sáng kiến ( ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao chất lượng dậy môn hình học lớp 6)

sáng kiến ( ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao chất lượng dậy môn hình học lớp 6) sáng kiến ( ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao chất lượng dậy môn hình học lớp 6) sáng kiến ( ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao chất lượng dậy môn hình học lớp 6) sáng kiến ( ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao chất lượng dậy môn hình học lớp 6)

PHẦN 1

ĐẶT VẤN ĐỀ

Tâm lý chung của nhiều học sinh là không thích học hình, thậm chí có học sinh rất sợ học hình Vậy nguyên nhân vì sao lại như vậy? Do môn hình học quá khó, quá trừu tượng, hay do giáo viên chúng ta chưa có một phương pháp dạy hình học phù hợp và gây hứng thú cho học sinh? Có lẽ những nhà quản lí giáo dục đã tìm ra nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên nói riêng, và chất lượng giáo dục đào tạo nói chung, chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới của xã hội, nên bắt đầu từ năm học 2002-2003 cả nước đã đồng loạt triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới với những đổi mới về phương pháp dạy học trong nhà trường, trong đó có đổi mới về PPDH môn toán Định hướng đổi mới PPDH môn toán trong giai đoạn hiện nay đã được xác định là: “ Phương pháp dạy học toán trong nhà trường các cấp phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và phát triển năng lực tự học, trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy”

( Chương trình Giáo dục phổ thông môn toán của Bộ giáo dục và Đào tạo ban hành theo Quyết định số

16/2006/QĐ-BGD&ĐT ngày 5 tháng 5 năm 2006)

Theo định hướng dạy học này, giáo viên là người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn, điều khiển quá trình học tập, còn học sinh là chủ thể nhận thức, biết cách tự học, tự rèn luyện, từ đó hình thành phát triển nhân cách và các năng lực cần thiết của người học theo những mục tiêu mới đã đề ra Vì vậy, cần kế thừa và phát triển những mặt tích cực trong các PPDH truyền thống đồng thời áp dụng những PPDH hiện đại có sự hỗ trợ của các thiết bị dạy học tiên tiến Để nâng cao chất lượng dạy học, ngoài nội dung chương trình khoa học, đòi hỏi đội ngũ giáo viên phải có trình độ cao, còn cần phải có các phương tiện dạy học hiện đại, trong đó có công nghệ thông tin

Kiến thức hình học lớp 6 nhấn mạnh đến con đường trực quan, thực hành, thực nghiệm Việc hiểu biết các đối tượng cơ bản của hình học được diễn ra thông qua việc sử dụng các dụng cụ như thước thẳng có chia khoảng, thước đo góc, com pa Vì vậy, thiết bị dạy học – với tư cách là phương tiện chứa đựng và chuyển tải thông tin, tri thức, được coi là một trong những nguồn tri thức quan trọng Thiết bị dạy học giữ vai trò quan trọng góp phần hướng dẫn hoạt động nhận thức của học sinh, giúp học sinh tự chiếm lĩnh tri thức, kích thích hứng thú học tập của học sinh Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn hình học 6 đã đáp ứng được đầy đủ các yêu cầu

đó Giáo viên có thể thiết kế các bài giảng điện tử từ các phần mềm công cụ, có thể mô phỏng những chuyển động hình học, chuyển động điểm giúp học sinh lớp 6 nói riêng có thể quan sát được điều mà các phương tiện khác khó có thể thực hiện được, góp phần tích cực hoá hoạt động của học sinh, tăng hiệu quả dạy học

Ngày 12 tháng 5 năm 2008, Bộ giáo dục và đào tạo đã có chỉ thị về tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành giáo dục giai đoạn 2008-2012, trong đó chỉ rõ: “Công nghệ thông tin là công cụ đắc lực hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học, học tập và hỗ trợ đổi mới quản lý giáo dục, góp phần nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng giáo dục” Ngày 3/10/2008, Bộ Giáo dục và đào tạo có chỉ thị số 56/2008/CT-BGD&ĐT về nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục năm học 2008 – 2009 là năm học “ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin” Trước những thực trạng chất lượng giáo dục nói chung, chất lượng dạy và học môn hình học nói riêng, trước những yêu cầu đổi mới về phương pháp dạy học, đòi hỏi người giáo viên cũng phải nhanh chóng tiếp cận với các phương tiện dạy học hiện đại, trong đó có công nghệ thông tin, có như vậy đổi mới phương pháp dạy học mới thực

sự có hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nước nhà

Tất cả những vấn đề trên đã đặt ra nhiệm vụ cho mỗi giáo viên nói chung và cho bản thân tôi –một giáo viên dạy toán- nói riêng, phải tăng cường sử dụng các phương tiện dạy học, trong đó có “ Ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao chất lượng dạy môn hình học 6”

PHẦN 2

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Để có cơ sở nghiên cứu, trong đề tài cần thống nhất một số nội dung sau:

2.1 Công nghệ thông tin:

Theo từ điển tin học : “Công nghệ thông tin là ngành ứng dụng công nghệ quản lí và xử lý thông tin, là ngành sử dụng máy tính và phần mềm máy tính để chuyển đổi, lưu trữ, bảo vệ xử lý truyền và thu thập thông tin ”

Theo Nghị quyết của chính phủ Việt Nam thì: “ Công nghệ thông tin là tập hợp các phương pháp khoa học, các phương tiện và công cụ kĩ thuật hiện đại chủ yếu là kỹ thuật máy tính và viễn thông nhằm tổ chức khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên thiên nhiên rất phong phú và tiềm năng này.”

( NQCP 49/CP ngày 4/8/1993)

2.2 Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học:

Theo từ điển tiếng Việt, ứng dụng là “đem lý thuyết dùng vào thực tiễn” Với cách hiểu đó, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học là đem các kỹ thuật máy tính cùng các phầm mềm máy tính dùng vào việc dạy học nhằm tăng hiệu quả dạy học

2.3 Các chủ trương quan điểm về đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục đào tạo

Nhận thức được vai trò quan trọng của công nghệ thông tin trong việc nâng cao chất lượng giáo dục, Bộ giáo dục

và Đào tạo đã ban hành các quyết định, chỉ thị, công văn hướng dẫn các trường trong cả nước triển khai đồng bộ các biện pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục đào tạo

Chỉ thị 29/2001/BGDĐT của Bộ trưởng Bộ giáo dục và Đào tạo đã nhấn mạnh: “Công nghệ thông tin đã có tác động mạnh mẽ làm thay đổi nội dung, phương pháp, phương thức dạy và học Công nghệ thông tin là một phương tiện tiến tới một xã hội học tập” Ngày 12 tháng 5 năm 2008, Bộ giáo dục và đào tạo đã có chỉ thị về tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành giáo dục giai đoạn 2008-2012, trong đó chỉ rõ:

“Công nghệ thông tin là công cụ đắc lực hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học và hỗ trợ đổi mới quản lý giáo dục, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả và chất lượng giáo dục” Ngày 3/10/2008, Bộ Giáo dục và đào tạo có chỉ thị số 56/2008/CT-BGD&ĐT về nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục năm học 2008 – 2009 là “năm học đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin”, nhằm tạo tiền đề phát triển ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục, tạo tiền đề ứng dụng công nghệ thông tin trong những năm tiếp theo

2.4 Thực trạng việc áp dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở trường THCS TT Trâu Quỳ:

Trong những năm gần đây, đặc biệt là năm học 2009-2010, được sự quan tâm của ban giám hiệu, các cấp lãnh đạo, nhà trường đã đầu tư hai phòng chức năng với 3 máy tính và 2 máy Projocter Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học của trường THCS TT Trâu Quỳ được giáo viên hưởng ứng tích cực và bước đầu có hiệu quả trong dạy học Tuy nhiên, một số giáo viên còn chưa hiểu đúng ý nghĩa của ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học là như thế nào? mà chỉ nghĩ đơn giản dạy bằng giáo án điện tử chính là ứng dụng công nghệ thông tin! Chưa phân biệt rõ bài giảng điện tử chỉ là một trong những phương tiện hỗ trợ thầy trò để nâng cao hiệu quả dạy học, chứ không thể thay thế toàn bộ giáo án truyền thống, hay thay thế vai trò của người thầy, thay thế các phương tiện truyền thống khác như bảng, phấn, mô hình, dụng cụ Các bài giảng điện tử còn lạm dụng trình chiếu một chiều, thay cho viết bảng, mà thiếu các hình ảnh động, thiếu các hoạt động dưới dạng kênh hình, chủ yếu là kênh chữ Nguyên nhân chính là do còn một số giáo viên chưa nhận thức hết ý nghĩa, tác dụng to lớn của ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Chưa lựa chọn đúng những nội dung cần thiết để mô phỏng; Trình độ tin học của giáo viên còn hạn chế

2.5 Một số kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn hình học 6 có hiệu quả:

Đối với người thầy, “ sử dụng công nghệ dạy học thích hợp có nghĩa là biết tổ chức quá trình học tập và đảm bảo

sự thành công của quá trình đó ” (Theo định nghĩa của UNESCO-1987) Và vấn đề quan trọng là phải biết sử dụng hợp lí, đúng mức, đúng lúc các phương tiện dạy học, nhằm phát huy được ưu điểm của các phương tiện dạy học Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học cần phải chú ý tới việc tích cực hoá hoạt động của học sinh Các bài giảng điện tử được thiết kế cần chú trọng đến hoạt động của học sinh, đến các nội dung có tính chất nêu vấn

đề, gợi vấn đề Việc sử dụng phần mềm dạy học toán làm phương tiện hỗ trợ một cách hợp lí sẽ cho hiệu quả cao Trong phạm vi đề tài này, tôi xin trình bày một số kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin trong một số bài hình học lớp 6 cụ thể mà tôi đã lựa chọn các chủ đề dạy học với các phần mềm công cụ phù hợp với nội dung bài dạy, chương trình sách giáo khoa, và phù hợp với đối tượng học sinh, góp phần tăng hiệu quả dạy học cho môn hình học 6

2.5.1 Lựa chọn chủ đề dạy học thích hợp

Không phải chủ đề dạy học nào cũng cần tới bài giảng điện tử Chủ đề dạy học thích hợp là những chủ đề có thể dùng bài giảng điện tử để hỗ trợ dạy học và tạo ra hiệu quả dạy học tốt hơn khi sử dụng các thiết bị dạy học truyền thống Cần tránh chọn những chủ đề, những tiết học mà việc thiết kế mất nhiều thời gian nhưng việc sử dụng nó trong dạy học thì hiệu quả lại không đáng kể Các chủ đề

tôi thường chọn để thiết kế bài giảng điện tử có hiệu quả hơn so với sử dụng các phương tiện khác:

- Thứ nhất là: Khi dạy học các khái niệm trừu tượng học sinh khó hình dung ra được mà chỉ có mô phỏng các chuyển động, tạo ra các tình huống có vấn đề để kích thích hứng thú học tập của học sinh, học sinh quan sát trực tiếp mới có thể hiểu được Ví dụ như khi dạy khái niệm: Điểm Đường thẳng, người ta không dùng định nghĩa mà chỉ giới thiệu hình ảnh của điểm là dấu chấm nhỏ trên trang giấy, hình ảnh của đường thẳng là sợi chỉ căng thẳng, mép bảng, vết chì vạch theo cạch thước để biểu diễn một đường thẳng Vì vậy, khi dạy bài này cần dùng bài giảng điện tử để mô phỏng các hình ảnh trực quan đó một cách sinh động để học sinh có thể nhận thức một cách

từ từ

Khi minh hoạ cho học sinh thấy đường thẳng không bị giới hạn về hai phía bằng hiệu ứng sinh động, học sinh sẽ

dễ dàng chấp nhận nhận xét trên

Như vậy, khi dạy các khái niệm trừu tượng, nếu chỉ dạy bằng các phương pháp và phương tiện truyền thống, học sinh rất khó có thể hình dung ra Vì vậy tôi đã soạn những chủ đề này bằng bài giảng điện tử với các phần mềm phù hợp cho từng bài

- Thứ hai là: Khi cần rèn kỹ năng nào đó cho học sinh chẳng hạn rèn kỹ năng đo đoạn thẳng, kỹ năng vẽ trung

điểm của đoạn thẳng, kỹ năng đo góc, kỹ năng vẽ góc khi biết số đo, vẽ tia phân giác của một góc, kỹ năng vẽ đường tròn, kỹ năng thực hành đo góc trên mặt đất Nếu các kỹ năng này chỉ dạy bằng các phương tiện truyền thống như thước thẳng, thước đo góc, com pa thì đa số các học sinh nắm bài còn lơ mơ, thậm chí các học sinh

từ trung bình trở xuống sẽ không nắm được các kỹ năng trên, dẫn đến sai sót và chán học môn hình Nếu các kỹ năng này được soạn bằng bài giảng điện tử với mô phỏng bằng các phần mềm VIOLET, Sketchpad, kết hợp với các phương tiện truyền thống thì học sinh sẽ dễ tiếp thu hơn nhiều, và nhanh chóng thành thục các kỹ năng trên Ví dụ khi rèn kỹ năng đo góc, tôi đã dùng bài giảng điện tử mô phỏng các thao tác đo, hầu hết các học sinh thích thú quan sát và nắm được kỹ năng đo

- Thứ ba là: Khi dạy các tiết ôn tập cần tổng hợp kiến thức thông qua việc hoàn thành số lượng lớn bài tập ở nhiều dạng, cần soạn các bài tập trắc nghiệm kiểm tra nhanh kiến thức, hoặc những nội dung mà học sinh dễ mắc sai lầm để uốn nắn cho học sinh, đưa ra các lời giải mẫu để học sinh tham khảo rút kinh nghiệm

2.5.2 Lựa chọn phần mềm công cụ

Các nhà khoa học cho rằng, để thu nhận được tri thức từ bên ngoài, con người phải sử dụng 5 giác quan: Thính giác, thị giác, khứu giác, xúc giác và vị giác Nhưng để học tập trên lớp, người học chủ yếu dùng 2 giác quan thính giác và thị giác Đã có nhiều công trình nghiên cứu về việc tác động đến 2 giác quan này để nâng cao chất lượng dạy học Số liệu thống kê khoa học về khả năng nhớ của con người như sau: Nếu chỉ nghe thì chỉ nhớ được 20%, nếu chỉ nhìn thì chỉ nhớ được 30%, nếu vừa nghe và nhìn thì chỉ nhớ được 50%, nếu sau khi nghe và trình bày lại được vấn đề thì sẽ nhớ được 80% lượng thông tin học tập Vì vậy, việc áp dụng công nghệ thông tin vào việc dạy học với sự lựa chọn các phần mềm công cụ phù hợp, sẽ giúp học sinh vừa nghe, vừa nhìn, vừa trình bày lại được, góp phần to lớn vào thành công của tiết dạy

Các phần mềm công cụ dễ sử dụng nhất cho dạy học toán là Powerpoint, VIOLET, Sketchpad

- Khi giảng bài cần tiết kiệm thời gian viết có thể dùng phần mềm Powerpoint

- Để soạn bài tập trắc nghiệm có thể sử dụng phần mềm VIOLET, vì phần mềm này có giao diện bằng tiếng Việt và rất dễ sử dụng Đặc biệt phần mềm này cho biết đáp án đúng sai bằng những lời động viên khuyến khích kịp thời gây hứng thú cho học sinh khi trả lời Ngoài ra, còn tổ chức các trò chơi, hộp quà may mắn để động viên học sinh trong quá trình học tập

- Khi rèn kỹ năng đo đạc hoặc vẽ hình cũng nên sử dụng phần mềm Sketchpad, hoặc phần mềm VIOLET, vì các phần mềm này có thể mô phỏng những chuyển động hình học, chuyển động điểm làm cho học sinh có hứng thú học tập, dễ tiếp thu và nhớ lâu Ví dụ, hướng dẫn học sinh đo độ dài đoạn thẳng thì phần mềm sẽ mô phỏng được cách đặt thước như thế nào ?

Đặc biệt khi rèn kỹ năng đo góc, vẽ góc khi biết số đo, vẽ tia phân giác của góc thì phần mềm công cụ càng thể hiện rõ ưu thế vượt trội hơn so với các phương tiện khác Học sinh quan sát rõ hơn, tỉ mỉ từng thao tác và dễ dàng tiếp thu bài hơn rất nhiều so với việc giáo viên chỉ nói và thao tác đơn giản bằng thước đo góc trên bảng (có thể học sinh không quan sát được rõ trên bảng), mà giáo viên lại phải nói nhiều

Khi dạy học sinh bài đường tròn, đây là một khái niệm trừu tượng đối với học sinh lớp 6, nếu dùng phần mềm Sketchpad mô phỏng chuyển động của điểm M xung quanh điểm O cố định, và luôn cách điểm O một khoảng không thay đổi R thì học sinh dễ dàng phát hiện được vấn đề và sẽ hình thành được định nghĩa đường tròn

Khi dạy bài “ Tam giác” thì phần vẽ tam giác nên chọn phần mềm VIOLET mô phỏng cách vẽ tam giác khi biết độ dài ba cạnh sẽ tạo ra ấn tượng và sự thích thú cho học sinh, từ đó học sinh dễ dàng tiếp thu cách vẽ

Với cách làm trên, qua điều tra, thấy kết quả ở lớp được học bằng bài giảng điện tử và lớp dạy theo PPDH và các thiết bị truyền thống có sự so sánh như sau

( Khả năng tiếp thu bài của học sinh ở hai lớp là tương đương nhau và điều tra số lượng 25 học sinh ở mỗi lớp) : Lớp không được ứng dụng CNTT Lớp được ứng dụng CNTT

Hiểu nội dung bài Nắm được các kỹ năng Yêu thích môn học Hiểu nội dung bài Nắm được các kỹ năng yêu thích môn học

SL TL% SL TL% SL TL% SL TL% SL TL% SL TL%

12

48

10

40

10

40

22

88

23

92

23

92

Qua kết quả điều tra trên cho thấy tính ưu việt của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, đặc biệt là dạy môn hình học, trong đó có môn hình học 6

PHẦN 3

KẾT LUẬN

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học bộ môn hình học nói chung, cho các em học sinh lớp 6 nói riêng

đã chú ý tới việc tích cực hoá hoạt động của học sinh Các bài giảng điện tử được sử dụng phần mềm dạy học toán làm phương tiện hỗ trợ một cách hợp lí, có thể mô phỏng tỉ mỉ những chuyển động hình học, chuyển động

điểm,những thao tác, kết hợp với sự khéo léo sắp xếp, khéo léo hiệu ứng một cách vui mắt của giáo viên đã giúp học sinh lớp 6 nói riêng có thể quan sát được điều mà các phương tiện khác khó có thể thực hiện được, góp phần tích cực hoá hoạt động của học sinh, làm cho học sinh thấy thoải mái và vui vẻ khi học hình, tăng hiệu quả dạy học

Sau nhiều năm dạy học bằng bài giảng điện tử, có những thất bại, có những thành công, tôi đã rút ra được bài học kinh nghiệm cho bản thân: muốn ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, đặc biệt là dạy môn hình học để thực sự có hiệu quả, góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục thì khi soạn giáo án điện tử người giáo viên cần:

- Lựa chọn các chủ đề dạy học thích hợp, phù hợp với nội dung bài dạy, chương trình sách giáo khoa, và phù hợp với đối tượng học sinh, góp phần tăng hiệu quả dạy học cho môn hình học 6 hơn là sử dụng các thiết bị dạy học truyền thống khác.Các chủ đề nên chọn để dạy bằng giáo án điện tử là:

+ Dạy các khái niệm trừu tượng,

+ Dạy học sinh các kĩ năng vẽ hình, kĩ năng trình bày bài làm,

+ Dạy các tiết ôn tập tổng hợp, các tiết thực hành

- Lựa chọn phần mềm công cụ phù hợp, tuỳ thuộc vào đặc thù của từng bài học, yêu cầu về nội dung, khả năng sử dụng phần mềm và trình độ tin học của bản thân mà chọn phần mềm công cụ cho phù hợp, hiệu quả

Các phần mềm dễ sử dụng như Powerpoint, VIOLET, Sketchpad, chỉ cần giáo viên biết soạn thảo văn bản là có thể

đã sử dụng được

Để đưa công nghệ thông tin vào giảng dạy có hiệu quả, ngoài việc đòi hỏi người giáo viên phải có khả năng tin học, còn đòi hỏi người giáo viên phải nhiệt tình, kiên trì học hỏi, nghiên cứu kỹ nội dung bài dạy, và phải nắm vững các công đoạn chính của công việc thiết kế một giáo án điện tử như sau:

- Ý tưởng thiết kế bài giảng

- Xác định đối tượng, mục tiêu chính của bài giảng điện tử là gì?

- Xác định phạm vi kiến thức, kĩ năng cần truyền đạt, cách thức truyền tải thông tin

- Thể hiện các ý tưởng đặt ra cho bài giảng bằng các phần mềm công cụ phù hợp

Trên đây là một số kinh nghiệm giảng dạy của bản thân tôi trong những năm qua mà tôi thấy có hiệu quả, đặc biệt

là trong dạy môn hình học 6 Kiến thức của con người là vô tận, vì vậy, tôi vẫn phải tiếp tục tự học hỏi và rèn luyện thêm để đáp ứng được sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin Ngoài sự nỗ lực cố gắng của bản thân, để việc ứng dụng CNTT trở thành nhu cầu của mỗi giáo viên, thực sự có hiệu quả trong việc đổi mới phương pháp dạy học thì cần phải có sự quan tâm, chỉ đạo sát xao của lãnh đạo các cấp.Vì vậy tôi có một số kiến nghị sau:

KIẾN NGHỊ

- Tổ chức các lớp học tin học miến phí cho các giáo viên chưa có khả năng sử dụng máy tính để soạn thảo văn bản

- Động viên các giáo viên lớn tuổi có kinh nghiệm trong giảng dạy gương mẫu học và áp dụng CNTT trong dạy học,

có như vậy mới làm phong trào ứng dụng CNTT trong trường học phát triển tốt được

- Thường xuyên mở các lớp tập huấn miễn phí về các phần mềm hình học động, phầm mềm mô phỏng cho giáo viên nói chung và giáo viên toán nói riêng, để hỗ trợ cho việc dạy học đạt hiệu quả cao

- Trang bị đầy đủ hơn các phương tiện dạy học hiện đại cho các trường học, trong đó có máy tính và máy chiếu Projorter, máy chiếu đa năng

- Khi đã trang bị đầy đủ các thiết bị dạy học hiện đại rồi cần tập huấn cách sử dụng và bảo quản cho cán bộ giáo viên để việc sử dụng thực sự có hiệu quả

Hà Nội, tháng 3 năm 2010

Người viết