đề tài sáng kiến giáo viên toán lý ( phương pháp dậy tiết ôn tập chương toán thcs) đề tài sáng kiến giáo viên toán lý ( phương pháp dậy tiết ôn tập chương toán thcs) đề tài sáng kiến giáo viên toán lý ( phương pháp dậy tiết ôn tập chương toán thcs) đề tài sáng kiến giáo viên toán lý ( phương pháp dậy tiết ôn tập chương toán thcs) đề tài sáng kiến giáo viên toán lý ( phương pháp dậy tiết ôn tập chương toán thcs)
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO CHÂU THÀNH
TRƯỜNG THCS GIỤC TƯỢNG
Hướng đổi mới phương pháp dạy học toán học hiện nay là tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh, khơi dậy và phát triển khả năng tự học, nhằm hình thành
ở học sinh tư duy tích cực, độc lập, sáng tạo, nâng cao năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh
Chúng ta biết rằng trong chương trình toán học ở trường THCS và ở từng lớphọc có những tiết ôn tập chương khi GV dạy hoặc HS học thì tiết dạy học nàythường không đủ thời gian để hệ thống lý thuyết và vận dụng giải bài tập nên GVphải làm việc nhiều Từ đó HS không nắm kiến thức một cách hệ thống và rõ ràng
Họ và tên : NGUYỄN THỊ LIÊN
Chức vụ : Giáo viên Tóan-Lí
Đơn vị : Trường THCS Giục Tượng
Tên đề tài : “ Phương pháp dạy tiết ôn tập chương - Toán
THCS”
Trang 2nên việc vận dụng giải bài tập gặp nhiều khó khăn Do đó, nhiều HS không có hứngthú học tập bộ môn.
Vì thế trong quá trình dạy học tiết ôn tập chương Chúng ta cần phải trang bịcho HS phương pháp ôn tập chương như thế nào để đạt hiệu quả Để từ đó mỗi HS
tự mình hệ thống lý thuyết, tự mình vận dụng lý thuyết giải bài tập Tuy nhiên chỉ
áp dụng cho HS khá giỏi còn HS trung bình, yếu, kém thường không tự hệ thống lýthuyết và vận dụng giải bài tập đạt hiệu quả được
1.2 Cơ sở thực tiễn:
Chúng ta cũng biết một số tình huống dạy học trong môn Toán đạt hiệu quả như:
- Dạy học khái niệm, định nghĩa: thường tiến hành qua các bước sau:
+ Tiếp cận khái niệm
- Dạy học giải bài tập: thường được tiến hành như sau:
+ Tìm hiểu nội dung đề bài
+ Tìm cách giải
+ Kiểm tra lời giải và nghiên cứu sâu lời giải
Trang 3Còn dạy học ôn tập chương trong bộ môn Toán thì tiến hành như thế nào để
đạt hiệu quả tức là phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học
Ta cũng biết rằng mục tiêu của tiết ôn tập chương là HS ôn tập và hệ thốnghoá các kiến thức đã học trong chương và biết vận dụng các kiến thức đã học vàocác bài tập để vẽ hình, tính toán, chứng minh, ứng dụng trong thực tế
Vì thế, để dạy được tiết ôn tập chương đạt hiệu quả thì việc thiết kế giáo áncủa GV trong tiết ôn tập là rất quan trọng cho nên ta phải thiết kế tiết ôn tậpchương như thế nào để phù hợp với mục tiêu của chương, phù hợp với từng đốitượng học sinh
2 Lý do chọn đề tài:
Từ thực trạng trên, với tinh thần yêu thích bộ môn, muốn góp phần gỡ rốicho HS trung bình, yếu, kém tự ôn tập chương một cách có hệ thống và để tiết ôntập chương HS học tập tích cực Hơn nữa cũng nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mớiphương pháp giảng dạy Với kinh nghiệm vốn có của bản thân trong suốt quá trìnhgiảng dạy ở thời gian qua, cộng với sự góp ý của đồng nghiệp, tôi xin mạnh dạn
đưa ra kinh nghiệm về “ dạy tốt tiết ôn tập chương môn toán ” để mọi đối tượng
HS đều tự ôn tập được một cách có hệ thống
3.Phạm vi và đối tượng đề tài:
Nhìn chung, trong quá trình dạy học môn toán ở trường THCS thì việc dạytốt một tiết ôn tập chương là một vấn đề quan trọng và cũng khá phức tạp Bởi
lẽ, trong tiết học này GV phải đưa ra dạng kiến thức tổng quát cả về lí thuyết lẫnbài tập thực hành, theo đúng trọng tâm của chương và cũng nhất thiết giúp HS tự
hệ thống hoá kiến thức đã học theo một trình tự logic từ khái quát đến cụ thể vàngược lại, từ đó HS vận dụng để có thể giải được các dạng bài tập cơ bản nhất.Nhưng thực tế cho thấy, đối với GV đôi lúc còn xem nhẹ tiết ôn tập chương, nênkhi giảng dạy chỉ khái quát kiến thức cho HS một cách sơ lược thông qua mộtvài bài tập trong sách giáo khoa, chưa giúp HS khắc sâu kiến thức cũng như nắmđược mối liên hệ của hệ thống kiến thức trong chương Đối với HS, hầu như các
Trang 4em rất sợ tiết ôn tập chương Bởi vì ở tiết học này không chỉ tổng hợp rất nhiềukiến thức đã học mà còn đòi hỏi ở các em sự nhạy bén và linh hoạt trong việc lựachọn giải pháp hợp lí khi giải toán Điều này càng dễ khiến HS chán nản, khôngmuốn học, từ đó làm ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng của tiết ôn tập.
4 Mục đích của đề tài:
Nghiên cứu, tìm ra giải pháp chung để bản thân tôi và đồng nghiệp cùngnhau thực hiện tốt, có hiệu quả các tiết dạy ôn tập chương, phương pháp dạy mangtính khoa học, phù hợp với kiểu bài giảng Từ đó học sinh Giỏi, khá, TB, yếu đều
có thể học tốt, nắm chắc hệ thống kiến thức đã học của từng chương và vận dụngkíên thức đó vào giải bài tập một cách linh hoạt, tích cực chủ động, sáng tạo
5 Sơ lược những điểm mới trong kết quả nghiên cứu :
-Học sinh hứng thú, tích cực tham gia làm bài tập sôi nổi trong đó nhờ có sự đầu
tư, kế hoạch thực hiện của giáo viên như : đầu tư về kiến thức của tiết ôn tậpchương, xây dựng câu hỏi ôn tập mang tính lôgíc và gởi đến học sinh chuẩn bịnghiên cứu và trả lời trước tiết ôn tập Để làm đựơc điều này cần phải có sự chuẩn
bị của GV và tâm huyết với tiết dạy
-Tạo điều kiện cho hs tự nghiên cứu trước ở nhà, giúp các em tự tin hơn, rút ngắnthời gian của tiết dạy HS khắc sâu hơn kiến thức và kỹ năng vận dụng kiến vàogiải bài tập
6 Khẳng định tính sáng tạo về khoa học và thực tiễn vấn đề :
Với ý tưởng và quyết tâm thực hiện đề tài nghiên cứu “ dạy tốt tiết ôn tậpchương bộ môn toán” ở bậc trung học cơ sở, năm học vừa qua đã mang lại kết quảkhả quan và bản thân tôi cũng tâm đắc với các phương án và biện pháp xây dựngtiết dạy theo kiều bài đặc trưng “ ôn tập chương Toán 7” nói riêng và “ ôn tậpchương” nói chung Phần lớn học sinh đều thể hiện tính tích cực, chủ động, tựgiác trong quá trình ôn tập chương của một tiết trên lớp Nhiều học sinh trung
Trang 5bình yếu đã có cơ hội tham gia và tiếp thu kiến thức thể hiện thông qua bài làmtrên lớp một cách tích cực.
B PHẦN NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận của vấn đề:
- Từ tiết học này HS không chỉ nắm được những kiến thức riêng lẻ mà là một
hệ thống các tri thức của toàn chương, nên kiến thức vừa rộng, vừa sâu
- Tiết ôn tập chương tổng hợp rất nhiều kiến thức, hơn nữa lại là kiến thức họcrồi, nên đa số các em thường không tập trung cũng như đầu tư nhiều cho tiết học,
từ đó dẫn đến việc các em không chủ động hay tư duy để giải quyết vấn đề màtiết học yêu cầu
- Chất lượng HS không đồng đều, sỉ số trong một lớp thường đông, điều kiệntrường lớp cũng tác động không nhỏ đến việc tiếp thu kiến thức của HS Mặtkhác, đồ dùng dạy học để phục vụ cho tiết ôn tập chương không có, chủ yếu GV
tự làm
2.Thực trạng
Từ trước đến nay giáo viên chưa thực sự chú trọng, đầu tư vào việc dạy các tiết ôn tập chương theo một phương pháp thật sự hiệu quả với mục đích tạo sự hứng thú, tích cực tham gia hoạt động của HS, nhiều giáo viên xem đấy chỉ là tiết học dùng để củng cố lại kiến thức cơ bản đã học của chương Vì vậy các tiết ôn tập bao giờ cũng chỉ tiến hành theo trình tự rập khuôn, giáo viên kiểm tra lý thuyết rồi gọi học sinh lần lượt lên chữa bài tập, giáo viên kết luận và cho điểm Việc làm này đem lại sự nhàm chán cho bản thân giáo viên và học sinh, tiết ôn tập diễn ra một cách buồn tẻ học sinh không có hứng thú học tập, học sinh khá giỏi ngồi nói chuyện riêng, học sinh trung bình, yếu, kém không hiểu để làm bài do giáo viên không cô đọng các kiến thức, kỹ năng trọng tâm làm bài tập
Theo hướng đổi mới của phương pháp dạy học hiện nay, bản thân là giáo viên, với quan niệm quá trình học tập không chỉ là quá trình lĩnh hội các kiến thức
Trang 6có sẵn, mà còn là quá trình học sinh tự khám phá, tự phát hiện, tự tìm tòi đến với kiến thức mới nhờ hướng dẫn giúp đỡ và tổ chức của giáo viên Tôi thấy mình phảinắm vững mục tiêu phương pháp dạy tiết ôn tập toán, góp một phần nào đó tạo điềukiện để tổ chức các hoạt động của học sinh nhằm “Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” (Luật giáo dục )
Trình độ nhận thức giữa các HS không đồng đều, nhiều HS khó hình dungđược mối liên hệ giữa các hệ thống kiến thức của chương Từ đó dẫn đến thái độchán nản của HS không muốn học toán
Từ những lí do trên dẫn đến việc giảng dạy tiết ôn tập chương gặp nhiều khó khăn Qua những năm giảng dạy, bản thân tôi đã rút ra được một vài biện pháp giảng dạy về tiết ôn tập chương
3 Các biện pháp để tiến hành để giải quyết vấn đề:
3.1 Đề xuất một số giải pháp
3.1.1 Những yêu cầu để thực hiện các biện pháp:
Trang 7a) Đối với giáo viên:
- Nắm chắc các kiến thức cơ bản, hệ thống hoá được kiến thức của từng phần,từng bài, từ đó lựa chọn dạng bài tập áp dụng hợp lí
- Nắm được tình hình học tập của từng đối tượng HS
- Có kế hoạch chuẩn bị đồ dùng dạy học để phục vụ cho tiết ôn tập
Qua quá trình giảng dạy, bản thân tôi thấy: Dạy học tiết ôn tập chương mà đạthiệu quả thì GV phải tiến hành như sau:
+ Soạn hệ thống hoá lý thuyết bằng dạng bài tập trắc nghiệm (loại câu hỏiđiền khuyết )
+ Soạn hệ thống hoá bài tập bằng bài tập trắc nghiệm ( loại câu hỏi nhiều lựachọn, ghép đôi, đúng sai )
+ Soạn bài tập tự luận tổng hợp cả chương
Tất cả bài tập trắc nghiệm GV cố gắng cho vào phiếu học tập khổ giấy A4
photo mỗi em HS 1 tờ và phát trước tiết ôn tập chương Khi đó HS về nhà ôn tậptheo sự định hướng của GV thì sẽ giúp cho HS tự hệ thống hoá lý thuyết và vậndụng làm bài tập một cách nhẹ nhàng đến lớp GV chỉ là người trọng tài
b) Đối với học sinh:
- Chuẩn bị bài tốt theo yêu cầu mà GV đưa ra ở tiết học trước
- Chủ động và tự giác trong việc ôn tập kiến thức cũ
- Có ý thức vận dụng các kiến thức đã học vào giải các bài toán thực tế
- Linh hoạt trong việc cân nhắc, lựa chọn các giải pháp hợp lí khi giải toán
3.1.2 Sơ lược cấu trúc tiết ôn tập:
Tiết ôn tập chương nội dung gồm 2 phần : Phần lý thuyết và phần bài tập
Phần lý thuyết: sách giáo khoa đưa ra các câu hỏi theo hệ thống các kiến thức
cơ bản từ đầu chương đến cuối chương Ở phần này giáo viên cho học sinh vềchuẩn bị, giáo viên cũng chuẩn bị nhưng dưới hình thức cao hơn, gắn kết các kiếnthức với nhau theo một trình tự lôgíc để giảng cho học sinh biết được các vấn đềliên quan với nhau như thế nào từ đó học sinh có cách suy luận GV ứng dụng sơ
đồ tư duy mang tính lôgíc để HS dễ dàng nắm khắc sâu kiến thức
Trang 8 Phần bài tập: Giáo viên cần sắp xếp các bài tập theo từng dạng hoặc từng nhómcùng sử dụng một kiến thức nào đó, để từ đó hướng dẫn học sinh làm bài tập đạtkết quả cao.
3.2 Các phương án và biện pháp thực hiện
Muốn giảng dạy tốt tiết ôn tập chương GV cần phải xác định rõ trọng tâm củachương, chọn những bài tập vận dụng phù hợp vào từng mục, từng phần; kèm theo
đồ dùng dạy học thích hợp của tiết dạy để từ đó có hướng soạn giáo án cho từngtiết cụ thể
*Cấu trúc tiết ôn tập :
Tiết ôn tập chương nội dung gồm 2 phần: phần lí thuyết và phần bài tập
1 Phần lí thuyết :
Ở SGK mới có đưa ra các câu hỏi theo hệ thống các kiến thức cơ bản từđầu chương đến cuối chương Ở phần này GV cho HS về chuẩn bị, GV cũngchuẩn bị nhưng dưới hình thức cao hơn gắn kết các kiến thức với nhau theo mộttrình tự lôgíc Để giảng cho HS biết được các vấn đề liên quan với nhau như thếnào, từ đó HS học có cách suy luận
2 Phần bài tập:
Trong tiết ôn tập thường đưa ra nhiều bài tập GV phải biết cách sắp xếp cácbài tập theo từng dạng và mỗi dạng phải trả lời mấy vấn đề sau:
- Các bài tập này nên làm như thế nào?
- Vì sao phải làm những bài tập ấy?
Để từ đó hướng dẫn HS học tiết ôn tập đạt kết quả cao
3.2.1 Các phương án
- Cách giảng day:
Theo tôi có ba phương án cơ bản để tiến hành giảng dạy tiết ôn tập
Phương án 1: Ôn lý thuyết xong, làm bài tập ( đây là cách dạy truyền thống).
* Tiến hành:
Chuẩn bị:
Trang 9- Học sinh: Cho học sinh về nhà soạn câu hỏi ở sách giáo khoa và bài tập theo
hướng dẫn của giáo viên
- Giáo viên: Về soạn câu hỏi nhưng với mức độ cao hơn học sinh, chuẩn bị phần
bài tập sắp xếp theo những dạng cơ bản để hướng dẫn học sinh làm bài tập
Lên lớp:
- Giáo viên vừa hỏi vừa hệ thống các câu hỏi cùng các câu trả lời của học sinh đểkhái quát kiến thức của chương theo một hệ thống, giúp học sinh nắm được nộidung kiến thức cơ bản của chương
- Bài tập: Giáo viên hướng dẫn học sinh làm bài tập ở từng dạng, từ đó dẫn đếncách làm tổng quát của mỗi dạng bài tập
- Cuối tiết giáo viên rút ra kết luận chung: Ở chương này học sinh cần nắm đượcnhững kiến thức gì?
* Đánh giá phương án 1:
- Ưu điểm: Củng cố được các kiến thức lý thuyết riêng và hệ thống hoá các kiếnthức theo trình tự bài học
- Nhược điểm: Sự kết nối giữa lý thuyết và bài tập rời rạc
Phương án 2: Làm bài tập kết hợp kiểm tra lý thuyết (đây cũng là một phương án
* Đánh giá phương án 2:
- Ưu điểm: Học đến đâu, thực hành đến đó, biết được những dạng bài tập này cầnnhững kiến thức lý thuyết nào, tiết kiệm đựơc thời gian
Trang 10- Nhược điểm: Không hệ thống hoá được các kiến thức một cách cơ bản Đôi khi
bỏ sót kiến thức không ôn tập (có thể trong bài tập không có điều kiện sử dụng đếnkiến thức đó)
Phương án 3: Hệ thống hoá kiến thức một cách tổng quát (giáo viên kết hợp với
- Tuy nhiên, nếu thực hiện theo phương án này thì:
+GV phải tốn nhiều thời gian đầu tư, suy nghĩ biện pháp để giải quyết tốt mốiquan hệ giữa lí thuyết và thực hành
+Đòi hỏi năng lực chuyên môn GV cao hơn
Vì vậy tuỳ vào nội dung từng chương và thời gian cho phép ôn tập ( 1 hay 2 tiết )
mà ta có cách dạy sao cho phù hợp để đạt kết quả cao nhất.
3.2.2 Các biện pháp
Để thực hiện thành công một tiêt luyện tập toán theo SGK mới , giáo viêncần phải ;
- Tham gia học chuyên đề thay sách giáo khoa lớp 6và lớp 7 môn toán
-Thường xuyên tham gia dự giờ đồng nghiệp dạy dùng bộ môn
-Tham gia dạy trực tiếp môn toán theo SGK mới
-Tham khảo các tài liệu , tạp chí viết về đổi mới phương pháp dạy học để họchỏi kinh nghiệm như: “thiết kế bài giảng ”, “sách giáo viên” , “sách bài tập”, “tạpchí giáo dục ” …
Trong quá trình tìm tòi nghiên cứu ,tôi nhận thấy để đem lại hiệu quả, pháttriển tư duy của học sinh ở một tiết luyện tập toán, giáo viên cần phải quan tâm đếncác vấn đề sau:
Trang 11Tích cực hoá hoạt động tự ôn tập của học sinh từ khâu chuẩn bị ở nhà
Khi ôn tập cho học sinh áp dụng thành thạo một quy tắc, công thức nào đócần lựa chọn một số bài tập có cách giải quyết riêng, đơn giản hơn là áp dụng quytắc tổng quát đã học
Khuyến khích học sinh tìm nhiều lời giải khác nhau của một bài toán
Quan tâm rèn luyện cho học sinh khả năng chuyển dễ dàng nhanh chóng từ
tư duy thuận sang tư duy nghịch để học sinh nắm vững hơn nội dung kiến thức đãhọc
Tổ chức trò chơi giữa các tổ, nhóm học tập bằng nhiều học sinh hình thưcphong phú, góp phần tăng học sinhứng thú học toán
Việc chuẩn bị dạy một tiết ôn tập toán cần bám sát tư tưởng chủ đạo là hoànthiện ở mức độ cho phép học sinh hệ thống kiến thức, rèn luyện kỹ năng, thuậttoán, rèn luyện nền nếp học
SGK toán mới rất chú trong xây dựng học sinh hệ thống câu hỏi, bài tập đểluyện tập và thực hành, để đảm bảo tỷ lệ giữa lý thuyết và thực hành (khoảng 40%thời lượng dành cho ký thuyết, 60 % thời lượng dành cho luyện tập, thực hành vàgiải toán ) Có những bài luyện tập kỹ năng tính toán, kỹ năng suy luận, kỹ năng vẽhình, kỹ năng vận dụng vào đời sống
Vì vậy , đòi hỏi giáo viên khi dạy tiết luyện tập toán theo SGK mới cần nắm vững:+ Mục tiêu cuẩ tiết luyện tập toán là :
- Hoàn thiện, nâng cao (ở mức độ cho phép của chương trình ) lý thuyết qua họcsinh hệ thống bài tập
- Rèn luyện kỹ năng , thuật toán , nguyên tắc giải toán (tuỳ từng bài cụ thể)
- Rèn luyện nền nếp học tập có tính khoa học, rèn luyện các thao tác tư duy,phương pháp học tập chủ động tích cực, sáng tạo
Nhắc lại một số vấn đề lý thuyết mà học sinh chưa hiểu hoặc chưa hiểu sâu,không vận dụng tốt vào việc giải toán