thành công" Về vai trò lãnh đạo củaĐảng ở NT, Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Chi bộ là gốc rễ của Đảng ở nông thôn", là

"Cái gốc trong việc lãnh đạo hợp tác xã", do đó "Chi bộ mạnh hay yếu, côngtác chi bộ tốt hay xấu, ảnh hưởng rất lớn đến việc cải tạo nông thôn".

Đối với công tác lãnh đạo, chi bộ phải thật sâu sát thực tế, nắm rõ tìnhhình địa phương, không được rập khuôn, giáo điều Đối với đảng viên, phảigương mẫu trong công tác, phải có tư tưởng tốt, tích cực, phải chấp hành tốtchủ trương của Đảng, Chính phủ Phải có kinh nghiệm sản xuất, phải học chobiết kỹ thuật NN, phải biến Nghị quyết thành quyết tâm của quần chúng

Cùng với sự lãnh đạo của Đảng, Hồ Chí Minh rất quan tâm đến vai tròquản lý của Nhà nước đối với ngành kinh tế quan trọng nhất của nước ta, trong

đó, đặc biệt là các chính sách hỗ trợ, giúp đỡ từ phía Nhà nước đối với NN.Phải giúp về vốn, đào tạo cán bộ, xây dựng kết cấu hạ tầng, phải xuất tiền đểxây dựng trường học, mời thầy để đào tạo cán bộ các ngành và Nhà nước,Chính phủ có trách nhiệm xây dựng các công trình thủy lợi

Ngoài ra, Người còn nhắc nhở các cơ quan nhà nước từ Trung ươngđến địa phương đều phải có kế hoạch phục vụ NN giúp nhân dân, giúp HTXphát triển sản xuất

Như vậy, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước là điều kiệnquan trọng hàng đầu trong xây dựng và phát triển HTX NN nhằm thực hiệnCNXH và không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân Tuy vậy, theo HồChí Minh, đường lối, chính sách ấy trở thành hiện thực hay không do chínhnhân dân quyết định Muốn nâng cao đời sống của mình, nhân dân phải tựgiúp lấy mình là chính, không nên ỷ lại mà phải tự lực cánh sinh, con đường

đi tới thắng lợi, đời sống của nhân dân được nâng cao là do nhân dân cố gắngtăng gia sản xuất Tư tưởng nhân dân phải tự lo, tự làm, tự lực cánh sinh.Đảng, Nhà nước không bao cấp lo thay dân càng đúng trong sự nghiệp đổimới đất nước ta hiện nay Khi nền kinh tế chuyển sang nền kinh tế nhiều

thành phần, xóa bỏ cơ chế bao cấp thì dân phải chủ động tự lo, tự cứu mìnhtrong khuôn khổ pháp luật.

1.4 GIÁ TRỊ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ NÔNG NGHIỆP

1.4.1 Giá trị lý luận

Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, những thói quen vàtruyền thống làm NN của dân tộc Việt Nam, xuất phát từ thực tiễn đất nướctrong thời kỳ quá độ đi lên CNXH, Hồ Chí MInh đã nêu lên những quan điểm

về xây dựng và phát triển nền NN Việt Nam trong thời kỳ quá độ đi lênCNXH Những quan điểm đó thể hiện tầm tư duy lý luận nổi bật, vượt trướcnhận thức của các nhà lý luận đương thời Nó thể hiện tính đúng đắn sáng tạophù hợp thực tế Việt Nam đồng thời cũng là một trong những đóng góp vềnhận thức, lý luận cho kho tàng chủ nghĩa Mác - Lênin và cho hoạch địnhđường lối, chính sách của Đảng

Lý tưởng và mục đích cao đẹp của CNXH là không ngừng nâng caođời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, trước hết là nhân dân lao động,

đó đồng thời cũng là mục tiêu phấn đấu suốt đời của Chủ tịch Hồ Chí Minhcũng như Đảng và Nhà nước ta Từ một nền NN chưa phát triển như ViệtNam lại trải qua mấy chục năm chiến tranh lâu dài, ác liệt nên đời sống củanhân dân khó khăn Nhu cầu ăn no, mặc ấm là nhu cầu rất cơ bản của ngườidân Với đa số người dân phấn đấu phải có cơm ăn no, áo mặc ấm và có đờisống tinh thần phong phú là CNXH Với phẩm chất trí tuệ đặc biệt và bản lĩnhcách mạng vững vàng, Hồ Chí Minh sớm xác định chính xác con đường đểgiải quyết các nhu cầu cơ bản đó - Đó chính là bắt đầu từ NN

Sáng tạo của Hồ Chí Minh ở chỗ: Người đã đặc biệt sớm nhấn mạnh

vị trí, vai trò của sản xuất NN như một ngành sản xuất chủ yếu, cơ bản, quantrọng hàng đầu, là điều kiện, nhân tố quyết định cho việc xây dựng và bảo vệ

đất nước thịnh vượng, trước hết phải có nền NN phát triển toàn diện Một nền

NN phát triển toàn diện sẽ đảm bảo lương thực, thực phẩm, các nhu yếu phẩmkhác đầy đủ và nông sản cho xuất khẩu Đây là điều kiện tiên quyết để chúng

ta thực hiện các mục tiêu khác trong quá trình xây dựng CNXH Đầu tư chophát triển NN là đầu tư chiều sâu, là kế sách lâu dài giữ nước và dựng nước

Trong qua trình đề ra và chỉ đạo xây dựng và phát triển nền NN ViệtNam trên cơ sở vận dụng sáng tạo quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ ChíMinh chỉ ra cho toàn Đảng, toàn dân ta: Con đường phải đi của chúng ta đó làcông nghiệp hóa nước nhà, trong đó công nghiệp hóa NN, NT như là tiền đềquan trọng và cũng là quá trình lâu dài của công cuộc xây dựng CNXH ở ViệtNam Người coi công nghiệp hóa NN, NT là nhiệm vụ trọng tâm của chặngđường đầu tiên của thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta

Điều quan trọng hơn nữa là trong tư tưởng Hồ Chí MInh, Người chủtrương phát triển NN còn với mục đích còn xác lập nền móng vật chất, củng

cố lực lượng, cơ sở xã hội lớn của Đảng, Nhà nước, thực hiện sự nghiệp giảiphóng đại bộ phận quần chúng nhân dân là ND Trong điều kiện Việt Nam,

Hồ Chí Minh sớm nhận ra "Vấn đề dân tộc thực chất là vấn đề nông dân, cáchmạng dân tộc thực chất là cách mạng của nông dân do giai cấp công nhânlãnh đạo", nông dân là một lực lượng cách mạng to lớn không chỉ trong cáchmạng giải phóng dân tộc mà cả trong cách mạng XHCN và xây dựng CNXH

Tuy vậy, giai cấp ND phải đi theo và chịu sự lãnh đạo của giai cấpcông nhân mà đội tiên phong của giai cấp chính là Đảng Cộng sản Việt Nam.Giai cấp công nhân muốn liên minh với giai cấp ND, muốn họ tin và đi theomình thì trước hết Đảng Cộng sản Việt Nam phải biết đặt lợi ích của giai cấp

ND mà phần lớn là nhân dân lao động lên trên hết, trước hết; Đảng phải cóchính sách nhằm không ngừng nâng cao đời sống vật chất củng cố, xây dựng

và phát triển giai cấp ND để cùng với giai cấp mình và tầng lớp tri thức thực

sự trở thành khối liên minh giai cấp vững chắc, làm nền tảng cho sức mạnhtoàn dân tộc.

1.4.2 Giá trị thực tiễn

Tư tưởng Hồ Chí Minh về NN không chỉ có giá trị về lý luận mà còn

có giá trị thực tiễn hết sức sâu sắc Trong quá trình lãnh đạo, Đảng ta đã vậndụng và phát triển tư tưởng NN của Hồ Chí Minh để xây dựng đường lối pháttriển kinh tế nói chung, đường lối phát triển NN nói riêng qua các giai đoạnlịch sử, đặc biệt là trong thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước

Ngay từ năm 1954, khi miền Bắc bước vào thời kỳ quá độ đi lên CNXH

do Đảng và Nhà nước ta tiếp tục vận dụng đúng những chỉ dẫn của Chủ tịch

Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế NN cũng như vai trò lãnh đạo của Đảng đốivới nền kinh tế này mà ngành NN Việt Nam có sự phát triển đáng kể Nôngnghiệp thực sự góp phần to lớn vào việc nâng cao đời sống vật chất và tinhthần cho người dân miền Bắc Đại hội đại biểu lần thứ III của Đảng (1960)khẳng định:

Trong nền kinh tế quốc dân miền Bắc, nông nghiệp chiếm

bộ phận quan trọng, muốn đưa miền Bắc đi lên chủ nghĩa xã hội,chúng ta phải duy trì nông nghiệp, phải dựa vào lực lượng của nôngdân lao động và phát huy tích cực cách mạng của họ, vì thế cải tạonông nghiệp là khâu chính của toàn bộ công cuộc cải tạo xã hội chủnghĩa [16, tr 537]

Tiếp sau đó, trong cả giai đoạn 1960 đến 1975, đã có nhiều Hội nghịTrung ương tiếp tục đề ra nhiều chủ trương, biện pháp lớn nhằm đẩy mạnhsản xuất NN Do vậy, NN tiếp tục có những bước phát triển mới, phần lớnnhân dân phấn khởi, hồ hởi tham gia vào HTX NN Đặc biệt là nhiều địaphương đã có năng suất lúa đạt từ 3-5 tấn/ha, đời sống nhân dân từng bướcđược cải thiện đồng thời đáp ứng yêu cầu chi viện cho miền Nam Tuy vậy,

thời kỳ này, trong chỉ đạo phát triển kinh tế nói chung và kinh tế NN nóiriêng, chúng ta cũng đã phạm một số sai lầm, hạn chế Do không nắm bắtđược quy luật khách quan của nền kinh tế sản xuất nhỏ, sản xuất NN là cơ bản

đi lên CNXH, đồng thời do cấp thiết của sự nghiệp giải phóng dân tộc, thốngnhất đất nước cho nên trong chỉ đạo thực tiễn, chúng ta mắc bệnh chủ quanduy ý chí, nóng vội không thực hiện đúng chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh.Chúng ta đã đặt công nghiệp nặng lên hàng đầu, coi công nghiệp nhẹ là nềntảng của nền kinh tế

Trong NN, chúng ta đã phạm nguyên tắc về xây dựng HTX, do đó,các HTX ngày càng bị hình thức hóa, làm ăn không có hiệu quả, năng suất vàsản lượng giảm xuống một cách nhanh chóng Đời sống của nhân dân nóichung và xã viên HTX nói riêng bị giảm sút nghiêm trọng

Trước tình hình đó, NN đã tự vạch đường đi cho mình theo quy luậtkhách quan của nó, các hình thức "khoán chui ra đời" Đến năm 1981, hìnhthức khoán này đã được công nhận ở Chỉ thị 100 của Ban Bí thư Trung ươngĐảng về khoán sản phẩm trong NN và đã thay đổi cách chỉ đạo, tổ chức sảnxuất, quản lý HTX NN, "khoán 100" đã động viên giai cấp ND hăng hái thiđua lao động sản xuất kinh doanh, đưa năng suất, sản lượng lương thực lêncao chưa từng có; đời sống nhân dân được nâng lên rõ rệt, đồng thời đã cungcấp nguyên liệu cho công nghiệp tăng nguồn hàng xuất khẩu từ đó đã thực sự

là cơ sở nền tảng cho Đảng ta xây dựng đường lối phát triển NN trong giaiđoạn mới Tại Đại hội V của Đảng lần đầu tiên trong mục tiêu phát triển kinh

tế xã hội

Đảng ta chỉ rõ: Trong 5 năm 1981 -1985 và những năm sau, cần tậptrung sức phát triển mạnh NN coi NN là mặt trận hàng đầu đưa NN lên mộtbước sản xuất lớn XHCN, ra sức đẩy mạnh sản xuất hàng tiêu dùng, kết hợp

NN, công nghiệp, hàng tiêu dùng và công nghiệp nặng trong một cơ cấu công,

NN hợp lý [17, tr 71]

Nhờ có tư tưởng chiến lược mới đó mà nền kinh tế nước tacó nhữngchuyển biến và tiến bộ quan trọng nhất là trong NN.

Năm 1981 - 1985 giá trị sản lượng lương thực là 17 triệu tấn (so với13,4 triệu tấn năm 1976 - 1980) tổng sản lượng lương thực những năm 1981 -

1985 đạt 34,52 triệu tấn tăng khoảng 20 triệu tấn so với năm 1976-1980 Mứcbình quân lương thực đầu người từ 273kg/năm (1984 tăng lên 304 kg/năm(1985) [15, tr 31]

Tuy vậy, trong thực tế chỉ đạo thực hiện, những tư tưởng nóng vội vàbảo thủ trong các chủ trương về cơ cấu kinh tế, cải tạo XHCN và cơ chế quản

lý kinh tế vẫn chưa được kiên quyết khắc phục trong thực hiện Nghị quyếtĐại hội V của Đảng NN chưa thực sự được coi là mặt trận hàng đầu, khôngđược đảm bảo những điều kiện cần thiết để phát triển Công nghiệp nặngkhông được phục vụ kịp thời cho NN và công nghiệp nhẹ

Trên cơ sở của những thành tựu đã đạt được cùng với những bài họcchưa thành công được rút ra trong suốt thời kỳ tập trung quan liêu bao cấp(1976-1986) đặc biệt xuất phát từ việc đặt lợi ích của nhân dân lao động lênhàng đầu, năm 1986 Đảng ta quyết định đổi mới toàn diện đất nước Đổi mớicũng chính là sự trở lại đúng với quan điểm tư tưởng Hồ Chí Minh về xâydựng và phát triển nền NN Việt Nam Trong Văn kiện Đại hội VI, Đảng ta chỉ

rõ "Yêu cầu cấp bách về lương thực, thực phẩm, về nguyên liệu sản xuất hàngtiêu dùng, về hàng xuất khẩu quyết định vị trí hàng đầu của nông nghiệp"

Thực hiện đường lối đổi mới, từ Đại hội VI Đảng và Nhà nước ta đã

đề ra nhiều chủ trương, chính sách, cơ chế, biện pháp mới nhằm giải phóngsức sản xuất, phát triển NN, NT theo hướng CNH, HĐH; nhờ vậy, NN nước

ta có những chuyển biến mạnh mẽ Trong đó, phải kể đến Nghị quyết 10(4/1988) của Bộ Chính trị, Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ 6 (KhóaVI) thành quả lớn nhất trong sản xuất lương thực đến năm 1989 chúng ta đã