Tư tưởng hồ chí minh về dân vận và vận dụng vào công tác dân vận ở tỉnh hải dương luan van thac si

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Quần chúng, công tác vận động quần chúng có vai trò hết sức quan trọng trong suốt tiến trình lịch sử của cách mạng Việt Nam. Ông cha ta đã tổng kết: chở thuyền cũng là dân, lật thuyền cũng là dân, Dễ mười lần không dân cũng chịu, khó trăm lần dân liệu cũng xong. Chủ nghĩa Mác Lênin khẳng định: Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, Quần chúng là người sáng tạo ra lịch sử. Nhận thức rõ vị trí, vai trò của dân, của công tác dân vận đối với sự nghiệp cách mạng, Đảng ta đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt quan tâm tới công tác dân vận. Nhờ đó trong thời kỳ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đã tập hợp được đông đảo quần chúng trong Mặt trận dân tộc thống nhất, phát huy được sức mạnh của toàn dân tộc, đánh thắng hai đế quốc to là Pháp và Mỹ, giành lại độc lập, tự do cho dân tộc, thống nhất đất nước, đưa cả nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Trong thời kỳ đổi mới, nhờ làm tốt công tác dân vận, Đảng ta đã bước đầu thực hiện thành công đường lối đổi mới, củng cố niềm tin của nhân dân với Đảng, với chế độ. Hiện nay, tình hình thế giới và trong nước luôn diễn biến phức tạp, khó lường, các thế lực thù địch luôn tìm mọi cách chống phá ta quyết liệt về mọi mặt, chúng thực hiện âm mưu diễn biến hòa bình, bạo loạn lật đổ bằng những hành động kích động quần chúng, chia rẽ dân tộc, tôn giáo hòng phá vỡ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Chúng ta đang xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, mở cửa hội nhập quốc tế, đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Nhiệm vụ rất nặng nề, tình hình còn diễn biến phức tạp, trong khi đó, như Đảng ta đã nhận định: một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên suy thoái về phẩm chất, đạo đức, lối sống, tình trạng quan liêu, tham nhũng, cửa quyền, sách nhiễu quần chúng, đã ảnh hưởng tiêu cực đến lòng tin của nhân dân, chia rẽ Đảng với dân, cán bộ với quần chúng đã và đang đặt ra cho công tác dân vận những khó khăn, thách thức mới. Những vấn đề trên đã và đang làm ảnh hưởng tiêu cực đến việc thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh mà Đảng và nhân dân ta đang phấn đấu xây dựng. Để khắc phục những trở ngại trên, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy mọi nguồn lực, đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Đảng ta đã khẳng định: Công tác dân vận là vấn đề cốt tử, trong đó vấn đề quan trọng hàng đầu là phải nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn nhằm tìm ra phương hướng, giải pháp phù hợp với giai đoạn hiện nay. Tư tưởng Hồ Chí Minh là một di sản vô giá mà Người đã để lại cho Đảng và nhân dân ta, trong đó tư tưởng dân vận là một phần quan trọng trong di sản đó. Thực tiễn cách mạng Việt Nam cho thấy khi nào, ở đâu vận dụng đúng đắn, sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận nói riêng vào thực tiễn, thì khi đó và ở đó sẽ giành được thắng lợi và ngược lại. Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Hải Dương, công tác dân vận đã có đóng góp to lớn vào quá trình phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Tuy nhiên công tác dân vận chưa đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới. Thực tiễn đó đã và đang đặt ra cho công tác dân vận là phải nghiên cứu, đề ra các phương pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả công tác dân vận, đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ trong thời gian tới. Với những lý do trên, tôi chọn đề tài Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận và vận dụng vào công tác dân vận ở tỉnh Hải Dương làm đề tài luận văn thạc sỹ khoa học chính trị chuyên ngành Hồ Chí Minh học, và hy vọng đóng góp phần nhỏ bé vào công tác dân vận ở địa phương nơi tôi đang công tác.

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quần chúng, công tác vận động quần chúng có vai trò hết sức quantrọng trong suốt tiến trình lịch sử của cách mạng Việt Nam Ông cha ta đãtổng kết: "chở thuyền cũng là dân, lật thuyền cũng là dân", "Dễ mười lầnkhông dân cũng chịu, khó trăm lần dân liệu cũng xong" Chủ nghĩa Mác - Lêninkhẳng định: "Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng", " Quần chúng làngười sáng tạo ra lịch sử"

Nhận thức rõ vị trí, vai trò của dân, của công tác dân vận đối với sựnghiệp cách mạng, Đảng ta đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệtquan tâm tới công tác dân vận Nhờ đó trong thời kỳ cách mạng dân tộc dânchủ nhân dân đã tập hợp được đông đảo quần chúng trong Mặt trận dân tộcthống nhất, phát huy được sức mạnh của toàn dân tộc, đánh thắng hai đế quốc

to là Pháp và Mỹ, giành lại độc lập, tự do cho dân tộc, thống nhất đất nước,đưa cả nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội Trong thời kỳ đổi mới, nhờ làm tốtcông tác dân vận, Đảng ta đã bước đầu thực hiện thành công đường lối đổimới, củng cố niềm tin của nhân dân với Đảng, với chế độ

Hiện nay, tình hình thế giới và trong nước luôn diễn biến phức tạp,khó lường, các thế lực thù địch luôn tìm mọi cách chống phá ta quyết liệt vềmọi mặt, chúng thực hiện âm mưu "diễn biến hòa bình", "bạo loạn lật đổ"bằng những hành động kích động quần chúng, chia rẽ dân tộc, tôn giáo hòngphá vỡ khối đại đoàn kết toàn dân tộc Chúng ta đang xây dựng nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hộichủ nghĩa, mở cửa hội nhập quốc tế, đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước Nhiệm vụ rất nặng nề, tình hình còn diễn biến phứctạp, trong khi đó, như Đảng ta đã nhận định: một bộ phận không nhỏ cán bộ,đảng viên suy thoái về phẩm chất, đạo đức, lối sống, tình trạng quan liêu,

tham nhũng, cửa quyền, sách nhiễu quần chúng, đã ảnh hưởng tiêu cực đếnlòng tin của nhân dân, chia rẽ Đảng với dân, cán bộ với quần chúng đã vàđang đặt ra cho công tác dân vận những khó khăn, thách thức mới Những vấn

đề trên đã và đang làm ảnh hưởng tiêu cực đến việc thực hiện mục tiêu "dângiàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" mà Đảng và nhân dân

ta đang phấn đấu xây dựng

Để khắc phục những trở ngại trên, phát huy sức mạnh đại đoàn kếttoàn dân tộc, phát huy mọi nguồn lực, đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa,hiện đại hóa, Đảng ta đã khẳng định: Công tác dân vận là vấn đề cốt tử, trong

đó vấn đề quan trọng hàng đầu là phải nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễnnhằm tìm ra phương hướng, giải pháp phù hợp với giai đoạn hiện nay

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một di sản vô giá mà Người đã để lại choĐảng và nhân dân ta, trong đó tư tưởng dân vận là một phần quan trọng trong disản đó Thực tiễn cách mạng Việt Nam cho thấy khi nào, ở đâu vận dụng đúngđắn, sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng Hồ Chí Minh về dânvận nói riêng vào thực tiễn, thì khi đó và ở đó sẽ giành được thắng lợi và ngượclại

Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh HảiDương, công tác dân vận đã có đóng góp to lớn vào quá trình phát triển kinh tế -

xã hội của địa phương Tuy nhiên công tác dân vận chưa đáp ứng được yêu cầu,nhiệm vụ trong tình hình mới Thực tiễn đó đã và đang đặt ra cho công tác dânvận là phải nghiên cứu, đề ra các phương pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quảcông tác dân vận, đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ trong thời gian tới

Với những lý do trên, tôi chọn đề tài "Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận và vận dụng vào công tác dân vận ở tỉnh Hải Dương" làm đề tài luận văn

thạc sỹ khoa học chính trị chuyên ngành Hồ Chí Minh học, và hy vọng đóng gópphần nhỏ bé vào công tác dân vận ở địa phương - nơi tôi đang công tác

2 Tình hình nghiên cứu

Bước vào thời kỳ đổi mới, việc nghiên cứu, học tập, vận dụng tưtưởng Hồ Chí Minh được Đảng ta luôn luôn quán triệt Đại hội đại biểu toànquốc lần thứ VI Đảng ta khẳng định: Muốn đổi mới thắng lợi Đảng phải nắmvững bản chất cách mạng, khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, đồng thờiphải kế thừa những di sản quý báu của tư tưởng Hồ Chí Minh Đại hội đạibiểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng đã trân trọng ghi trong Cương lĩnh vàĐiều lệ: Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nềntảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và dân tộc ta Đại hội đạibiểu toàn quốc lần thứ IX nêu rõ: Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thốngquan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng ViệtNam, trong đó tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận là một bộ phận trong tưtưởng của Người Tư tưởng đó đã và đang được Đảng và nhà nước, các cơquan, tổ chức, các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu và đã có một số công

trình được công bố như: Tư tưởng dân vận Hồ Chí Minh, của Ban Dân vận Trung ương, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995; Tư tưởng Hồ Chí Minh

về dân vận, của TS Đỗ Quang Tuấn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005; Phong cách dân vận của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của TS Thanh Tuyền, Nxb chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005; Cán bộ dân vận thấm nhuần lời dạy của Bác

Hồ, của TS Trịnh Xuân Giới, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005; Tác phẩm Dân vận của Chủ tịch Hồ Chí Minh mãi mãi tỏa sáng, soi đường cho công tác dân vận của Đảng trong thời kỳ mới, của TS Nguyễn Văn Hùng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005; Tư tưởng dân vận của Hồ Chí Minh với việc xây dựng kỹ năng, nghiệp vụ công tác dân vận, của Lương Ngọc, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005; Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác dân vận của

hệ thống chính trị, của Đinh Hồng Vân, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2005; Học tập tư tưởng dân vận Hồ Chí Minh, Tạp chí Dân vận, số 5- 2000; PGS.TS Nguyễn Tri Thư: Tư tưởng Hồ Chí Minh về một số vấn đề trong công tác vận động quần chúng, Tạp chí Dân vận, số 1+2-2000; PGS.TS Hoàng Chí Bảo: Hồ Chí Minh với quan điểm thực tiễn và phương pháp khoa học về dân vận, Tạp chí Dân vận, số 10-2000; TS Phạm Văn Khánh: Tư tưởng Hồ Chí Minh về sức mạnh nhân dân và công tác dân vận, Tạp chí Dân vận, số 10-2003; PGS.PTS Đức Vượng: Đầu Xuân suy ngẫm về dân vận trong sự nghiệp đổi mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh, Tạp chí Dân vận, số 1+2-1999; PGS TS Bùi Đình Phong: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận vào việc thực hiện đại đoàn kết toàn dân tộc, Tạp chí Cộng sản, số 9- 2003; GS.TS Mạnh Quang Thắng: Dân vận vấn đề luôn luôn mới (qua nghiên cứu tác phẩm "Dân vận" của Hồ Chí Minh), Tạp chí Lý luận chính trị, số 8- 2006; Lại bàn về dân vận, của GS Đặng Nguyên Anh, Tạp chí Dân vận, số 1- 2003; Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công, của Phạm Thế Duyệt, Tạp chí Dân vận, số 10-2002; Công tác dân vận là một bộ phận quan trọng của công tác cách mạng, của Phan Diễn, Tạp chí Dân vận, số 11-2000; Cơ quan nhà nước làm công tác dân vận như thế nào, của Nguyễn Khánh, Tạp chí Dân vận, số 8-2000; Giáo trình công tác quần chúng của Đảng, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 2004; Các công trình nghiên cứu trên là những tư liệu

quý báu để tôi tham khảo, kế thừa trong quá trình thực hiện đề tài "Tư tưởng

Hồ Chí Minh về dân vận và vận dụng vào công tác dân vận ở tỉnh Hải Dương".

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích

Khái quát lại những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh vềdân vận; từ việc nghiên cứu tìm hiểu sự lãnh đạo, chỉ đạo công tác dân vận

của Đảng bộ tỉnh Hải Dương những năm gần đây và thực trạng hiện nay, tácgiả luận văn mạnh dạn đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả côngtác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hải Dương trong thời gian tới.

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận và việc quán triệt, vậndụng tư tưởng đó vào lãnh đạo, chỉ đạo, thực hiện công tác dân vận của Đảng

5 Phương pháp nghiên cứu của luận văn

- Phương pháp luận của luận văn là phương pháp duy vật biện chứng

và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác- Lênin

- Về phương pháp cụ thể, luận văn sử dụng phương pháp lịch sử,lôgíc, phân tích, tổng hợp, so sánh, điền dã

6 Đóng góp mới của luận văn

- Trên cơ sở nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận, luận vănbước đầu đánh giá thực trạng công tác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hải Dương,

từ đó rút ra bài học kinh nghiệm trong công tác dân vận

- Luận văn mạnh dạn nêu ra phương hướng, đề xuất một số giải phápnhằm nâng cao hiệu quả công tác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hải Dương trongthời gian tới

7 Ý nghĩa của luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo, tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh nóichung và tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận nói riêng; vận dụng vào công tácdân vận ở Hải Dương và các địa phương

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,nội dung chính của luận văn gồm 2 chương, 6 tiết

Chương 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ DÂN VẬN

1.1 CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG DÂN VẬN HỒ CHÍ MINH

Bất cứ một học thuyết, tư tưởng nào ra đời đều dựa trên cơ sở lý luận

và thực tiễn, cùng với nhân tố tự thân của người sáng lập ra học thuyết, tưtưởng đó Đó chính là nhân tố khách quan và chủ quan tác động đến quá trìnhhình thành và phát triển của một học thuyết, một tư tưởng

Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận hình thành và phát triển cũngkhông nằm ngoài quy luật đó

1.1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1.1 Những giá trị tư tưởng truyền thống văn hóa dân tộc Việt Nam

Dân tộc Việt Nam có truyền thống văn hóa tốt đẹp, đó là: Tinh thầnyêu nước, đoàn kết, tương thân, tương ái, Truyền thống đó được hình thành

và phát triển trong quá trình lao động sản xuất và chiến đấu chống giặc ngoạixâm Trong quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc, nhiều vịvua hiền, tôi sáng đã nhận thức và đánh giá cao vị trí, vai trò của dân, đề cao

tư tưởng trọng dân, tin dân, thương dân, yêu dân, hòa mình với dân, làmgương cho dân, chăm lo cho dân, dựa vào dân, Ông cha ta nhiều đời kế tiếpluôn kế thừa, phát huy những tư tưởng tốt đẹp đó để vận động, tập hợp lực

lượng của toàn dân tham gia vào công cuộc đấu tranh chống thiên tai, chốnggiặc ngoại xâm, bảo vệ và xây dựng đất nước.

Lý Công Uẩn đã viết trong chiếu dời đô: Muốn mưu việc lớn, tính kếmuôn đời cho con cháu thì trên phải vâng mệnh trời, dưới phải theo dân Bệ hạ

vì thiên hạ lập kế lâu dài để trên cho cơ nghiệp to lớn được thịnh vượng, dướicho nhân dân được nhiều của nhiều người, việc lớn như thế ai không dám theo

Lý Thường Kiệt danh tướng đại thần triều Lý, khi làm bài thơ "Thần" để

cổ vũ động viên nhân dân, tướng sỹ quyết tâm đánh giặc giữ nước, ông viết:

Nam quốc sơn hà Nam đế cư,Tuyệt nhiên định phận tại thiên thư

Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,Như đẳng hành khan thủ bại hư 6, tr.65

Lý Thái Tông khi về Bố Hải -Thái Bình, ông xuống cày ruộng, cậnthần can ngăn, ông nói: Trẫm mà không chính mình cày ruộng thì lấy đâu có gạolàm tế phẩm để thờ cúng nhà tông miếu và lấy gì để nêu gương cho thiên hạ

Để chuẩn bị cho cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên Mông lần thứ hai (tháng 11/1285), vua Trần Thánh Tông tổ chức hội nghịDiên Hồng, họp với các bô lão trong nước ở Thăng Long hỏi kế đánh giặc

-Tất cả những người đến dự họp đều đồng lòng hô: " Xin đánh" Điều đó thể

hiện tư tưởng trọng dân, dựa vào dân của vua Trần; tinh thần đoàn kết, ý chí

tự lực, tự cường của dân tộc Việt Nam

Trần Quốc Tuấn, vị tổng chỉ huy hai cuộc kháng chiến chống quânNguyên - Mông thắng lợi, người có công lớn trong sự nghiệp dựng nước ởđời Trần, khi nói về nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến, Ông đãviết: "Vua tôi đồng tâm, anh em hòa thuận, cả nước góp sức" "Cả nướcgóp sức" chính là sức mạnh của toàn dân được tập hợp Lúc sắp mất Ôngcòn căn dặn vua Trần Nhân Tông: "Phải làm sao để lòng dân không xa rời

mình", phải "khoan thư sức dân để làm kế bền gốc sâu rễ, đó là thượng

sách giữ nước" 50, t.r 80

Chính nhờ tư tưởng trọng dân, tin dân, yêu thương dân, nhà Trần đãđộng viên, lôi cuốn nhân dân vào công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước.Trong 30 năm của thế kỷ XIII, quân và dân nhà Trần đã ba lần đánh thắngquân xâm lược Nguyên - Mông

Kế thừa những tư tưởng tiến bộ trên, trong cuộc kháng chiến chốngquân Minh, Tả tướng quân Hồ Nguyên Trừng khẳng định: "Tôi không sợđánh, chỉ sợ lòng dân không theo mà thôi" 50, tr.235

Nguyễn Trãi, người anh hùng dân tộc, nhà kinh bang tế thế lỗi lạc ở

thế kỷ XV đã nâng tư tưởng thân dân lên một tầm cao mới Trong "Bình Ngô đại cáo", ông viết: "Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân", "Chở thuyền là dân mà lật thuyền cũng là dân" 87, tr.203 Tuy không xem nhẹ vai trò của vĩ nhân,

nhưng theo ông, vĩ nhân cũng phải được lòng dân mới thành sự nghiệp

Nguyễn Bỉnh Khiêm nhà tư tưởng đời Lê Trung Hưng ở thế kỷ XVItừng nói với vua rằng: Nếu vua có bó đuốc sáng thì nên soi đến dân ở nhà nát,xóm nghèo Xưa nay nước phải lấy dân làm gốc, nên biết rằng muốn giữđược nước cốt phải được lòng dân

Đến đầu thế kỷ XX, Cụ Phan Chu Trinh đưa ra bảng "Thất điều trần" kết tội vua Khải Định, nêu tư tưởng 'trọng dân" đề cao tư tưởng "dân chủ".

Cụ viết: "Nói về học thuyết Tây Âu thì nước là nước của dân, đặt ra triều đình

để chịu phần ủy thác của quốc dân, còn ông vua hay ông quan tổng thống tức

là người đại biểu trong một nước Ai coi nước nhà như một món của riêngmình thì ví như bọn trộm cướp, còn ai cậy quyền mà áp chế nhân dân thì vínhư quân phản nghịch" 34, tr.175-176

Cụ Phan Bội Châu một chí sỹ yêu nước nhiệt thành đã từng sangTrung Quốc, sang Nhật tìm đường cứu nước, cứu dân, Cụ viết những lời tâmhuyết gửi quốc dân, đồng bào: " Kẻ làm vua kia, chỉ là người đứng đầu một

làng, là viên quản lý một công ty mà thôi Nếu nó chết đi thì làng và công tyvẫn còn đó Nó cũng chỉ là một phần số người trong một nước, có hay khôngmột phần số người này, đối với nước có thêm bớt gì đáng kể Ta thương yêu

nhất là dân" 11, tr.200 Trong tác phẩm "Hải ngoại huyết thư" Cụ đã chỉ ra ba

nguyên nhân mất nước:

"Một là vua sự dân chẳng biếtHai là quan chẳng thiết gì dân

Ba là dân chỉ biết dânMặc quân với quốc, mặc thần với ai"

Đặc biệt là Cụ thấy được vai trò to lớn của dân, không thể thiếu dân: "Sông xứ Bắc, bể Phương Đông

Nếu không có dân cũng là không có gì"

Phan Chu Trinh và Phan Bội Châu đề cao vai trò của dân, nhưng dohạn chế của những quan điểm giai cấp nên các Cụ chưa có phương pháp đánhgiá và vận động nhân dân một cách khoa học, chưa thấy được hạt nhân đoànkết là công nông nên chưa tập hợp, đoàn kết được lực lượng, không có sứcmạnh nên nghiệp lớn không thành

Tóm lại: Tư tưởng trọng dân, tin dân, dựa vào dân, của ông cha ta là

những cơ sở tư tưởng để Hồ Chí Minh tiếp thụ, kế thừa trong quá trình xácđịnh quan điểm về vai trò của quần chúng và ý nghĩa của công tác vận độngquần chúng, để hình thành nên tư tưởng dân vận của Người

1.1.1.2 Những giá tư tưởng tiến bộ trong truyền thồng văn hóa phương Đông, phương Tây

Tư tưởng tiến bộ trong truyền thống văn hóa phương Đông

Hồ Chí Minh sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước, Ngườisớm có điều kiện tiếp thu tư tưởng văn hóa phương Đông, đặc biệt là tư tưởngcủa Nho giáo và Phật giáo

Trong tư tưởng Nho giáo: Trọng Dân hơn trọng Thần là một tư tưởngtiến bộ thời Trung Hoa cổ đại Sách "Tả truyện" thời Xuân Thu có viết: "nướcđang thịnh là vì nghe dân, nước sắp mất là vì nghe thần"; "Dân là chủ củathần, cho nên kẻ thánh vương trước hết phải làm yên vui được dân, rồi mớicúng tế thần"; "Cái mà dân muốn, trời đất phải theo"93, tr.49

Dân là gốc của nước, Dân là quý nhất, do đó phải làm thế nào để đượclòng dân Quan hệ giữa dân với nước, với vua, đã được một số nhà triết họcTrung Hoa thời cổ đại đúc rút thành bài học kinh nghiệm quý báu và được ghi trongmột cuốn sách kinh điển của Nho giáo, đó là: Kinh Thư (hay còn gọi là Thượng

Thư) Sách này viết: "Dân là gốc của nước, gốc vững thì nước yên" 93, tr.260.

Những tư tưởng đó được Khổng Tử, Mạnh Tử, Tuân Tử, Mạc Tử kế thừa vàphát triển Khổng Tử không chỉ đề cao vai trò của dân, mà Ông còn nhấnmạnh trách nhiệm của vua đối với dân Theo Ông, vua muốn có sức mạnh, trị

vì được đất nước thì vua phải được lòng dân Muốn được lòng dân thì phải:

Thứ nhất, phải biết dưỡng dân, tức là phải biết chăm lo cải thiện đời sống cho

dân, phải biết sử dụng sức dân vào những công việc phù hợp, khi mất mùa

phải biết giảm thuế cho dân, Thứ hai, phải biết giáo dân, tức là phải biết

cách làm cho dân hiểu và tự giác làm Ông còn nói, muốn giáo hóa cho dânthì trước hết mình phải tự giáo hóa mình trước "Tu thân, tề gia, trị quốc, bìnhthiên hạ" theo Khổng Tử là như vậy

Mạnh Tử cũng rất đề cao vai trò của dân trong mối quan hệ với vua vàtrong cách đánh giá vai trò của dân với xã tắc, với vua Ông nói: "Dân vi quý, xãtắc thứ chi, quân vi khinh" 91, tr.352, tức là: dân là quý nhất, xã tắc là thứ yếu,vua là thường Ông cho rằng vua (nhà cầm quyền) phải có lòng thương yêu dân,chân thật với dân, vui sự vui của dân, lo sự lo của dân; như thế dân mới thươngyêu mình, vui sự vui của mình, lo sự lo của mình, sẵn sàng chết vì mình Ông đề

cao trách nhiệm của nhà cầm quyền đối với dân, coi việc cải thiện, nâng cao đờisống vật chất và tinh thần cho dân là trách nhiệm của nhà cầm quyền.

Đề cao vai trò của dân, Tuân Tử cho rằng: "Trời sinh dân không phải

vì vua, mà trời lập ra vua là để vì dân" 80, tr.267 Ông ví, dân như nước, vuanhư thuyền, nước chở thuyền và nước cũng lật thuyền

Hồ Chí Minh còn nghiên cứu và tiếp thu tư tưởng, quan điểm về Chủnghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn về dân tộc - độc lập, dân quyền - tự do,dân sinh - hạnh phúc Đó là những tư tưởng tiến bộ, có ý nghĩa lớn trong việctập hợp lực lượng Sự tiếp thu, vận dụng được thể hiện trong quốc hiệu củanước Việt Nam: "Độc lập - Tự do - Hạnh phúc"

Đối với Phật giáo, Hồ Chí Minh đã nghiên cứu, tìm hiểu, tiếp thunhững tư tưởng tiến bộ của Phật giáo Người nhận xét, đạo phật của Thích CaMầu Ni có ưu điểm là tinh thần từ bi, cứu khổ, cứu nạn, cứu chúng sinh rakhỏi khổ nạn Đó là tinh thần lục hòa: Thân hòa đồng trụ, Ngôn hòa đồnghiệp, Ý hòa đồng duyệt, Giới hòa đồng tu, Kiến hòa đồng giác, Lợi hòa đồngquân Hiểu một cách tổng quát, nghĩa là khuyên mọi người chung sống vui vẻ,nói năng, ý trí thuận hòa, biết cùng nhau chia sẻ vui buồn, thương yêu lẫnnhau, chớ làm những việc mất lòng nhau

Tư tưởng tiến bộ trong truyền thống văn hóa phương Tây

Hồ Chí Minh tiếp thu có chọn lọc tư tưởng nhân văn trong hệ tư tưởng

tư sản, đó là: "tự do, bình đẳng, bắc ái", tư tưởng mà giai cấp tư sản đã sửdụng để tập hợp lực lượng lật đổ chế độ phong kiến Vì thế, khi tìm đườngcứu nước, Người đã chủ động tìm hiểu những tư tưởng tiến bộ được thể hiệntrong Tuyên ngôn độc lập 1776 của nước Mỹ, Tuyên ngôn nhân quyền và dânquyền của cách mạng tư sản Pháp (1789) Đó là: quyền tự do, bình đẳng.Người cho rằng đó là những quan điểm tiến bộ trong lịch sử tư tưởng nhânloại Nhưng Người cũng đưa ra nhận xét: Sau khi nắm được chính quyền, giai

cấp tư sản đã đi ngược lại những tư tưởng tốt đẹp đó; cách mệnh thành côngnhưng nhân dân vẫn cực khổ, nhân dân vẫn cứ lo tính làm cách mệnh lần nữa.

Hồ Chí Minh tiếp thu tư tưởng tiến bộ của Thiên Chúa giáo, đó là lòngnhân ái, đức hy sinh, yêu thương tất cả mọi người, sống lương thiện Người

đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp,giải phóng con người, không gợn chút riêng tư Đối với cán bộ, đảng viên,Người luôn tuyên truyền giáo dục về lòng thương người, thương dân, thươngcác chiến sỹ ngoài mặt trận Đó là những tư tưởng thấm đượm những giá trịcao cả mang tính nhân loại mà ta có thể tìm thấy trong tư tưởng Thiên Chúagiáo

Hồ Chí Minh nghiên cứu văn hóa phương Đông, phương Tây, tiếp thunhững nhân tố tích cực, vận dụng và phát triển những nhân tố đó phù hợp với điềukiện hoàn cảnh mới, hình thành nên tư tưởng dân vận của mình, đồng thời cũngnhận thức rõ những hạn chế trong tư tưởng văn hóa phương Đông và phương Tây

1.1.1.3 Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về vai trò của quần chúng và công tác vận động quần chúng trong cách mạng vô sản

Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước, đến với chủ nghĩa Mác Lênin và đi theo con đường Cách mạng tháng Mười Nga Người khẳng định,chủ nghĩa Mác - Lênin là "chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cáchmạng nhất, khoa học nhất" 54, tr 268; là "cẩm nang thần kỳ"; là "kim chỉnam"; là ngọn đèn pha soi sáng con đường đấu tranh giành độc lập cho dântộc, tự do, hạnh phúc cho nhân dân các dân tộc bị áp bức trên thế giới Chủnghĩa Mác - Lênin đã chỉ rõ: Quần chúng là người sáng tạo ra lịch sử, cáchmạng là sự nghiệp của quần chúng, sức mạnh của quần chúng nhân dân là vôcùng to lớn, song sức mạnh đó chỉ có thể có được khi quần chúng được tậphợp, tổ chức lại, có sự đoàn kết chặt chẽ với nhau, đặt dưới sự lãnh đạo củaĐảng cộng sản Đảng cộng sản là người lãnh đạo nhưng nếu không có quần

-chúng thì không có lực lượng; ngược lại, quần -chúng không có Đảng lãnh đạothì đó cũng chỉ là một tập hợp người không có sức mạnh, mọi phong trào củaquần chúng chỉ là phong trào tự phát Mối quan hệ giữa Đảng với quần chúng

là mối quan hệ tự nhiên, Đảng phải có quần chúng mới có lực lượng, quầnchúng cần có Đảng mới có người dẫn đường, chỉ lối Để có lực lượng Đảngphải tiến hành công tác vận động quần chúng, đó là một công tác cực kỳ quantrọng của Đảng, quyết định sự thành công hay thất bại của cách mạng

Nghiên cứu cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân laođộng chống giai cấp tư sản và các giai cấp bóc lột nhằm lật đổ sự thống trị củagiai cấp tư sản và các giai cấp bóc lột, xây dựng một xã hội mới văn minhhơn, tiến bộ hơn, C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ ra rằng: Các cuộc cách mạng

đó muốn thắng lợi phải có hai yếu tố cơ bản: Thứ nhất, cuộc đấu tranh đó phải

do giai cấp công nhân lãnh đạo, giai cấp công nhân phải tự tổ chức ra được

chính đảng độc lập của mình Thứ hai, bản thân quần chúng phải tự giác tham

gia vào cuộc đấu tranh ấy, phải hiểu rõ đó là vấn đề gì và vì sao mình phảitham gia vào cuộc đấu tranh ấy Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, các cuộc cáchmạng không phải do một cá nhân hay một nhóm quần chúng không tự giáctiến hành, mà phải do giai cấp công nhân mà đội tiên phong là đảng cộng sản,được trang bị lý luận tiên phong, biết giáo dục, thuyết phục, giác ngộ và tậphợp quần chúng lãnh đạo C.Mác và Ph.Ăngghen cũng chỉ ra rằng muốn tậphợp được quần chúng, muốn quần chúng hiểu rõ mình phải làm gì, làm nhưthế nào và tự giác mà làm thì các đảng phải tiến hành một công tác lâu dài vàkiên nhẫn Đó chính là công tác dân vận của đảng, một công tác không thểthiếu đối với đảng, với cách mạng Đó cũng là công tác khó khăn, lâu dài,phức tạp, quyết định sự thành công hay thất bại của cách mạng Phải nhậnthức rõ, thời kỳ cách mạng khác nhau phải có những hình thức, nội dung vận

động cho phù hợp Trong tác phẩm "Đấu trang giai cấp ở Pháp từ 1848 đến 1850", ở Lời nói đầu, C.Mác viết:

Đã qua rồi, thời kỳ những cuộc đột kích, thời kỳ những cuộc cáchmạng do những nhóm thiểu số tự giác cầm đầu những quần chúngkhông tự giác tiến hành Ở nơi nào mà vấn đề đặt ra là phải cải tạohoàn toàn chế độ xã hội, thì bản thân quần chúng phải tự mình thamgia vào công cuộc cải tạo ấy, phải tự mình hiểu rõ vì sao phải tiến hànhđấu tranh, vì sao mình phải đổ máu và hy sinh tính mạng 52, tr.775 C.Mác và Ph.Ăngghen cũng chỉ ra rằng quần chúng có sức mạnh vôcùng to lớn, nhưng sức mạnh đó chỉ được phát huy khi họ được tập hợp, tổchức lại, có sự đoàn kết, thống nhất, có sự lãnh đạo, nếu không đó cũng chỉ làmột tập hợp người không có sức mạnh, mọi hoạt động của họ chỉ là hoạt động

tự phát Trong tác phẩm "Tuyên ngôn của đảng cộng sản" C.Mác vàPh.Ăngghen viết: "Mục đích trước mắt của những người cộng sản cũng làmục đích trước mắt của tất cả các đảng vô sản khác: tổ chức những người vôsản thành giai cấp, lật đổ sự thống trị của giai cấp tư sản, giai cấp vô sảngiành lấy chính quyền" 51, tr.615, và hai Ông nêu khẩu hiệu kêu gọi: "Vôsản tất cả các nước, đoàn kết lại!" 51, tr.649

Kế thừa, vận dụng và phát triển tư tưởng của C.Mác và Ph Ăngghen,V.I.Lênin tiếp tục khẳng định: Chúng ta cần có những đảng có liên hệ thực tếthường xuyên với quần chúng và biết lãnh đạo những quần chúng đó Ngườicho rằng:

Muốn phục vụ quần chúng và đại biểu cho lợi ích được nhận

thức một cách đúng đắn của họ, thì đội tiên phong, tức là tổ chức,

phải tiến hành toàn bộ hoạt động của mình trong quần chúng, vừathu hút ở trong quần chúng tất cả mọi lực lượng ưu tú nhất, khôngtrừ một lực lượng nào, vừa kiểm tra trên mỗi bước đi, một cách cẩn

thận và khách quan, xem mối liên hệ với quần chúng có được giữ

vững không, mối liên hệ đó có mật thiết không Như thế, và chỉ có

như thế, đội tiên phong mới giáo dục và giác ngộ được quần chúng,

đồng thời đại biểu cho những lợi ích của họ, dạy cho họ biết tổ chức lại, hướng toàn bộ hoạt động của quần chúng đi theo một đường lối

và tham gia phong trào, thì càng cần thiết phải có một tổ chức nhưthế và tổ chức ấy lại càng phải vững chắc (nếu không thì bọn mị dân

sẽ dễ lôi cuốn được những tầng lớp lạc hậu trong quần chúng); 3)một tổ chức như thế thì chủ yếu phải gồm những người lấy hoạtđộng cách mạng làm nghề nghiệp của mình 41, tr.158- 159

"Một nước mạnh là nhờ ở sự giác ngộ của quần chúng Nước mạnh làkhi nào quần chúng biết rõ tất cả mọi cái, quần chúng có thể phán đoán được

về mọi cái và đi vào hành động một cách có ý thức" 43, tr.23 Nhận thức rõvấn đề đó, V.I.Lênin khẳng định: "Hãy cho chúng tôi một tổ chức nhữngngười cách mạng, và chúng tôi sẽ đảo ngược nước Nga lên!" 41, tr.162

Để vận động, tập hợp được đông đảo quần chúng tham gia, theoV.I.Lênin cần phải sử dụng nhiều phương pháp, trong đó có một số phươngpháp cơ bản sau:

Thứ nhất, phải thực hiện tốt công tác tuyên truyền,giáo dục, thuyết

phục Đây là phương pháp và cũng là nhiệm vụ quan trọng đầu tiên của cácđảng cộng sản Người nói: "phải thuyết phục cho đa số nhân dân thấy được sựđúng đắn của cương lĩnh và sách lược của mình" 44, tr.208

Thứ hai, phải bằng phương pháp nêu gương; phải coi đây là phương

pháp có ý nghĩa xây dựng niềm tin nhằm động viên, tập hợp quần chúng cóhiệu quả nhất V.I.Lênin cũng chỉ ra rằng trong công tác vận động quầnchúng tuyệt đối không được dùng mệnh lệnh Người thẳng thắn phê phán một

số cán bộ, đảng viên, một số tổ chức thiếu gương mẫu, không hoặc rất ít dùngnhững điển hình, những tấm gương cụ thể, sinh động trong mọi lĩnh vực củađời sống để giáo dục quần chúng

Thứ ba, phải dân chủ, công khai Theo V.I.Lênin đây là phương pháp

có tác dụng phát huy tính chủ động, sáng tạo của quần chúng, động viên đượcmọi nguồn lực của quần chúng, bảo đảm cho cách mạng thắng lợi

Thứ tư, phải sát thực tế, gần gũi với quần chúng, lắng nghe ý kiến của

quần chúng, nắm bắt những tâm tư, nguyện vọng của quần chúng để đề rađường lối, chủ trương, chính sách và biện pháp thực hiện có hiệu quả Đảng làngười tập hợp, lãnh đạo quần, không hiểu đối tượng lãnh đạo thì không thể tậphợp, lãnh đạo được Vì vậy, Người đề nghị phải tìm mọi cách để duy trì, pháttriển và mở rộng hội nghị công nhân, nông dân ngoài đảng; thông qua những hộinghị như thế, Đảng có thể "nhận xét tâm trạng của quần chúng, gần gũi họ, giảiquyết những nhu cầu của họ, giao cho những phần tử tốt nhất trong số họ đảmnhiệm những chức vụ trong bộ máy nhà nước, v.v." 46, tr.39

Tóm lại: Những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về quần chúng

và công tác vận động quần chúng là những quan điểm lý luận đúng đắn, khoahọc Nghiên cứu, học tập và vận dụng sáng tạo những quan điểm ấy vào thựctiễn là vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng nhằm xây dựng, bồi dưỡng nhữngnhân tố thắng lợi của sự nghiệp cách mạng

Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước, đến với chủ nghĩa Mác Lênin, xác định con đường cách mạng Việt Nam là con đường cách mạng vôsản, con đường đó hoàn toàn đúng đắn, phù hợp với xu thế phát triển của thờiđại Những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về vai trò, sức mạnh củaquần chúng thực sự trở thành thế giới quan khoa học, cơ sở phương pháp luậngiúp Hồ Chí Minh hình thành tư tưởng dân vận của Người.

-1.1.2 Cơ sở thực tiễn

Vào cuối thế kỷ XVIII, chế độ phong kiến Việt Nam bước vào giaiđoạn suy tàn, triều đình nhà Nguyễn đã thi hành chính sách chuyên chế phảnđộng, nhằm củng cố quyền lợi của giai cấp địa chủ phong kiến, tăng cường ápbức bóc lột nông dân và các tầng lớp nhân dân lao động Mâu thuẫn cơ bảntrong xã hội lúc này là mâu thuẫn giữa nhân dân -chủ yếu là nông dân - vớigiai cấp địa chủ phong kiến ngày càng gay gắt, nông dân và các tầng lớp nhândân đã vùng lên đấu tranh, các cuộc đấu tranh của nông dân liên tiếp nổ ra,nhưng đều bị thất bại Chính lúc ấy, thực dân Pháp lại chuẩn bị tiến hành xâmlược nước ta

Giữa thế kỷ thứ XIX ( tháng 5-1858), đế quốc Pháp bắt đầu nổ súngxâm lược nước ta Triều đình nhà Nguyễn, đại biểu cho thế lực phong kiếnthống trị thối nát và phản động đã đầu hàng từng bước và đến năm 1884,chúng hoàn toàn bán nước ta cho thực dân Pháp Từ khi đặt ách thống trị trênđất nước ta, thực dân Pháp đã thực hiện nhiều chính sách rất thâm độc và xảoquyệt, trong đó có chính sách "chia để trị", với hy vọng phá hoại tình đoànkết, nghĩa đồng bào trong lòng người dân Việt Nam và tạo ra những mối xungkhắc giữa các dân tộc, các vùng miền trên đất nước ta Chúng chia nước ta ralàm ba kỳ với ba chế độ cai trị khác nhau nhằm chia rẽ dân tộc, gây thànhkiến giữa người Bắc, người Trung với người Nam; chia rẽ đồng bào miềnxuôi với đồng bào miền ngược; đồng bào theo đạo với đồng bào không theo

đạo Chúng còn gây thù hằn dân tộc giữa các dân tộc trong đại gia đình cácdân tộc Việt Nam, giữa ba dân tộc anh em trên bán đảo Đông Dương Thực tế

đó đặt ra cho cách mạng Việt Nam phải đoàn kết, tập hợp mọi lực lượng yêunước để chống lại bọn thực dân và bè lũ tay sai, giành lại độc lập cho dân tộc,

tự do, hạnh phúc cho nhân dân

Ngay từ khi thực dân pháp xâm lược nước ta, nhân dân ta dưới sự lãnhđạo kiên cường của Trương Công Định, Nguyễn Trung Trực, đã nhất tềcầm vũ khí đứng lên đánh giặc cứu nước Khi triều đình nhà Nguyễn đầuhàng, nhân dân ta dưới ngọn cờ yêu nước của Phan Đình Phùng, Hoàng HoaThám, vẫn liên tiếp nổ ra, nơi này chưa bị dập tắt thì nơi kia đã vùng dậyđấu tranh Mặc dù những người lãnh đạo rất kiên quyết, quần chúng đấu tranhrất anh dũng, nhưng vẫn không giành được thắng lợi

Sang đầu thế kỷ thứ XX, phong trào dân chủ tư sản trên thế giới, đặcbiệt là phong trào cải cách ở Trung Quốc, phong trào duy tân ở Nhật Bản đãtác động vào Việt Nam Phong trào yêu nước Việt Nam diễn ra và phát triểnngày càng mạnh mẽ, dưới sự lãnh đạo của những sỹ phu yêu nước, tiêu biểunhư: Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Tuy phong trào phát triển mạnh mẽ,nhưng do không có đường lối chính trị đúng đắn, không tập hợp, thống nhất,đoàn kết được lực lượng toàn dân; rơi vào sai lầm Trần Dân Tiên trong tácphẩm "Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh" đãnhận xét về con đường cứu nước của hai cụ như sau: "Phan Châu Trinh chỉyêu cầu người Pháp thực hiện cải lương chẳng khác gì xin giặc rủ lòngthương"; còn "Phan Bội châu hy vọng Nhật giúp đỡ để đuổi Pháp Điều đó rấtnguy hiểm, chẳng khác gì "đưa hổ cửa trước, rước beo cửa sau"" 84, tr.10.Quả thật, về sau nhà cầm quyền Nhật đã cấu với Pháp phá hại, làm tiêu tan sựnghiệp và con đường mà hai cụ đã lựa chọn Thực tế đó đặt ra cho dân tộcViệt Nam là phải có đường lối cứu nước đúng đắn để giải phóng dân tộc, đemlại tự do, hạnh phúc cho nhân dân

Hồ Chí Minh rất khâm phục tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh củacác nhà cách mạng tiền bối, nhưng Người cũng nhận thấy những hạn chế củacác nhà yêu nước trong việc xác định đường lối, đặc biệt là trong các chủtrương vận động, tổ chức quần chúng, tập hợp lực lượng và Người quyết địnhkhông đi theo con đường của những người đi trước mà quyết chí ra đi tìm conđường mới để cứu nước, giải phóng dân tộc

Đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, vận dụng phương pháp luận khoa họccủa chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh đã tìm thấy con đường cứu nước,giải phóng dân tộc Người đã tiến hành những công việc cực kỳ trọng đại, mộtquá trình chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức để thành lập Đảng Cộngsản Việt Nam, hoạch định đường lối, quan điểm, quy luật phát triển của cáchmạng Việt Nam, trong đó những quan điểm tư tưởng về vai trò của quầnchúng và công tác vận động quần chúng, như Người và Đảng ta thường gọi làcông tác dân vận - là một bộ phận quan trọng

Kể từ khi có Đảng, dưới sự lãnh đạo của Người và Đảng ta, công tácdân vận đã được thực hiện một cách khoa học, đúng đắn, phù hợp với thựctiễn kinh tế, chính trị, xã hội Việt Nam và có hiệu quả cao Đó là một trongnhững nhân tố thắng lợi của cách mạng Việt Nam trong cuộc đấu tranh giànhđộc lập dân tộc những năm 1930 - 1945 và Cách mạng Tháng Tám 1945;trong ba mươi năm chiến tranh cách mạng chống thực dân Pháp xâm lược vàchống Mỹ cứu nước Phải khẳng định rằng, thực tiễn cách mạng Việt Namdưới sự lãnh đạo của Người và Đảng ta đã cung cấp những dữ liệu để từ đóNgười khái quát thành những quan điểm, tư tưởng về dân vận, để ngày nayĐảng ta vận dụng và phát triển sáng tạo trong công cuộc đổi mới đất nướctheo định hướng xã hội chủ nghĩa

Tóm lại, phong trào cách mạng Việt Nam từ khi thực dân Pháp xâm

lược đến đầu thế kỷ XX phản ánh tinh thần đoàn kết, ý chí quyết tâm chống

giặc ngoại xâm của nhân dân ta, bất chấp mọi hành động khủng bố, đàn áp dãman của kẻ thù; thể hiện nguyện vọng độc lập, tự do của nhân dân ta Hồ ChíMinh nhận thức rõ khát vọng cháy bỏng đó của cả dân tộc, nhận thấy đượcnhững hạn chế của những nhà yêu nước trước đó trong chủ trương vận động,tập hợp lực lượng và trong việc nắm bắt những đòi hỏi khách quan của lịch sửdân tộc trong các giai đoạn cách mạng sau này

Trong quá trình ra đi tìm đường cứu nước, hòa mình vào cuộc sốngcủa những người lao động và phong trào đấu tranh của quần chúng lao khổ ởnhiều nước tư bản, nhiều nước thuộc địa và phụ thuộc, Hồ Chí Minh đã thựchiện một cuộc nghiên cứu, khảo nghiệm trên bình diện thế giới Thực tiễn thếgiới khi đó là: Chủ nghĩa tư bản đã phát triển đến giai đoạn cao, trở thành chủnghĩa đế quốc, các nước tư bản cấu kết với nhau đi xâm chiếm, đàn áp, ápbức, bóc lột các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc, nhưng do bản chất của chủnghĩa đế quốc nên sự liên kết, hợp tác đó chỉ là tạm thời, cá lớn nuốt cá bé.Khi nghiên cứu các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc, Người nhận thức rõ: cácdân tộc thuộc địa và phụ thuộc có sức mạnh vĩ đại vì họ bị thực dân đế quốcđàn áp, áp bức, bóc lột một cách dã man, tàn bạo; họ đã đứng lên đấu tranh,nhưng không giành được thắng lợi, vì trong cuộc đấu tranh đó, họ chưa biếtliên hiệp, đoàn kết chặt chẽ lại với nhau, chưa biết tổ chức, nên không có sứcmạnh Trong khi đó chủ nghĩa đế quốc nhất quán thực hiện chính sách "chia đểtrị" trên bình diện mỗi nước và trên toàn thế giới Vì vậy, muốn có sức mạnh đểchiến thắng kẻ thù thì các giai cấp bị áp bức, bóc lột, các dân tộc trên thế giớiphải đoàn kết nhau lại

Đối với các nước thuộc địa và phụ thuộc, Hồ Chí Minh đã nghiên cứuphong trào cách mạng ở Trung Quốc; nghiên cứu phong trào đấu tranh đòiđộc lập ở Ấn Độ Người đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm bổ ích, trong đó

có bài học kinh nghiệm về tập hợp lực lượng yêu nước, tiến bộ để tiến hànhcách mạng, giành chính quyền

Hồ Chí Minh nghiên cứu kinh nghiệm công xã Paris, tìm hiểu nguyênnhân dẫn đến sự thất bại của công xã Người nghiên cứu Cách mạng ThángMười Nga năm 1917 và rút ra được nhiều bài học kinh nghiệm quý báu, trong

đó có bài học về huy động tập hợp lực lượng quần chúng nhân dân, tạo thànhsức mạnh tổng hợp để chiến thắng kẻ thù

Tóm lại, những giá trị tư tưởng truyền thống của dân tộc Việt Nam,

những giá trị nhân văn, nhân bản trong truyền thống văn hóa phương Đông,phương Tây, chủ nghĩa Mác - Lênin, thực tiễn cách mạng Việt Nam và thếgiới là những nhân tố khách quan chủ yếu hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

về dân vận, trong đó chủ nghĩa Mác - Lênin là nền tảng, là hạt nhân

1.1.3 Nhân tố tự thân Hồ Chí Minh

Tư tưởng của một vĩ nhân được hình thành trên cơ sở những nhân tốkhách quan, đồng thời phải có những nhân tố chủ quan như hoạt động thựctiễn, năng lực tổng kết, khái quát, nhân cách, đạo đức của chính vĩ nhân đó,

đó là điều có tính quy luật Hồ chí Minh đã thể hiện một phẩm chất cá nhânhết sức tiêu biểu Đó là một người sống có hoài bão, có lý tưởng, có bản lĩnh,giàu lòng nhân ái Người từng nói: "Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốntột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn

tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành" 56,tr.161 Là người yêu nước, thương dân, thương nhân loại bị khổ đau, bị ápbức; Người sớm có chí hướng cứu nước, cứu dân, Hồ Chí Minh đã tin tưởngtuyệt đối vào sức mạnh của nhân dân

Là người có bản lĩnh kiên định, kiên cường trong đấu tranh vì mụctiêu lý tưởng đã chọn, Hồ Chí Minh đã có đã có bước chuyển biến tư tưởngmang tính đột phá, từ chủ nghĩa yêu nước đến với chủ nghĩa cộng sản, tìmthấy con đường cứu nước cho dân tộc Việt Nam con đường cách mạng vôsản Mặc dù bị bắt bớ, tù đầy gian khổ; bị các quan điểm tả khuynh của Quốc

tế Cộng sản và của Đảng ta những năm 1930 - 1935 chi phối, nhưng Ngườivẫn kiên định, bền bỉ đấu tranh cho mục tiêu lý tưởng đã chọn Người còn làmột biểu tượng mẫu mực về đạo đức, lối sống, tác phong công tác và có nghệthuật cảm hóa mọi người.

Là người ham học hỏi, nghiên cứu lý luận, kiên trì rèn luyện trongthực tiễn cuộc sống, Hồ Chí Minh đã tích lũy được những kinh nghiệm, trithức vô cùng phong phú của thời đại, nắm vững nguyên lý lý luận, yêu cầucủa thực tiễn Thông qua thực tiễn phong phú và sinh động, Hồ Chí Minh đãnghiên cứu, tìm hiểu, phân tích, tổng hợp, khái quát thành những luận điểmđúng đắn và sáng tạo, hình thành nên tư tưởng của mình nói chung và tưtưởng dân vận nói riêng

Ngay khi còn nhỏ ở trong nước, Người đã chứng kiến cảnh đàn áp dãman của thực dân Pháp đối với những người yêu nước Việt Nam, cảnh sống

cơ cực, đói rách của nhân dân lao động, cuộc sống xa hoa của thực dân Pháp

và quan lại tay sai, Người tham gia phong trào biểu tình chống thuế của nhândân Trung Kỳ Khi ra đi tìm đường cứu nước, Người đã chứng kiến nhữngcảnh đàn áp, áp bức tàn nhẫn, dã man của chủ nghĩa đế quốc, thực dân đối vớinhân dân lao động Thông qua nhiều hoạt động thực tiễn phong phú, vớinhững điều mắt thấy tai nghe, Hồ Chí Minh đã rút ra kết luận: Ở đâu, thựcdân và tư bản cũng đều tàn ác, vô nhân đạo; xã hội tư bản là xã hội đầy dẫy sự

áp bức, bóc lột; ở đâu, giai cấp công nhân và nhân dân lao động cũng bị bóclột dã man, bị ngược đãi; giai cấp công nhân và nhân dân lao động ở đâu cũng

là bạn; các thuộc địa đều có kẻ thù chung là chủ nghĩa thực dân, đế quốc Từ

đó, Người khái quát: "Dù mầu da có khác nhau, trên đời này chỉ có hai giốngngười: giống người bóc lột và giống người bị bóc lột Mà cũng chỉ có một mốitình hữu ái là thật mà thôi: tình hữu ái vô sản" 53, tr.266 Khi thay mặt nhữngngười Việt Nam yêu nước gửi đến Hội nghị Vécxây bản yêu sách của nhân dân

An Nam, nhưng không được chấp nhận, Người rút ra kết luận: "Muốn đượcgiải phóng, các dân tộc chỉ có thể trông cậy vào mình, trông cậy vào lực lượngcủa bản thân mình" 84, tr.33.

1.2 QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ DÂN, DÂN VẬN

1.2.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về dân và vai trò của dân trong sự nghiệp cách mạng

Dân là một khái niệm được sử dụng khá phổ biến trong các chế độ xãhội, nhưng nội hàm của nó có sự khác nhau Hồ Chí Minh kế thừa, phát triểnnhững yếu tố tích cực trong quan niệm về dân trong các chế độ xã hội truớc,đặc biệt là quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về dân, Người đã đưa ra mộtquan niệm về dân rất đơn giản, dễ hiểu, nhưng lại rất sâu sắc

Theo Hồ Chí Minh "Dân" là những người sống trong cùng một cộngđồng quốc gia dân tộc, có chung một nguồn gốc, một cội nguồn, nên có lúcNgười gọi là "đồng bào", "quốc dân", "con Lạc, cháu Hồng", "con Rồng cháuTiên" "Dân" gồm đủ các dân tộc, tôn giáo: "Việt, Thổ, Nùng, Mường, Mán ,lương, giáo" 55, tr.553, là tất cả các giai cấp, tầng lớp trong xã hội: "sĩ,nông, công, thương, binh"57, tr.444 , là tất cả mọi người, không phân biệtgià - trẻ, trai - gái, giàu -nghèo, sang - hèn có lòng yêu nước, một lòng một dạ

đi theo Đảng cộng sản Việt Nam làm cách mạng giải phóng dân tộc, đem lại

tự do, hạnh phúc cho mọi người Hồ Chí Minh quan niệm về dân như vậy,nhưng không có nghĩa là Người xem nhẹ vấn đề giai cấp, mà ngược lại Ngườiluôn đứng vững trên lập trường của giai cấp công nhân Khi xác định lựclượng của cách mạng, Người vẫn nói: "công nông là gốc cách mệnh; còn họctrò, nhà buôn nhỏ, điền chủ nhỏ chỉ là bầu bạn cách mạng của công nông"

54, tr.266, muốn cách mệnh thành công thì phải có Đảng cách mệnh, Đảngphải tập hợp những phần tử ưu tú của công nhân, nông dân và trí thức

Theo Hồ Chí Minh "Dân" là tất cả mọi người, nhưng không bao hàmbọn phản quốc, bọn tai sai bán nước hại dân, những kẻ đi ngược lại lợi ích,nguyện vọng của quần chúng nhân dân, đó là kẻ thù của dân.

Trong nhiều bài viết, bài nói, Hồ Chí Minh dùng thuật ngữ quầnchúng, cũng đồng nghĩa với "Dân" trong dân vận "Dân" là các tầng lớp nhândân yêu nước, có tổ chức, phân biệt với bộ phận cầm quyền, lãnh đạo Đó làlực lượng rất quan trọng trong mọi cuộc cách mạng mà Hồ Chí Minh luônluôn trân trọng

Quan niệm về "Dân" của Hồ Chí Minh được thể hiện và sử dụng đểchỉ mọi người thuộc các dân tộc sống trên dải đất Việt Nam, không phân biệtnòi giống, trai gái, giàu nghèo, tôn giáo, chỉ trừ những kẻ phản bội, làm taysai cho đế quốc, đi ngược lại quyền lợi của nhân dân, của dân tộc, đi ngượccon đường độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Tuy nhiên, Hồ Chí Minhkhông coi dân nhân dân là một khối đồng nhất, mà là một cộng đồng, baogồm nhiều dân tộc, giai cấp, tầng lớp Các nhóm xã hội ấy có lợi ích chung vàlợi ích riêng, có vai trò và thái độ khác nhau đối với sự phát triển của xã hội

và cách mạng Công nhân, nông dân, trí thức luôn được Người coi là lựclượng cách mạng to lớn nhất, là nền tảng của khối đoàn kết dân tộc Quanniệm đó vừa mang tính giai cấp, vừa mang tính dân tộc và tính thời đại

Từ quan niệm về dân như trên nên trong suốt cuộc đời hoạt động cáchmạng Hồ Chí Minh luôn đề cao vai trò của dân, luôn hướng về dân, giànhtrọn cuộc đời để phấn đấu vì độc lập dân tộc, vì tự do, hạnh phúc của nhândân Với Người, yêu dân, tin dân trước hết phải nhận thức đúng vai trò củadân; "Dân" là lực lượng quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam:

"Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân, trong thế giới không gì mạnhbằng lực lượng đoàn kết của toàn dân" 59, tr.276

Ở trong xã hội, muốn thành công phải có ba điều kiện là: thiênthời, địa lợi, nhân hòa

Ba điều kiện ấy đều quan trọng cả Nhưng thiên thời khôngquan trọng bằng địa lợi, địa lợi không quan trọng bằng nhân hòa.Nhân hòa là thế nào?

Nhân hòa là tất cả mọi người đều nhất trí Nhân hòa là quantrọng hơn hết 57, tr.479

Dân là lực lượng vô cùng to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữnước, là chủ thể sáng tạo ra mọi của cải vật chất và tinh thần cho xã hội, làgốc của nước, của cách mạng Trong tác phẩm "Đường cách mệnh" Hồ ChíMinh đã chỉ ra rằng: "Cách mạng Nga dạy chúng ta rằng muốn cách mệnhthành công thì phải dân chúng (công nông) làm gốc"54, tr.280 Trong quátrình phát triển của cách mạng, Người thường nhắc nhở:

"Dân chúng đồng lòng, việc gì cũng làm được

Dân chúng không ủng hộ, việc gì làm cũng không nên"57, tr.293.Nước lấy dân làm gốc, "gốc có vững, cây mới bền, xây lầu thắng lợi trên nền

nhân dân" 57, tr 410 Phải nhớ rằng "dân là chủ Dân như nước, mình như

cá, lực lượng bao nhiêu là nhờ ở hết dân"56, tr.101

Dân là lực lượng hết sức to lớn, nhưng không chỉ có nghĩa là đông vềmặt số lượng, mà còn là lực lượng to lớn cả về mặt trí tuệ Người viết: "Dânchúng biết giải quyết nhiều vấn đề một cách đơn giản, mau chóng, đầy đủ, mànhững người tài giỏi, những đoàn thể to lớn, nghĩ mãi không ra" 57, tr.295

"Dễ mười lần không dân cũng chịu Khó trăm lần dân liệu cũng xong" 65, tr.212.

Hồ Chí Minh đã khẳng định một cách nhất quán, cách mạng là sựnghiệp của quần chúng, nhưng quần chúng cần có Đảng dẫn đường Vì vậy,Đảng phải có phương pháp, hình thức phù hợp để đoàn kết, tập hợp nhân dân,lãnh đạo nhân dân làm cách mạng, nếu không có nhân dân Đảng không có lựclượng, ngược lại quần chúng không có Đảng lãnh đạo thì đó cũng chỉ là mộttập hợp người không có sức mạnh Người còn nói: Đảng dù vĩ đại đến đâu

cũng chỉ là một bộ phận của nhân dân Để đoàn kết, tập hợp được nhân dânthì "Dân" phải được giác ngộ, được tổ chức lại và có sự lãnh đạo đúng đắncủa Đảng Người đã nhiều lần phê phán những căn bệnh tệ hại như: "xa dân",

"khinh dân", "không thương dân", "không hiểu dân" Đó là những nguy cơ, lànguyên nhân sinh ra tệ quan liêu, mệnh lệnh, cửa quyền, làm giảm lòng tincủa nhân dân đối với Đảng, với chế độ

Theo Hồ Chí Minh dân là chủ nhân của đất nước, chủ vận mệnh củamình Dân là chủ thì Đảng, Chính phủ, cán bộ là "đầy tớ", "công bộc" chungcủa dân; chính quyền từ xã đến Chính phủ trung ương do dân cử ra, Đoàn thể

từ trung ương đến xã do dân tổ chức nên để thay mặt nhân dân, hoạt độngđem lại lợi ích cho dân, chứ không phải để đè đầu, cưỡi cổ dân, Người nói:

"Việc gì có lợi cho dân phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân phải hết sứctránh" 56, tr.47 Theo Hồ Chí Minh "Dân chủ" là "dân làm chủ" Người nói

"Nước ta là nước dân chủ Nghĩa là nhà nước do nhân dân làm chủ" 59,tr.452 Đồng thời phải có nghĩa vụ của người làm chủ đối với các công việccủa đất nước; kháng chiến, kiến quốc, xây dựng, đổi mới đều là công việc củadân, dân phải có trách nhiệm, nghĩa vụ chăm lo xây dựng bộ máy nhà nướctrong sạch vững mạnh, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả Hồ Chí Minh nhiều lần

nói rõ: "Nhân dân có quyền lợi làm chủ, thì phải có nghĩa vụ làm tròn bổn phận

công dân" 59, tr.452, "có quyền kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhànước", "có quyền bãi miễn đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dânnếu những đại biểu ấy tỏ ra không xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân"

61, tr.591, "Nếu Chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi Chính phủ.Nhưng khi dân dùng đày tớ làm việc cho mình, thì phải giúp đỡ Chính phủ"

57, tr.60

Có thể nói Dân chủ và dân làm chủ theo quan niệm của Hồ Chí Minh

là nhân dân thực sự là chủ và làm chủ đất nước trên tất cả các mặt của đờisống xã hội như: Kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội

1.2.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về dân vận và vai trò của dân vận

Hồ Chí Minh cho rằng dân có vị trí, vai trò rất quan trọng đối với sựnghiệp cách mạng, nhưng để nhân dân nhận thức rõ vai trò, trách nhiệm củamình thì Đảng phải tiến hành công tác tuyên truyền, vận động để dân giácngộ, tự nguyện làm tốt bổn phận và trách nhiệm của mình Đó chính là côngtác dân vận của Đảng

Trong bài báo Dân vận Hồ Chí Minh đã đưa ra khái niệm về dân vận:

"Dân vận là vận động tất cả lực lượng của mỗi một người dân không để sótmột người nào, góp thành lực lượng toàn dân, để thực hành những công việc

nên làm, những công việc Chính phủ và Đoàn thể đã giao cho"57, tr.698.

Hồ Chí Minh luôn quán triệt: Cách mạng tức là đổi xã hội cũ thành xãhội mới, đó là một công việc lâu dài, khó khăn gian khổ, đòi hỏi phải có sựđồng tâm, hợp lực, nhất trí của toàn dân tộc, không phân biệt giai cấp, tầnglớp; không phân biệt già, trẻ, gái trai, dân tộc, tôn giáo, giàu nghèo Để tậphợp mọi giai cấp, tầng lớp, mọi người dân thành một lực lượng hướng đếnmột mục tiêu chung là giành độc lập dân tộc và xây dựng một xã hội mới tốtđẹp, chúng ta phải luôn đi sâu, đi sát quần chúng, đi vào từng người, khơi dậy

và phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và ý thức tự giác của từng ngườidân để huy động tối đa sức lực, trí lực, tài lực của nhân dân vào sự nghiệpcách mạng

Theo Hồ Chí Minh, dân vận không chỉ tuyên truyền suông bằng sáchbáo, mít tinh, khẩu hiệu, mà phải bằng hành động cụ thể, thiết thực Ngườinói: "Nhìn chung thì các dân tộc Phương đông đều giàu tình cảm, và đối với

họ một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyêntruyền" 53, tr.263 Sinh thời Hồ Chí Minh rất quan tâm đến việc xây dựngnhững điển hình tốt, những tấm gương tốt Bác cũng đã trực tiếp viết thư khenngợi, động viên, khuyến khích những tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc

trong học tập, lao động, sản xuất, chiến đấu và đề nghị có mục "gương ngườitốt, việc tốt" trên báo để động viên mọi người noi theo.

"Dân vận" theo Hồ Chí Minh được hiểu theo cả chiều rộng và chiềusâu Theo chiều rộng "dân vận" là vận động tất cả những người yêu nướckhông bỏ sót một người nào, hay nói khác là đại đoàn kết toàn dân vào côngviệc chung Hiểu theo chiều sâu "dân vận" là phải hiểu rõ năng lực, tâm tư,nguyện vọng hoàn cảnh cụ thể của từng đối tượng để có hình thức vận độngcho phù hợp

Xuất phát từ quan điểm "cách mạng là sự nghiệp của quần chúng", HồChí Minh yêu cầu dù là việc lớn hay việc nhỏ đều phải bàn bạc, lấy ý kiến củanhân dân, rồi vận động nhân dân thực hiện, có như thế thì công việc mới thànhcông Trong lúc thi hành phải luôn luôn theo dõi, đôn đốc, đồng thời nắm bắt cácvấn đề phát sinh để có cách khắc phục kịp thời, không được làm theo kiểu "đánhtrống bỏ dùi" dễ gây bất mãn trong quần chúng; khi công việc hoàn thành phảikiểm điểm, rút kinh nghiệm, tổng kết kinh nghiệm những việc làm được và chưalàm được để đề ra giải pháp khắc phục;phải có sự động viên khuyến khích kịpthời bằng các hình thức khen thưởng, đồng thời phê bình các biểu hiện chưa tốt

Có thể nói đây là quan niệm rất súc tích, dễ hiểu của Hồ Chí Minh vềdân vận, mà ngày nay Đảng và Nhà nước ta luôn luôn quán triệt và lấy đó làmphương châm trong công tác vận động quần chúng Đảng ta xác định: Các tổchức Đảng từ Trung ương đến Chi bộ đều phải lấy công tác dân vận và chăm

lo lợi ích của quần chúng làm nội dung chủ yếu trong hoạt động của mình

Hồ Chí Minh đi từ quan niệm về dân, để khẳng định vị trí, tầm quantrọng của "dân", từ đó chỉ rõ vị trí, tầm quan trọng của công tác dân vận Từrất sớm, Hồ Chí Minh đã nhận thức rõ vai trò, sức mạnh của quần chúng nhândân, đặc biệt khi tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin và đi theo con đường Cáchmạng tháng Mười Nga, Người càng nhận thức rõ hơn vai trò, sức mạnh to lớncủa nhân dân

Một trong những bài học rút ra từ lịch sử đấu tranh dựng nước của dântộc: khi nào nhân dân có sự lãnh đạo khoa học, đúng đắn; được vận động, tậphợp đoàn kết lại thì lúc đó đất nước phát triển hưng thịnh; dân tộc có đượcsức mạnh vật chất và tinh thần đánh bại mọi âm mưu và hành động xâm lượccủa kẻ thù.

Nghiên cứu, vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh khẳngđịnh con đường cách mạng Việt Nam là con đường cách mạng vô sản; cáchmệnh "Trước hết phải có đảng cách mệnh", để "trong thì vận động và tổ chứcdân chúng, ngoài thì liên lạc với các dân tộc bi áp bức và giai cấp vô sản mọinơi" 54, tr.267-268 Từ đó, Người luôn quán triệt: Công tác dân vận là một

bộ phận quan trọng trong công tác của đảng, nếu thiếu hoặc làm không tốtĐảng sẽ không tập hợp được quần chúng làm cách mạng Theo Hồ Chí Minh,nếu có quần chúng mà không có Đảng thì mọi phong trào của quần chúng chỉ

là phong trào tự phát

Thấm nhuần tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh chorằng "việc dân vận rất quan trọng" Nhân dân là lực lượng đông đảo trong xãhội, do trình độ nhận thức, giác ngộ cách mạng khác nhau cho nên phải vậnđộng họ tham gia cách mạng bằng các công việc phù hợp, thiết thực

Dân có vai trò rất to lớn đối với sự nghiệp cách mạng, nếu làm tốtcông tác dân vận thì mọi việc dù lớn, dù nhỏ, dù khó khăn phức tạp đến mấycũng sẽ thành công Làm cách mạng đòi hỏi phải huy động sức mạnh của toàndân tộc, không thể dựa vào một hai người hay cá nhân anh hùng nào Bác từngviết "Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, chứ không phải là sự nghiệp của

cá nhân anh hùng nào Thành công của Đảng ta là ở nơi Đảng ta đã tổ chức vàphát huy lực lượng cách mạng vô tận của nhân dân" 62, tr.197 Nếu khônglàm tốt công tác dân vận, thì không những không phát huy được sức mạnh củatoàn dân mà còn bị kẻ thù chống phá, xuyên tạc, chia rẽ khối đại đoàn kếttoàn dân tộc, đến lúc ấy dù việc nhỏ đến mấy thì cũng không thành công

Theo Người: "Dân vận kém thì việc gì cũng kém, dân vận khéo thì việc gìcũng thành công" 57, tr.700.

Ngay từ năm 1927, trong tác phẩm "Đường cách mệnh", Nguyễn ÁiQuốc đã giải thích vì sao phải làm công tác dân vận Theo Người "cách mệnh

là việc chung cả dân chúng chứ không phải việc một hai người" 54, 262 Người cũng nhận ra rằng chỉ có làm tốt công tác dân vận thì mới huyđộng được sức mạnh vô địch của quần chúng nhân dân Người nói: "Trongbầu trời không gì quý bằng nhân dân trong thế giới không có gì mạnh bằnglực lượng đoàn kết của nhân dân" 60, tr.276; cách mạng muốn thành công,đạt được nhiều thành tựu lớn lao thì phải xây dựng nền tảng từ nhân dân:

tr.261-"Gốc có vững, cây mới bền,Xây lầu thắng lợi trên nền nhân dân" 57, tr.410

Hồ Chí Minh đã đúc kết: "kinh nghiệm trong nước và các nước chochúng ta biết: có lực lượng dân chúng việc to tát mấy, khó khăn mấy cũnglàm được Không có, thì việc gì làm cũng không xong" 57, tr.295 Do đó,cần phải nhận thức rõ công tác vận động, giác ngộ quần chúng là công tácquan trọng quyết định thành bại của cách mạng

1.3 MỘT SỐ QUAN ĐIỂM CHỈ ĐẠO CỦA HỒ CHÍ MINH ĐỐI VỚI CÔNG TÁC DÂN VẬN

Hồ Chí Minh rất coi trọng công tác dân vận, Người đã xác định rõquan điểm, tư tưởng, phương châm, nội dung và mục đích công tác dân vậnrất thiết thực, cụ thể và sâu sắc, có tính chỉ đạo chiến lược và đây là tư tưởngchỉ đạo công tác dân vận của Đảng ta qua nhiều thời kỳ cách mạng

1.3.1 Mục đích của dân vận là tập hợp, tổ chức lực lượng toàn dân nhằm tạo nên sức mạnh tổng hợp cho sự nghiệp cách mạng

Quần chúng có vai trò rất to lớn đối với sự nghiệp cách mạng, quầnchúng là người sáng tạo ra mọi của cải vật chất, tinh thần của xã hội Cáchmạng là sự nghiệp của quần chúng, là sự nghiệp lâu dài, khó khăn, gian khổ

đòi hỏi phải có sự đồng tâm, đồng sức, đồng lòng của quần chúng nhân dânmới có thể thực hiện được Do vậy, Hồ Chí Minh luôn quan tâm xây dựng lựclượng cách mạng, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, vì "lực lượng của dânrất to", "Cách mệnh là việc chung cả dân chúng chứ không phải việc một haingười" 54, tr.261-262 Để tập hợp, đoàn kết được lực lượng toàn dân; khơidậy và phát huy được sức mạnh của toàn dân đòi hỏi phải làm tốt công tácdân vận

Mục đích của dân vận là tập hợp, đoàn kết tất cả lực lượng của mỗi mộtngười dân, không để sót một người dân nào, góp thành lực lượng toàn dân, để thựchành những nhiệm vụ cụ thể trong từng thời kỳ cách mạng, những công việc íchnước, lợi dân, đem lại lợi ích thiết thực cho tuyệt đại đa số nhân dân Người nói:

"Đảng ta, Chính phủ ta, ngoài lợi ích của nhân dân, không có lợi ích nào khác, nênđảng viên, cán bộ trong và ngoài Đảng phải một lòng một dạ phục vụ nhân dân,phục vụ giai cấp"60, tr.419 Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Người

và Đảng ta luôn luôn quan tâm đến công tác dân vận, trong công tác dân vận, luônluôn xác định rõ mục đích của công tác dân vận, nhờ vậy mà đã tập hợp, đoàn kếtđược lực lượng toàn dân trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc

Nói đoàn kết là nói đến sự quy tụ, tập hợp sức mạnh của cả cộngđồng dân tộc, tất cả các giai cấp, tầng lớp yêu nước nhằm thực hiện mục đíchchính trị mà Đảng đã xác định Muốn đoàn kết lực lượng toàn dân, muốn tậphợp được đông đảo quần chúng tham gia làm cách mạng đòi hỏi phải "vậnđộng tất cả lực lượng của mỗi một người dân không để sót một người dânnào, góp thành lực lượng toàn dân, để thực hành những công việc nên làm,những công việc Chính phủ và đoàn thể đã giao cho"57, tr.698

1.3.2 Dân vận là công tác cực kỳ quan trọng của các cơ quan Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội do Đảng lãnh đạo

Dân vận là công tác có ý nghĩa rất quan trọng "Dân vận kém thì việc

gì cũng kém Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công" 57, tr.700 "Dânvận khéo" tức là phải tiến hành một cách khoa học, có tổ chức, có lãnh đạo

Hồ Chí Minh yêu cầu: "Tất cả cán bộ chính quyền, tất cả cán bộ Đoàn thể vàtất cả hội viên của các tổ chức nhân dân (Liên Việt, Việt Minh, vv ) đềuphải phụ trách dân vận" 57, tr.699 Người cũng đã chỉ ra yêu cầu cụ thể đểmỗi cơ quan đoàn thể quán triệt tốt hơn nhiệm vụ của mình

+ Đối với Đảng Hồ Chí Minh nhận thức rất sâu sắc vai trò của Đảng

đối với sự nghiệp cách mạng, nhưng Đảng chỉ thực hiện được sứ mệnh lịch sửcủa mình khi tập hợp được đông đảo quần chúng tham gia, sức mạnh củaĐảng là ở sự gắn bó mật thiết với quần chúng, không có quần chúng tham giaĐảng không có lực lượng Sức mạnh của Đảng không phải chỉ ở tổ chứcĐảng, ở cán bộ, đảng viên của Đảng mà còn ở sự gắn bó mật thiết với quầnchúng, ở sức mạnh đông đảo quần chúng do Đảng lãnh đạo Để gắn bó mậtthiết với quần chúng Đảng phải thường xuyên quan tâm, chăm lo đến lợi íchcủa nhân dân Người thường nói: "Dân không đủ muối, Đảng phải lo Dânkhông có gạo ăn đủ no, dân không có vải mặc đủ ấm, Đảng phải lo Các cháukhông có trường học, Đảng phải lo Tất cả mọi việc Đảng phải lo" 62,tr.463 - 464 Theo Hồ Chí Minh: "ngoài lợi ích của nhân dân Đảng không cólợi ích nào khác" Muốn vậy, theo Người, Đảng phải:

"Luôn luôn gần gũi nhân dân

Ra sức nghe ngóng và hiểu biết nhân dân

Học hỏi nhân dân

Lãnh đạo nhân dân bằng cách tuyên truyền, giải thích, cổ động, giáodục tổ chức nhân dân, dựa vào nhân dân để thực hiện nguyện vọng chínhđáng của nhân dân

Bốn điều ấy cần phải đi song song với nhau Vì không gần gũi dân thìkhông hiểu biết dân Không hiểu biết dân thì không học hỏi những kinhnghiệm và sáng kiến của dân.

Không học hỏi dân thì không lãnh đạo được dân

Có biết làm học trò dân, mới làm được thầy học dân" 58, tr.88.

Người còn căn dặn:

Mỗi công việc của Đảng phải giữ gìn nguyên tắc và phải liên hợpchặt chẽ với quần chúng Nếu không vậy, thì chẳng những không lãnhđạo được dân chúng mà cũng không học được dân chúng

Chẳng những không nâng cao được dân chúng, mà cũng khôngbiết ý kiến của dân chúng 57, tr.249

Mối quan hệ giữa Đảng với quần chúng không chỉ thông qua đườnglối, chủ trương mà còn thông qua tổ chức Đảng và từng đảng viên Từng cán

bộ , đảng viên nếu làm tốt chức trách, nhiệm vụ của mình thì mối quan hệgiữa Đảng với quần chúng ngày càng được củng cố và tăng cường Ngược lại,đảng viên xa rời quần chúng, quan liêu, mệnh lệnh, sách nhiễu dân, thì niềmtin của nhân dân đối với Đảng, với chế độ bị giảm sút, thậm chí Đảng mất vaitrò lãnh đạo Để xây dựng mối quan hệ máu thịt giữa Đảng với dân đòi hỏitừng tổ chức đảng, mỗi đảng viên cũng phải làm công tác dân vận, phải sâusát, gần gũi quần chúng Hồ Chí Minh nói:

Cán bộ chính quyền và cán bộ Đoàn thể địa phương phải cùng

nhau bàn tính kỹ càng, cùng nhau chia công rõ rệt, rồi cùng nhau đi

giải thích cho dân hiểu, cổ động dân, giúp dân đặt kế hoạch, tổchức nhân công, sắp xếp việc làm, khuyến khích, đôn đốc, theo dõi,giúp đỡ dân giải quyết những điều khó khăn 57, tr.699

+ Đối với chính quyền Dân vận không phải là việc riêng của Đảng,

mà còn là công việc của chính quyền Đảng lãnh đạo nhân dân đứng lên đấu

tranh giành chính quyền, khi giành được chính quyền, chính quyền đó về taynhân dân, nghĩa là nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân và vì nhân dân;nhà nước thay mặt nhân dân quản lí, giải quyết tất cả mọi vấn đề xã hội, đemlại lợi ích cho nhân dân Trong điều kiện đó chính quyền có điều kiện làmcông tác dân vận; dân là chủ, chính quyền nhà nước được nhân dân uỷ thác,điều hành quản lý xã hội, cho nên chính quyền và dân có quan hệ trực tiếp,thường xuyên, do đó chính quyền và mọi cán bộ công chức nhà nước có điều

kiện và phải làm tốt công tác dân vận, Người nói: "Nhiệm vụ của Chính quyền ta và Đoàn thể ta là phụng sự nhân dân Nghĩa là làm đầy tớ cho dân.

Đã phụng sự nhân dân, thì phải phụng sự cho ra trò Nghĩa là việc gìlợi cho dân, thì phải làm cho kỳ được Việc gì hại cho dân, thì phải hết sứctránh" 58, tr.88

Hồ Chí Minh nhấn mạnh: "Chính phủ nhân dân bao giờ cũng phải đặtquyền lợi dân lên trên hết thảy" 56, tr.22 "Nếu Chính phủ làm hại dân thìdân có quyền đuổi Chính phủ" 57, tr.60 Người cũng cho rằng, mọi cán bộ,nhân viên nhà nước đều là "đầy tớ" của nhân dân, chứ không phải là "quan cách

mạng" đè đầu cưỡi cổ dân, mà đầy tớ "làm việc cho dân phải làm cho tốt".

Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân do Đảnglãnh đạo Nhà nước quản lý xã hội bằng các chính sách và pháp luật, chínhsách và pháp luật đó phải đúng với quan điểm, đường lối của Đảng, phù hợpvới thực tế, hợp với ý chí và nguyện vọng của dân Muốn vậy, phải thườngxuyên gân gũi dân, lắng nghe ý kiến nguyện vọng của nhân dân, có như vậy,khi đưa vào quần chúng mới được quần chúng tiếp thu và quyết tâm thựchiện Theo Hồ Chí Minh đó là hai vấn đề quan trọng, không nên xem nhẹ mộtvấn đề nào, nếu chính sách đúng mà cách tổ chức, tuyên truyền không làm tốtthì chính sách đó cũng không được thực hiện Người nói:

Chính sách đúng là nguồn gốc của thắng lợi

Song từ nguồn gốc đi đến thắng lợi thực sự, còn phải tổ chức,phải đấu tranh.

Khi đã có chính sách đúng, thì sự thành công hoặc thất bại củachính sách đó là do nơi cách tổ chức công việc, nơi lựa chọn cán bộ

và do nơi kiểm tra Nếu ba điều ấy sơ sài, thì chính sách đúng mấycũng vô ích 57, tr.520

+ Đối với Mặt trận theo Hồ Chí Minh, Mặt trận có vai trò rất quan

trọng trong việc vận động, tập hợp, đoàn kết quần chúng làm cách mạng.Người nói: "Những đoàn thể ấy là tổ chức của dân, phấn đấu cho dân, bênhvực quyền của dân, liên lạc mật thiết nhân dân với Chính phủ" 58, tr.60.Như vậy để đoàn kết được toàn dân thì Mặt trận và các đoàn thể nhân dâncũng phải làm công tác dân vận theo chức năng, nhiệm vụ của mình

Hồ Chí Minh chỉ rõ:

Chính sách Mặt trận là một chính sách rất quan trọng Công tácMặt trận là một công tác rất quan trọng trong toàn bộ công tác cáchmạng Trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân cũng nhưtrong cách mạng xã hội chủ nghĩa Mặt trận dân tộc thống nhất vẫn

là một trong những lực lượng to lớn của cách mạng Việt Nam

Chúng ta phải đoàn kết chặt chẽ các tầng lớp nhân dân, đông

viên lực lượng của nhân dân,

Phải đoàn kết tốt các đảng phái, các đoàn thể, các nhân sỹ

trong Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, phải thực hiện hợp tác lâu dài,giúp đỡ nhau, cùng tiến bộ

Phải đoàn kết các dân tộc anh em, cùng nhau xây dựng tổ quốc Phải đoàn kết chặt chẽ giữa đồng bào lương và đồng bào các tôn giáo, cùng nhau xây dựng đời sống hòa thuận ấm no, xây dựng

tổ quốc 62, tr.605-606

+ Đối với Công đoàn, Người đã chỉ rõ: "Tổ chức công hội trước là để

cho công nhân đi lại với nhau cho có tình cảm; hai là nghiên cứu với nhau; ba

là để sửa sang cách sinh hoạt của công nhân cho khá hơn bây giờ; bốn là đểgiữ gìn lợi quyền cho công nhân; năm là để giúp cho quốc dân, giúp cho thếgiới" 54, tr.302

Thông qua hoạt động thực tiễn, nghiên cứu lý luận, Hồ Chí Minh hiểu

rõ vị trí, vai trò, tâm tư, nguyện vọng của giai cấp công nhân, đó là lực lượnglãnh đạo, một trong những lực lượng nòng cốt trong chiến lược đại đoàn kếttoàn dân tộc, do vậy cần phải làm cho họ hiểu và thấy rõ vị trí, vai trò củamình trong xã hội, để làm được điều đó cần phải có một tổ chức của giai cấpcông nhân đảm nhiệm vấn đề đó, đó chính là tổ chức công hội (nay là tổ chứccông đoàn

Công đoàn ra đời, dưới sự lãnh đạo của Đảng, có nhiệm vụ tuyêntruyền, giáo dục, giác ngộ, vận động, tập hợp những người công nhân thamgia cách mạng, đấu tranh bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công nhân.Chính vì vậy mà trong kháng chiến chống thực dân Pháp và kháng chiếnchống Mĩ cứu nước, cũng như trong quá trình khôi phục và phát triển kinh tếxây dựng đất nước, tổ chức Công đoàn không ngừng lớn mạnh về số lượng,hoạt động ngày càng có hiệu quả, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ của cáchmạng, là hạt nhân của khối liên minh công nhân - nông dân - trí thức và khốiđại đoàn kết toàn dân

+ Đối với hội Nông dân, nông dân là lực lượng đông đảo trong xã hội,

có vị trí, vai trò rất quan trọng đối với sự nghiệp cách mạng Người nói:

"Muốn kháng chiến thắng lợi, kiến quốc thành công ắt phải dựa vào quần chúng nông dân Muốn dựa vào nông dân ắt phải bồi dưỡng lực lượng của họ Muốn nông dân có lực lượng dồi dào thì phải làm cho họ có ruộng cày, có

cơm ăn, áo mặc, nhà ở" 59, tr.23 Xuất phát từ vị trí, vai trò của nông dân,thực tiễn cách mạng đòi hỏi phải có một tổ chức của giai cấp nông dân đảm

tách việc vận động, tuyên truyền để nông dân hiểu rõ vị trí vai trò của mình.Người yêu cầu các cán bộ Hội Nông dân phải luôn luôn quan tâm đến côngtác vận động nông dân Theo Người:

Vận động nông dân là phải vận thế nào cho toàn thể nông dân

động, nghĩa là: làm cho nông dân hiểu rõ quyền lợi của dân tộc vàcủa giới mình; làm cho nông dân vào hội nông dân cứu quốc chođông để phấn đấu cho mục đích của mình và tích cực tham gia côngcuộc kháng chiến kiến quốc

Muốn như thế thì cán bộ nông dân phải tránh bệnh chủ quan,bệnh hình thức, bệnh giấy tờ 57, tr.711

+ Đối với Đoàn Thanh niên, Hồ Chí Minh nhận thức rõ vị trí, vai trò,

khả năng to lớn của Thanh niên đối với sự nghiệp cách mạng và đối với sựphát triển của đất nước, của xã hội Năm 1925 Người đã viết: "Hỡi ĐôngDương đáng thương hại! Người sẽ chết mất, nếu đám Thanh niên già cỗi củaNgười không sơm hồi sinh" 54, tr.133 Người còn khẳng định rằng: Thanhniên là một bộ phận quan trọng của dân tộc, tương lai của đất nước, nước nhàyếu hay mạnh, thịnh hay suy phần lớn phụ thuộc vào thanh niên Xuất phát từvấn đề đó Người luôn nhắc nhở Đoàn Thanh niên: "Nhiệm vụ của các bạn làphải tìm đủ mọi cách để gây dựng một phong trào thanh niên to lớn và mạnhmẽ" 57, tr.185 Thanh niên là lực lượng trẻ, khỏe, có nhiệt huyết cách mạng,luôn đi đầu trong các phong trào, do vậy để huy động được sức mạnh, trí tuệcủa họ thì tổ chức Đoàn Thanh niên phải ra sức vận động, hướng họ vàonhững hoạt động thiêt thực Người nói: "Về phần mình, thì Đoàn phải nghiêncứu tìm ra nhiều hình thức và phương pháp thích hợp để đoàn kết và tổ chứcthanh niên một cách rộng rãi và vững chắc, để làm tròn những nhiệm vụ màĐảng, Chính phủ giao phó cho thanh niên, cho Đoàn" 60, tr.263; "phải làcánh tay đắc lực của Đảng trong việc tổ chức và giáo dục thế hệ thanh niên và

nhi đồng thành những chiến sỹ tuyệt đối trung thành với sự nghiệp xây dựng

chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản" 62, tr.21

+ Đối với Hội phụ nữ Hồ Chí Minh nhận thức rõ vị trí, vai trò của

phụ nữ trong sự nghiệp cách mạng cũng như trong xây dựng đất nước Trong

xã hội, phụ nữ chiếm trên 50% dân số, đây là lực lượng rất to lớn góp vào sứcmạnh của toàn dân Người khẳng định: "Trong lịch sử cách mệnh chẳng có lầnnào là không có đàn bà con gái tham gia Vậy nên muốn thế giới cách mệnhthành công, thì phải vận động đàn bà con gái công nông các nước" 54, tr.288.Xuất phát từ vị trí, vai trò của phụ nữ, Hồ Chí Minh rất quan tâm đến công tác

tổ chức, vận động phụ nữ Người nói: "Hội Liên hiệp Phụ nữ phải là lực

lượng mạnh mẽ giúp Đảng động viên, tổ chức và lãnh đạo phụ nữ tiến lên chủnghĩa xã hội " 62, tr.21

Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến vấn đề giải phóng phụ nữ và khẳngđịnh quyền lợi của phụ nữ gắn liền với quyền lợi của dân tộc nên phải vậnđộng phụ nữ tích cực tham gia vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

+ Đối với trí thức Hồ Chí Minh cho rằng đội ngũ trí thức có vị trí, vai trò rất to lớn trong sự nghiệp kháng chiến và kiến quốc Người nói:

Trí thức là vốn liếng quý báu của dân tộc Ở nước khác nhưthế, ở Việt Nam càng như thế Địa vị của những người trí thức áiquốc Việt Nam sẽ là cùng với toàn thể đồng bào kiến thiết mộtnước Việt Nam mới, một nước Việt Nam thống nhất và độc lập, dânchủ, tự do, hạnh phúc 57, tr.156

Trí thức là một bộ phận không thể thiếu trong khối "liên minh công nông - trí thức"

-Hồ Chí Minh khẳng định: "Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội thì nhấtđịnh phải có học thức" 62, tr.306 Giác ngộ lý tưởng cách mạng có ý nghĩarất quan trọng trong công tác dân vận Theo Hồ Chí Minh, cách mạng là một

cuộc đấu tranh khó khăn, phức tạp Cách mạng là sự nghiệp của toàn Đảng,toàn dân Do vậy:

Cần phải không ngừng nâng cao giác ngộ cách mạng của giaicấp lao động, làm cho mọi người thấy rõ: chủ nghĩa cộng sản là làmcho loài người thoát khỏi tai hoạ chiến tranh, khỏi áp bức bóc lột,khỏi thất nghiệp và nghèo nàn, làm cho cả xã hội được hạnh phúc,làm cho mọi người được phát huy tột mức tài năng và nghị lực củamình 62, tr.234

Trí thức là người học rộng, biết nhiều, hiểu sâu lý lẽ, tiếng nói của họ

có tính thuyết phục cao Do vậy, phải tổ chức, sử dụng có hiệu quả đội ngũ tríthức, đó là một trong những vấn đề quan trọng trong sự nghiệp cách mạng củaĐảng Nhận thức rõ vấn đề đó, Hồ Chí Minh thường xuyên khuyến khíchđộng viên, kêu gọi trí thức phát huy tài năng, trí tuệ để phục vụ sự nghiệp

cách mạng, phục vụ nhân dân Người nói: "cách mạng rất cần trí thức và chính ra chỉ có cách mạng mới biết trọng trí thức" 59, tr.33.

Như vậy, theo quan điểm của Hồ Chí Minh thì lực lượng làm công tácdân vận đó là: Đảng, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể nhân dân, tất cảcán bộ, đảng viên, các hội viên của các tổ chức đó, có như vậy mới tập hợpđược mọi lực lượng của dân, không để sót một người nào, góp thành lực

lượng và sức mạnh tổng hợp đưa sự nghiệp cách mạng đến thành công

1.3.3 Đối tượng của dân vận là "vận động tất cả lực lượng của mỗi một người dân, không để sót một người dân nào"

Nhận thức rõ vị trí, vai trò của dân, của công tác dân vận đối với sựnghiệp cách mạng, xuất phát từ mục đích của công tác dân vận: tập hợp, đoànkết lực lượng của toàn dân, tạo thành sức mạnh để làm cách mạng thắng lợi

Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng: "Dân vận là vận động tất cả lực lượng của mỗimột người dân không để sót một người nào"57, tr.698 Như vậy, theo Hồ