Hồ chí minh với việc xây dựng và phát triển quan hệ việt nam liên xô thạc si khoa hoc chinh tri

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (Liên Xô trước đây) nay là nước Cộng hòa Liên bang Nga, là điểm dừng chân quan trọng trong hành trình đi tìm đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc Hồ Chí Minh. Tại đây, Người đã có thời gian học tập, nghiên cứu những vấn đề cơ bản về lý luận cách mạng vô sản và cách mạng giải phóng dân tộc, các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin và tiếp thu những kinh nghiệm quý báu về xây dựng chính quyền Nhà nước xã hội chủ nghĩa. Trên đất nước của Lênin, Hồ Chí Minh đã khẳng định con đường cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam đi theo con đường của Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại. Chính trong quá trình học tập, nghiên cứu trên quê hương của những người cộng sản Xô viết, Nguyễn Ái Quốc Hồ Chí Minh là người đầu tiên đặt nền tảng quan hệ hữu nghị Việt Nam Liên Xô. Lịch sử quan hệ Việt Nam Liên Xô (trước đây), quan hệ Việt Nam Liên bang Nga hiện nay, đã và sẽ mãi mãi ghi nhớ những cống hiến không mệt mỏi của Hồ Chí Minh Người dày công vun đắp, xây dựng cho mối quan hệ giữa hai dân tộc Việt Xô ngày càng phát triển bền chặt. Nhờ có sự giúp đỡ to lớn của Đảng Cộng sản Liên Xô, sự ủng hộ chí tình của nhân dân Liên Xô và nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới, nhân dân Việt Nam đã giành thắng lợi trọn vẹn trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ xâm lược, lập nên chiến công hào hùng nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta ở thế kỷ XX. Mối quan hệ chính thức của hai nước Việt Xô (nay là Việt Nga) đã trải qua gần 6 thập kỷ, trong những năm tháng khó khăn của cách mạng hai nước, Đảng ta vẫn luôn khẳng định: Đoàn kết và hợp tác toàn diện với Liên Xô luôn luôn là hòn đá tảng của chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta…Gắn bó chặt chẽ và hợp tác toàn diện với Liên Xô là nguyên tắc, là chiến lược, đồng thời là tình cảm cách mạng. Đảng ta có nhiệm vụ giáo dục các thế hệ người Việt Nam nắm vững nguyên tắc này, thấu suốt chiến lược này, biến thành một động lực mạnh mẽ đưa sự nghiệp cách mạng của chúng ta đến toàn thắng 27, tr. 142. Hiện nay, tuy Hồ Chí Minh đã đi xa, Liên bang cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết đã tan rã, bối cảnh quan hệ quốc tế cũng có nhiều thay đổi, nhưng tình hữu nghị Việt Xô vẫn mãi mãi được nhắc đến như là một tình cảm thiêng liêng, thân thiết, gần gũi, cao đẹp đối với mỗi người Việt Nam chúng ta. Bởi tình cảm và mối quan hệ đặc biệt ấy, được hình thành từ sâu xa trong quá khứ, được Hồ Chí Minh và những người anh em Xô viết tôi luyện, phát triển trong suốt quá trình đấu tranh cách mạng, đã trở thành một tài sản vô giá đối với nhân dân hai nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã và sẽ mãi mãi là nhà kiến trúc sư vĩ đại, là biểu tượng cao cả, trong sáng, đẹp đẽ nhất cho tình hữu nghị đặc biệt của mối quan hệ mẫu mực giữa hai dân tộc Việt Xô. Nhằm góp phần nghiên cứu và tái hiện lại một thời kỳ hoạt động, cống hiến của Hồ Chí Minh trong lịch sử quan hệ Việt Nam Liên Xô, qua đó góp phần tăng cường tình đoàn kết, thắt chặt hơn mối quan hệ, hợp tác toàn diện và truyền thống giữa 2 dân tộc Việt Xô trước đây, Việt Nga ngày nay, chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài nghiên cứu: Hồ Chí Minh với việc xây dựng và phát triển quan hệ Việt Nam Liên Xô làm đề tài luận văn tốt nghiệp của mình. Hy vọng kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thêm những dữ liệu, sự kiện lịch sử, góp phần cho việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về quan hệ quốc tế được sâu sắc hơn, toàn diện hơn.

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết (Liên Xô trước đây) nay là nước Cộng hòa Liên bang Nga, là điểm dừng chân quan trọng tronghành trình đi tìm đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh Tạiđây, Người đã có thời gian học tập, nghiên cứu những vấn đề cơ bản về lýluận cách mạng vô sản và cách mạng giải phóng dân tộc, các nguyên lý cơbản của chủ nghĩa Mác - Lênin và tiếp thu những kinh nghiệm quý báu về xâydựng chính quyền Nhà nước xã hội chủ nghĩa Trên đất nước của Lênin, HồChí Minh đã khẳng định con đường cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam

-đi theo con đường của Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại

Chính trong quá trình học tập, nghiên cứu trên quê hương của nhữngngười cộng sản Xô viết, Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh là người đầu tiên đặtnền tảng quan hệ hữu nghị Việt Nam - Liên Xô Lịch sử quan hệ Việt Nam -Liên Xô (trước đây), quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga hiện nay, đã và sẽmãi mãi ghi nhớ những cống hiến không mệt mỏi của Hồ Chí Minh- Ngườidày công vun đắp, xây dựng cho mối quan hệ giữa hai dân tộc Việt - Xô ngàycàng phát triển bền chặt

Nhờ có sự giúp đỡ to lớn của Đảng Cộng sản Liên Xô, sự ủng hộ chítình của nhân dân Liên Xô và nhân dân yêu chuộng hòa bình trên thế giới,nhân dân Việt Nam đã giành thắng lợi trọn vẹn trong hai cuộc kháng chiếnchống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ xâm lược, lập nên chiến công hàohùng nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta ở thế kỷ XX

Mối quan hệ chính thức của hai nước Việt - Xô (nay là Việt - Nga) đãtrải qua gần 6 thập kỷ, trong những năm tháng khó khăn của cách mạng hainước, Đảng ta vẫn luôn khẳng định:

Đoàn kết và hợp tác toàn diện với Liên Xô luôn luôn là hòn

đá tảng của chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta…Gắn

bó chặt chẽ và hợp tác toàn diện với Liên Xô là nguyên tắc, là chiếnlược, đồng thời là tình cảm cách mạng Đảng ta có nhiệm vụ giáodục các thế hệ người Việt Nam nắm vững nguyên tắc này, thấu suốtchiến lược này, biến thành một động lực mạnh mẽ đưa sự nghiệpcách mạng của chúng ta đến toàn thắng [27, tr 142]

Hiện nay, tuy Hồ Chí Minh đã đi xa, Liên bang cộng hòa xã hội chủnghĩa Xô viết đã tan rã, bối cảnh quan hệ quốc tế cũng có nhiều thay đổi,nhưng tình hữu nghị Việt - Xô vẫn mãi mãi được nhắc đến như là một tìnhcảm thiêng liêng, thân thiết, gần gũi, cao đẹp đối với mỗi người Việt Namchúng ta Bởi tình cảm và mối quan hệ đặc biệt ấy, được hình thành từ sâu xatrong quá khứ, được Hồ Chí Minh và những người anh em Xô viết tôi luyện,phát triển trong suốt quá trình đấu tranh cách mạng, đã trở thành một tài sản

vô giá đối với nhân dân hai nước Chủ tịch Hồ Chí Minh đã và sẽ mãi mãi lànhà kiến trúc sư vĩ đại, là biểu tượng cao cả, trong sáng, đẹp đẽ nhất cho tìnhhữu nghị đặc biệt của mối quan hệ mẫu mực giữa hai dân tộc Việt - Xô

Nhằm góp phần nghiên cứu và tái hiện lại một thời kỳ hoạt động, cốnghiến của Hồ Chí Minh trong lịch sử quan hệ Việt Nam - Liên Xô, qua đó gópphần tăng cường tình đoàn kết, thắt chặt hơn mối quan hệ, hợp tác toàn diện

và truyền thống giữa 2 dân tộc Việt - Xô trước đây, Việt - Nga ngày nay,

chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài nghiên cứu: "Hồ Chí Minh với việc xây dựng

và phát triển quan hệ Việt Nam - Liên Xô" làm đề tài luận văn tốt nghiệp của

mình Hy vọng kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thêm những dữ liệu, sự kiệnlịch sử, góp phần cho việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về quan hệ quốc

tế được sâu sắc hơn, toàn diện hơn

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Nói đến Hồ Chí Minh và quan hệ Việt - Xô, đã có một số công trìnhcủa người Việt và người Nga nghiên cứu về những hoạt động, cống hiến của

Người, và một số đề tài nghiên cứu quan hệ Việt Nam - Liên Xô cũng đề cậpđến vấn đề này.

Có thể kể tên một vài công trình của các học giả Xôviết đã trực tiếphoặc thông qua các sự kiện lịch sử trong quan hệ Việt -Xô nói về hoạt độngcủa Hồ Chí Minh trên đất nước Liên Xô

- Ilya V Gaiduk (1998), Liên bang Xôviết và chiến tranh Việt Nam,

Nxb Công an nhân dân, Hà Nội

- Ép-ghê-nhi cô-bê-lép (2000), Đồng chí Hồ Chí Minh, Nxb Thanh

Niên, Hà Nội

- I V Bukharkin, Điện Kremli và Hồ Chí Minh 1945 - 1969, Lịch sử

cận hiện đại số 3/1998-tiếng Nga

- X A Mkhitarian (1986), Cách mạng Việt Nam những vấn đề lý luận

và thực tiễn, Mátxcơva, tiếng Nga.

- M P.Ixaép, A X, Trécnưsép (1986), Lịch sử quan hệ Liên Xô - Việt Nam 1917 - 1985, Nxb Quan hệ quốc tế Mátxcơva, tiếng Nga.

- Đào tạo những nhà cách mạng Việt Nam trong các trường đại học cộng sản của nước Nga Xôviết vào những năm 1920 - 1930, Việt Nam truyền thống, Kỷ yếu khoa học, tập 2, Mátxcơva, 1986 - tiếng Nga.

Các công trình nghiên cứu tại Việt Nam đề cập đến Hồ Chí Minh vàquan hệ Việt -Xô trước đây và Việt Nga hiện nay, có thể thấy một số côngtrình tiêu biểu :

- Viện quan hệ quốc tế (1990), Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác ngoại giao, Nxb Sự thật, Hà Nội.

- Phan Ngọc Liên (chủ biên) (1994), Hồ Chí Minh những hoạt động quốc tế, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội

- Nguyễn Xuân Sơn, Nguyễn Hữu Cát (đồng chủ biên) (1997), Về mối quan hệ giữa Việt Nam - Liên Bang Nga trong giai đoạn hiện nay, Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội

- Lê Văn Tích (1998), Nguyễn Ái Quốc với quốc tế cộng sản 1920 - 1943,

đề tài khoa học cấp bộ, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội

- Lê Văn Thịnh (1999), Quan hệ giữa cách mạng Việt Nam và Liên

Xô trong giai đoạn 1930 - 1954, Luận án tiến sĩ lịch sử, Đại học quốc gia Hà

Nội, Trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn, Hà Nội

- Hồ Thị Tố Lương (2000), Mối quan hệ của Quốc tế cộng sản với Đảng cộng sản Đông Dương, Luận án tiến sĩ lịch sử, Học viện Chính trị quốc

gia Hồ Chí Minh, Hà Nội

- Trần Minh Trưởng (2000), Chủ tịch Hồ Chí Minh và những trang

đầu trong quan hệ ngoại giao Xô - Việt, Tạp chí Thông tin lý luận (5), tr.5-9.

- Trần Minh Trưởng (2001), Hoạt động ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh giai đoạn 1954 - 1969, Luận án tiến sĩ lịch sử, Học viện Chính trị

quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội

- Đặng Văn Thái (2002), Hoạt động đối ngoại của Chủ tịch Hồ Chí Minh thời kỳ 1945 - 1954, Luận án tiến sĩ lịch sử, Học viện chính trị quốc gia

Hồ Chí Minh, Hà Nội

- Hồng Hà (2008), Bác Hồ trên đất nước Lênin, Nxb Thanh niên, Hà Nội.

- Vũ Đình Hòe, Nguyễn Hoàng Giáp (đồng chủ biên) (2008), Hợp tác chiến lược Việt - Nga những quan điểm, thực trạng và triển vọng, Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội

- Lê Văn Tích (chủ biên) (2009), Nguyễn Ái Quốc với Quốc tế cộng sản (1920 - 1943), Hà Nội.

- Phạm Xanh (2009), Nguyễn Ái Quốc với việc truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.…

Tất cả các công trình nghiên cứu trên đây, ở những mức độ khác nhau

đã tiếp cận những hoạt động của Hồ Chí Minh trong khoảng thời gian Ngườihọc tập, nghiên cứu trên đất nước Liên Xô, hoặc về những cống hiến của

Người đối với việc thiết lập, phát triển quan hệ Việt - Xô, cũng như quan hệViệt - Nga hiện nay Các tác phẩm, công trình nghiên cứu của các nhà khoahọc đã đề cập, lý giải nhiều khía cạnh, nhất là đã cung cấp hệ thống tư liệuphong phú về Hồ Chí Minh trong quá trình học tập và nghiên cứu ở Liên Xô,

đó là cơ sở dữ liệu tin cậy, đồng thời gợi mở cho chúng tôi nhiều vấn đề trongquá trình nghiên cứu đề tài

Tuy nhiên, có thể nói rằng, cho đến nay vẫn chưa có một công trìnhnào nghiên cứu một cách trực tiếp, toàn diện và có hệ thống về sự đóng gópcống hiến của Hồ Chí Minh đối với việc xây dựng và phát triển quan hệ ViệtNam - Liên Xô trước đây và Việt - Nga ngày nay

3 Mục đích, nhiệm vụ của luận văn

+ Nghiên cứu và tái hiện một cách có hệ thống quá trình hoạt động,học tập, nghiên cứu của Hồ Chí Minh trên đất nước Xô viết và quá trình đặtnền móng cho việc xây dựng quan hệ Việt Nam - Liên Xô

+ Phân tích lý giải vai trò, ý nghĩa những hoạt động của Nguyễn ÁiQuốc trong quan hệ với Quốc tế Cộng sản và những người cộng sản Xô viết,với Đảng Cộng sản Đông Dương, phong trào cách mạng Việt Nam

+ Khái quát đánh giá về những cống hiến của Hồ Chí Minh trong việcxây dựng và phát triển mối quan hệ hữu nghị đặc biệt giữa hai nước Việt Nam -Liên Xô

+ Vận dụng tư tưởng và những bài học kinh nghiệm của Hồ Chí Minhtrong việc xây dựng mối quan hệ đặc biệt Việt - Xô, để củng cố và phát triểnquan hệ, hợp tác toàn diện Việt - Nga trong bối cảnh hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Đối tượng của luận văn:

+ Nghiên cứu hoạt động, cống hiến của Hồ Chí Minh trong việc thiếtlập, xây dựng và phát triển quan hệ Việt - Xô

+ Trên cơ sở chỉ đạo của Hồ Chí Minh về xây dựng mối quan hệ đặcbiệt Việt - Xô, vận dụng vào xây dựng mối quan hệ Việt - Nga trong bối cảnhquan hệ quốc tế hiện nay.

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở những nguyên lý của chủnghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan điểm của ĐảngCộng sản Việt Nam, những chủ trương, chính sách của Nhà nước

- Về phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng phương pháp duyvật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, phương pháplôgíc và lịch sử Luận văn còn sử dụng các phương pháp khác như: thống kê,

so sánh, phân tích, tổng hợp

6 Những đóng góp về khoa học của luận văn

- Kế thừa thành quả của những công trình đã có và trên cơ sở những tưliệu tập hợp được về hoạt động cống hiến của Hồ Chí Minh trong việc xâydựng và phát triển quan hệ Việt - Xô, luận văn khái quát lại một cách hệthống lịch sử quan hệ Việt Nam - Liên Xô

- Khẳng định vai trò và những cống hiến to lớn của Hồ Chí Minhtrong việc xây dựng và phát triển quan hệ Việt Nam - Liên Xô trước đây và ýnghĩa của nó đối với quan hệ Việt - Nga hôm nay

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Góp một phần hệ thống hóa tư liệu về hoạt động của Hồ Chí Minh ởLiên Xô, phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy, học tập của sinh viên caođẳng, đại học và bạn đọc quan tâm.

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nộidung của luận văn gồm 2 chương và 7 tiết

Chương 1 NHỮNG HOẠT ĐỘNG ĐẦU TIÊN CỦA HỒ CHÍ MINH

TRÊN ĐẤT NƯỚC XÔ VIẾT ĐẶT CƠ SỞ NỀN TẢNG

CHO MỐI QUAN HỆ VIỆT NAM - LIÊN XÔ

1.1 CÁCH MẠNG THÁNG MƯỜI VÀ LIÊN BANG XÔ VIẾT TRONG SỰ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG CÁCH MẠNG CỦA NGUYỄN ÁI QUỐC - HỒ CHÍ MINH

1.1.1 Nguyễn Ái Quốc tiếp nhận Luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa của V.I.Lênin

Từ khi rời bến cảng Sài Gòn năm 1911, người thanh niên yêu nướcNguyễn Tất Thành đã bôn ba khắp châu Á, châu Phi sang châu Mỹ, rồi đặtchân đến Pari - trung tâm văn hóa châu Âu Ở thành phố phồn hoa tráng lệnhất châu Âu này, anh đã tận mắt chứng kiến sự phồn vinh giả tạo của chủnghĩa tư bản, thấy rõ bộ mặt thật của chủ nghĩa thực dân Pháp ở ngay sàohuyệt của nó Người cũng nhận thấy nhân dân Pháp yêu tự do, dân chủ, đầytinh thần cách mạng Pari đem đến cho Nguyễn Ái Quốc cảm nhận tình thươnggiai cấp, rèn luyện người trong những trận chiến đấu công khai đầu tiên chốngchủ thực dân

Năm 1920, trong khi còn đang mày mò tìm kiếm con đường cứu nước,

Nguyễn Ái Quốc đã bắt gặp Sơ thảo luận cương của Lênin về vấn đề dân tộc

và thuộc địa Người sung sướng và cảm động khi tìm thấy ở đây con đườnggiải phóng nhân dân mình V.I Lênin là người đầu tiên chỉ ra rằng, kẻ thùchung của giai cấp vô sản và các dân tộc bị áp bức là chủ nghĩa đế quốc Chỉ

có con đường đấu tranh cách mạng các dân tộc thuộc địa mới thoát khỏi xiềngxích của chủ nghĩa thực dân, mới giành được độc lập tự do thật sự Từ đâyNguyễn Ái Quốc hòa cùng chí hướng đấu tranh của nhân dân Pari: "chặn taybọn phản động khát máu! Cách mạng tháng Mười Nga muôn năm!"

Nghiên cứu Luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa của Lênin,

Nguyễn Ái Quốc đã học hỏi được nhiều điều, trước hết phải biết đánh giáđúng tình hình lịch sử cụ thể để có phương pháp vận động quần chúng làmcách mạng; phải nhận thức được lợi ích của giai cấp công nhân bị áp bức vànhân dân lao động đang bị chà đạp, bị bóc lột một cách dã man, bởi bọn tưbản, thực dân Đồng thời Lênin cũng vạch rõ; Hòa ước Vécxay (1919), đãthúc đẩy sự tan vỡ của những ảo tưởng dân tộc tiểu tư sản về khả năng chungsống hòa bình và bình đẳng giữa các dân tộc dưới chế độ tư bản chủ nghĩa V.I.Lênin nhấn mạnh: chính sách của Quốc tế Cộng sản về vấn đề dân tộc và vấn

đề thuộc địa là làm cho vô sản và quần chúng lao động của tất cả các dân tộc vàtất cả các nước đoàn kết với nhau để tiến hành cuộc đấu tranh cách mạng chung,nhằm lật đổ bọn địa chủ và giai cấp tư sản; các phong trào giải phóng dân tộc ởthuộc địa phải gắn chặt với cuộc đấu tranh và chiến thắng của chính quyền Xôviết đối với chủ nghĩa đế quốc thế giới; các Đảng cộng sản phải trực tiếp ủng

hộ phong trào cách mạng của các dân tộc thuộc địa, [49, tr 198-200]

Nguyễn Ái Quốc rất quan tâm đến những điều kiện kết nạp vào Quốc

tế cộng sản được Đại hội II của Quốc tế cộng sản thông qua ngày 6-8-1920,đặc biệt là Điều thứ 8:

Về vấn đề thuộc địa và dân tộc bị áp bức thì các đảng trongcác nước mà giai cấp tư sản có thuộc địa và áp bức các dân tộc khác,phải có một đường lối đặc biệt rõ ràng, minh bạch Đảng nào muốngia nhập Quốc tế III đều buộc phải thẳng tay vạch mặt những thủ đoạnxảo trá của bọn đế quốc "nước mình" trong các thuộc địa, ủng hộ trênthực tế - chứ không phải bằng lời nói - mọi phong trào giải phóng ởthuộc địa; đòi hỏi phải trục xuất bọn đế quốc nước mình ra khỏi cácthuộc địa ấy; gây trong lòng công nhân nước mình thái độ anh emchân thành với nhân dân lao động các nước thuộc địa và các dân tộc bị

áp bức; và tiến hành tuyên truyền một cách có hệ thống trong quân độinước mình chống mọi sự áp bức các dân tộc thuộc địa [49, tr 252]

Từ chỗ nghiên cứu nội dung Luận cương của Lênin, Nguyễn Ái Quốc

đã có những hiểu biết bước đầu về nguyên lý cách mạng vô sản theo chủnghĩa Mác - Lênin, Người khẳng định con đường cách mạng giải phóng củacác dân tộc thuộc địa, tất yếu phải là con đường cách mạng vô sản

Tháng 12 - 1920, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XVIII củaĐảng Xã hội Pháp, Người đã phát biểu ý kiến tố cáo tội ác của chủ nghĩa thựcdân, ủng hộ Quốc tế III - Quốc tế của Lênin Nguyễn Ái Quốc nói: "Thưa cácđồng chí, lẽ ra hôm nay, tôi đến đây là để cùng các đồng chí góp phần vào sựnghiệp Cách mạng thế giới, nhưng với một nổi đau buồn sâu sắc, tôi đến đâyvới tư cách là Đảng viên Xã hội, để phản ánh tội ác ghê tởm trên quê hươngtôi" Người lên tiếng mạnh mẽ tố cáo tội ác và thủ đoạn áp bức, bóc lột nhândân Đông Dương - thuộc địa của Pháp và yêu cầu Đảng Xã hội Pháp hoạtđộng thiết thực để ủng hộ những người bản xứ bị áp bức Đồng thời, yêu cầuĐảng phải tuyên truyền ủng hộ cuộc đấu tranh của nhân dân các nước thuộcđịa, phải đánh giá đúng tầm quan trọng của vấn đề thuộc địa, phải quan sát tạichỗ và đề ra những việc cần làm Cuối cùng, Người kêu gọi sự đoàn kết,nhất trí của cả phái tả và phái hữu trong vấn đề thuộc địa: "Nhân danh toànthể loài người, nhân danh tất cả Đảng viên xã hội, cả phái hữu lẫn phái tả,chúng tôi kêu gọi: Các đồng chí, hãy cứu chúng tôi" [58, tr 23-24]

Như vậy, từ khi đọc Luận cương của Lênin, Nguyễn Ái Quốc đã

hướng niềm tin của mình vào Lênin và quốc tế III, cũng tức là đặt vận mệnhgiải phóng dân tộc mình theo đường lối chính trị và tổ chức của Quốc tế cộngsản, theo con đường cách mạng vô sản - con đường của Cách mạng ThángMười Đây là sự kiện đánh dấu bước ngoặt quyết định trong đời hoạt độngcách mạng của Nguyễn Ái Quốc, từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa cộngsản

Hành động của Nguyễn Ái Quốc chẳng những đã đặt nền móng cho sựliên minh giữa giai cấp vô sản Pháp với nhân dân các dân tộc thuộc địa, mà còn

gắn cách mạng Việt Nam với cách mạng thế giới, kêu gọi nhân dân các dân tộcthuộc địa cùng với giai cấp vô sản thế giới tiến công vào chủ nghĩa đế quốc Bốnmươi năm sau, nhìn lại sự kiện tham dự Đại hội Tua, Hồ Chí Minh đã viết:

"Riêng về cá nhân tôi, từ lúc đầu nhờ được học tập truyền thống cách mạng oanhliệt và được rèn luyện trong thực tế đấu tranh anh dũng của công nhân và củaĐảng Cộng sản Pháp, mà tôi đã tìm thấy chân lý chủ nghĩa Mác - Lênin, đã từmột người yêu nước tiến bộ thành một chiến sĩ xã hội chủ nghĩa" [67, tr 241]

Từ nhận thức đến hành động, sau khi trở thành người Cộng sản,Nguyễn Ái Quốc đã đẩy mạnh hoạt động trong Đảng Cộng sản Pháp nhằmhướng Đảng này chú ý đến việc tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin vào cácnước thuộc địa, mở rộng ảnh hưởng của Quốc tế cộng sản Đồng thời nghiêncứu chủ nghĩa Mác - Lênin và các nghị quyết của quốc tế cộng sản để xâydựng tư tưởng chiến lược cách mạng giải phóng dân tộc truyền về Việt Nam.Tại Pari, Nguyễn Ái Quốc đã tham gia sáng lập Hội Liên hiệp thuộc địa

(tháng 7 năm 1921); ra báo Người cùng khổ (Le Paria) và làm Trưởng tiểu

ban nghiên cứu vấn đề Đông Dương trong Ban nghiên cứu thuộc địa củaĐảng Cộng sản Pháp

Những đóng góp lớn lao của Nguyễn Ái Quốc là ở chỗ: " Trong sựvận động phức tạp của tình hình kinh tế, chính trị, tư tưởng và tổ chức ở Pháplúc đó, với trí tuệ minh mẫn hiếm có, anh đã phân biệt rõ cái đúng và cái sai,cái thật và cái giả, tìm thấy được chân lý để noi theo và hành động Trongnhững người Việt Nam yêu nước có mặt ở pháp lúc đó, không có ai ngoàiNguyễn Ái Quốc có đủ sáng suốt, nghị lực và phẩm chất để làm được nhưthế" [39, tr 85] Nhìn lại những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc tại Pháp, dùchỉ là những hoạt động đầu tiên, nhưng đã góp phần quan trọng vào việc thayđổi quan điểm của Đảng Cộng sản Pháp đối với cách mạng giải phóng dân tộc

ở các nước thuộc địa Chính những hoạt động lý luận dưới ánh sáng tư tưởngcủa chủ nghĩa Mác - Lênin, đã góp phần quan trọng định hướng lý tưởng và

khẳng định con đường cách mạng Việt Nam là đi theo con đường Cách mạngTháng Mười, hướng Nguyễn Ái Quốc đến với Liên Xô.

1.1.2 Quá trình phát triển nhận thức về cách mạng vô sản đưa Nguyễn Ái Quốc đến với quê hương Cách mạng Tháng Mười

Từ chủ nghĩa yêu nước Nguyễn Ái Quốc đã đến với chủ nghĩa Mác Lênin, từ đây Người khẳng định: "Chỉ có chủ nghĩa cộng sản mới có thể chỉ

-ra con đường đúng đắn để giải phóng dân tộc và đồng thời thực hiện được bacuộc giải phóng vốn là mơ ước từ lâu của nhân loại là giải phóng dân tộc, giảiphóng giai cấp và giải phóng con người" [98, tr 24] Nguyễn Ái Quốc luôntheo dõi trên báo chí những sự kiện chính trị đang diễn ra trên thế giới Đó làĐại hội lần thứ II Quốc tế Cộng sản với sự có mặt của M.Casanh và Phrốtxa,đại biểu của Đảng xã hội Pháp và Đại hội I của các dân tộc phương Đông họp

ở Ba Cu (Liên Xô) Các văn kiện đó được Đảng xã hội Pháp đăng đều đặn vàchi tiết

Tiếp đó, ngày 11 - 8 - 1920, Casanh và Phrốtxa từ nước Nga trở vềPari trước sự đón tiếp của hàng vạn công nhân Ngày 13 - 8 - 1920, đoàn tổchức một cuộc mít tinh lớn tại rạp xiếc ở Pari Nguyễn Ái Quốc có mặt trongcuộc mít tinh đó lắng nghe những lời chân thật của những người từ đất nướcLênin trở về: "Thật là sung sướng vô cùng cho một người xã hội chủ nghĩagiàu mơ ước đã 30 năm mới nhìn thấy một xã hội ở đó lao động không còn bịbóc lột, chỉ có lao động là có quyền và tất cả mọi quyền, đó là nước Nga".Nguyễn Ái Quốc đã cùng một vạn người dự mít tinh nhất trí tán thành nghịquyết:

Một vạn nam, nữ công nhân hội họp ngày 13 tháng 8 ở rạpxiếc tại Pari, theo lời kêu gọi của Đảng xã hội, cảm ơn Phrốtxa vàCasanh về những việc đã làm với sứ mệnh của mình ở nước Nga

Những người dự cuộc họp ra tuyên bố đoàn kết với cuộc cách mạng

vô sản Nga

Cam kết chống lại tất cả những lực lượng của một cuộcchiến tranh mới, là đối tượng ủng hộ bọn phiêu lưu được bọn tư bảnnuôi dưỡng

Bày tỏ nguyện vọng biết ơn Chính phủ nước Cộng hòaXôviết Gửi lời chào anh em và tỏ lòng quý mến đến những người

vô sản Nga [98, tr 26]

Đại hội lần thứ I các dân tộc phương Đông nhằm phổ biến các nghịquyết của Đại hội II Quốc tế Cộng sản và tư tưởng đoàn kết phương Tây vôsản và phương Đông bị áp bức Tư tưởng đó được thể hiện rõ trong khẩu hiệulần đầu tiên đưa ra trong đại hội: "Vô sản tất cả các nước và các dân tộc bị ápbức, đoàn kết lại!" Biên bản của Đại hội được Quốc tế cộng sản in bằngnhiều thứ tiếng, trong đó có tiếng Pháp, được gửi đến Pháp, đã thu hút sự chú

ý của tất cả những ai quan tâm đến phương Đông, trong đó có Nguyễn ÁiQuốc

Cùng với quá trình phát triển về nhận thức cách mạng vô sản theo lýluận của học thuyết Mác - Lênin, những sự kiện chính trị và trào lưu pháttriển của cách mạng thế giới đã góp phần củng cố thêm niềm tin và lập trườngchính trị của Nguyễn Ái Quốc vào V.I.Lênin, vào Quốc tế Cộng sản, vào nướcNga Xô viết Từ đây Người tham gia một cách tích cực vào cuộc đấu tranh vềmặt lý luận trong Đảng xã hội Pháp, đứng về phía các đại biểu ủng hộ Quốc tếCộng sản

Trong các ý kiến phát biểu của mình, Nguyễn Ái Quốc đã tỏ rõ lậptrường kiên định, kiên quyết đứng về phía học thuyết và tổ chức cách mạngnào thực sự quan tâm đến cuộc sống và quyền lợi của các dân tộc thuộc địa bị

áp bức, bênh vực, ủng hộ và chỉ ra con đường đúng đắn để giải phóng dân tộc

Đây là sự lựa chọn phù hợp với chân lý của thời đại, khi chủ nghĩa Mác-Lênintrở thành học thuyết tiên tiến nhất, cách mạng nhất, khi mà cách mạng giảiphóng dân tộc đã trở thành một bộ phận của cách mạng vô sản thế giới Đâychính là điểm gặp gỡ quan trọng giữa Nguyễn Ái Quốc, dân tộc Việt Nam vớichủ nghĩa Mác- Lênin.

Năm 1922, như một sự sắp đặt của lịch sử, tại Đại hội II của ĐảngCộng sản Pháp, Nguyễn Ái Quốc đã gặp đồng chí Manuinxki, đại diện củaQuốc tế Cộng sản tham dự Đại hội Đồng chí Manuinxki đã biết ít nhiều vềhoạt động của Nguyễn Ái Quốc, nhưng đặc biệt có cảm tình khi được trựctiếp nghe những ý kiến của một đảng viên xuất thân từ một nước thuộc địa,rất nhiệt tình, hăng hái và sắc xảo về những vấn đề dân tộc, thuộc địa Đồngchí Manuinxki đã đề xuất và giới thiệu Nguyễn Ái Quốc là đại biểu đi dự Đạihội V Quốc tế Cộng sản Kể từ cuộc gặp định mệnh này, Liên xô - đất nướccủa Lênin, nơi đặt trụ sở của Quốc tế Cộng sản, như chân trời đầy ánh sáng

mà Nguyễn Ái Quốc ngày đêm mơ ước được đặt chân đến sắp trở thành hiệnthực

Mùa hè năm 1923, Nguyễn Ái Quốc bí mật rời Pháp sang Liên xôdưới sự theo dõi gắt gao của bọn mật thám Pháp Tuy nhiên, được sự giúp đỡcủa Đảng Cộng sản Pháp, hành trình lịch sử đến với đất nước của Lênin, đếnnước Nga quê hương của Cách mạng Tháng Mười của Nguyễn Ái Quốc đã thànhcông

1.2 NHỮNG HOẠT ĐỘNG ĐẦU TIÊN CỦA NGUYỄN ÁI QUỐC TRÊN ĐẤT NƯỚC LIÊN XÔ (1923 - 1924)

1.2.1 Nguyễn Ái Quốc với các hoạt động nhằm thiết lập mối quan

hệ giữa cách mạng Việt Nam với Quốc tế cộng sản và Nhà nước Xô viết

Vượt qua mạng lưới mật thám Pháp, Nguyễn Ái Quốc đáp xe lửa từPari đến Béclin, các đồng chí ở cơ quan đại diện của Chính phủ Liên Xô đón

tiếp và làm thủ tục cho người vào nước Nga Trong hành trình này, Người phảilưu lại ở trên đất nước Đức từ ngày 18 đến ngày 22 - 3 năm 1923, chờ tàu điLiên Xô Nhưng sắp đến ngày lên đường, thì công nhân ở cảng Hănbuốc(Hambourg) bãi công, mọi hoạt động bị ngừng trệ, nên Nguyễn Ái Quốc phảixin gia hạn lưu trú Ngày 27 - 6 - 1923, Nguyễn Ái Quốc được đưa xuống contàu mang tên nhà cách mạng Các Liếpnếch, rời Hămbuốc đến bến cảngPêtơrôgrát Ngày 30 - 06 - 1923, làm xong thủ tục nhập cảnh, ít ngày sauNguyễn Ái Quốc được bố trí lên xe lửa đi Mátxcơva.

Vào thời gian này, ở đất nước Lênin bắt đầu triển khai công cuộc xâydựng đất nước theo nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng cộng sảnBônsêvich Nga

Đến Mátxcơva được ít ngày, tháng 7 - 1923, Nguyễn Ái Quốc gửi thưcho Trung ương Đảng Cộng sản Pháp, lưu ý cần có sự quan tâm đúng mứcđến vấn đề thuộc địa Người nhắc lại ý nghĩa và tác dụng của nghị quyết Đạihội lần thức II Quốc tế Cộng sản về vấn đề thuộc địa Người cho rằng, mặc dùĐảng Cộng sản Pháp đã thành lập Ban nghiên cứu thuộc địa và đã có mục đưa

tin về phong trào đấu tranh của nhân dân thuộc địa trên báo L'Humanité,

nhưng cần phải có sự ủng hộ mạnh mẽ hơn nữa đối với nhân dân thuộc địa.Cần phải coi đó là nhiệm vụ thường xuyên của Đảng Đề nghị Đảng cộng sảnPháp tiếp tục gửi tài liệu và tin tức có giá trị cho các tổ chức cách mạng thuộcđịa Bởi các hoạt động ấy "đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm mạnh mẽ củanhân dân các thuộc địa và mang lại nỗi lo lắng cho chủ nghĩa đế quốc thựcdân và báo chí của nó" [58, tr 195]

Nguyễn Ái Quốc đồng tình và hoan nghênh chuyến công tác của cácđồng chí P Vayăng Cutuyariê và Ăngđrê Béctông qua Angiêri và Tuynidi,đồng thời cũng phê bình báo chí của Đảng Cộng sản Pháp đưa tin rất ít và rấtchậm về tình hình các nước thuộc địa Người khẳng định, chúng ta không thể

vô ích nếu buộc tội quá khứ và tiếc rẻ thời gian đã mất Điều chúng ta quan tâm

là phải biết sử dụng tốt thời gian trong hiện tại và tương lai như thế nào Người

đề xuất với Đảng Cộng sản Pháp tám nhiệm vụ cụ thể cần được triển khai ngaynhằm thực hiện tốt Nghị quyết Đại hội II Quốc tế Cộng sản về vấn đề thuộc địa.Trong những ngày đầu sống trên đất nước Nga, vừa tìm hiểu tình hình,vừa học tiếng Nga, nhưng Nguyễn Ái Quốc vẫn hết sức chú ý đến những sựkiện chính trị Người tham gia nhiều diễn đàn của các tổ chức chính trị thuộcQuốc tế Cộng sản

Phát biểu tại phiên khai mạc Hội nghị Quốc tế Nông dân, Nguyễn ÁiQuốc không chỉ tố cáo tội ác của chủ nghĩa thực dân mà còn xác định vai trò

to lớn của giai cấp nông dân thuộc địa, của liên minh công nông và đặc biệt làvai trò lãnh đạo của công nhân trong công cuộc đấu tranh chống tư bản đếquốc Kết thúc bài phát biểu người kêu gọi: "Thưa các đồng chí, khi các đồngchí được tổ chức lại, các đồng chí cần phải nêu gương cho chúng tôi, giúp đỡchúng tôi, dang rộng cách tay anh em đón chúng tôi để chúng tôi cũng có thểbước vào gia đình vô sản quốc tế" [58, tr 208] Đây là sự thể hiện nhận thức

về liên minh công nông dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân Người đãchỉ rõ tình trạng bị hai tầng bóc lột, áp bức của nông dân các thuộc địa Có thểnói, lần đầu tiên trên một diễn đàn hội nghị chính thức, tiếng nói bênh vựcnhân dân thuộc địa đã được đề cập đến

Những luận điểm của Nguyễn Ái Quốc tại Hội nghị là sự vận dụngsáng tạo khẩu hiệu chiến đấu "Vô sản và nhân dân lao động các nước đoàn kếtlại" Những đóng góp của Người có giá trị lớn về lý luận và thực tiễn Thểhiện trình độ hiểu biết đi sâu, đi sát vào quần chúng của Nguyễn Ái Quốc, vừahiểu rõ vị trí, vai trò của nông dân các nước thuộc địa và phụ thuộc, vừa nắmvững đặc điểm của nông dân Người yêu cầu cần tổ chức để liên kết họ lại đặtdưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân Với uy tín và những đóng góp tíchcực đó, Nguyễn Ái Quốc được Hội nghị Quốc tế nông dân bầu vào Hội đồng

Quốc tế nông dân (52 ủy viên) Tại kỳ họp đầu tiên của Hội đồng Quốc tếnông dân (17 - 10 - 1923), Nguyễn Ái Quốc đã được bầu vào Đoàn Chủ tịchHội đồng Quốc tế nông dân gồm 11 ủy viên.

Tháng 7 - 1924, Nguyễn Ái Quốc tham dự Đại hội Quốc tế Công hội

đỏ với tư cách là đại biểu Đông Dương Tại Hội nghị này, Người đã trình bàybản tham luận quan trọng, nêu lên một cách cụ thể tình hình công nghiệp, sốlượng nhà máy, hầm mỏ, đồn điền, đường sắt, hải cảng ở Đông Dương và tìnhhình công nhân làm việc tại cơ sở công nghiệp lớn Nguyễn Ái Quốc tố cáochế độ bóc lột thuộc địa nặng nề và sự áp bức tàn bạo của thực dân Pháp,Người nói: "Với sự giúp đỡ hào hiệp của chủ nghĩa đế quốc Pháp ở ĐôngDương thật ra đã phục hồi chế độ nô lệ" [58, tr 291] Nguyễn Ái Quốc chỉ rõgiai cấp công nhân ở Việt Nam chưa có một tổ chức công nhân nào cả và đềnghị Quốc tế công hội đỏ, các tổ chức công nhân các nước, trước hết là giai cấpcông nhân Pháp cần phải tích cực giúp đỡ phong trào công nhân Đông Dươngtrong cuộc đấu tranh chống đế quốc Nguyễn Ái Quốc đề xuất giải pháp: "Tìnhhình không phải là không có lối thoát, bởi vì với sự giúp đỡ của các tổ chứccách mạng gần gũi với Quốc tế công hội đỏ, chúng tôi quyết đập tan lựclượng của chủ nghĩa đế quốc châu Âu áp bức chúng tôi" [58, tr 292 - 293]

Có thể nói, bằng những hoạt động sôi nổi của mình, những ngày thángđầu tiên trên đất nước Liên Xô, Nguyễn Ái Quốc đã bước đầu giới thiệu chocác đồng chí trong Ban Chấp hành Quốc tế Nông dân, Quốc tế Công hội đỏ

và đại biểu của giai cấp vô sản ở các nước châu Âu, châu Á và nhân dânXôviết biết đến tình cảnh lầm than của nhân dân các dân tộc thuộc địa dưới sự

áp bức của chủ nghĩa thực dân, trong đó nhấn mạnh đến tình cảnh nhân dân ĐôngDương

Từ ngày 17 - 6 đến ngày 8 - 7 - 1924, tại Mátxcơva diễn ra Đại hội lầnthứ V Quốc tế Cộng sản Tại Đại hội, vấn đề dân tộc và thuộc địa chiếm một

phần rất quan trọng trong chương trình nghị sự Nguyễn Ái Quốc tham dựHội nghị với tư cách là đại biểu tư vấn Người đã trình bày nhiều lần trướcdiễn đàn Đại hội về vấn đề dân tộc và thuộc địa, cuộc đấu tranh nhằm giảiphóng các dân tộc bị áp bức Người đã đem đến Đại hội lời phát biểu về vaitrò to lớn của cách mạng thuộc địa đối với cách mạng ở chính quốc Ngườiphát biểu vào ngày 23 - 6 - 1924 như sau:

Tôi đến đây để không ngừng lưu ý Quốc tế Cộng sản đếnmột sự thật là: Thuộc địa vẫn đang tồn tại, và vạch ra để Quốc tếCộng sản thấy rằng: Cách mạng, ngoài vấn đề tương lai của cácthuộc địa còn có cả nguy cơ của các thuộc địa Song, tôi thấy rằnghình như, các đồng chí chưa hoàn toàn thấm nhuần tư tưởng chorằng vận mệnh của giai cấp vô sản thế giới và đặc biệt là vận mệnhcủa giai cấp vô sản ở các nước đi xâm lược thuộc địa gắn chặt vớivận mệnh của giai cấp bị áp bức ở các thuộc địa Vì vậy, tôi sẽ tậndụng mọi cơ hội có được, sẽ gợi ra những vấn đề và nếu cần tôi sẽthức tỉnh các đồng chí về vấn đề thuộc địa [58, tr 273] Vì vậy,người cộng sản cần phải hiểu những thành công của họ là phải liên

hệ chặt chẽ với việc giải quyết vấn đề thuộc địa, rằng họ cần phải

"thức tỉnh" và nghiên cứu nghiêm túc hơn về vấn đề thuộc địa.Trong phiên họp thứ 22 Đại hội lần thứ V Quốc tế Cộng sản, ngày 1 -

7 - 1924, nhân danh đảng Đảng Cộng sản Pháp, Nguyễn Ái Quốc đã phê bìnhĐảng Cộng sản Pháp, Đảng cộng sản Anh và Đảng cộng sản một số nướcchưa hành động nhiều vì công cuộc giải phóng thuộc địa Người khẳng định:

…sẽ không phải là quá đáng nếu nói rằng chừng nào ĐảngPháp và Đảng Anh chúng ta chưa thi hành một chính sách thật tíchcực trong vấn đề thuộc địa, thậm chí chưa đề cập đến quần chúngcác nước thuộc địa, thì toàn bộ chương trình rộng lớn của hai đảng

đó vẫn không có hiệu quả gì Chương trình ấy sẽ không có hiệu quả

gì vì nó trái với chủ nghĩa Lênin [58, tr 277]

Đây là lần đầu tiên tham dự Đại hội Quốc tế Cộng sản, nhưng với bảnlĩnh chính trị và lập trường cách mạng của mình, Nguyễn Ái Quốc đã tỏ rõ thái

độ kiên quyết đấu tranh chống lại những biểu hiện của tư tưởng cơ hội, cảilương, dân tộc hẹp hòi, thẳng thắn phản đối những nhận thức mơ hồ, chưa đúngcủa một số Đảng cộng sản Người nói: "Đề ra những luận cương dài dằng dặc vàthông qua những nghị quyết rất kêu để sau Đại hội đưa vào viện bảo tàng như từtrước vẫn làm thì chưa đủ Chúng ta cần có biện pháp cụ thể" [58, tr 281].Nguyễn Ái Quốc khẩn thiết đề nghị Quốc tế Cộng sản cần có biện pháp cụ thể

để khắc phục những nhược điểm trên trong nhận thức và hành động về vấn đềdân tộc và thuộc địa Người đã kêu gọi những người mác-xít: "Vì chúng ta tựcoi mình là học trò của Lênin, cho nên chúng ta cần phải tập trung tất cả sứclực và nghị lực để thực hiện trên thực tế những lời di huấn quý báu của Lêninđối với chúng ta về vấn đề thuộc địa cũng như các vấn đề khác" [58, tr 282]

Trong bản tham luận đọc tại phiên họp thứ 25, ngày 3 - 7 - 1924,Nguyễn Ái Quốc đã nêu lên cuộc sống cơ cực, tình hình thiếu tổ chức, thiếulãnh đạo của nhân dân Đông Dương cũng như nhân dân các thuộc địa của Pháp.Người phát biểu: "Trong tất cả các thuộc địa của Pháp, nạn nghèo đói đều tăng,

sự phẫn uất ngày càng lên cao Sự nổi dậy của nông dân bản xứ đã chín muồi.Trong nhiều nước thuộc địa, họ đã vài lần nổi dậy, nhưng lần nào cũng bị dìmtrong máu Nếu hiện nay nông dân vẫn còn ở trong tình trạng tiêu cực, thìnguyên nhân là vì họ còn thiếu tổ chức, thiếu người lãnh đạo" [58, tr 289].Vậy phải làm gì? Nguyễn Ái Quốc đề nghị: "Quốc tế Cộng sản cần phải giúp

đỡ họ tổ chức lại, cần phải cung cấp cán bộ lãnh đạo cho họ và chỉ cho họ conđường đi tới cách mạng và giải phóng" [58, tr 289]

Thông qua các bài phát biểu trên diễn đàn Đại hội V- Quốc tế cộngsản, Nguyễn Ái Quốc đã chỉ ra rằng: những người cộng sản trên thế giới cần

phải kiên định, bảo vệ tư tưởng của Lênin về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộcđịa Phải kiên quyết đấu tranh chống chủ nghĩa cải lương, cơ hội trong phongtrào cộng sản và công nhân thế giới Trên diễn đàn của Đại hội, tội ác của chủnghĩa thực dân bị tố cáo, phơi bày thông qua những chứng cứ cụ thể, điều đóchẳng những góp phần làm thức tỉnh tinh thần đấu tranh của nhân dân cácnước thuộc địa, mà còn kêu gọi sự đoàn kết quốc tế rộng rãi chống chủ nghĩathực dân của nhân dân tiến bộ trên thế giới ủng hộ nhân dân các nước thuộcđịa trong cuộc đấu tranh chung Vấn đề thuộc địa và cách mạng giải phóngdân tộc của các nước thuộc địa được đại biểu Nguyễn Ái Quốc đặt ra mộtcách thẳng thắn, tích cực trên diễn đàn chính thức của Đại hội, sự phê bìnhthẳng thắn, có sức thuyết phục và những đề nghị cụ thể đối với các Đảng cộngsản có tác dụng tích cực đến Đại hội, đó là việc bổ sung và điều chỉnh đườnglối của nhiều Đảng cộng sản, đặc biệt là Đảng Cộng sản Pháp về vấn đề thuộcđịa nói chung, ở Đông Dương nói riêng

Những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc tại Đại hội V Quốc tế Cộngsản còn có ý nghĩa giới thiệu với các Đảng cộng sản trong đó có Đảng Cộngsản Liên Xô, những người đứng đầu Nhà nước Xôviết về xứ thuộc địa ĐôngDương, biết đến đại biểu An Nam Nguyễn Ái Quốc - người lúc đó đã trởthành cán bộ Ban Phương Đông Quốc tế cộng sản

Thời gian sau Đại hội, Nguyễn Ái Quốc còn đi xuống một số nôngtrang tập thể vùng ngoại ô Mátxcơva, để tìm hiểu mô hình, cách thức tổ chứcsản xuất và tìm hiểu về đời sống của các gia đình nông trang viên; thăm một

số nhà trẻ, trường mẫu giáo ở Mátxcơva

Nhìn lại thời gian hoạt động với tư cách là cán bộ của Ban PhươngĐông Quốc tế Cộng sản (1923 - 1924), Nguyễn Ái Quốc đã học tập và tíchlũy được những bài học và kinh nghiệm đấu tranh của nhân dân các nướcthuộc địa cũng như các nước tư bản để vận dụng và chỉ đạo cách mạng nhândân Đông Dương sau này Nhờ hoạt động của Nguyễn Ái Quốc mà Quốc tế

Cộng sản và các Đảng cộng sản anh em biết đến tình hình Đông Dương, ủng

hộ cuộc đấu tranh của nhân dân Đông Dương, giúp đỡ nhân dân Đông Dươngvượt qua mọi khó khăn trước sự khủng bố, đàn áp vô cùng dã man của chủnghĩa đế quốc Pháp

Chính hoạt động trong Quốc tế Cộng sản, Nguyễn Ái Quốc đã cónhiều điều kiện hoàn chỉnh thêm nhận thức tư tưởng chính trị và thực tiễn củamình, trước hết là tư tưởng về cách mạng giải phóng dân tộc ở các nước thuộcđịa, tính hơn hẳn của chế độ xã hội chủ nghĩa mà Người được trực tiếp chứngkiến trên đất nước Liên Xô Nguyễn Ái Quốc là người đưa đến Quốc tế Cộngsản biết về tình trạng thiếu hiểu biết đầy đủ về tình cảnh thuộc địa nói chung

và nông dân thuộc địa nói riêng Điều này làm cho những vấn đề dân tộc thuộc địa của Lênin đề ra, vấn đề mà Quốc tế Cộng sản chủ trương vẫn cònnằm trong chương trình nghị sự, trên giấy tờ khởi động để đi vào thực tiễn

-Nguyễn Ái Quốc đã cho phong trào cộng sản và công nhân quốc tếhiểu rõ về bản chất chủ nghĩa thực dân, không chỉ là kẻ thù trực tiếp của nhândân các nước thuộc địa, mà còn là kẻ thù chung của giai cấp công nhân vànhân dân lao động toàn thế giới Người đi đến khẳng định: Cách mạng giảiphóng dân tộc ở các nước thuộc địa là một bộ phận của cách mạng thế giới,

có quan hệ khăng khít với cách mạng vô sản ở chính quốc như "một trongnhững cái cách của cách mạng vô sản" Người đã đưa đến luận điểm quantrọng: Cách mạng thuộc địa không phụ thuộc vào cách mạng vô sản ở chínhquốc, nó có tính độc lập, chủ động, nên trong những điều kiện nhất định, cáchmạng ở thuộc địa có thể nổ ra trước và thành công trước cách mạng vô sản ởchính quốc Luận điểm này là quan điểm độc lập, sáng tạo của Nguyễn ÁiQuốc có giá trị lý luận và thực tiễn rất lớn Với quan điểm này, Nguyễn ÁiQuốc đã góp phần quan trọng vào việc bổ sung và phát triển luận điểm củaLênin về vấn đề dân tộc và thuộc địa, góp phần quan trọng vào việc xây dựng

đường lối cách mạng giải phóng dân tộc của Quốc tế Cộng sản trong các giaiđoạn tiếp theo.

Quan điểm bao trùm nhất của Người về tổ chức lực lượng cách mạngtrong cách mạng giải phóng dân tộc, là phải huy động được sự tham gia củatuyệt đại bộ phận nhân dân trong cộng đồng dân tộc Trong quá trình hoạtđộng thực tiễn về xây dựng Mặt trận dân tộc thống nhất, ngoài việc vận dụngquan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin về vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân

và liên minh công nông là nòng cốt cách mạng của từng giai cấp, tầng lớp.Người khẳng định vai trò sứ mệnh của giai cấp nông dân ở thuộc địa, do đócần phải khơi dậy và phát huy truyền thống đoàn kết dân tộc, tập hợp mọi lựclượng yêu nước, lấy công nông làm gốc, do giai cấp công nhân lãnh đạo

"Cách mạng là sự nghiệp chung của dân chúng chứ không phải là việc riêngcủa một vài người Làm cách mạng phải lâu dài, phải quyết tâm, phải bền ganchiến đấu Bây giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chânchính nhất, chắc chắn nhất, cách mệnh nhất là chủ nghĩa Lênin" [59, tr 268]

Những luận điểm về cách mạng giải phóng dân tộc của Nguyễn ÁiQuốc là sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào các nước thuộc địangay từ đầu những năm XX Những luận điểm đã phân tích trên đã đượctruyền vào Việt Nam Nó là tư tưởng cách mạng hướng phong trào dân tộcvào các tổ chức chính trị theo khuynh hướng cách mạng vô sản, là cơ sở cho

sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam

Chính nhờ những ý kiến phát biểu mang tính xây dựng, bổ sung vàochương trình, nhiệm vụ của Quốc tế Cộng sản tại Đại hội V của Nguyễn ÁiQuốc, Ban Chấp hành Quốc tế Cộng sản đã có sự điều chỉnh về mặt chủtrương, đường lối Nhiều cán bộ, thanh niên yêu nước của Việt Nam và cácnước khác đã được nhận đào tạo tại Trường Đại học Phương Đông (Liên Xô)

Đó là tiền đề, cơ sở cho quan hệ giữa phong trào cách mạng Việt Nam với

Quốc tế Cộng sản nói riêng, với Đảng Cộng sản Liên Xô, Nhà nước và nhândân Xôviết nói chung.

1.2.2 Các hoạt động học tập, nghiên cứu của Hồ Chí Minh tại Trường Đại học Phương Đông

Thời kỳ thứ nhất, Nguyễn Ái Quốc đến sống và làm việc tại Liên Xôchỉ khoảng một năm rưỡi (từ tháng 7 - 1923 đến cuối năm 1924) nhưng đây làthời kỳ làm việc sôi nổi và tích cực học tập trau dồi lý luận cách mạng củaNgười Chính những kết quả của quá trình học tập lý luận và hoạt động thựctiễn phong phú đã tạo đà để Nguyễn Ái Quốc vận dụng và phát triển sáng tạovào thực tiễn cách mạng Việt Nam sau này

Mục đích Nguyễn Ái Quốc đến Liên Xô giữa năm 1923 là để tìm gặpV.I.Lênin và tham dự Đại hội lần thứ V Quốc tế Cộng sản, nhưng vì Lêninđang ốm nặng, Đại hội phải hoãn họp, nên Người đã tranh thủ vào học lớpngắn hạn của Trường Đại học Cộng sản của những người lao động PhươngĐông, gọi tắt là Trường Đại học Phương Đông (Trường Đại học Cộng sảncủa những người lao động Phương Đông được thành lập ngày 21 - 4 - 1921.Nhiệm vụ của trường là đào tạo cán bộ cách mạng cho các nước phươngĐông và các nước Cộng hòa Trung Á của Liên Xô)

Ở đây, lần đầu tiên Nguyễn Ái Quốc đã được thấy một mô hình đào tạocán bộ kiểu mới Trường được tổ chức theo chế độ tự quản, học viên tự bầu rađại biểu của mình tham gia quản lý kinh tế và hành chính của trường, luân phiênnhau làm công việc phục vụ Nhà trường trang cấp cho học viên về ăn mặc,hàng tháng còn được lĩnh tiền tiêu vặt Các học viên thuộc cùng một dân tộchoặc cùng sử dụng quen một thứ tiếng được ở chung, học tập chung để cóđiều kiện thông cảm, hiểu biết và giúp đỡ lẫn nhau Tuy các học viên thuộc 62dân tộc khác nhau nhưng đoàn kết và giúp đỡ nhau như anh em trong đại giađình cách mạng

Trường có một đội ngũ giáo sư giỏi, phụ trách dạy các môn khoa học

xã hội và khoa học tự nhiên, lịch sử các cuộc cách mạng, lịch sử phong tràocông nhân, duy vật lịch sử, kinh tế chính trị học… Trong 20 năm tồn tại,Trường Đại học Phương Đông đã đào tạo cho các nước phương Đông hàngnghìn cán bộ, trong đó có nhiều người về sau trở thành cán bộ lãnh đạo có uytín, sự nghiệp cách mạng của nhiều nước Một số cán bộ lãnh đạo tiền bối củaĐảng ta như Trần Phú, Hà Huy Tập cũng đã học trường này

Nguyễn Ái Quốc là người Việt Nam đầu tiên vào học Trường Đại họcPhương Đông, được tham gia trực tiếp công việc của Ban Phương Đông Quốc

tế Cộng sản, được thâm nhập thực tế nước Nga Xô viết… Do vậy, chỉ trongmột thời gian ngắn, nhận thức của Người được nâng cao, giàu tính khái quát,tổng kết thành hệ thống quan điểm Điều đó được phản ánh ở những thamluận, bài viết, tác phẩm của Nguyễn Ái Quốc trong thời kỳ này Đặc biệt ở

các bản tham luận tại Đại hội Quốc tế Cộng sản lần thứ V và Báo cáo về Bắc

Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ Có thể nói, đây chính là lần đầu tiên trong quá trình

tìm đường cứu nước, Nguyễn Ái Quốc được học tập lý luận chủ nghĩa Mác Lênin tại trường lớp chính thức Như Người đã phát biểu:

-Việc thành lập Trường đại học Bônsêvich đã mở ra một thờiđại mới trong lịch sử các dân tộc thuộc địa ở phương Đông, và nhàtrường đã dạy chúng tôi nguyên lý đấu tranh giai cấp, và nhà trường

đã đặt mối liên hệ giữa chúng tôi với các dân tộc phương Tây vàtrang bị cho chúng tôi - những người nô lệ, khả năng hoạt động chặtchẽ [58, tr 483]

Vào hàng năm, nhà trường tổ chức kỷ niệm ngày thành lập Ngày 21

-4 - 192-4, kỷ niệm lần thứ ba ngày thành lập, Nguyễn Ái Quốc được mời tham

dự Sau lễ kỷ niệm, Nguyễn Ái Quốc viết thư cho Pêtơrốp, Bí thư BanPhương Đông về những cảm nghĩ của mình Người viết:

Trường Đại học Phương Đông hiện nay đang dung nạp 62dân tộc phương Đông Con số này sẽ ngày càng tăng thêm tùy theo

sự hoạt động và công tác tuyên truyền của Quốc tế mỗi ngày một

mở rộng Trường Đại học này là một cái lò đào tạo những cán bộtuyên truyền đầu tiên cho các nước phương Đông Để cho công tácđược dễ dàng, chúng ta đã lập nhóm Latinh, nhóm Ăngglôxắcxông,v.v., vậy vì lẽ gì chúng ta lại không lập nhóm châu Á

Vậy tôi đề nghị là trước ngày các sinh viên tốt nghiệp lênđường và trước cuộc Đại hội thế giới, một TIỂU BAN PHƯƠNG ĐÔNG sẽ được các đồng chí triệu tập để chuẩn bị việc thành lập

NHÓM CHÂU Á đó [58, tr 264]

Quan tâm nhiều đến việc đào tạo cán bộ cách mạng cho các nướcthuộc địa, ngay trong thời gian đầu ở Liên Xô, Nguyễn Ái Quốc đã viết nhiềubài báo để giới thiệu nhà trường và cổ vũ, lựa chọn những cán bộ Việt Namđến học tại Trường Đại học Phương Đông

Trong thời kỳ học tập tại Trường, Nguyễn Ái Quốc đã viết hàng chục

bài đăng trên các báo "Người cùng khổ", "Đời sống công nhân", "Nhân đạo",

"Sự thật", "Đoàn kết"… và các tạp chí "Thư tín Quốc tế", "Quốc tế nông dân".

Được học tập và hoạt động tại Mátxcơva - trung tâm của phong tràocộng sản và công nhân quốc tế, bên cạnh những nhà lãnh đạo cộng sản quốc tế

- những đại biểu của nhiều dân tộc anh em vừa có thực tiễn phong phú lại vừa

có lý luận cách mạng tiên tiến G Dinôviép, Đ Manuinxki, F Pêtơrốp, Z.Vôtinxki (Liên Xô), Katayama Xen (Nhật Bản), Ruth Ficher (Đức), Chu ÂnLai, Trương Thái Lôi (Trung Quốc), M Rôi (Ấn Độ) Nguyễn Ái Quốc cónhiều ảnh hưởng tích cực, tư duy lý luận trưởng thành nhanh chóng Đặc biệt

từ khi được làm sinh viên Trường Đại học Phương Đông và sau khi trở thành

cán bộ Ban Phương Đông Quốc tế Cộng sản, Nguyễn Ái Quốc càng có điềukiện hoạt động mạnh trên cả phương diện thực tế và lý luận.

Sự trau dồi và trưởng thành trên phương diện lý luận được thể hiệnqua tầm nhìn, trình độ tổng kết, khái quát lý luận và những dự kiến về xuhướng phát triển của phong trào cách mạng, đặc biệt về mối quan hệ và khảnăng phát triển của phong trào cách mạng thuộc địa Chủ đề và nội dung các bàibáo Nguyễn Ái Quốc viết trong thời kỳ đầu trên đất nước Xô viết rất phongphú

Theo dõi sát phong trào công nhân ở Viễn Đông và thế giới thuộc địa,Nguyễn Ái Quốc đã viết nhiều bài về phong trào đấu tranh và sự trưởng thànhcủa công nhân ở Nhật Bản, Trung Quốc, Việt Nam, Thổ Nhĩ Kỳ, Xyri,Đahômây, Ấn Độ, Bắc Phi Nguyễn Ái Quốc nhận xét: ở Nhật Bản "bêncạnh phong trào vô sản, các phong trào khác có tính cách mạng cũng lan rộng

Đó là phong trào Eta lúc đầu với tư cách là cuộc đấu tranh lẻ tẻ thì hiện nay

đã trở thành cuộc đấu tranh giai cấp" [58, tr 217 - 218] Còn "giai cấp vô sảnThổ Nhĩ Kỳ người đã đóng góp rất nhiều vào cuộc đấu tranh giành độc lậpdân tộc thì từ bây giờ đã thấy bắt buộc tiến hành một cuộc đấu tranh khác:Cuộc đấu tranh giai cấp" [58, tr 224] Ở Đông Dương, những người côngnhân bản xứ vốn thường rất ngoan ngoãn dễ sai dễ bảo, do không được giáo dục

và tổ chức, nhưng vì quá khốn khổ và vì sự tàn bạo của bọn chủ, hơn 600 thợnhuộm ở Chợ Lớn (Nam Kỳ) đã bãi công và "Đây là lần đầu tiên, một phongtrào như thế nhóm lên ở thuộc địa Chúng ta hãy ghi lấy dấu hiệu của thời đại"[59, tr 114]

Một số bài báo khác của Nguyễn Ái Quốc lại đi sâu tìm hiểu nhữngthành tích của nhân dân Xô viết, những kinh nghiệm và sự giúp đỡ vô tư của

họ đối với các dân tộc thuộc địa Bằng thực tế tận mắt chứng kiến thắng lợicủa Chính sách Kinh tế mới (NEP), những bài báo của Nguyễn Ái Quốc vềLiên Xô đã khẳng định vai trò to lớn và sự giúp đỡ vô tư, hào hiệp của Đảng

Cộng sản (Bônsêvích) và nhân dân Liên Xô đối với phong trào cách mạng thếgiới, đặc biệt với các nước thuộc địa, trong đó có Việt Nam, Đông Dương.Tên tuổi và hình ảnh của Nguyễn Ái Quốc được biết đến rộng rãi trong cácđồng chí hoạt động trong Quốc tế Cộng sản cũng như trong nhân dân Liên

Xô Báo Projector (Đèn chiếu) đã đăng ảnh Nguyễn Ái Quốc bên cạnh những

đại biểu dự Đại hội lần thứ V Quốc tế Cộng sản với hàng chữ ghi chú: "Cáclãnh tụ chủ chốt của giai cấp vô sản thế giới"

Trong thời gian học tập ở Trường Đại học phương Đông, Nguyễn ÁiQuốc đã trao đổi với nhóm thanh niên Trung Quốc ở trường, tập hợp những

tư liệu do họ cung cấp và viết thành cuốn "Trung Quốc và Thanh niên Trung Quốc" Cuốn sách trình bày tình hình nước Trung Hoa đương đại và nhiệm vụ

chủ yếu của thanh niên Trung Quốc trong cách mạng dân tộc dân chủ Cuốnsách do Nguyễn Ái Quốc làm chủ biên, viết bằng tiếng Pháp, được Pêtrôva Suadịch ra tiếng Nga và nhà xuất bản Mátxcơva mới xuất bản năm 1925, trong tủsách thanh niên công - nông của Thành đoàn Thanh niên cộng sản Mátxcơva

Cũng trong thời gian này, nhà thơ Liên Xô Ôxíp Manđenxtam, đã gặp

và phỏng vấn Nguyễn Ái Quốc Anh đã kể cho Manđenxtam nghe về tìnhcảnh đen tối của đất nước mình, gia đình mình, về lý luận của Khổng Tử, việchọc tập và tiếp xúc với nền văn minh Pháp trong trường, về tìm đường xuấtdương và về những tội ác chồng chất của bọn thực dân Pháp đối với nhân dânViệt Nam Cuộc gặp gỡ đã để lại cho Manđenxtam những ấn tượng sâu sắc.Nhà thơ đã nhận xét: "Từ Nguyễn Ái Quốc đã tỏa ra một thứ văn hóa, khôngphải văn hóa châu Âu, mà có lẽ là một nền văn hóa tương lai… Dân An Nam

là một dân tộc giản dị và lịch thiệp Qua phong thái thanh cao, trong giọng nóitrầm ấm của Nguyễn Ái Quốc, chúng ta như nghe thấy ngày mai, như thấy sựyên tĩnh mênh mông của tình hữu ái toàn thế giới" [58, tr 478 - 479] Bài báocủa Manđenxtam đã góp phần hướng dư luận Liên Xô và bẹn bè quốc tế chú

ý đến người chiến sĩ cộng sản quốc tế Nguyễn Ái Quốc; đến truyền thống đấutranh kiên cường, bất khuất của dân tộc Việt Nam.

Có thể nói, thời gian nghiên cứu, học tập tại Trường Đại học PhươngĐông của Nguyễn Ái Quốc tuy không dài, nhưng chính ở đây, Người đã đượctrang bị những kiến thức cơ bản nhất và có tính hệ thống về lý luận của chủnghĩa Mác-Lênin, về cách mạng vô sản, về xây dựng Đảng cách mạng củagiai cấp công nhân, về kinh nghiệm xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa vv.Điều đó lý giải, chỉ năm sau (năm 1925), khi Người về Quảng Châu (TrungQuốc), Nguyễn Ái Quốc đã có đủ trình độ lý luận và kinh nghiệm để mở cáclớp huấn luyện cán bộ cách mạng một cách bài bản, sáng tạo, thể hiện qua các

bài giảng được tập hợp trong cuốn: "Đường cách mệnh" của Người

1.3 THỜI KỲ TRỞ LẠI MÁTXCƠVA LẦN THỨ HAI (1927 - 1928)

Với tư cách là cán bộ Ban Phương Đông Quốc tế Cộng sản và ủy viênĐoàn Chủ tịch Quốc tế nông dân, Nguyễn Ái Quốc đã thực thi nhiều nhiệm

vụ quan trọng Tuy nhiên, động cơ trở về nước nhằm xây dựng một Đảngcộng sản, xây dựng phong trào cách mạng vẫn luôn luôn thôi thúc Người

Cuối năm 1924 đầu năm 1925, được sự đồng ý của Ban Chấp hànhQuốc tế Cộng sản, Nguyễn Ái Quốc về Quảng Châu (Trung Quốc) với danhnghĩa là cán bộ phiên dịch trong phái bộ của đồng chí M.M.Bôrôđin - Cố vấncho Chính phủ Tôn Dật Tiên (Trung Quốc)

Thời gian ở Quảng Châu, Nguyễn Ái Quốc hoạt động bán công khaivới tên Trung Quốc là Lý Thụy Ngay khi mới đến Quảng Châu, Nguyễn ÁiQuốc đã gửi nhiều báo cáo đến Ban lãnh đạo Quốc tế Cộng sản và đồng chíChủ tịch Quốc tế nông dân báo cáo về những công việc được giao, hoàn cảnhcông tác, phong trào cách mạng Đông Dương và đặc biệt là phong trào nôngdân Trung Quốc Trong thời gian làm việc trong Đoàn cố vấn tại Quảng Châucách mạng - "Mátxcơva của phương Đông", Nguyễn Ái Quốc bí mật liên hệ với

nhiều chiến sĩ cách mạng và thanh niên yêu nước Việt Nam, lập ra Hội ViệtNam Cách mạng Thanh niên, mở các lớp huấn luyện cán bộ và chuẩn bị mọiđiều kiện cho sự ra đời của một chính đảng mác-xít cách mạng của Việt Nam.

Tuy nhiên, tình hình chính trị không diễn ra theo dự tính của Nguyễn

Ái Quốc Tháng 4 - 1927, cánh hữu trong Quốc dân Đảng do Tưởng Giới Thạchcầm đầu đã làm đảo chính phản cách mạng, phá vỡ sự hợp tác Quốc - Cộnglần thứ nhất, làm cho chính quyền cách mạng Quảng Châu bị phá vỡ Trongbối cảnh khó khăn và vô cùng khẩn cấp, Nguyễn Ái Quốc đã bí mật rờiQuảng Châu đi Hương Cảng, rồi đi tiếp Thượng Hải để tìm đường trở lạiMátxcơva báo cáo tình hình và nhận nhiệm vụ mới; để lại Quảng Châu côngviệc còn dang dở và những dự kiến cho sự ra đời một đảng cộng sản ở ViệtNam

Trở lại Mátxcơva mùa hè năm 1927, trên cương vị cán bộ BanPhương Đông vừa kết thúc một chuyến công tác đặc biệt từ Trung Quốc trở

về, Nguyễn Ái Quốc viết thư gửi lãnh đạo Ban Phương Đông Quốc tế Cộngsản báo cáo kết quả những nhiệm vụ đã thực hiện, sự thất bại tạm thời củaĐảng Cộng sản Trung Quốc và của Quốc tế Cộng sản trong chủ trương thànhlập mặt trận dân tộc thống nhất chống đế quốc và phong kiến tay sai, tình hình

cụ thể ở Quảng Châu sau cuộc đảo chính phản cách mạng của Tưởng GiớiThạch và một số công việc đã làm cho phong trào cách mạng Việt Nam, tình

hình cách mạng ở Đông Dương Trong Thư gửi lãnh đạo Ban Phương Đông,

Nguyễn Ái Quốc còn nêu quan điểm của mình trước yêu cầu của đồng chíVôitinxki và đồng chí Đôriô về công tác sắp tới của mình (trở lại Thượng Hảihay đi Xiêm?; kinh phí cho chuyến đi từ Liên Xô qua Xiêm về Đông Dương)

Cuối thư Nguyễn Ái Quốc đề nghị: "Trong khi chờ đợi quyết định củacác đồng chí, xin các đồng chí vui lòng: 1) đưa tôi vào bệnh viện, 2) khi tôi rabệnh viện cho phép tôi được học vài kinh nghiệm cần thiết cho công tác củatôi 3) và cho tôi lên đường càng sớm càng tốt" [59, tr 243 - 244]

Nguyễn Ái Quốc trở lại Mátxcơva, bạn bè và đồng chí trong Quốc tếCộng sản vui mừng đón Người từ địa bàn nóng bỏng trở về Sau những ngàyvui sum họp, Quốc tế Cộng sản bố trí cho Nguyễn Ái Quốc đi an dưỡng ởCrưm để lấy lại sức khỏe, chuẩn bị cho những đợt công tác mới.

Tại đây Nguyễn Ái Quốc đã gặp gỡ, trò chuyện với Phơrăngxoa Bi-u(F Billoux), cán bộ lãnh đạo của Đảng Cộng sản Pháp anh em Trong nhữnglần đàm đạo, Nguyễn Ái Quốc tỏ ý hoan nghênh Đảng Cộng sản Pháp đã cónhững hình thức đúng đắn, kịp thời động viên toàn Đảng và nhân dân laođộng Pháp tham gia phong trào chống chiến tranh của thực dân Pháp ở Marốc

và Xyri, đồng thời thông báo với người bạn chiến đấu Pháp sự phát triển tốtđẹp của phong trào cách mạng Việt Nam dưới sự tác động tích cực của tổchức cách mạng do Nguyễn Ái Quốc sáng lập ra

Trở lại Mátxcơva lần này với những ước vọng đã nung nấu nhữngngày còn hoạt động ở Quảng Châu, Nguyễn Ái Quốc bắt tay viết cuốn sách

nhỏ mang tên: Công tác quân sự của Đảng trong nông dân Cuốn sách viết xong

đã trở thành tài liệu tham khảo dùng cho trường quân sự của những người cộngsản Đức ở Mátxcơva Trong tác phẩm có giá trị về lý luận và thực tiễn này,Nguyễn Ái Quốc từ thực tế cách mạng sôi động của miền Nam Trung Hoa đã rút

ra những nhận xét về sự hoạt động non kém của Đảng cộng sản Trung Quốctrong nông dân; Bước đầu nêu ra những ý tưởng về xây dựng căn cứ địa, vềthời cơ khởi nghĩa, về liên minh công nông, về xây dựng lực lượng vũ trang -các đội du kích trong nông dân ở những nước nông nghiệp và nửa nôngnghiệp

Mở đầu tác phẩm, Nguyễn Ái Quốc đã đưa ra một luận điểm hết sứcquan trọng được đúc kết qua việc nghiên cứu sách vở và trải nghiệm qua cáccao trào cách mạng của các Đảng cộng sản ở các nước nông nghiệp và nữanông nghiệp, Người nhấn mạnh: "Cách mạng vô sản không thể thắng lợi ở cácnước nông nghiệp và nữa nông nghiệp nếu như giai cấp vô sản cách mạng

không được quần chúng nhân dân ủng hộ tích cực Đó là một sự thực hiểnnhiên đối với cả hai cuộc cách mạng - cách mạng tư sản dân quyền và cáchmạng vô sản" [59, tr 413].

Từ luận điểm có tính chất nền tảng đó, Nguyễn Ái Quốc đi tới kếtluận quan trọng là giai cấp vô sản cần phải có chính sách để đưa phong tràonông dân nhanh chóng thoát khỏi tình trạng bị biệt lập, nghĩa là "Đảng củagiai cấp vô sản cần phải phối hợp phong trào nông dân với các mục tiêu cáchmạng và các hoạt động của giai cấp vô sản ở các trung tâm công nghiệp" [59,

tr 414]

Người đã nêu lên tầm quan trọng của công tác tuyên truyền chính trị,

tổ chức và cả quân sự trong nông dân Người viết:

Để đảm bảo chắc chắn cho sự phối hợp hành động giữa giaicấp vô sản và nông dân, đảng của giai cấp vô sản, trước hết là tất cảcác nước nông nghiệp, phải quan tâm tới công tác chính trị và tổchức (cả về công tác quân sự) trong nông dân Công tác này khôngđược phó thác cho sự may rủi hay tiến hành gặp chăng hay chớ, mộtkiểu giống nhau trên khắp cả nước… Việc tuyên truyền cổ độngchính trị hoặc công tác tổ chức y như nhau ở một nước rộng lớn nhưTrung Quốc chắc chắn sẽ dẫn tới chỗ làm phân tán sức người, sứccủa… Lẽ đương nhiên, việc tuyên truyền cổ động cách mạng cầnphải tiến hành trong nông dân ở mọi nơi, nhưng sức mạnh chủ yếucủa Đảng phải được dồn cho một tỉnh hay một vài tỉnh đặc biệt.Nguyên tắc này rút ra từ sự thực được mọi người thừa nhận là ởnhững nước như Trung Quốc, hiện tại có sự khác biệt rất lớn vềđiều kiện địa lý, kinh tế và chính trị, cuộc cách mạng (…) không thểđược hoàn thành như một hành động đơn giản (tức là diễn ra trongmột vài tuần hoặc một vài tháng), mà nhất thiết phải trải qua cả một

thời kỳ kéo dài ít lâu của các phong trào cách mạng ở các tỉnh khácnhau hoặc các trung tâm công nghiệp và chính trị [59, tr 417 - 418].Tác phẩm dành phần quan trọng bàn về công tác quân sự của Đảngtrong nông dân Người viết: "Thông thường, bất kỳ một phong trào cáchmạng nghiêm chỉnh nào trong nông dân đều nhất thiết phải sử dụng hình thứchoạt động vũ trang (nghĩa là những hoạt động quân sự thật sự của những toán

du kích nông dân) chống lại sự lộng quyền của bọn địa chủ, bọn cho vay nặnglãi, những công chức chính phủ…" [59, tr 429] Nguyễn Ái Quốc đã chỉ rõ:

"Cuộc đấu tranh vũ trang của nông dân với tư cách một hình thức đấu tranhquần chúng, xuất hiện trong những tình thế chính trị đặc biệt - khi mà ách ápbức của giai cấp thống trị trở nên không thể chịu nổi và quần chúng nông dânđang ở trong tình thế sôi sục cách mạng sẵn sàng xả thân chiến đấu chống lạitrật tự hiện hành" [59, tr 420] Từ kinh nghiệm lịch sử của chiến tranh dukích các nước, Nguyễn Ái Quốc chỉ ra rằng thoạt đầu các đội du kích chỉ cótính chất địa phương nhằm bảo vệ nông dân trong vùng khỏi bạo lực củachính quyền phản động, có tính chất phòng thủ, các khẩu hiệu đấu tranh chưamang tính chất rõ ràng Dần dần, với sự phát triển của các toán du kích, từphòng thủ chuyển sang hành động tiến công, hoạt động trên quy mô rộng,vượt ra khỏi làng, huyện mình, tiến công bất ngờ vào các thành phố nhỏ

Người đã tổng kết từ kinh nghiệm đấu tranh du kích ở Trung Quốc,Nga, Bungari, Đức,… nêu lên những vấn đề có tính nguyên tắc trong việc tổchức du kích, huấn luyện tác chiến, trang bị vũ khí, kiện toàn chỉ huy, cho đếnphương thức tác chiến, trong đó nhấn mạnh: "Sức mạnh của du kích khôngnằm trong phòng thủ, mà nằm trong những hành động tiến công táo bạo vàbất ngờ… và nhanh chóng rút lui và một cuộc giao tranh quyết liệt nếu nhưhoàn cảnh và cán cân lực lượng ở nơi đặc biệt ấy, ở thời điểm đặc biệt ấykhông có lợi cho mình" [59, tr 431 - 432]

Với những hiểu biết và kinh nghiệm của Nguyễn Ái Quốc về công tácquân sự của Đảng trong nông dân đã giúp ích rất nhiều cho Quốc tế Cộng sản

và các Đảng cộng sản anh em trong việc tổ chức và chỉ đạo phong trào đấutranh cách mạng cả về chính trị và quân sự trong nông dân Vì vậy, nó đãđược dùng làm tài liệu giảng dạy tại Trường Quân sự của những người cộngsản Đức ở Mátxcơva năm 1927

Sau Trung Quốc, Ấn Độ là một nước đông dân và giàu truyền thốngđấu tranh, cũng được Quốc tế Cộng sản tập trung các chuyên gia nghiên cứunhằm tìm ra con đường giúp Đảng cộng sản Ấn Độ hoạt động có kết quả hơn

Là một cán bộ giàu kinh nghiệm thực tế, Nguyễn Ái Quốc đã say mê nghiêncứu công việc quan trọng đó Ngay từ những năm hoạt động ở Pháp, Nguyễn

Ái Quốc đã chú ý tới đất nước giàu có, đông dân và đau khổ dưới chế độ thựcdân Anh Hồi đó Người đã viết một loạt bài về đất nước này đăng trên báo chícánh tả Pháp Sau khi trở lại Mátxcơva, Nguyễn Ái Quốc tiếp tục nghiên cứu

Ấn Độ trên nhiều phương diện khác nhau, từ chính sách bần cùng hóa và sựbóc lột thực dân Anh đến phong trào yêu nước và cuộc đấu tranh của công,nông Ấ n Độ

Trở lại Mátxcơva lần này, Nguyễn Ái Quốc đã gặp gỡ trò chuyện vớinhững học sinh Việt Nam, trong đó có những học sinh do chính người gửi tới,đang theo học tại Trường Đại học phương Đông Qua đây Người đã nắmđược tình hình học tập và sinh hoạt của anh em Ngày 25 - 6 - 1927, Nguyễn

Ái Quốc đã viết thư cho Đảng bộ Trường Đại học phương Đông thông báo vềquyết định về Ban phương Đông thành lập một nhóm cộng sản gồm 5 đảngviên là sinh viên của Trường và đề nghị Đảng bộ Trường: "Chỉ định một hayhai đồng chí chăm lo việc giáo dục cộng sản cho nhóm đó, để đào tạo cácđồng chí đó theo sinh hoạt của Đảng " [59, tr 240] Lá thư của Nguyễn ÁiQuốc thể hiện sự quan tâm đến học tập và rèn luyện của học sinh Việt Nam

và cũng thể hiện niềm mong mỏi của Nguyễn Ái Quốc vào sự đóng góp củalớp người trẻ tuổi ấy

Ở xa đất nước hàng vạn dặm, Nguyễn Ái Quốc luôn khao khát tìmhiểu tình hình chính trị của đất nước, đời sống của đồng bào Sử dụng nhiềuloại thông tin khác nhau, Người theo sát những diễn biến mới nhất vừa xẩy ratrong nước Trong tập san Thư tín quốc tế (Correspondance internationale, số

104 năm 1927), đã công bố bài viết của Người với tựa đề: Sự thống trị của đế quốc Pháp ở Đông Dương Trong bài viết đó, Nguyễn Ái Quốc đã chỉ ra bản

chất của những sự kiện còn nóng hổi trong đời sống chính trị - xã hội của đấtnước lúc bấy giờ Đó là cuộc xung đột Hoa - Việt ở Hải Phòng, việc nặn raViện Dân biểu Trung Kỳ và những tai họa mà người dân Việt Nam è lưnggánh chịu là dịch tả, đói và thuế khóa Kết thúc bài viết Nguyễn Ái Quốc đã

đi đến kết luận:

Như vậy thì người An Nam chẳng còn được bao nhiêu nữa.Bất chấp tất cả tình trạng đó và mặc dù xứ này đã bị đủ thứ tai họatàn phá, người Pháp vẫn cứ tiếp tục tăng thuế khóa Ngân sách củaBắc Kỳ sắp được nâng từ 18.017.180 (?) đến 18.200.670 đồng Chế

độ của đế quốc Pháp ở Đông Dương là như thế đấy! [59, tr 254].Lần thứ hai sống và làm việc ở Mátxcơva, trong một môi trường thuậnlợi về mọi mặt, nhưng Người luôn nghĩ về Tổ quốc, mong muốn sớm rời nơiđây để được đến với đồng bào đang còn bị áp bức, lầm than Vì vậy, mongmuốn của Người vẫn là trở về gần quê hương để tiến hành tổ chức lực lượngcách mạng, nhằm giải phóng dân tộc khỏi ách nô lệ, đó là khát vọng cháybỏng của Người Cuối tháng 4 - 1928, Ban Chấp hành Quốc tế Cộng sản raquyết định đồng ý để Nguyễn Ái Quốc trở về Đông Dương

Trong lúc chờ đợi lên đường, Nguyễn Ái Quốc tranh thủ thời gian viết

cuốn Những ký ức của một nhà tuyên truyền, viết về phong trào công nhân

Hải - Lục Phong mà Người đã thu thập tài liệu từ những ngày hoạt động ởQuảng Châu Bản thảo dự kiến dày 120 trang đánh máy, chia thành nhiều

chương Người viết thư cho các đồng chí lãnh đạo Quốc tế Nông dân thôngbáo công việc đó và yêu cầu giúp đỡ xuất bản sau khi sách hoàn thành.

Thời gian trở lại hoạt động ở Mátxcơva - Liên Xô lần thứ hai củaNguyễn Ái Quốc - có thể nói là không có trong kế hoạch của Người Nhưngnhững hoạt động của Nguyễn Ái Quốc tại Mátxcơva (trong khoảng thời giangần 1 năm) đã chứng tỏ năng lực và nhiệt tình của một người cách mạng chânchính Người có điều kiện thiết lập các mối quan hệ mới với các đồng chítrong Ban Chấp hành Quốc tế Cộng sản, với những người lãnh đạo Đảng vàNhà nước Liên Xô, đồng thời có dịp giới thiệu về phong trào cách mạng ViệtNam với Quốc tế Cộng sản, đặt tiền đề cho sự quan tâm, chỉ đạo trực tiếp củaQuốc tế Cộng sản cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam trong tương lai

Ngày 21-5-1928, Nguyễn Ái Quốc viết thư cho Ban phương Đông báotin về việc chuẩn bị lên đường và báo cáo những việc làm trong chuyến côngcán bí mật trong 45 ngày của Nguyễn Ái Quốc, đặc biệt là những nhận xétcủa Người về Ban thuộc địa của Đảng Cộng sản Pháp và những kiến nghị củaNgười đối với những hoạt động của Ban này Cuối thư, Nguyễn Ái Quốc thathiết đề nghị các đồng chí Liên Xô quan tâm, giúp đỡ học sinh Việt Nam đanghọc tập ở Mátxcơva

Sau khi nhận đủ giấy tờ cần thiết cho cuộc hành trình, Nguyễn ÁiQuốc rời Béclin qua Thụy Sĩ để đến Italia Tại biên giới Thụy Sĩ - Italia,Nguyễn Ái Quốc bị cảnh sát gây khó dễ nhưng rồi cũng qua được Đến thànhphố Milanô, Nguyễn Ái Quốc nhanh chóng bắt liên lạc với đại diện Đảngcộng sản Italia Tiếp đó, Nguyễn Ái Quốc đi Rôma Tại đây, Người bị mậtthám của Giáo hoàng tình nghi và hỏi giấy tờ Nguyễn Ái Quốc bình tĩnh trảlời những câu hỏi hiểm hóc của họ Không có bằng chứng cụ thể, cuối cùng

họ phải để cho Người tự do Sau đó, Nguyễn Ái Quốc đi Napôli, thành phốcảng miền Nam nước này Từ đây, Nguyễn Ái Quốc đáp tàu thủy Nhật Bản điXiêm để về gần quê hương

Về vùng Đông Bắc Xiêm, chỉ trong thời gian ngắn, Người tranh thủxây dựng cơ sở cách mạng trong lực lượng Việt kiều ở Phi chịt, ở Lào, thiếtlập đường dây liên lạc với các cơ sở cách mạng trong nước và móc nối liênlạc với các đồng chí trong tổ chức Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở QuảngChâu - Trung Quốc

Nguyện vọng sớm được trở về Tổ quốc để xây dựng, tổ chức mộtđảng cách mạng tiên tiến lãnh đạo các lực lượng cách mạng giành lại quyềnđộc lập cho Việt Nam, tự do cho đồng bào còn đang ở phía trước Con đườnghành trình trở về Tổ quốc của Nguyễn Ái Quốc còn bao chông gai, thử thách,đòi hỏi Người phải vượt qua trên con đường đi đến đích cuối cùng Đã 2 lầnNgười định vượt biên giới về nước (qua Lào), nhưng không thực hiện được vìmạng lưới mật thám dày đặc, vả lại tình hình trong nước cũng không mấythuận lợi, địch tăng cường bắt bớ, khủng bố sau mấy vụ ám sát của Quốc DânĐảng

Cuối năm 1929, từ Băng Cốc, thủ đô Vương quốc Xiêm, theo hànhtrình đã định, Nguyễn Ái Quốc vượt qua mạng lưới mật thám, trở về HồngCông (Trung Quốc) Đầu năm 1930, Người triệu tập Hội nghị hợp nhất các tổchức cộng sản ở Việt Nam, thành lập ra Đảng Cộng sản Việt Nam (3-2-1930)

Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc đã bị bọn mật thám đế quốc theo dõi,bám sát ngày đêm Ngày 6 háng 6 năm 1931, nhân danh nhà cầm quyền Anhtại Hồng Công, mật thám Anh đã bắt Nguyễn Ái Quốc, với ý đồ giam giữ mộtthời gian rồi trao cho mật thám Pháp xử lý Lúc này, ở trong nước, Tòa ánNam triều đã kết án tử hình vắng mặt Nguyễn Ái Quốc Tuy nhiên, mưu đồcủa mật thám Anh-Pháp không đạt được, bởi Nguyễn Ái Quốc đã được vợchồng Luật sư người Anh Lôdơbai cãi cho trắng án

Sau 2 năm bị giam cầm ở nhà tù Víchtoria, Nguyễn Ái Quốc được trảlại tự do, nhưng bị trục xuất khỏi Hồng Công, Người bí mật lên tàu đếnThượng Hải, chờ cơ hội sang Liên Xô, thoát khỏi vòng vây đế quốc

1.4 HOẠT ĐỘNG CỦA HỒ CHÍ MINH TRÊN ĐẤT NƯỚC XÔ VIẾT (THỜI KỲ CUỐI 1933 - 1938)

1.4.1 Tiếp tục xây dựng mối quan hệ giữa cách mạng Việt Nam với nước Nga Xô viết

Vào mùa thu 1933, Nguyễn Ái Quốc bắt được liên lạc với phái đoàn

từ châu Âu do đồng chí Pôn Vayăng Cutuyariê đến Thượng Hải công tác.Nhờ đó, Nguyễn Ái Quốc chắp nối liên lạc với đoàn thể, với các đồng chíđang hoạt động tại Liên Xô, trong đại gia đình Quốc tế Cộng sản Một kếhoạch bí mật trở lại Liên Xô được vạch ra và thực thi sau những cuộc gặp gỡcủa Người với phái đoàn của Pôn Vayăng Cutuyariê

Mùa xuân 1934, không lâu sau khi bắt được liên lạc với đoàn thể, mộtchiếc tàu biển của Liên Xô đã ghé Thượng Hải, bí mật đón Nguyễn Ái Quốc -

"một hành khách mặc áo dài Trung Quốc" đi bến cảng Vlađivôxtốc (LiênXô)

Sau một thời gian dừng lại Vlađivôxtốc để hoàn thành thủ tục nhậpcảnh vào Liên Xô, Nguyễn Ái Quốc đã đi theo đường xe lửa xuyên Xibia vềMátxcơva Mùa hè năm 1934, nhân dân Thủ đô Liên Xô đang trong khôngkhí tưng bừng thi đua thực hiện vượt mức kế hoạch năm năm lần thứ hai mớiđược Đại hội lần thứ XVII Đảng cộng sản Liên Xô thông qua, vừa phấn khởiđón chào người anh hùng chống phát xít G.Đimitrôp vừa từ tòa án phát xít ởLaixích chiến thắng trở về, nay lại được đón mừng người con ưu tú của nhândân Việt Nam vừa thoát khỏi nhà tù đế quốc, trở lại với đại gia đình Quốc tếCộng sản

Trại trụ sở của Quốc tế Cộng sản, các đồng chí O V.Cuxinen, Đ D.Manuinxki, thay mặt Ban Bí thư Quốc tế Cộng sản và bạn bè đã chúc mừngđồng chí Nguyễn Ái Quốc vừa thoát khỏi âm mưu hãm hại của bọn đế quốc.Cuộc hội ngộ diễn ra thật cảm động với bao nhiêu câu chuyện buồn vui, vớibao kỷ niệm về những người đồng chí, kẻ mất người còn

Cũng trong dịp này, Nguyễn Ái Quốc còn được gặp nữ đồng chí VêraVaxiliêva, cán bộ Ban Phương Đông Quốc tế Cộng sản, Trưởng phòng nghiêncứu Đông Dương - người có nhiều đóng góp trong công tác tái lập cơ quanlãnh đạo Đảng Cộng sản Đông Dương Qua những buổi gặp gỡ, trao đổi,Nguyễn Ái Quốc đã trình bày với các đồng chí về phong trào cách mạngĐông Dương, Trung Quốc, Xiêm và về nguyện vọng công tác của mình.

Nguyễn Ái Quốc muốn đi ngay vào công việc, nhưng các đồng chílãnh đạo Quốc tế Cộng sản đề nghị Người đi an dưỡng một thời gian để phụchồi sức khỏe sau những năm tháng dồn dập thử thách căng thẳng Khoảng nửasau tháng 9 - 1934, Nguyễn Ái Quốc được Ban Phương Đông gửi đi điềudưỡng tại nhà an dưỡng Xô viết ở vùng Crưm Sau đó Người được giới thiệuvào học Trường Quốc tế Lênin; dự Đại hội lần thứ VII Quốc tế Cộng sản, làmcộng tác viên của Viện nghiên cứu các vấn đề dân tộc và thuộc địa (thuộcQuốc tế Cộng sản), rồi làm nghiên cứu sinh tại Viện này Tại đây, Người còntham gia nhiều hoạt động khác trên cương vị ủy viên Ban Chấp hành Trungương Đảng Cộng sản Đông Dương

Tại nơi nghỉ ở Xôtri trên bờ biển Đen, Nguyễn Ái Quốc đã viết thưnhờ các đồng chí ở Mátxcơva gửi ngay sách báo mới cho mình Người đặt kếhoạch vừa tập huấn để phục hồi sức khỏe vừa thu thập, xử lý những thông tin

về tình hình cách mạng trong nước và thế giới trong mấy năm qua Khi đã đủsức leo một mạch hết 300 bậc thang lên đỉnh núi Điva, cạnh nhà an dưỡng,Người lập tức trở về Mátxcơva

Có thể nói đây là thời kỳ hoạt động dài nhất của Nguyễn Ái Quốc tạiLiên Xô (từ tháng 6 - 1934 đến mùa thu năm 1938) Những hoạt động củaNguyễn Ái Quốc tại Liên Xô lần này rất phong phú và không chỉ có nhữngthuận lợi mà còn đan xen những khó khăn, thử thách mà Người phải vượt quatrên con đường trở về Tổ quốc Vì vậy, để đánh giá khách quan những hoạt

động của Nguyễn Ái Quốc trong thời kỳ lịch sử đặc biệt này, cần có cách nhìn

từ nhiều phía, có phương pháp tiếp cận lịch sử, cụ thể

Thật vậy, trong thời kỳ này, Nguyễn Ái Quốc không chỉ có nhữngthuận lợi trong gia đình Quốc tế Cộng sản mà còn có những "tồn nghi", thửthách bắt nguồn từ bộ máy tổ chức của Quốc tế Cộng sản - một "nghi vấn thôngthường" đối với những đối tượng từ nhà tù của địch "trắng án" trở về Có thể nộidung bức thư dài gồm 15 vấn đề do nữ đồng chí Vêra Vaxiliêva và Miphơ sửachữa mà chúng tôi trích dẫn sau đây sẽ nói lên phần nào bối cảnh hoạt động đầycam go, thử thách của Nguyễn Ái Quốc tại Liên Xô trong thời kỳ này: "Về việcliên quan đến Nguyễn Ái Quốc, chúng tôi cho rằng ít nhất trong hai năm tới đâyđồng chí ấy cần phải học tập một cách nghiêm túc và không thể làm một việc

gì khác Sau khi đã học ở chỗ chúng tôi sẽ có kế hoạch đặc biệt để sử dụngđồng chí ấy Vì thế các đồng chí cần xác định rõ mối quan hệ với Nguyễn ÁiQuốc (có lẽ nói về quan hệ của Đảng Cộng sản Đông Dương với Nguyễn ÁiQuốc - TG), dẫn theo Hồ sơ "Vấn đề Nguyễn Ái Quốc" trong Hồ sơ 495-154-

585

Hoàn cảnh của Nguyễn Ái Quốc trong những ngày đầu từ nhà tù HồngCông trở về Mátxcơva còn được đề cập đến trong thư của đồng chíV.Vaxiliêva gửi Ban Phương Đông ngày 29 - 6 - 1935: " Qua lời kể củađồng chí (Nguyễn Ái Quốc - TG) thì khó xác định được tại sao đồng chí lại dễdàng ra khỏi nhà tù và thoát khỏi tay cảnh sát Pháp Đồng chí nói rằngchuyến đi này được tiến hành nhờ sự giúp đỡ của Vayăng Cutuyariê trongthời gian ở Trung Quốc Tôi nghĩ rằng, tất cả những việc này cần được kiểmchứng một cách thận trọng " [94, tr 59]

Trên thực tế, những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc từ sau thoát khỏinhà tù Hồng Kông trở lại Liên Xô, đã diễn ra gần như kế hoạch đã phác thảotrong bức thư nói trên; trong thời gian nữ đồng chí V.Vaxiliêva (Trưởngphòng Đông Dương từ năm 1936) đã trực tiếp giúp đỡ Nguyễn Ái Quốc trong

quá trình học tập và làm việc tại Trường Quốc tế Lênin, tại Viện nghiên cứucác vấn đề dân tộc và thuộc địa sau đó.

1.4.2 Học tập tại Viện nghiên cứu các vấn đề Dân tộc và Thuộc địa

Mùa thu năm 1934, Nguyễn Ái Quốc được nhận vào học TrườngQuốc tế Lênin (Trường Quốc tế Lênin những năm ấy đặt tại ngôi nhà 2 tầng

số 25 trên đường phố mang tên đồng chí Vôrốpxki, bạn chiến đấu củaV.I.Lênin, một trong những đảng viên kỳ cựu của Đảng Bônsêvích, bị ám sáttại Lôdan, Thụy Sĩ, khi đang giữ chức vụ Đại sứ Liên Xô) Đây là Trường bồidưỡng lý luận dành riêng cho cán bộ các đảng anh em Ban kiểm tra tư cáchhọc viên ra quyết định: "Nhận đồng chí Lin (bí danh của Người từ 1934)thuộc Đảng cộng sản Đông Dương vào Trường Quốc tế Lênin, số hiệu 375,niên khóa 1934 - 1935", kèm theo quyết định số 45 do Phó giám đốc trường

là Lidốpxki và chánh văn phòng Makinnhe ký

Chương trình học tập gồm đầy đủ các bộ môn lý luận cơ bản của chủnghĩa Mác - Lênin, trong đó, có những vấn đề về lý luận cách mạng vô sản,vấn đề dân tộc và thuộc địa, công tác xây dựng đảng, công tác mặt trận, kinhnghiệm hoạt động bí mật…

Phương pháp học tập chủ yếu là tự nghiên cứu và thảo luận, giảngviên giải đáp và bổ sung, sau đó, học viên đi khảo sát thực tế

Ban đầu, Nguyễn Ái Quốc được xếp vào học với nhóm nói tiếngTrung Quốc, sau thấy Người giỏi tiếng Pháp, nhà trường chuyển sinh hoạtsang nhóm tiếng Pháp Kết hợp lý luận với thực tế, Nguyễn Ái Quốc đã cùngvới nhóm tiếng Pháp đi tìm hiểu về công tác xây dựng đảng ở nhà máy bánhkẹo "Tháng Mười đỏ", tham quan các nông trường tập thể ở Riadan trong caotrào hợp tác hóa nông nghiệp toàn Liên bang… Chính tại đây, Nguyễn ÁiQuốc đã có điều kiện đi sâu vào những vấn đề lý luận của cách mạng vô sản,