Hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)

Hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)Hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)Hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)Hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)Hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)Hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)Hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)Hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ)

Trang 1

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Trang 2

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn

“Hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn

tỉnh Phú Thọ” là trung thực, là kết quả nghiên cứu của riêng tôi

Phú Thọ, tháng 1 năm 2016

Tác giả luận văn

Trần Xuân Long

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài: “Hoàn thiện công tác chi trả lương

hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ”, tôi đã nhận được sự

hướng dẫn, giúp đỡ, động viên của các cá nhân và tập thể Tôi xin được bày tỏ

sự cảm ơn sâu sắc nhất tới tất cả các cá nhân và tập thể đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu Nhà trường, Phòng Đào tạo -

bộ phận Sau Đại học, các Khoa và các phòng ban của Trường Đa ̣i ho ̣c Kinh tế

và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi về mọi mặt trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ tận tình của giáo viên hướng dẫn PGS.TS Đỗ Thị Bắc

Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ, đóng góp nhiều ý kiến quý báu của các nhà khoa học, các thầy các cô giáo trong Trường Đa ̣i ho ̣c Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi còn được sự giúp đỡ và cộng tác của nhiều phòng ban trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

Tôi xin cảm ơn sự động viên, giúp đỡ của bạn bè và gia đình đã giúp tôi thực hiện luận văn này

Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc đối với mọi sự giúp đỡ quý báu đó

Phú Thọ, tháng 1 năm 2016

Tác giả luận văn

Trần Xuân Long

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG vii

DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ ix

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Ý nghĩa, đóng góp mới của luận văn 3

5 Bố cục của luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC CHI TRẢ LƯƠNG HƯU, TRỢ CẤP BẢO HIỂM XÃ HỘI 5

1.1 Cơ sở lý luận về công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH 5

1.1.1 Khái niệm, bản chất của công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH 5

1.1.2 Vai trò của công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH 9

1.1.3 Nội dung của công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH 16

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH 28 1.2 Kinh nghiệm của các nước trên thế giới và Việt Nam về công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH 33

1.2.1 Kinh nghiệm của các nước trên thế giới về công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH 33

1.2.2 Kinh nghiệm của Việt Nam về công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH 36 1.2.3 Bài học kinh nghiệm rút ra từ công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH 38 Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 40

2.1 Câu hỏi nghiên cứu 40

Trang 6

2.2 Phương pháp nghiên cứu 40

2.2.1 Chọn địa điểm nghiên cứu 40

2.2.2 Thu thập số liệu 40

2.2.3 Phương pháp phân tích 43

2.3 Các chỉ tiêu phân tích 44

2.3.1 Chỉ tiêu đánh giá kết quả công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH 44

2.3.2 Các tiêu chí phản ánh nguyên nhân ảnh hưởng đến kết quả tổ chức công tác chi các chế độ BHXH 45

Chương 3 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC CHI TRẢ LƯƠNG HƯU, TRỢ CẤP BHXH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ 47

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu tỉnh Phú Thọ 47

3.1.1 Điều kiện tự nhiên tỉnh Phú Thọ 47

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội tỉnh Phú Thọ 49

3.1.3 Đánh giá thuận lợi và khó khăn tại tỉnh Phú Thọ 53

3.2 Tình hình cơ bản của Bảo hiểm Xã hội Phú Thọ 55

3.2.1 Quá trình hình thành và phát triển của Bảo hiểm Xã hội Phú Thọ 55

3.2.2 Chức năng, nhiệm vụ của Bảo hiểm Xã hội Phú Thọ 55

3.2.3 Tổ chức bộ máy của Bảo hiểm Xã hội Phú Thọ 58

3.3 Thực trạng công tác chi lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ 60

3.3.1 Phương thức chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ 60 3.3.2 Quy trình chi chi lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ 61

3.3.3 Kết quả chi chi lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ 63 3.4 Những nhân tố ảnh hưởng đến công tác chi lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ 79

3.4.1 Yếu tố chủ quan 79

3.4.2 Yếu tố khách quan 83

3.5 Đánh giá chung về công tác chi lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ 89

Trang 7

3.5.1 Những mặt đạt được 89

3.5.2 Những mặt còn hạn chế 91

3.5.3 Nguyên nhân 92

Chương 4 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC CHI TRẢ LƯƠNG HƯU, TRỢ CẤP BHXH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ 93

4.1 Các quan điểm, định hướng, mục tiêu hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ 93

4.1.1 Quan điểm hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ 93

4.1.2 Định hướng hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ 94

4.1.3 Mục tiêu hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ 94

4.2 Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ 98

4.2.1 Tăng cường công tác quản lý và phối hợp thực hiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ 98

4.2.2 Tăng cường công tác thông tin tuyên truyền 100

4.2.3 Tăng cường công tác quản lý tài chính 102

4.2.4 Ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH 102

4.2.5 Đào tạo nguồn nhân lực 103

4.2.6 Nâng cao cơ sở vật chất phục vụ công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH 104

4.3 Kiến nghị 104

KẾT LUẬN 107

TÀI LIỆU THAM KHẢO 109

PHỤ LỤC 111

Trang 8

DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT

BHXHBB : Bảo hiểm xã hội bắt buộc BHXHTN : Bảo hiểm xã hội tự nguyện

UBND : Ủy ban nhân dân

Trang 9

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Số lượng người và các địa điểm điều tra 42Bảng 3.1 Cơ cấu kinh tế của tỉnh Phú Thọ năm 2012 - 2014 50Bảng 3.2 Số người được hưởng và số tiền chi chế độ hưu trí hàng tháng trên

địa bàn tỉnh Phú Thọ năm 2012 - 2014 63Bảng 3.3 Số người được hưởng và số tiền chi chế độ MSLĐ, các chế độ khác

hàng tháng ở tỉnh Phú Thọ năm 2012 - 2014 64Bảng 3.4 Số lượt người hưởng và số tiền chi chế độ TNLĐ - BNN hàng

tháng trên địa bàn tỉnh Phú Thọ năm 2012 - 2014 65Bảng 3.5 Số người hưởng và số tiền chi chế độ BHXH 1 lần và trợ cấp thất

nghiệp 1 lần ở tỉnh Phú Thọ năm 2012 - 2014 66Bảng 3.6 Số lượt người hưởng và số tiền chi chế độ tử tuất hàng tháng trên

địa bàn tỉnh Phú Thọ năm 2012 - 2014 67Bảng 3.7 Số người và số tiền chi chế độ tuất 1 lần trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

năm 2012 - 2014 68Bảng 3.8 Số người hưởng và số tiền chi chế độ mai táng trên địa bàn tỉnh Phú

Thọ năm 2012 - 2014 69Bảng 3.9 Số người và số tiền chi chế độ khu vực 1 lần trên địa bàn tỉnh Phú

Thọ năm 2012 - 2014 69Bảng 3.10 Số người hưởng và số tiền chi chế độ bảo hiểm xã hội tự nguyện

và bảo hiểm thất nghiệp ở tỉnh Phú Thọ năm 2012 - 2014 70Bảng 3.11 Tổng hợp số người và số tiền chi lương hưu, trợ cấp BHXH trên

địa bàn tỉnh Phú Thọ năm 2012 - 2014 71Bảng 3.12 Tốc độ tăng số người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa

bàn tỉnh Phú Thọ năm 2012-2014 71Bảng 3.13 Tốc độ tăng số tiền chi lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh

Phú Thọ năm 2012 - 2014 72

Trang 10

Bảng 3.14 Tổng hợp các ý kiến của người hưởng hưu trí, MSLĐ 73

Bảng 3.15 Tổng hợp các ý kiến của nhóm đại diện điểm chi trả 75

Bảng 3.16 Tổng hợp ý kiến từ các cán bộ làm công tác BHXHcủa các đơn vị 76

Bảng 3.17 Tổng hợp ý kiến từ các cán bộ quản lý trong tỉnh 77

Bảng 3.18 Tổng hợp ý kiến từ các cán bộ BHXH tỉnh Phú Thọ 79

Bảng 3.19: Tuổi nghỉ hưu và mức lương hưu phân chia theo giới tính và khu vực tham gia 87

Bảng 4.1: Dự kiến kinh tế - xã hội của tỉnh Phú Thọ đến năm 2020 96

Trang 11

Trang 12

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong quá trình phát triển xã hội, đặc biệt là từ sau cuộc cách mạng công nghiệp, hệ thống ASXH nói chung và BHXH nói riêng đã có những cơ

sở (kinh tế và xã hội) để hình thành và phát triển Quá trình công nghiệp hoá làm cho đội ngũ người làm công ăn lương ngày càng tăng lên, cuộc sống của

họ phụ thuộc chủ yếu vào thu nhập do lao động làm thuê đem lại Ngoài tiền lương (thu nhập từ lao động), họ hầu như không có khoản thu nhập nào khác, đặc biệt là ở những nước kinh tế thị trường Do đó, khi không may bị ốm đau, tai nạn, rủi ro, bị mất việc làm hoặc khi về già, người lao động sẽ bị giảm hoặc mất thu nhập từ lao động do không làm việc được nữa Sự hẫng hụt về tiền lương trong các trường hợp này đã trở thành mối đe doạ thường nhật đối với cuộc sống bình thường của những người không có nguồn thu nhập nào khác ngoài tiền lương Sự bắt buộc phải đối mặt với những nhu cầu thiết yếu hàng ngày đã buộc những người lao động làm công ăn lương tìm cách khắc phục bằng những hành động tương thân, tương ái (lập các quỹ tương tế, các hội đoàn ); đồng thời, đấu tranh đòi hỏi giới chủ và Nhà nước phải có những trợ giúp nhất định, nhằm bảo đảm cuộc sống cho họ

Bảo hiểm xã hội là chính sách xã hội quan trọng bậc nhất, là trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, một trong những nhân tố cơ bản thể hiện sự văn minh và phát triển của quốc gia Bảo hiểm xã hội góp phần ổn định đời sống cho người lao động khi gặp rủi ro như bị ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thai sẩy, hết tuổi lao động, qua đời

Cùng với sự đổi mới của nền kinh tế đất nước trong thời gian qua, chính sách BHXH cũng được điều chỉnh, thay đổi để phối hợp với sự chuyển đổi của nền kinh tế đất nước, với nguyện vọng của người lao động Quỹ

Trang 13

BHXH là một bộ phận cốt lõi không thể thiếu được và có thể nói nó là vai trò quan trọng nhất trong hoạt động BHXH Việc quản lý sử dụng quỹ BHXH ảnh hưởng trực tiếp tới sự tồn tại và phát triển của quỹ BHXH, ảnh hưởng tới

sự ổn định của chính sách an sinh xã hội

Để làm tốt công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ là cả nỗ lực, phối hợp và cố gắng của tất cả các khâu trong ngành BHXH Công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể Nhưng để thực hiện tốt mục tiêu của công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ đó là chi đúng, chi đủ, chính xác, kịp thời đến tận tay đối tượng hưởng thì việc chi trả vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn, cần phải xem xét giải quyết Vậy thực trạng công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ như thế nào? Vị trí, vai trò của nó? Hoàn thiện công tác đó có hiệu quả không? Đây là những vấn đề cấp thiết đặt ra cần phải được nghiên cứu, đánh giá một cách đúng đắn Cần phải xem cái gì đã đạt được, cái gì chưa đạt, cái gì mạnh, cái gì yếu, để từ đó có các giải pháp hữu hiệu phát huy các thế mạnh và hạn chế những mặt yếu, để công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh

Phú Thọ chi đúng, chi đủ, chính xác, kịp thời Vì vậy tôi chọn đề tài “Hoàn

thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ”

làm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ

2 Mục tiêu nghiên cứu

* Mục tiêu chung

Nghiên cứu thực trạng công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

* Mục tiêu cụ thể

- Góp phần hệ thống hoá về cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH

Trang 14

- Phân tích, đánh giá thực trạng công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ năm 2012 – 2014

- Đề ra giải pháp hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ trong thời gian tới

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH; công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH: Trong đó khách thể là người lao động, người sử dụng lao

động, cán bộ hưu trí cán bộ quản lý

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Không gian: Tỉnh Phú Thọ

- Thời gian: Từ năm 2012 - 2014

- Nội dung: Nghiên cứu các vấn đề liên quan đến công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

4 Ý nghĩa, đóng góp mới của luận văn

- Luận văn là công trình khoa học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn thiết thực, là tài liệu giúp BHXH tỉnh Phú Thọ hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ hiệu quả hơn, có căn

cứ khoa học

- Luận văn nghiên cứu khá toàn diện, có hệ thống, đưa ra những giải pháp chủ yếu, có ý nghĩa thiết thực cho công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ và đối với các địa phương khác có điều kiện tương tự

Trang 15

- Nâng cao hiệu quả của công tác chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm

xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, góp phần đảm bảo cân đối và tăng trưởng quỹ BHXH, thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội của đảng và nhà nước

5 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận văn kết cấu thành 4 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác chi trả lương hưu, trợ

cấp BHXH

Chương 2 Phương pháp nghiên cúu

Chương 3 Thực trạng công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên

địa bàn tỉnh Phú Thọ

Chương 4 Giải pháp hoàn thiện công tác chi trả lương hưu, trợ cấp

BHXH trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

Trang 16

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC

CHI TRẢ LƯƠNG HƯU, TRỢ CẤP BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.1 Cơ sở lý luận về công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH

1.1.1 Khái niệm, bản chất của công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH

1.1.1.1 Khái niệm về công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH

- Khái niệm BHXH

Bảo hiểm xã hội BHXH có lịch sử khá lâu và đã có nhiều thay đổi về chất với nhiều mô hình phong phú, được thực hiện ở hàng trăm nước trên thế giới Tuy nhiên, cho đến nay, định nghĩa thế nào là BHXH vẫn là vấn đề còn nhiều tranh luận vì được tiếp cận từ nhiều giác độ khác nhau với những quan điểm khác nhau Điều này cho thấy tính đa dạng và phong phú của BHXH

BHXH hình thành và phát triển do nhu cầu của đời sống xã hội, nhất là khi hình thành nền sản xuất hàng hoá Trong lao động sản xuất, song song với những thuận lợi, con người thường gặp phải những sự kiện không thuận lợi, những “rủi ro xã hội” làm giảm hoặc mất thu nhập của họ Có thể chia những

sự kiện, những “rủi ro xã hội” thành hai loại:

- Những sự kiện, những “rủi ro xã hội” liên quan đến thu nhập bao gồm: mất hoặc giảm thu nhập do bị mất hoặc giảm khả năng lao động hoặc khả năng lao động không được sử dụng, ví dụ như tai nạn lao động, ốm đau, thất nghiệp…

- Những sự kiện, những “rủi ro xã hội” liên quan đến sử dụng thu nhập:

đó là các sự kiện giảm thu nhập do phải chi tiêu bất thường như chi phí để mua sắm thuốc men, tiền nuôi dưỡng sản phụ…

Những sự kiện, những “rủi ro xã hội” nêu trên, từ khía cạnh này hay khía cạnh khác đều dẫn đến đe doạ “an toàn kinh tế” cho người lao động và gia đình họ (bị giảm hoặc mất thu nhập) Vì vậy, phải có những biện pháp và

Trang 17

hình thức để chống lại sự đe dọa này mà một trong những biện pháp đó là BHXH Nói cách khác, BHXH được hình thành là để góp phần đảm bảo thu nhập cho người lao động và gia đình họ trước những sự kiện không thuận lợi, những “rủi ro xã hội”

Có thể nêu rõ hơn, mục đích của BHXH là thông qua hệ thống các trợ cấp BHXH, bù đắp hoặc thay thế thu nhập cho người lao động và gia đình họ trước những sự kiện, những “rủi ro xã hội” làm cho người lao động bị giảm hoặc mất thu nhập từ nghề nghiệp, do bị giảm hoặc mất khả năng lao động hoặc sức lao động không được sử dụng, góp phần đảm bảo an toàn xã hội ở đây cần làm rõ khái niệm bù đắp và thay thế thu nhập Khi người lao động bị giảm thu nhập thì BHXH thực hiện bù đắp cho khoản thu nhập bị thiếu hụt này Tất nhiên, sự bù đắp này chỉ có tính tương đối và tuỳ điều kiện kinh tế -

xã hội của mỗi nước và khả năng của quỹ BHXH trong mỗi giai đoạn phát triển Khi người lao động bị mất thu nhập do không thể lao động được hoặc sức lao động không được sử dụng (trường hợp thất nghiệp), BHXH thực hiện trả trợ cấp BHXH thay cho phần thu nhập bị mất này Khoản thu nhập thay thế này cũng tuỳ theo điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng của quỹ BHXH

mà có thể thay thế toàn bộ hoặc một phần

Vậy để đạt được mục đích trên, BHXH được tổ chức thực hiện như thế nào? Đó là câu hỏi thứ ba cần được trả lời Lịch sử phát triển BHXH đã chỉ ra rằng, có một số cách thức tổ chức thực hiện để bù đắp hoặc thay thể thu nhập cho người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập từ nghề nghiệp, như: người lao động cùng giúp nhau; Nhà nước thực hiện thông qua ngân sách và hình thành một quỹ tài chính độc lập thông qua sự đóng góp của các bên tham gia BHXH (bao gồm người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước)…Trong BHXH hiện đại, hình thức thực hiện chủ yếu là hình thành quỹ BHXH do các bên đóng góp Từ cách tiếp cận này, có thể nêu khái niệm về BHXH như sau:

Trang 18

Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm bù đắp một phần hoặc thay thế thu nhập

của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên

cơ sở đóng góp vào quỹ BHXH do Nhà nước tổ chức thực hiện

BHXH là sản phẩm tất yếu của nền kinh tế hàng hóa Khi trình độ phát triển kinh tế của một quốc gia đạt đến một mức độ nào đó thì hệ thống BHXH có điều kiện ra đời phát triển Vì vậy, các nhà kinh tế cho rằng, sự ra đời và phát triển của BHXH phản ánh sự phát triển của nền kinh tế Một nền kinh tế chậm phát triển, đời sống nhân dân thấp kém không thể có một hệ thống BHXH vững mạnh được Kinh tế càng phát triển, hệ thống BHXH càng đa dạng, các chế độ BHXH ngày càng mở rộng, các hình thức BHXH ngày càng phong phú

- Khái niệm chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH: Là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ gặp các biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm trên cơ sở hình thành và

sử dụng một qũy tiền tệ tập trung nhằm đảm bảo đời sống cho người lao động

và gia đình họ, góp phần đảm bảo an sinh xã hội

1.1.1.2 Bản chất của công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH

Chính sách xã hội là một hệ thống những quan điểm, chủ trương, phương hướng, biện pháp của nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội khác được thể chế hoá để giải quyết những vấn đề xã hội mà trước hết là những vấn đề xã hội gay cấn nhằm bảo đảm sự an toàn và phát triển xã hội

Chính sách Bảo hiểm xã hội là một bộ phận của chính sách xã hội Mục đích của chính sách xã hội là góp phần ổn định xã hội Mặt khác, chính sách BHXH là một bộ phận quan trọng của chính sách xã hội, giúp Nhà nước điều tiết mối quan hệ giữa chính sách kinh tế và xã hội trên phương diện vĩ mô, bảo đảm cho nền kinh tế liên tục phát triển và giữ gìn ổn định xã hội trong từng thời kỳ

Trang 19

cũng như trong suốt quá trình

Thực chất BHXH là sự tổ chức “đền bù” hậu quả của những “rủi ro xã

hội” hoặc các sự kiện bảo hiểm Sự đền bù này được thực hiện thông qua quá trình tổ chức và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung hình thành do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH và các nguồn thu hợp pháp khác của quỹ BHXH Như vậy, BHXH cũng là quá trình phân phối lại thu nhập Xét trên phạm vi toàn xã hội, BHXH là một bộ phận của GDP, được xã hội phân phối lại cho những thành viên khi phát sinh nhu cầu BHXH như ốm đau, sinh đẻ, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, già yếu, chết… Xét trong nội tại BHXH, sự phân phối của BHXH được thực hiện cả theo chiều dọc và chiều ngang Phân phối theo chiều ngang là

sự phân phối của chính bản thân người lao động theo thời gian (nghĩa là sự phân phối lại thu nhập của quá trình làm việc và quá trình không làm việc) Phân phối theo chiều dọc là sự phân phối giữa những người khỏe mạnh cho người ốm đau, bệnh tật; giữa những người trẻ cho người già; giữa những người không sinh đẻ (nam giới) và người sinh đẻ (nữ giới); giữa những người có thu nhập cao và người có thu nhập thấp… Để dễ hình dung có thể dùng “lát cắt ngang” vào một tập hợp những người đang và đã tham gia BHXH vào bất kỳ thời điểm nào vào bất kỳ “đoạn” nào của tập hợp ta đều có thể thấy được mối quan hệ của sự phân phối này Ở lát cắt này có cả người mới tham gia BHXH, người đang hưởng BHXH; người khỏe mạnh, người ốm đau; người già, người trẻ; người có thu nhập cao, người có thu nhập thấp… Nói cách khác, đây là sự phân phối lại thu nhập theo không gian

BHXH góp phần thực hiện mục tiêu bảo đảm an toàn kinh tế cho người lao động và gia đình họ BHXH là quá trình tổ chức sử dụng thu nhập cá nhân và tổng sản phẩm trong nýớc (GDP) ðể thoả mãn nhu cầu an toàn kinh tế của người lao động và an toàn xă hội BHXH mang cả bản chất kinh tế và cả bản chất xă hội Về mặt kinh tế, nhờ sự tổ chức phân phối lại thu nhập, đời sống của người lao động và gia đình họ luôn được bảo đảm trước những bất trắc, rủi ro xã hội

Trang 20

Về mặt xã hội, do có sự “san sẻ rủi ro” của BHXH, người lao động chỉ phải đóng góp một khoản nhỏ trong thu nhập của mình cho quỹ BHXH, nhưng xã hội sẽ có một lượng vật chất đủ lớn trang trải những rủi ro xảy ra ở đây, BHXH đã thực hiện nguyên tắc “lấy của số đông bù cho số ít”

Tuy nhiên, tính kinh tế và tính xã hội của BHXH không tách rời mà đan xen lẫn nhau Khi nói đến sự bảo đảm kinh tế cho người lao động và gia đình họ

là đã nói đến tính xã hội của BHXH, ngược lại, khi nói tới sự đóng góp ít nhưng lại đủ trang trải mọi rủi ro xã hội thì cũng đã đề cập đến tính kinh tế của BHXH

Dưới góc độ kinh tế, BHXH là sự bảo đảm thu nhập, bảo đảm cuộc sống cho người lao động khi họ bị giảm hay mất khả năng lao động Có nghĩa

là tạo ra một khoản thu nhập thay thế cho người lao động khi họ gặp phải các rủi ro thuộc phạm vi BHXH

Dưới góc độ chính trị, BHXH góp phần liên kết giữa những người lao động xuất phát từ lợi ích chung của họ

Dưới góc độ xã hội, BHXH được hiểu như là một chính sách xã hội nhằm đảm bảo đời sống cho người lao động khi thu nhập của họ bị giảm hay mất Thông qua đó bảo vệ và phát triển lực lượng lao động xã hội, lực lượng sản xuất, tăng năng suất lao động ổn định trật tự xã hội

1.1.2 Vai trò của công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH

- Vai trò của công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH đối với người lao động

Vai trò quan trọng của BHXH đối với người lao động được thể hiện qua các điểm sau:

Thứ nhất, thực hiện chính sách BHXH nhằm ổn định cuộc sống người lao

động, trợ giúp người lao động khi gặp rủi ro: ốm đau, tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp sớm trở lại trạng thái sức khỏe ban đầu cũng như sớm có việc làm

Theo phương thức BHXH người lao động khi có việc làm và khỏe

Trang 21

mạnh sẽ đóng góp một phần tiền lương, thu nhập vào quỹ dự phòng Quỹ này

hỗ trợ người lao động khi ốm đau, tai nạn, lúc sinh đẻ và chăm sóc con cái, khi không làm việc, lúc già cả để duy trì và ổn định cuộc sống của người lao động và gia đình họ Do vậy, hoạt động BHXH, một mặt, đòi hỏi tính trách nhiệm cao của từng người lao động đối với bản thân mình, với gia đình và đối với cộng đồng, xã hội theo phương châm “mình vì mọi người, mọi người vì mình” thông qua quyền và nghĩa vụ; mặt khác, thể hiện sự gắn kết trách nhiệm giữa các thành viên trong xã hội, giữa các thế hệ kế tiếp nhau trong một quốc gia, tạo thành một khối đoàn kết thống nhất về quyền lợi trong một thể chế chính trị - xã hội bền vững

Người sử dụng lao động cũng phải có trách nhiệm đóng góp BHXH cho người lao động Nếu theo nhìn nhận ban đầu, việc đóng góp BHXH cho người lao động có thể sẽ làm tăng chi phí sản xuất, giảm lợi nhuận của doanh nghiệp Nhưng thực chất, về lâu dài, phương thức BHXH đã chuyển giao trách nhiệm bảo vệ người lao động khi gặp rủi ro về phía xã hội, rủi ro được điều tiết trên phạm vi toàn xã hội, giúp cho chủ sử dụng lao động bớt những khó khăn, lo lắng về nguồn lao động của doanh nghiệp, yên tâm tổ chức sản xuất, kinh doanh Đối với nước ta, nguồn lao động với trình độ chuyên môn cao, người lao động có mức thu nhập ở mức bình quân chung toàn xã hội là chủ yếu thì biện pháp điều tiết thu nhập mang tính cộng đồng là rất cần thiết Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến thủy sản, hải sản;

da giày; dệt may sử dụng nhiều lao động, nhất là doanh nghiệp có nhiều lao động nữ đều rất coi trọng chính sách BHXH để bảo vệ và duy trì nguồn lao động của doanh nghiệp mình

Trong hoạt động BHXH, Nhà nước tiến hành xây dựng chính sách, chế

độ, tổ chức triển khai và giám sát quá trình thực hiện nhằm thực hiện tốt quyền

và nghĩa vụ của người tham gia BHXH Như vậy nhà nước giữ vai trò quản lý về BHXH, bảo hộ cho quỹ BHXH mà không phải chi từ ngân sách nhà nước cho

Trang 22

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu Ờ ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn

lĩnh vực này

- Thứ hai, thực hiện tốt chắnh sách BHXH nhất là chế độ hưu trắ, góp

phần ổn định cuộc sống của người lao động khi hết tuổi lao động hoặc không còn khả năng lao động

Theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội, người lao động tham gia đóng BHXH từ 20 năm trở lên khi hết tuổi lao động hoặc mất sức lao động thì được hưởng lương hưu hoặc trợ cấp hằng tháng Với nguồn lương hưu và trợ cấp BHXH, người cao tuổi có thu nhập ổn định, bảo đảm cuộc sống sinh hoạt hằng ngày Hiện nay, cả nước đã có khoảng 2,5 triệu người hết tuổi lao động đang hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH hằng tháng với số tiền chi trả từ quỹ BHXH hàng nghìn tỉ đồng mỗi tháng

Trong nhiều năm qua, kể từ khi chắnh sách BHXH được thực hiện, cùng với sự phát triển kinh tế, mức lương hưu cũng không ngừng được điều chỉnh cho phù hợp với mức sống chung của toàn xã hội Vào các thời điểm tăng mức lương tối thiểu chung cũng như việc xem xét chỉ số giả cả, Nhà nước đều có sự điều chỉnh lương hưu một cách hợp lý Mức lương hưu không ngừng được điều chỉnh cho phù hợp với mức sống chung toàn xã hội tại thời điểm hưởng lương hưu đã bảo đảm cuộc sống của người nghỉ hưu, tạo sự an tâm, tin tưởng của người về hưu sau cả cuộc đời lao động Tương tự như vậy, các quyền lợi về BHYT, về chế độ ốm đau, chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; mức trợ cấp tuất một lần cũng được cải thiện rõ rệt

Sở dĩ có được điều kiện nâng cao và mở rộng các quyền lợi của BHXH

là do phương thức tài chắnh ở nước ta được hình thành theo cách lập quỹ và

có sự tắnh toán điều chỉnh quan hệ đóng - hýởng trong phạm vi toàn xã hội theo những dự báo về các yếu tố kinh tế - xã hội trong tương lai Theo phương thức lập quỹ, người lao động, trước hết phải có trách nhiệm với bản thân trong việc đóng góp lập quỹ BHXH , dành dụm cho mai sau , tránh t́nh trạng đẩy toàn bộ gánh nặng chi trả cho thế hệ mai sau Mặt khác, với việc lập quỹ

Trang 23

BHXH đã gắn kết được trách nhiệm của các thế hệ kế tiếp trong cùng chính sách BHXH Chính sự phát triển với tốc độ nhanh của nền kinh tế nước ta của thế hệ đương thời theo truyền thống “con hơn cha” góp phần cải thiện rõ nét mức sống của người về hưu đã có đóng góp một phần trước đây Vì vậy, nguồn quỹ BHXH được Nhà nước bảo hộ và phát triển cân đối bền vững sẽ là

cơ sở để cải thiện không ngừng các chế độ BHXH nói chung và đời sống của người nghỉ hưu nói riêng

- Thứ ba, thực hiện chính sách BHXH góp phần ổn định và nâng cao

chất lượng lao động, bảo đảm sự bình đẳng về vị thế xã hội của người lao động trong các thành phần kinh tế khác nhau, thúc đẩy sản xuất phát triển

Chính sách BHXH, hoạt động dựa trên nguyên tắc cơ bản “đóng - hưởng” đã tạo ra bước đột phá quan trọng về sự bình đẳng của người lao động

về chính sách BHXH Khi đó, mọi người lao động làm việc ở các thành phần kinh tế, các ngành nghề, địa bàn khác nhau, theo các hình thức khác nhau đều được tham gia thực hiện các chính sách BHXH Phạm vi đối tượng tham gia BHXH, không ngừng được mở rộng đã thu hút hàng triệu người lao động làm việc trong các thành phần kinh tế khác nhau, khuyến khích họ tự giác thực hiện nghĩa vụ và quyền lợi BHXH, tạo sự an tâm, tin tưởng và yên tâm lao động, sản xuất, kinh doanh

Người lao động tham gia BHXH, khi ốm đau sẽ được khám chữa bệnh

và được quỹ BHYT chi trả phần lớn chi phí; được nhận tiền trợ cấp khi ốm đau không đi làm được, được nghỉ chăm con ốm; khi thai sản được nghỉ khám thai, được nghỉ khi sinh đẻ và nuôi con, được nhận trợ cấp khi sinh con và trợ cấp thai sản; khi bị tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp sẽ được nhận phần trợ cấp do giảm khả năng lao động do tai nạn, bệnh nghề nghiệp gây ra Ngoài ra, người lao động còn được nghỉ dưỡng sức và phục hồi sức khỏe sau khi ốm đau, sinh đẻ hay điều trị thương tật nhằm nâng cao thể lực Khi người

Trang 24

lao động mất việc làm sẽ được hưởng trợ cấp thất nghiệp và được giới thiệu việc làm hoặc gửi đi học nghề để có cơ hội tìm kiếm việc làm mới

Với những quyền lợi của người lao động khi tham gia BHXH, đã góp phần thu hút nguồn lao động vào nền sản xuất xã hội, giữ gìn và nâng cao thể lực cho người lao động trong suốt quá trình lao động, sản xuất Việc được tham gia BHXH, khi đang làm việc và được hưởng lương hưu sau này đã tạo ra cho người lao động sự phấn khởi, tâm lý ổn định, an tâm vào việc làm mà họ đang thực hiện Thực tế là nhiều doanh nghiệp, khi tuyên truyền quảng cáo tuyển dụng lao động, thì tiêu thức được tham gia BHXH, cũng là một quyền lợi quan trọng thu hút được nhiều lao động

Sự an tâm của người lao động cũng như việc bảo vệ sức lao động của

họ thông qua chính sách BHXH, đã trở thành một chính sách thu hút nguồn lao động vào nền sản xuất xã hội, bảo đảm sự ổn định và thúc đẩy sản xuất phát triển

- Thứ tư, BHXH là một công cụ đắc lực của Nhà nước, góp phần vào

việc phân phối lại thu nhập quốc dân một cách công bằng, hợp lý giữa các tầng lớp dân cư, đồng thời giảm chi cho ngân sách nhà nước, bảo đảm an sinh

xã hội bền vững

Trên thị trường lao động, “tiền lương là giá cả sức lao động” được hình thành tự phát căn cứ vào quan hệ cung cầu, vào chất lượng lao động cũng như các điều kiện khung mà trong đó Nhà nước chỉ đóng vai trò quản lý thông qua những quy định về mức lương tối thiểu và những điều kiện lao động cần thiết Quá trình hình thành tiền lương theo thỏa thuận giữa chủ sử dụng lao động và người lao động là sự phân phối lần đầu và phân phối trực tiếp cho từng người lao động Do vậy, người lao động có tay nghề cao, có nghề nghiệp thích ứng với nhu cầu của xã hội sẽ có thu nhập cao Đó là sự hợp lý và khuyến khích

Trang 25

làm giàu chính đáng

Sau khi đã thực hiện thuế thu nhập, Nhà nước sẽ tiến hành phân phối lại thông qua chính sách BHXH Khi đó, người có năng lực hơn, nhận được tiền lương cao hơn sẽ đóng góp nhiều hơn cho xã hội để trợ giúp những người “yếu thế” hơn trong xã hội Một bộ phận lao động khác do gặp phải rủi ro trong cuộc sống như về sức khỏe, về năng lực, về hoàn cảnh gia đình có việc làm và thu nhập thấp hơn sẽ nhận được các quyền lợi BHXH để duy trì cuộc sống Bên cạnh đó, chế độ hưu trí, tử tuất với nguyên tắc tương đồng giữa mức đóng và mức hưởng đã khuyến khích người lao động khi làm việc có thu nhập cao và đóng góp ở mức cao, với thời gian dài thì sau này sẽ được hưởng tiền lương hưu với mức cao, an tâm nghỉ ngơi khi tuổi già

Bảo hiểm xã hội được thực hiện theo nguyên tắc đóng - hưởng, có nghĩa là người tham gia đóng góp vào quỹ BHXH thì người đó mới được hưởng quyền lợi về BHXH Như vậy, nguồn để thực hiện chính sách là do người lao động đóng góp, Nhà nước không phải bỏ ngân sách ra nhưng vẫn thực hiện được mục tiêu an sinh xã hội lâu dài

- Vai trò công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH đối với an sinh xã hội

Bảo hiểm xã hội là trụ cột quan trọng trong chính sách an sinh xã hội

Phân tích nội hàm của an sinh xã hội và Bảo hiểm xã hội có thể thấy BHXH bao trùm phần lớn nội dung của chính sách An sinh xã hội, độ bao phủ của BHXH rất lớn Ở Việt Nam hiện nay các chế độ bảo hiểm xã hội bao gồm: Chế độ ốm đau, chế độ thai sản, chế độ hưu trí, Chế độ tai nạn lao động Bệnh nghề nghiệp, Chế độ tử tuất, trợ cấp thất nghiệp, hỗ trợ tìm việc làm, hỗ trợ học nghề Như vậy các chế độ của Bảo hiểm xã hội chiếm phần lớn nội dung của chính sách an sinh xã hội Độ bao phủ của BHXH lớn Bởi lẽ Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo quan trọng nhất để khi người lao động do những lý do nhất định nào đó bị mất hoặc giảm nguồn thu nhập sẽ có nguồn thu nhập thay thế, nói cách khác BHXH

Trang 26

là lưới an sinh đầu tiên bảo vệ người lao động trước rủi ro về việc làm và thu nhập Hơn nữa BHXH không chỉ đảm bảo cuộc sống cho bản thân người lao động mà cả gia đình, thân nhân của người lao động, do đó đối tượng bảo vệ của BHXH chiếm tỷ trọng lớn trong hệ thống an sinh xã hội

Bảo hiểm xã hội là xương sống của hệ thống An sinh xã hội Nguyên

tắc của BHXH là "chi" dựa trên cơ sở " thu", quỹ BHXH do các bên đóng góp

và được sử dụng để chi trả cho người lao động khi gặp các biến cố hoặc rủi

ro, quỹ BHXH được bảo tồn và phát triển có tính ổn định lâu dài Đây là cơ

sở vững chắc cho hệ thống BHXH tồn tại và phát triển, tạo ra sự khác biệt so với chính sách an sinh xã hội khác

Chính sách BHXH góp phần điều tiết các chính sách trong hệ thống An sinh xã hội Hệ thống an sinh xã hội bao gồm nhiều bộ phận như: BHXH, trợ

giúp xã hội, ưu đãi xã hội và các dịch vụ xã hội khác với đối tượng hoạt động, phương thức hoạt động, nội dung hoạt động khác nhau nhưng chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau, hỗ trợ và bổ sung cho nhau do có cùng một mục tiêu là góp phần ổn định cuộc sống cho mọi thành viên trong cộng đồng mà trong đó mỗi đối tượng được thụ hưởng một chính sách nhất định BHXH phát triển sẽ làm tăng đối tượng được thụ hưởng trong xã hội, như vậy nhà nước có điều kiện tập trung nguồn lực để trợ giúp những đối tượng có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn cũng như có nguồn lực để giải quyết các rủi ro khác trong xã hội

Chính sách BHXH góp phần ổn định và tăng trưởng kinh tế, ổn định chính trị - xã hội, nhân tố quan trọng đảm bảo an sinh xã hội lâu dài và bền vững BHXH giúp người lao động yên tâm làm việc, có trách nhiệm trong công

việc là nhân tố góp phần nâng cao năng suất lao động, tăng tổng sản phẩm quốc dân Ngoài ra nguồn quỹ BHXH nhàn rỗi được đầu tư trở lại nền kinh tế, tăng nguồn vốn cho phát triển

Thông qua việc người sử dụng lao động tham gia BHXH cho người lao

Trang 27

động, tạo lập mối quan hệ ổn định và gắn bó giữa người lao động với người

sử dụng lao động hạn chế được hiện tượng tranh chấp và mâu thuẫn giữa hai

bên, góp phần ổn định xã hội Đồng thời chính sách BHXH thực hiện những mục tiêu nhất định mà nhà nước đã đề ra sẽ góp phần ổn định nền chính trị quốc gia

1.1.3 Nội dung của công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH

- Hệ thống các chế độ chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH

+ Chế độ Hưu trí

+ Chế độ Tử tuất

+ Chế độ Tai nạn lao động - Bệnh nghề nghiệp (TNLĐ - BNN)

+ Chế độ Bảo hiểm thất nghiệp

- Quản lý các đối tượng hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH

- Điều kiện và mức hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH

1.1.3.1 Các chế độ của Bảo hiểm xã hội bắt buộc

a) Chế độ Hưu trí

Thứ nhất, điều kiện hưởng chế độ hưu trí: Người lao động đóng BHXH

đủ 20 năm trở lên và có một trong những điều kiện sau: Nam đủ 60, nữ đủ 55 tuổi;Nam đủ 55, nữ đủ 50 tuổi và có 15 năm làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc nơi có phụ cấp khu vực hệ số > 0,7; Nam đủ 50, nữ đủ 45 tuổi suy giảm khả năng lao động > 61% (hưởng lương hưu với mức thấp hơn); Không kể tuổi đời, suy giảm khả năng lao động > 61%, có đủ 15 năm làm công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm (hưởng lương hưu với mức thấp hơn); Đủ 50 đến dưới 55 tuổi (nam/nữ), trong đó có ít nhất 15 năm làm công việc khai thác than hầm lò; Không kể tuổi đời đối với người bị nhiễm HIV/AIDS

do tai nạn rủi ro nghề nghiệp

Thứ hai, quyền lợi được hưởng: Mức hưởng lương hưu hàng tháng

được tính theo công thức:

Mức lương hưu hàng tháng = Tỷ lệ hưởng lương hưu x Lương bình

Trang 28

quân đóng BHXH

- Tỷ lệ hưởng lương hưu: được quy định như sau: 15 năm đầu = 45% ;và cộng thêm mỗi năm kế tiếp = 2% (nam) hoặc 3% (nữ); Mức hưởng lương hưu tối đa = 75% Mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi quy định do suy giảm khả năng lao động trừ 1% tỷ lệ

- Tiền lương bình quân đóng BHXH được quy định như sau:

+ Người lao động có thời gian đóng BHXH theo hệ số lương do nhà nước quy định được tính dựa vào 5 năm cuối, nếu tham gia BHXH từ trước 1995; 6 năm cuối, nếu tham gia BHXH từ trước 2001; 8 năm cuối, nếu tham gia BHXH từ trước 2007; 10 năm cuối, nếu tham gia BHXH từ 2007 trở đi

+ Thời gian đóng BHXH không theo thang bảng lương nhà nước: tính bình quân toàn bộ thời gian

+ Nếu có cả thời gian đóng BHXH theo lương nhà nước và không theo lương nhà nước, thì tính bình quân chung của các thời gian, trong đó thời gian đóng theo tiền lương nhà nước thì tính bình quân tiền lương tháng đóng BHXH theo quy định trên

Thứ ba, các quyền lợi khác của người hưởng lương hưu: Ngoài mức

lương hưu hàng tháng được tính như trên, người hưởng lương hưu trí còn được cấp thẻ BHYT miễn phí do quỹ BHXH chi; cấp thẻ ATM miễn phí khi lập thủ tục hưu; hưởng chế độ tuất khi chết; được nhận lương hưu hàng tháng tại nơi cư trú Lương hưu được điều chỉnh trên cơ sở chỉ số giá sinh họat của từng thời kỳ; mức lương hưu thấp nhất bằng mức lương tối thiểu chung; được nhận trợ cấp 1 lần khi nghỉ hưu nếu đóng BHXH từ năm 26 trở đi đối với nữ

và năm 31 trở đi đối với nam: Kể từ năm thứ 31 trở đi đối với nam và năm thứ 26 trở đi đối với nữ, cứ mỗi năm đóng BHXH được tính bằng ½ tháng mức bình quân tiền công, tiền lương đóng BHXH

Thứ tư, người không đủ điều kiện hưởng lương hưu được trợ cấp

BHXH một lần nếu có tham gia đóng BHXH từ 3 tháng đến < 20 năm Trong

Trang 29

trường hợp đó, mỗi năm đóng BHXH được hưởng 1,5 tháng lương bình quân đóng BHXH

Người lao động được lĩnh trợ cấp BHXH một lần ngay không chờ sau

12 tháng đối với các trường hợp suy giảm khả năng lao động trên 61%; hết tuổi lao động; định cư hợp pháp ở nước ngoài.Các trường hợp còn lại phải chờ lĩnh sau 12 tháng

Khi tính lương hưu hàng tháng, trợ cấp một lần khi nghỉ hưu hoặc BHXH một lần những người đóng BHXH dưới 3 tháng không được tính; Người có đủ từ 3 tháng đến dưới 7 tháng thì tính bằng nửa năm; có đủ từ 7 tháng đến dưới 1 năm thì tính bằng 1 năm

b) Chế độ Tử tuất

Thứ nhất, chế độ mai táng phí: Các đối tượng đang đóng BHXH hoặc

bảo lưu thời gian tham gia BHXH hoặc đang hưởng lương hưu; hưởng trợ cấp TNLĐ-BNN hàng tháng đã nghỉ việc khi chết (hoặc tòa án tuyên bố là đã chết) thì thân nhân được hưởng mai táng phí

Thứ hai, chế độ tuất hàng tháng: Được áp dụng cho người chết đã đóng

BHXH > 15 năm nhưng chưa hưởng BHXH 1 lần; Đang hưởng lương hưu; Chết do tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp; hoặc đang hưởng trợ cấp TNLĐ

- BNN hàng tháng với mức suy giảm khả năng lao động > 61%

Thứ ba, chế độ hưỏng tuất hàng tháng đối với thân nhân: Nếu là cha mẹ

đẻ (2 bên), người khác mà người này có trách nhiệm nuôi dưỡng từ đủ 60 tuổi trở lên đối với nam và từ đủ 55 tuổi trở lên đối với nữ; hoặc dưới 60 tuổi trở lên đối với nam và từ đủ 55 tuổi trở lên đối với nữ nhưng bị suy giảm khả năng lao động > 81% (các đối tượng trên không có thu nhập hoặc thu nhập hàng tháng thấp hơn mức lương tối thiểu chung); Vợ từ đủ 55 tuổi trở lên (chồng từ đủ 60 tuổi trở lên) hoặc vợ dưới 55 tuổi, chồng dưới 60 tuổi nhưng

bị suy giảm khả năng lao động > 81% (các đối tượng trên không có thu nhập hoặc thu nhập hàng tháng thấp hơn mức lương tối thiểu chung); Con chưa đủ

15 tuổi; con chưa đủ 18 tuổi nếu còn đi học; con từ đủ 15 tuổi trở lên nếu bị

Trang 30

suy giảm khả năng lao động > 81%

Thứ tư, chế độ tuất một lần: Những trường hợp không thuộc đối tượng

điều kiện về người chết của tuất hàng tháng hoặc người chết thuộc đối tượng quy định tại tuất hàng tháng nhưng không có thân nhân hưởng, thì thân nhân được hưởng mai táng phí bằng 10 tháng lương tối thiểu chung Tuất cơ bản hàng tháng bằng 50% mức lương tối thiểu chung/định suất Tuất nuôi dưỡng hàng tháng bằng 70% mức lương tối thiểu chung/định suất (trường hợp không còn người trực tiếp nuôi dưỡng) Số người hưởng trợ cấp tuất hàng tháng không quá 4 người đối với 1 người chết Trường hợp có từ 2 người chết trở lên thì thân nhân của những người này được hưởng 2 lần mức trợ cấp quy định Thời điểm hưởng trợ cấp tuất hàng tháng được thực hiện kể từ tháng liền sau tháng mà người lao động, người hưởng lương hưu, trợ cấp TNLĐ, BNN chết

Trường hợp người lao động đang làm việc hoặc đang bảo lưu thời gian đóng BHXH chết thì thân nhân hưởng tính theo số năm đóng BHXH của người chết: Mỗi năm đóng BHXH tính bằng 1.5 tháng bình quân tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH Mức hưởng tối thiểu bằng 3 tháng lương bình quân

Trường hợp người đang hưởng lương hưu chết thì thân nhân hưởng tính

theo thời gian đã hưởng lương hưu: Nếu chết trong 2 tháng đầu hưởng lương

hưu thì tính bằng 48 tháng lương hưu đang hưởng Nếu chết vào các tháng sau đó, cứ hưởng thêm 1 tháng lương hưu thì mức trợ cấp giảm đi 0,5 tháng lương hưu Mức trợ cấp thấp nhất bằng 3 tháng lương hưu đang hưởng

c) Chế độ Tai nạn lao động - Bệnh nghề nghiệp (TNLĐ - BNN)

Thứ nhất, điều kiện hưởng chế độ Tai nạn lao động- Bệnh nghề nghiệp:

Đối với trường hợp bị tai nạn lao động (TNLĐ): Người lao động bị tai

nạn tại nơi làm việc và trong giờ làm việc; Ngoài nơi làm việc hoặc ngoài giờ làm việc khi thực hiện công việc theo yêu cầu của người sử dụng lao động (NSDLĐ); Trên tuyến đường đi từ nơi ở đến nơi làm việc (trong khoảng thời

Trang 31

gian và tuyến đường hợp lý); Suy giảm khả năng lao động từ 5% trở lên do bị tai nạn

Đối với trường hợp bị bệnh nghề nghiệp (BNN): Người lao động được hưởng chế độ Bệnh nghề nghiệp khi bị bệnh thuộc Danh mục BNN khi làm việc trong môi trường hoặc nghề có yếu tố độc hại; hoặc suy giảm khả năng lao động từ 5% trở lên do bị bệnh

Thứ hai, các loại trợ cấp TNLĐ, BNN gồm có ba loại: Trợ cấp một lần

đối với người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 5% đến 30%; Trợ

cấp hàng tháng đối với người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 31%

trở lên; Trợ cấp phục vụ đối với người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên mà bị liệt cột sống hoặc mù 2 mắt hoặc cụt, liệt 2 chi hoặc bị bệnh tâm thần

Thứ ba, quyền lợi được hưởng:

Người lao động được giám định mức suy giảm khả năng lao động: Sau khi thương tật, bệnh tật đã được điều trị ổn định; Sau khi thương tật, bệnh tật tái phát đã được điều trị ổn định Giám định tổng hợp khi người lao động vừa

bị TNLĐ, vừa bị BNN hoặc bị TNLĐ nhiều lần hoặc bị nhiều BNN

Thời điểm hưởng trợ cấp TNLĐ-BNN là lúc người lao động điều trị xong và ổn định ra viện Trường hợp bị thương tật hoặc bệnh tật tái phát thị người lao động được đi giám định lại mức suy giảm khả năng lao động, thời điểm hưởng trợ cấp mới được tính từ tháng có kết luận của Hội đồng giám định y khoa

Mức trợ cấp:

- Trợ cấp 1 lần căn cứ vào tỷ lệ thương tật Nếu suy giảm 5% sẽ được

hưởng bằng 5 tháng lương tối thiểu chung Sau đó cứ suy giảm thêm 1% th́ được hưởng thêm 0,5 tháng lương tối thiểu chung

Trang 32

Tính theo số năm đóng BHXH, nếu tham gia BHXH từ 1 năm trở xuống được tính bằng 0,5 tháng tiền lương tiền công đóng BHXH; sau đó cứ thêm mỗi năm đóng BHXH được tính thêm 0,3 tháng tiền lương tiền công đóng tháng BHXH của tháng liền kề trước khi nghỉ việc điều trị

- Trợ cấp hàng tháng căn cứ theo tỷ lệ thương tật Nếu suy giảm 31%:

Hưởng bằng 30% tháng lương tối thiểu chung Sau đó cứ suy giảm thêm 1% thì được hưởng thêm 2% tháng lương tối thiểu chung

Tính theo số năm đóng BHXH, nếu tham gia BHXH từ 1 năm trở xuống được tính bằng 0,5 % tiền lương tiền công đóng BHXH; sau đó cứ thêm mỗi năm đóng BHXH được tính thêm 0,3% tiền lương tiền công đóng tháng BHXH của tháng liền kề trước khi nghỉ việc điều trị

Người được hưởng trợ cấp TNLĐ, BNN hàng tháng nghỉ việc được

hưởng BHYT do quỹ BHXH đảm bảo

- Ngoài mức hưởng quy định tại trợ cấp hàng tháng, hàng tháng còn được hưởng trợ cấp phục vụ bằng mức lương tối thiểu chung

- Người lao động đang làm việc bị chết do TNLĐ, BNN thì thân nhân được hưởng trợ cấp một lần bằng 36 tháng lương tối thiểu chung

-Cấp phương tiện trợ giúp sinh hoạt, dụng cụ chỉnh hình: Người lao

động bị TNLĐ, BNN mà bị tổn thương các chức năng hoạt động của cơ thể thì được trợ giúp phương tiện sinh hoạt, dụng cụ chỉnh hình theo niên hạn

Thứ tư, dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau điều trị TNLĐ, BNN:

1) Điều kiện và thời gian nghỉ dưỡng sức sau điều trị TNLĐ-BNN Nếu

sau thời gian điều trị ổn định thương tật do TNLĐ, BNN mà sức khỏe còn yếu thì được nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe

Người lao động được nghỉ 10 ngày/năm nếu suy giảm khả năng lao

động từ 51% trở lên; Nghỉ 7 ngày/năm nếu suy giảm khả năng lao động từ 31% - 50%; Nghỉ 5 ngày/năm nếu suy giảm khả năng lao động từ 15% - 30%

Trang 33

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu Ờ ĐHTN http://www.lrc.tnu.edu.vn

2) Mức hưởng Người lao động được hưởng 25% lương tối thiểu chung/ngày

(nếu nghỉ tại nhà); 40% lương tối thiểu chung/ngày (nếu nghỉ tập trung)

1.1.3.2 Chế độ của Bảo hiểm xã hội tự nguyện (BHXHTN)

a) Nội dung chế độ hưu trắ

Thứ nhất, chế độ hưởng, người lao động tham gia đầy đủ các quy định của Luật BHXH về BHXHTN sẽ được hưởng lương hưu và BHYT

Thứ hai, điều kiện hưởng lương hưu BHXHTN đối với nam đủ 60 tuổi,

nữ đủ 55 tuổi và có đủ 20 năm đóng BHXH trở lên Trường hợp người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện mà trýớc đó đã có tổng thời gian đóng BHXHBB đủ 20 năm trở lên, trong đó có đủ 15 năm làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc có đủ 15 năm làm việc ở nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên thì được hưởng lương hưu theo quy định

Trường hợp người tham gia BHXHTN mà trước đó đã có tổng thời gian đóng BHXHBB đủ 20 năm trở lên, bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên, được hưởng lương hưu với mức thấp hơn

Người lao động đã đóng BHXH đủ 20 năm trở lên, bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên, được hưởng lương hưu với mức thấp hơn so với mức lương hưu của người đủ điều kiện khi: Nam đủ 50 tuổi trở lên, nữ đủ

45 tuổi trở lên hoặc có đủ 15 năm trở lên làm nghề hoặc công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thì không kể tuổi đời

Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi nhưng thời gian đóng BHXH còn thiếu

không quá 5 năm so với thời gian quy định, kể cả những người đã có từ đủ 15 năm đóng BHXHBB trở lên mà chưa nhận bảo hiểm xã hội một lần có nhu cầu tham gia BHXHTN thì được đóng tiếp cho đến khi đủ 20 năm

Thứ ba, về mức hưởng: Mức lương hưu hàng tháng = (Tỷ lệ hưởng

lương hưu) x (Lương bình quân đóng BHXH); Trong đó: 15 năm đầu = 45%; sau đó thêm mỗi năm kế tiếp = 2% (nam) hoặc 3% (nữ) Mức hưởng lương hưu tối đa = 75%

Lương hưu được điều chỉnh trên cơ sở chỉ số giá sinh hoạt từng thời kỳ,

Trang 34

theo công bố của Nhà nước

Khi nghỉ hưu, ngoài lương hưu hàng tháng còn được nhận trợ cấp 1 lần Mức trợ cấp tính từ năm đóng BHXH thứ 26 (nữ) và năm thứ 31 (nam) Mỗi năm được hưởng 0,5 tháng mức thu nhập bình quân đóng BHXH

Thứ tư, trợ cấp BHXH 1 lần, được áp dụng cho nam đủ 60 tuổi, nữ đủ

55 tuổi có dưới 15 năm đóng BHXH; Nam đủ 60 tuổi, nữ đủ 55 tuổi có từ đủ

15 năm đến dưới 20 năm đóng bảo hiểm xã hội mà không tiếp tục đóng BHXH; người chưa đủ 20 năm đóng BHXH mà không tiếp tục đóng bảo hiểm

xã hội và có yêu cầu nhận BHXH một lần; người ra nước ngoài để định cư

Về mức hưởng, mỗi năm tham gia BHXH được tính bằng 1,5 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXHTN

Khi tính mức lương hưu hằng tháng, trợ cấp một lần khi nghỉ hưu hoặc BHXH một lần, nếu thời gian đóng BHXH có tháng lẻ thì được tính như sau:

Có tháng lẻ dưới 3 tháng thì không tính; từ đủ 3 tháng đến đủ 6 tháng được tính là nửa năm; từ trên 6 tháng đến đủ 12 tháng tính tròn là một năm Trường hợp người tham gia BHXHTN có thời gian đóng BHXH chưa đủ một năm thì mức hưởng BHXH bằng số tiền đã đóng; mức tối đa bằng 1,5 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH

b) Nội dung chế độ tử tuất

Thứ nhất, chế độ mai táng phí: Người lao động đang tham gia

BHXHTN từ đủ 5 năm hoặc đang nhận lương hưu nếu không may bị chết (hoặc bị Toà án tuyên bố là đã chết), người thân được nhận mai táng phí (bằng 10 tháng lương tối thiểu chung)

Trang 35

trên 6 tháng đến đủ 12 tháng tính tròn là một năm Trường hợp người tham gia BHXHTN có thời gian đóng BHXH chưa đủ một năm thì mức hưởng BHXH bằng số tiền đã đóng; mức tối đa bằng 1,5 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH

Trường hợp người đang hưởng lương hưu chết thì thân nhân hưởng

tính theo thời gian đã hưởng lương hưu: Nếu chết trong 2 tháng đầu hưởng

lương hưu thì tính bằng 48 tháng lương hưu đang hưởng Nếu chết vào tháng sau đó, cứ hưởng thêm 1 tháng lương hưu thì mức trợ cấp giảm đi 0,5 tháng lương hưu Mức trợ cấp thấp nhất bằng 3 tháng lương hưu đang hưởng

Trường hợp người vừa có thời gian đóng BHXHBB vừa có thời gian đóng BHXHTN bị chết sẽ được giải quyết như sau:

- Tuất hàng tháng: Người đã có thời gian đóng BHXHBB từ đủ 15 năm

trở lên khi chết thì thân nhân được hưởng trợ cấp tuất hằng tháng: Tuất cơ bản: 50% mức lương tối thiểu chung/định suất; Tuất nuôi dưỡng: 70% mức lương tối thiểu chung/định suất (trường hợp không còn người trực tiếp nuôi dưỡng); Số người hưởng trợ cấp tuất hàng tháng không quá 4 người đối với 1 người chết Trường hợp có từ 2 người chết trở lên thì thân nhân của những người này được hưởng 2 lần mức trợ cấp quy định; Thời điểm hưởng trợ cấp tuất hàng tháng được thực hiện kể từ tháng liền sau tháng mà người lao động, người hưởng lương hưu, trợ cấp TNLĐ, BNN chết

- Tuất một lần: Trường hợp người tham gia BHXHTN mà trước đó có

thời gian tham gia BHXHBB dưới 15 năm bị chết hoặc thân nhân đủ 15 năm trở lên nhưng thân nhân không đủ điều kiện hưởng trợ cấp tuất hằng tháng thì thân nhân được hưởng trợ cấp tuất một lần tính theo số năm đã đóng BHXH,

cứ mỗi năm (đủ 12 tháng) tính bằng 1,5 tháng mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH, nếu thời gian đóng BHXH có tháng lẻ thì được làm tròn Mức thấp nhất bằng 3 tháng mức bình quân tiền lương, tiền công và thu nhập tháng đóng BHXH

Trang 36

1.1.3.3 Chế độ của Bảo hiểm thất nghiệp

a) Điều kiện hưởng chế độ bảo hiểm thất nghiệp Người lao động

được hưởng chế độ BHTNg khi đã đóng BHTNg đủ 12 tháng trở lên trong vòng 24 tháng trước khi thất nghiệp; và đã đăng ký thất nghiệp với Trung tâm giới thiệu việc làm thuộc Sở LĐTB&XH Trong thời hạn 15 ngày (tính theo ngày làm việc), kể từ ngày đăng ký thất nghiệp, người lao động phải trực tiếp nộp hồ sơ hưởng BHTNg theo quy định cho cơ quan lao động nơi người lao động đăng ký thất nghiệp hoặc cơ quan lao động nơi chuyển đến

để hưởng BHTNg

Trong thời gian hưởng trợ cấp thất nghiệp, hàng tháng người thất

nghiệp phải đến thông báo với trung tâm giới thiệu việc làm về việc tìm kiếm việc làm NLĐ đủ điều kiện hưởng các chế độ BHTNg tính từ ngày thứ 16 -

kể từ ngày đăng ký thất nghiệp

b) Quyền lợi được hưởng:

Mức trợ cấp thất nghiệp được tính bằng 60% mức bình quân tiền lương, tiền công của 6 tháng liền kề trước khi thất nghiệp Thời gian hưởng trợ cấp thất nghiệp bằng 3 tháng nếu đóng BHTNg đủ 12 tháng đến dưới 36 tháng; bằng 6 tháng nếu đóng BHTNg đủ 36 tháng đến dưới 72 tháng; bằng 9 tháng nếu đóng BHTN đủ 72 tháng đến dưới 144 tháng; bằng 12 tháng nếu đóng BHTNg đủ 144 tháng trở lên

Ngoài ra, người hưởng chế độ BHTNg còn được hưởng một số quyền lợi khác như được hỗ trợ chi phí học nghề thời gian tối đa không quá 6 tháng; được tư vấn, giới thiệu việc làm miễn phí; được hưởng chế độ BHYT trong thời gian hưởng trợ cấp thất nghiệp

Những người bị tạm giam, hoặc không thông báo về kết quả tìm việc

làm hàng tháng với Trung tâm giới thiệu việc làm sẽ bị tạm dừng hưởng trợ

cấp thất nghiệp

Những người hết thời hạn hưởng trợ cấp thất nghiệp; người có việc làm (được nhận trợ cấp 1 lần cho số tháng còn lại); người đi thực hiện nghĩa vụ

Trang 37

quân sự (được nhận trợ cấp 1 lần cho số tháng còn lại); người hưởng lương hưu; người sau 2 lần từ chối nhận việc làm mà không có lý do chính đáng; người không thông báo về việc tìm kiếm việc làm 3 tháng liên tục; người ra nước ngoài định cư; người chết; hoặc người bị áp dụng xử lý hành chính tại các trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục, chữa bệnh hoặc chấp hành hình phạt

tù không được hưởng án treo thì sẽ bị chấm dứt hưởng trợ cấp thất nghiệp

- Quản lý việc chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH

Đối tượng hưu trí trong quá khứ họ là những người đã cống hiến cho xã hội trong các lĩnh vực như sản xuất và đóng góp cho công cuộc kháng chiến chống quân sâm lược

Thông qua đại lý chi trả để quản lý các đối tượng như: hưu trí-tử tuất, mất sức lao động, Quyết định 613, Quyết định 91, TNLĐ-BNN

Đối tượng hưởng bao gồm người lao động tham gia BHXH đã đến tuổi nghỉ hưu, nghỉ hưởng trợ cấp BHXH hàng tháng và các thân nhân trong trường hợp người lao động đang tham gia hoặc đang thụ hưởng BHXH bị chết và thân nhân đủ điều kiện hưởng trợ cấp tuất hàng tháng

Điều kiện và mức hưởng của từng chế độ phụ thuộc vào mức đóng và điều kiện của từng trường hợp cụ thể được quy định trong Luật BHXH và các văn bản hướng dẫn thực hiện của ngành BHXH

Quản lý việc chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH là quản lý toàn bộ hoạt động của BHXH bao gồm cả quản lý các đối tượng tham gia và thụ hưởng, quản lý điều kiện, mức hưởng của từng đối tượng tham gia BHXH

- Phương thức chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH

BHXH tỉnh ký Hợp đồng quản lý người hưởng, chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH trên địa bàn tỉnh với Bưu điện tỉnh theo hợp đồng mẫu (gửi kèm theo văn bản này) trên cơ sở Phương án đã được duyệt và các qui định tại Quyết định số 488/QĐ-BHXH ngày 23/5/2012 của Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam về việc ban hành Quy định quản lý, chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội, các văn bản hướng dẫn của BHXH Việt Nam

BHXH chuyển

các chứng từ liên quan cho

BĐ huyện

BĐ Huyện phân chia theo địa bàn chi trả

(3) – (4) (1) - (2)

Trang 38

Hình 1.1 Quy định quản lý, chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội

Nguồn: Bảo hiểm Xã hội Việt Nam

Đến ngày chi trả, BHXH Huyện/T.Phố chuyển danh sách, các mẫu biểu liên quan đến công tác chi trả cho Bưu điện Huyện Bưu điện Huyện căn cứ trên danh sách, phân chia theo địa bàn các điểm chi trả Các điểm chi trả thực hiện chi trả và quản lý đối tượng, sau đó lập các mẫu biểu liên quan báo cáo

về Bưu điện Huyện Sau đó, Bưu điện Huyện tổng hợp các mẫu biểu liên quan thực hiện thành 02 bộ, 01 bộ lưu tại đơn vị, 01 bộ còn lại làm các thủ tục thanh toán với BHXH Huyện

- Lập kế hoạch chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH

Hàng năm, BHXH huyện lập dự toán chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH cho các đối tượng trên địa bàn gửi BHXH tỉnh, BHXH tỉnh tổng hợp dự toán chi của toàn tỉnh gửi BHXH Việt Nam

Sau khi dự toán được cấp có thẩm quyền phê duyệt, BHXH Việt Nam chuyển tiền về tài khoản BHXH tỉnh, sau đó BHXH tỉnh chuyển tiền cho Bưu điện tỉnh theo kế hoạch chi trả

Hàng tháng, BHXH huyện chuyển danh sách chi trả các chế độ BHXH trong tháng chi tiết đến từng xã, phường, tổ chi trả, danh sách người hưởng phải khấu trừ tiền lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng và danh sách người

Trang 39

hưởng trợ cấp một lần khi nghỉ hưu được Giám đốc cơ quan BHXH ký, đóng dấu cho Bưu điện huyện trước thời gian chi trả

Bưu điện huyện căn cứ vào danh sách chi trả các chế độ BHXH hàng tháng để lập giấy đề nghị tạm ứng chi trả chế độ BHXH, gửi Bưu điện tỉnh để tạm ứng tiền chi trả kịp thời, đầy đủ cho người hưởng

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH

1.1.4.1 Yếu tố chủ quan

- Công tác quản lý thu

Công tác thu là yếu tố hàng đầu ảnh hưởng đến việc cân đối quỹ và chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH về sau Nếu công tác thu kém, không khai thác hết được nguồn thu, không đảm bảo số thu, thì sẽ sẽ dẫn đến hậu quả thu không đủ chi, quỹ sẽ bị mất cân đối Do vậy, muốn đảm bảo công tác thu trước hết cần phải quan tâm đến những vấn đề sau:

- Người lao động: Ảnh hưởng đến công tác chi trả các chế độ BHXH từ phía người lao động xuất phát từ nhận thức cũng như lòng tin của họ vào chính sách BHXH để có những đấu tranh đảm bảo đúng quyền lợi của mình đối với chủ

sử dụng lao động tham gia BHXH đúng đối tượng, đúng mức thu nhập, đồng nghĩa với việc đòi hỏi đúng quyền lợi chi trả khi có rủi ro xảy ra Mức đóng phù hợp với mức hưởng sẽ đảm bảo cân đối thu-chi, góp phần cân đối quỹ

- Người sử dụng lao động: Ảnh hưởng đến công tác quản lý chi trả chế

độ BHXH từ phía người sử dụng lao động cũng chính từ sự nhận thức, chấp hành pháp luật của doanh nghiệp mà tham gia đóng góp đầy đủ quyền lợi cho người lao động, tránh được tình trạng nợ đọng, trốn đóng, trục lợi BHXH Việc đảm bảo số người tham gia đông đảo sẽ góp phần không nhỏ trong việc thực hiện quy luật số đông, lấy số đông người tham gia BHXH để chi trả cho số ít người đủ điều kiện

- Công tác quản lý chi

+ Quản lý đối tượng hưởng là khâu quan trọng trong công tác quản lý

chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH Quản lý đối tượng hưởng và mức hưởng là công tác thường xuyên, liên tục của cơ quan BHXH, nhằm tránh tình trạng

Trang 40

đối tượng chi trả không còn tồn tại mà nguồn kinh phí chi trả vẫn được cấp gây ra sự tổn thất cho quỹ BHXH, dẫn đến tình trạng trục lợi quỹ BHXH của các đơn vị và cá nhân

+ Hiện tượng lạm dụng quỹ, thất thoát quỹ là những biểu hiện cho sự lỏng lẻo của công tác quản lý chi, tạo cơ hội cho kẻ xấu lợi dụng, trục lợi, điều này cũng ảnh hưởng không nhỏ tới kết quả chi BHXH

+ Công tác quản lý tài chính: Đây là điều kiện tiên quyết để xác lập các điều kiện của một chế độ BHXH Một trong những nguyên tắc cơ bản là cân bằng thu-chi Ta có một số yếu tố sau:

+) Quy định mức hưởng và mức đóng cân bằng: Vì một khi mức hưởng cao hơn mức đóng sẽ gây ảnh hưởng đến công tác quản lý chi, gây mất cân đối quỹ

+) Cơ cấu các khoản chi: Trong cơ cấu chi BHXH có nhiều khoản chi, nhưng có 3 khoản chi cơ bản nhất là: chi các chế độ, chi quản lý bộ máy, chi đầu tư xây dựng Một khi cơ cấu chi thiếu hợp lý cũng là nguyên nhân gây lạm chi, mất cân đối quỹ

+) Công tác đầu tư quỹ: đầu tư kém hiệu quả khi không thu hồi được vốn, đầu tư không có lãi, hay lãi thấp hơn trượt giá thị trường, cũng là ngu cơ bất ổn quỹ

- Chất lượng nguồn nhân lực

Kiện toàn hệ thống tổ chức bộ máy ngành Bảo hiểm xã hội, nâng cao năng lực quản lý và thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức để tổ chức thực hiện, góp phần đảm bảo sự phát triển ổn định, bền vững của chính sách bảo hiểm xã hội nâng cao hiệu quả hệ thống tổ chức bộ máy Bảo hiểm xã hội các cấp, phát triển nguồn nhân lực, ổn định chế độ thu nhập đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động

+ Thực hiện quản lý nhân lực theo vị trí việc làm và cơ cấu ngạch công chức, cơ cấu hạng viên chức theo chức danh nghề nghiệp Tổ chức tuyển dụng đủ nhân lực, đúng trình độ chuyên môn và phù hợp với nhu cầu của công việc, nhất là lĩnh vực giám định bảo hiểm y tế và đầu tư quỹ

Định dạng
Số trang	133
Dung lượng	1,46 MB