Thị trường chứng khoán Trung Quốc Từ năm 1981, Chính phủ Trung Quốc đã bắt đầu phát hành trái phiếu kho bạc để bù đắp thâm hụt ngân sách.. Thị trường chứng khoán Việt Nam Thị trường chứn
Trang 1PHÂN TÍCH MỨC ĐỘ PHÁT TRIỂN CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT
NAM SAU KHI SO SÁNH VỚI MỘT QUỐC GIA KHÁC
I Thị trường chứng khoán Trung Quốc
Từ năm 1981, Chính phủ Trung Quốc đã bắt đầu phát hành trái phiếu kho bạc để
bù đắp thâm hụt ngân sách Kể từ đó, chính quyền địa phương các cấp, các tổ chức tài chính và các doanh nghiệp cũng bắt đầu phát hành trái phiếu Năm 1986, chi nhanh ở Thượng Hải của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc thành lập thị trường giao dịch qua quầy OTC đầu tiên của Trung Quốc tại Thượng Hải Năm 19879, giao dịch chứng khoán đầu tiên tại Thẩm Quyến cũng được Ngân hàng Phát triển Thẩm Quyến thực hiện Đến cuối năm 1989, hàng ngàn công ty cổ phần được thành lập trên khắp đất nước, phát hành số cổ phiếu trị giá 3,8 tỷ nhân dân tệ Tuy nhiên, đến 70-80% số cổ phiếu đó là được chuyển đổi từ tài sản cố định có sẵn tại các doanh nghiệp nhà nước, chỉ một tỷ lệ nhỏ là nguồn vốn mới được huy động từ phát hành cổ phiếu Hầu hết các cổ phiếu phát hành được dành cho những doanh nghiệp có liên quan hoặc người lao động của công ty, chưa đến 2% là dành cho công chúng đầu tư
Tháng 12 năm 1990 và tháng 7 năm 1991, hai Sở giao dịch chứng khoan là
Sở giao dịch chứng khoán Thượng Hải (SHSE) là Sở giao dịch chứng khoán Thẩm Quyền (SZSSE) lần lượt được thành lập Cuối năm 1991, có 14 công ty niêm yết chứng khoán trên hai Sở giao dịch này Sự kiện này đánh dấu sự ra đời và hội nhập chính thức của thị trường chứng khoán Trung Quốc vào nền kinh tế quốc dân và sự hoàn chỉnh của thị trường vốn Trung Quốc
Từ khi ra đời chính thức nă 1991 đến nay, thị trường chứng khoán Trung Quốc đã trải qua nhiều biến động phức tạp Có thể chia sự phát triển của thị trường này thành 4 giai đoạn
Giai đoạn 1: Từ năm 1990-1993: Thị trường có nhiều sinh khí Thị trường chứng khoán bắt đầu đi vào hoạt động Do tâm lý háo hức của nhà đầu tư và do
Trang 2lượng chứng khoán không nhiều, giá cả chứng khoán tăng đột biến, đạt mức đỉnh điểm vào tháng 8 năm 1993 Thị trường trong giai đoạn này tương đối sôi nổi
Giai đoạn 2: Từ năm 1993-1996: Hai năm đình trệ Sau khi đạt mức đỉnh vào giữa năm 1993, giá chứng khoán liên tục giảm mạnh Thị trường chứng khoán Trung Quốc trải qua hai năm đình trệ cho đến giữa năm 1996 khi chỉ số DJ China đột ngột tăngđến 125%
Giai đoạn 3: Từ năm 1996-1999: Thị trường chứng khoán có những biến động phức tạp nhưng chỉ số DJ China luôn nằm ở mức trên 100 điểm Chính phủ Trung Quốc thậm chí đã phải thực hiện “giảm nóng” cho thị trường hai lần, vào tháng 12 năm 1996 và tháng 4 năm 1997 Năm 1997, Chính phủ Trung Quốc đã phải đặt hạn ngạch cho lượng chứng khoán phát hành Song song với các mức tăng trưởng cao, thị trường trong giai đoạn này cũng trải qua những cuộc đình trệ ngắn hạn Ở cuối giai đoạn này, thị trường chứng khoán Trung Quốc trải qua cuộc khủng hoảng và không hồi phục cho đến tháng 5 năm 1999
Giai đoạn 4: Từ năm 1999 đến nay: Thị trường chứng khoán Trung Quốc chưa tìm được sinh khí mới Hàng loạt những cải cách mạnh mẽ từ phía chính phủ
và các nhà quản lý được áp dụng khiến các chủ thể tham gia thị trường thận trọng hơn và mang tâm lý chờ đợi Tuy nhiên, giai đoạn 2007-2008 là năm thị trường chứng kiến đợt suy giảm mạnh nhất trong bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu Sau 5 năm duy trì diễn biến ổn định trong giai đoạn 2009-2013, TTCK Trung Quốc bắt đầu quá trình tăng điểm nhanh và hình thành “bong bóng” từ tháng 6/2014 Trong đó, các yếu tố tiêu biểu cho thấy hiện tượng “bong bóng” trên TTCK Trung Quốc gồm: (i) Một là, chỉ số chứng khoán tổng hợp Thượng Hải (SSEC) đặc biệt tăng mạnh trong 6 tháng đầu năm 2015 và đạt đỉnh 5.166,35 điểm vào ngày 12/6 (tăng 153% trong vòng 1 năm) Chỉ số chứng khoán tổng hợp Thâm Quyến (SZSC) cũng tăng 180% trong cùng giai đoạn và đạt đỉnh 3.140,66 điểm vào ngày 12/6; (ii) Hai là, khối lượng giao dịch trên thị trường có dấu hiệu tăng dần kể từ đầu năm 2015, đạt trung bình 43 tỷ cổ phiếu/phiên trên Sở Giao dịch chứng khoán Thượng Hải, gấp gần 5 lần so với cùng kỳ năm 2014; (iii) Ba là, với khoản nợ margin kỷ lục và số lượng nhà đầu tư mới tăng mạnh (Trung Quốc đã có thêm 40
Trang 3triệu tài khoản đầu tư chứng khoán mới được mở trong giai đoạn 5/2014-5/2015), quy mô vốn hóa thị trường của Trung Quốc đã tăng 3 lần trong năm 2014-2015 và đạt giá trị 9.601 tỷ USD (tính đến tháng 6/2015), cao gấp 10 lần GDP của Hy Lạp
và lớn thứ hai trên thế giới, sau Mỹ (26.701 tỷ USD)
II Thị trường chứng khoán Việt Nam
Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam ra đời chậm so với các nước trong cùng khu vực và thế giới, song nó đang thể hiện đầy đủ đúng bản chất của một thị trường,
là nơi mà các chủ thể kinh doanh huy động vốn nhanh nhất và hiệu quả nhất, nhằm đáp ứng nhu cầu kinh doanh kịp thời, thông qua việc phát hành các loại chứung khoán Ngoài
ra, TTCK còn thể hiện là nơi hội tụ đầy đủ các chỉ tiêu để đánh giá sự phát triển của nền kinh tế của một quốc gia thông qua các chỉ số chứng khoán
Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) được thành lập theo Nghị định số 75/CP ngày 28/11/1996 của Chính phủ, là cơ quan trực thuộc Chính phủ thực hiện chức năng tổ chức và quản lý Nhà nước về chứng khoán và thị trường chứng khoán (TTCK) ở Việt Nam Chính thức hoạt động từ tháng 4/1997, UBCKNN đã tích cực phối hợp với các
bộ, ngành xây dựng các điều kiện cho sự ra đời của TTCK, đặc biệt là công tác xây dựng
cơ chế, chính sách, khuôn khổ pháp lý
Ngày 11/7/1998, Chính phủ ký ban hành Nghị định số 48/1998/NĐ-CP về chứng khoán và TTCK Đây là văn bản quy phạm pháp luật có giá trị cao nhất tại thời điểm đó điều chỉnh trực tiếp cho hoạt động của TTCK, làm cơ sở cho hàng loạt các thông tư, quyết định để hướng dẫn cụ thể quy định về hoạt động của TTCK Việt Nam
Giai đoạn 2000-2005 là những bước đi đầu tiên cho sự phát triển của TTCK Việt Nam Ngày 20/7/2000, Trung tâm Giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh (TTGDCK TP Hồ Chí Minh) chính thức khai trương với chức năng chủ yếu là tổ chức giao dịch cổ phiếu, trái phiếu đủ điều kiện niêm yết giao dịch Để khuyến khích thu hút các tổ chức kinh doanh dịch vụ chứng khoán tham gia TTCK trong giai đoạn đầu, Thủ
Trang 4tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 39/2000/QĐ-TTg ngày 27/3/2000 ưu đãi thuế đối với hoạt động kinh doanh chứng khoán, các nhà đầu tư cá nhân được miễn thuế giao dịch chứng khoán… Bên cạnh đó nhằm giảm thiểu các hành vi gây bất ổn thị trường, Chính phủ ban hành Nghị định 22/2000/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và TTCK để đảm bảo mục tiêu vận hành thị trường Công khai – Công bằng – Minh bạch
Từ 2001-2003, để phát triển TTCK phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 163/2003/QĐ-TTg ngày 5/8/2003 phê duyệt Chiến lược Phát triển TTCK đến năm 2010 Ngày 28/11/2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 144/2003/NĐ –CP về chứng khoán và TTCK thay thế cho Nghị định số 48/1998/NĐ-CP Nghị định 144 hiện thực hóa các quy định về hoạt động của TTCK nhằm tạo điều kiện để phát triển một TTCK vận hành theo chuẩn mực của nền kinh tế thị trường Để tiếp tục hoàn thiện công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực chứng khoán, ngày 19/2/2004, Chính phủ ban hành Nghị định số 66/2004/NĐ-CP chuyển UBCKNN trực thuộc Bộ Tài chính
Sau khi TTGDCK TP Hồ Chí Minh đi vào hoạt động được 3 năm, Chính phủ đã chỉ đạo UBCKNN sớm xây dựng TTGDCK Hà Nội Trên tinh thần đó, Bộ Tài chính (UBCKNN) đã triển khai rất tích cực về các vấn đề cơ sở vật chất, nhân sự con người và
hệ thống Nhờ vậy, TTGDCK Hà Nội đã chính thức được ra đời vào ngày 8/3/2005 Nhằm từng bước kiện toàn và hoàn thiện cấu trúc hạ tầng của TTCK, Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định số 189/2005/QĐ-TTg về việc thành lập Trung tâm Lưu ký Chứng khoán
Giai đoạn 2006-2010 đánh dấu sự kết hợp phát triển TTCK theo chiều rộng và chiều sâu Trong giai đoạn này, các tiêu chuẩn của thị trường từng bước được nâng cao trên các mặt niêm yết, phát hành, công bố thông tin, quản trị công ty Các Trung tâm GDCK TP Hồ Chí Minh và Hà Nội) được chuyển đổi mô hình hoạt động thành Sở GDCK TP Hồ Chí Minh và Sở GDCK Hà Nội Năm 2009, thị trường trái phiếu chính phủ (TPCP) chuyên biệt và thị trường giao dịch chứng khoán các công ty đại chúng chưa niêm yết (UPCoM) chính thức đi vào hoạt động, bước đầu góp phần phân định các khu
Trang 5vực thị trường giữa các Sở GDCK Hà Nội và SGDCK TP Hồ Chí Minh, góp phần tăng cung hàng hóa và tăng tính thanh khoản cho TTCK, thu hẹp thị trường tự do và phát triển thị trường trái phiếu
Hai là, đã xây dựng và ngày càng hoàn thiện một hệ thống văn bản pháp quy từ khung pháp lý ban đầu, các chính sách đến các quy chế, quy trình cụ thể để vừa xây dựng, vừa quản lý TTCK trong bối cảnh Nhà nước đang sửa đổi, hoàn chỉnh thể chế kinh tế và
cơ chế quản lý nền kinh tế
Ba là, TTCK đóng vai trò quan trọng trong vai trò kênh huy động vốn trung và dài hạn cho ngân sách để phục vụ đầu tư phát triển và mở rộng sản xuất kinh doanh Thông qua thị trường, Chính phủ và doanh nghiệp đã huy động được 1,7 triệu tỷ đồng; thị trường trái phiếu Chính phủ được đánh giá có mức tăng trưởng dẫn đầu các nền kinh tế mới nổi tại khu vực Đông Á cũng như khu vực ASEAN + 3 Quy mô thị trường tăng bình quân trên 20% mỗi năm kể từ năm 2011, mức vốn hóa tăng 580 lần so với những năm đầu thành lập Đến nay đã có trên 665 công ty niêm yết, quy mô tăng hơn 300 lần với giá trị vốn hoá thị trường đạt trên 31% GDP Quy mô thị trường trái phiếu tăng gần 560 lần với trên 500 trái phiếu niêm yết TTCK đã thu hút đông đảo các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài, huy động được 15 tỷ USD vốn đầu tư gián tiếp, làm tăng khả năng luân chuyển vốn trong nước, đồng thời huy động một lượng lớn vốn đầu tư nước ngoài
Bốn là, TTCK đã góp phần tích cực tái cơ cấu và thúc đẩy cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, góp phần thúc đẩy quá trình cơ cấu lại nền kinh tế; nâng cao tính công khai, minh bạch, quản trị công ty; tăng cường sự giám sát của xã hội đối với hoạt động của doanh nghiệp, tạo được niềm tin đối với nhà đầu tư
Năm là, hệ thống tổ chức thị trường ngày càng được nâng cấp và phát triển Các Sở GDCK, TTLKCK đã thực hiện chức năng giao dịch, lưu ký, thanh toán chuyển giao chứng khoán an toàn, chú trọng phát triển công nghệ thông tin, phát triển nguồn nhân lực, quản trị nội bộ và cung cấp các sản phẩm, dịch vụ đa dạng cho thị trường
Trang 6Sáu là, hoạt động thanh tra, giám sát và cưỡng chế thực thi được thực hiện hiệu quả, góp phần giữ vững ổn định, kỷ cương pháp luật của thị trường, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư
Nhìn lại chặng đường xây dựng và phát triển TTCK, có thể khẳng định việc xây dựng TTCK là chủ trương rất đúng đắn và có tầm nhìn để tạo lập và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường ở nước ta khác Sau 15 năm hoạt động, hiện công tác tái cấu trúc thị trường đang được triển khai một cách kiên định, hướng tới việc mở rộng các sản phẩm mới và thị trường mới Đây là kết quả của việc phát huy sức mạnh tổng hợp của Chính phủ, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ Tài chính và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, sự đoàn kết, nhất trí, quyết tâm cao của tập thể UBCKNN, các SGDCK, Trung tâm lưu ký chứng khoán, các thành viên thị trường, các cơ quan thông tấn, báo chí