Thời gian Tiến trình dạy học Hoạt động của học sinh Hỗ trợ của giáo viên Kết quả/ sản phẩm dự kiến Tiết 1 Hoạt động khởi động Xem các video, nhận nhiệm vụ giải quyết vấn đề Cho HS xem ph
Trang 1XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ: NGUYÊN TỬ VÀ NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
1. Tóm tắt tiến trình sư phạm của phương pháp dạy học tích cực được sử dụng trong chủ đề, thể hiện qua nội dung chủ đề.
Thời gian Tiến trình
dạy học
Hoạt động của học sinh
Hỗ trợ của giáo viên
Kết quả/ sản phẩm
dự kiến
Tiết 1 Hoạt động
khởi động
Xem các video, nhận nhiệm vụ giải quyết vấn đề
Cho HS xem phần mềm mô phỏng, hình ảnh…
Làm rõ nhiệm vụ học tập
Báo cáo của các nhóm đề xuất giải thích các hiện tượng
Tiết 2, 3, 4 Hoạt
động hình thành kiến thức
Học sinh làm việc cá nhân và làm việc nhóm đọc tài liệu
Giao nhiệm vụ trực tiếp hoặc phiếu học tập
Báo cáo kết quả của các nhóm khi tìm hiểu các nội dung
động luyện tập
và giao nhiệm
vụ về nhà
Nhận nhiệm vụ theo tài liệu học tập
Giao nhiệm vụ trực tiếp hoặc phiếu học tập
Báo cáo kết quả của các nhóm
Tiết 1:
Hoạt động 1 Hoạt động khởi động
Giới thiệu cho học sinh: sự hình thành phát triền trong nghiên cứu về nguyên tử
động của học sinh
Kết quả/ sản phẩm dự kiến Nhiệm vụ 1: Đặt vấn đề
-Tổ chức trò chơi cho học sinh (câu đố dạng đưa ra 1
loạt hình ảnh, sau đó hỏi học sinh đó là sự vật hiện tượng gì)
Các đáp án của câu hỏi: bom nguyên tử, canxi, sét…
-Trong chương trình hóa học THCS, các em đã được
giới thiệu các loại vật liệu được tạo thành từ nguyên tử Vậy,
nguyên tử có cấu tạo như thế nào? Trong lịch sử, người ta đã
nghiên cứu cấu tạo của nguyên tử từ thế kỉ XIX Năm 1897,
Tom-xon – một nhà khoa học người Anh đã tiến hành thí
Tiếp nhận vấn đề
Nhiệm
nhóm,
-HS tham gia trò chơi do GV tổ chức
Báo cáo về các phương án giải thích hiện tượng trên theo câu hỏi đã nêu
Trang 2nghiệm về tia âm cực và phát hiện ra một thành cấu tạo nên
nguyên tử: Sau đây chúng ta cùng theo dõi thí nghiệm về tia
âm cực
- Giáo viên trình chiếu video mô phỏng thí nghiệm tia
âm cực của Tom – xơn Trong quá trình xem video, cần mô tả
cho học sinh các thiết bị:
+ Cho phóng điện với hiệu điện thế rất lớn (cỡ 15000
vôn) qua hai điện cực gắn vào đầu một ống thủy tinh kín đã rút
gân hết không khí, cuối ống có đặt màn huỳnh quang để quan
sát hướng đi của các tia không nhìn thấy.
+ Đặt trong ống kín một chong chóng nhẹ.
+ Đặt ống thủy tinh trong một điện trường.
Nhắc nhở hướng học sinh đến khoảng thí nghiệm, sau
đó tạm dừng để học sinh quan sát: quan sát sự chuyển động
của dòng hạt, chong chóng và sự thay đổi khi đặt trong điện
trường.
- Câu hỏi đặt ra cho học sinh thảo luận:
Câu hỏi 1: Hãy tìm hiểu bản chất của dòng tia: mang
điện tích gì, cấu tạo của dòng hạt
Câu hỏi 2: Tại sao tia âm cực có thể làm chong chóng
quay và bị lệch quỹ đạo về phía bản dương khi chuyển động
qua không gian giữa hai bản cực tích điện trái dấu
Đưa ra tài liệu tham khảo cho học sinh
Bài 1 Thành phần nguyên tử (Hóa học 10)
Bài 2 Hạt nhân nguyên tử, nguyên tố hóa học, đồng vị (Hóa
học 10)
Bài 4: Các nguyên tố hóa học và nước (Sinh học
10)-Mục I
-Sách, một số địa chỉ trên internet
- Giáo viên chia lớp thành 6 nhóm
- HS xem phần
phỏng thí nghiệm trên
- Họp nhóm, lập biên bản họp nhóm phân công nhiệm
vụ, tiến hành thảo luận để hoàn thành báo cáo
- Đề
phương án giải thích hiện tượng xảy ra trong các thí nghiệm
Các
ý kiến tranh luận về cây trồng bị bệnh do thiếu khoáng; câu giải thích của HS
Nhiệm vụ 2: Cho HS quan sát video mô phỏng thí
nghiệm của Ruthorford tìm ra mẫu nguyên tử có cấu trúc hạt
nhân:
Hạt anpha là một hạt mang điện tích dương
- Quan sát video, nhận xét
- Đề
Mô
tả chi tiết hiện tượng quan sát
Trang 3Năm 1909, Rutherford và Marsden đã thực hiện Thí
nghiệm Tán xạ Hạt Alpha lịch sử của họ, sử dụng thiết bị
minh họa như video sau Họ hướng một chùm hạt alpha năng
lượng rất cao phát ra từ một nguồn phóng xạ vào một lá vàng
mỏng với một màn tròn huỳnh quang kẽm sulphide bố trí xung
quanh nó Hễ một hạt alpha đi tới màn hứng, thì một lóe sáng
nhỏ xíu được tạo ra tại điểm đó Sau đây chúng ta cùng quan
sát video mô phỏng thí nghiệm:
timhieu\Thi nghiem Ro do pho tim ra hat nhan NT.mp4
Câu hỏi: Tại sao hầu hết các hạt anpha đều xuyên thẳng
qua lá vàng và có số ít hạt đi lệch hướng ban đầu và một số ít
hạt bị bật trở lại?
Tài liệu bổ trợ:
SGK bài 1 – Thành phần cấu tạo nguyên tử - Hóa học 10
timhieu\Thi_nghim_Rutherford.doc
phương án giải thích hiện tượng xảy ra trong các thí nghiệm
Tiếp nhận vấn đề
Nhiệm
nhóm, họp nhóm, lập biên bản họp nhóm phân công nhiệm
vụ, tiến hành thảo luận để hoàn thành báo cáo
bằng ngôn ngữ khoa học
Thả
o luận, tìm hiểu các nguồn thông tin
để đưa ra
mô hình giải thích hiện tượng
Nhiệm vụ 3:
Đặt vấn đề: một vật có thể bị nhiễm điện do cọ xát lên
vật khác, tiếp xúc với một vật nhiễm điện khác, đưa lại gần một
- Nhớ lại kiến thức
đã học ở vật
-Thí nghiệm
Trang 4vật nhiễm điện khác
Có thể dựa vào hiện tượng hút các vật nhẹ để kiểm tra
xem vật có bị nhiễm điện hay không
Câu hỏi: Dựa vào mô hình nguyên tử hãy giải thích các
hiện tượng nhiễm điện trên
Yêu cầu các học sinh đọc kỹ sách giáo khoa Vật lý 11
Bài 2: Thuyết electron, định luật bảo toàn điện tích để trả lời
lý THCS
- HS
nghiệm nhiễm điện của các vật khi cọ xát (kiến thức THCS)
- Vận dụng kiến thức mới, đưa
ra mô hình giải thích
mô phỏng
3 hiện tượng nhiễm điện
-Trình bày báo cáo
Nhiệm vụ 4: Quan sát một số hình ảnh cây trồng bị
bệnh do thiếu khoáng; bệnh nhân liên quan đến thiếu các
nguyên tố hóa học trong khẩu phần ăn
1
Quan sát hình ảnh giáo viên đưa ra
2 Ghi chép thật nhanh những hướng dẫn của giáo viên
3
Nhóm trưởng phân chia nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên trong nhóm
để trả lời các câu hỏi sau
trưởng ghi lại
Chi
a được các nhóm, các nhóm nghiên cứu thí nghiệm để trả lời các câu hỏi, cũng như tìm hiểu kiến thức thực tế
Trang 5Câu hỏi: Tại sao “thiếu lân, thiếu vôi thì thôi trồng
lạc”?
Câu hỏi: Để đảm bảo sức khỏe, khẩu phần ăn
cần phải như thế nào? Tại sao?
Câu hỏi: Dựa vào tiêu chí nào để phân chia các
nguyên tố đa lượng, vi lượng, vai trò của các nguyên tố đối với
cơ thể động vật và thực vật?
Quan sát học sinh ghi chép, và thảo luận để giúp đỡ các
nhóm khi có những thắc mắc
Yêu cầu các học sinh đọc kỹ sách giáo khoa Sinh học 11
Bài 4: Thuyết electron, định luật bảo toàn điện tích để trả lời
- Giáo viên nhắc các nhóm đều nghiên cứu các 4 nhiệm
vụ trên
cùng thống nhất
Tiết 2,3,4 Hoạt động 2 Hoạt động hình thành kiến thức
Hỗi trợ của giáo
viên
Hoạt động của học sinh
Kết quả/sản phẩm
dự kiến
- GV yêu cầu HS đọc - HS nghiên cứu tài
Trang 6SGK/tài liệu bổ trợ để tìm
hiểu các nội dung trên để
đưa ra ý kiến cá nhân
- GV tổ chức cho HS
thảo luận nhóm để thống
nhất ý kiến
- Yêu cầu HS báo
cáo kết quả hoạt động theo
tiến độ các hoạt động
- GV nghiệm thu kết
quả hoạt động
liệu, làm việc cá nhân để tìm hiểu kiến thức theo các nhiệm vụ của thầy/cô giáo
- Học sinh thảo luận nhóm thống nhất kiến thức
- Các nhóm cử đại diện báo cáo sản phẩm, bổ sung đánh giá các sản phẩm của nhóm khác theo các nhiệm vụ đã được giao
- Học sinh hoàn thiện sản phẩm
+ Nêu được cấu tạo của nguyên tử, khối lượng, kích thước và điện tích của các hạt trong nguyên tử
+ Điện tích hạt nhân,
Số khối, nguyên tố hóa học, đồng vị và kí hiệu nguyên tử;
+ Nguyên tử khối và nguyên tử khối trung bình của các nguyên tố
+ Thuyết electron Định luật bảo toàn điện tích ứng dụng của thuyết electron để giải thích các hiện tượng điện
+ Vai trò của các nguyên tố hóa học đối với
sự sống Phân biệt được các nguyên tố đại lượng và vi lượng, giải thích được tại sao khi thiếu các nguyên tố thì cây lại bị bệnh
Tiết 5:
3 Hoạt động luyện tập
Chuẩn bị của giáo viên:
Phiếu học tập số 1:
Câu 1: Vẽ mô hình mô tả cấu tạo nguyên tử hidro, cacbon, natri.
- Viết kí hiệu nguyên tử hidro, cacbon, natri
- Hoàn thành bảng sau:
Trang 7hiệu
nguyên tử
Số hạt proton
Số hạt notron
Số hạt electron
Điệ
n tích hạt nhân
Khối lượng nguyên tử
Na
H
C
Phiếu học tập số 2:
Câu 1: Vận dụng thuyết electron để giải thích hiện tượng nhiễm điện do cọ xát, tiếp
xúc, hưởng ứng?
Câu 2: Kể tên các vật (chất) dẫn điện, cách điện có trong phòng học?
Câu 3: Giải thích tại sao xe chở xăng lại phải có dây xích sắt thả từ thùng xăng xuống mặt
đường?
Câu 4: Giải thích hoạt động của cột thu lôi? Khi trời mưa giông có sấm sét, em nên làm gì?
Phiếu học tập số 3:
Câu 1: Vì sao cần phải bón phân với liều lượng hợp lý tùy thuộc vào loại đất, loại
phân, giống và loại cây trồng
Câu 2: Tại sao đất trồng lâu ngày không cải tạo cây trồng có lá bị úa vàng?
Câu 3: Để tốt cho mắt, em nên chọn ăn loại quả gì? Tại sao?
Câu 4:
Thiếu máu là vấn đề sức khỏe cộng đồng mang tính phổ biến, nó liên quan chặt chẽ với gia tăng nguy cơ tử vong và bệnh tất, đặc biệt là ở phụ nữ có thai và trẻ nhỏ Trong hàng loạt các yếu tố nguyên nhân dẫn đến thiếu máu, thì thiếu sắt là nguyên nhân hàng đầu Thiếu máu dinh dưỡng do thiếu sắt xảy ra khi lượng sắt được hấp thu không đủ để đáp ứng yêu cầu cơ thể Tình trạng thiếu hụt đó có thể do lượng sắt trong khẩu phần thấp do giá trị sinh học của sắt trong khẩu phần giảm, do nhu cầu tăng lên hoặc do mất máu
Theo báo cáo của tổ chức WHO, cho thấy tỉ lệ thiếu máu ở phụ nữ độ tuổi sinh đẻ là 30,2% (468,4 triệu người) Tỉ lệ thiếu máu cao nhất là ở châu Phi Tỉ lệ này ở phụ nữ có thai là 56,1% và phụ nữ ở tuổi sinh đẻ là 68% Nhưng châu Á là nơi người bị thiếu máu nhiều nhất (182 triệu người)
Ở Việt Nam, thiếu máu dinh dưỡng ở mức trung bình về ý nghĩa sức khỏe cộng đồng Theo số liệu điều tra về thiếu máu toàn quốc của viện dinh dưỡng quốc gia năm 1995 cho thấy thiếu máu ở phụ nữ có thai là 52,7%, ở phụ nữ ở độ tuổi sinh đẻ là 40,2% và ở trẻ em là 45,3% Tỉ lệ thiếu máu năm 2000 giảm một cách đáng kể so với điều tra năm 1995 ở tất cả các nhóm đối tượng, thiếu máu ở phụ nữ tuổi sinh đẻ giảm xuống còn 24,3% Nhưng đến năm
2008 tỉ lệ thiếu máu của phụ nữ tuổi sinh đẻ trên toàn quốc là 28,8% và ở mức trung bình ý
Trang 8nghĩa sức khỏe cộng đồng Vùng núi Tây Bắc là nơi có tỉ lệ thiếu máu cao nhất cả nước (56,7%) và ở mức nặng về ý nghĩa sức khỏe cộng đồng, sau đó là vùng nam miền trung (36,3%) và vùng núi Đông Bắc (31,9%) Ngoài vùng núi Tây Bắc thì tỉ lệ thiếu máu ở 6 vùng còn lại đều ở mức trung bình về ý nghĩa sức khỏe cộng đồng
Hãy nghiên cứu phần trích luận án trên và cho biết:
1) Hiện tượng thiếu máu chủ yếu là do thiếu nguyên tố gì?
2) Nêu cấu tạo nguyên tử của nguyên tố trên?
3) Đề xuất các biện pháp để khắc phục tình trạng thiếu máu dinh dưỡng hiện nay?
b) Tổ chức hoạt động
CỦA GIÁO VIÊN
HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH
SẢN PHẨM CỦA HỌC SINH
- GV chuyển giao
nhiệm vụ học tập: Giao
phiếu học tập 1,2,3 cho học
sinh, yêu cầu HS làm việc
cá nhân và thảo luận với
nhau và trả lời ra giấy
(trong quá trình học sinh
làm việc, giáo viên quan
sát, phát hiện và hướng
dẫn, giúp đỡ học sinh
- GV nghiệm thu kết
quả hoạt động
- HS làm việc cá nhân
- HS thảo luận nhóm để đưa ra ý kiến thống nhất
- Báo cáo kết quả hoạt động theo tiến độ các hoạt động
- Lắng nghe hoặc ghi chép các ớ kiến của thầy (cô) giáo
- Mỗi học sinh một sản phẩm: Là phần trả lời phiếu học tập được viết ra giấy A4
- Mỗi nhóm tổng hợp kết quả đã thống nhất và trình bày lên bảng chiếu
4 Hoạt động vận dụng
CỦA GIÁO VIÊN
HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH
SẢN PHẨM CỦA HỌC SINH
GV yêu cầu học
sinh:
+ Tìm hiểu và phân
biệt được những vật (chất)
- HS học cá nhân ở nhà, có thể hỏi người thân
để trợ giúp
- Một bài viết để báo cáo với các bạn trong lớp về vấn đề
Trang 9dẫn điện và vật (chất) cách
điện ở xung quanh
+ Giải thích sự hình
thành ion âm, ion dương khi
chất khí bị đốt nóng
+ Tìm hiểu một số
bệnh liên quan tới thiếu các
nguyên tố hóa học
Trình bày ra giấy A4
và nộp sản phẩm, hoặc trình
bày trước lớp
- HS nộp báo cáo và sản phẩm vào “Góc học tập” của lớp
mình đã tìm hiểu
5 Hoạt động tìm tòi, khám phá
CỦA GIÁO VIÊN
HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH
SẢN PHẨM CỦA HỌC SINH
GV yêu cầu học
sinh:
- Tìm hiểu hiện
tượng sấm sét trong tự
nhiên
- Lập bảng và nêu
vai trò của các nguyên tố
hóa học cần thiết cho sinh
vật
- Sưu tầm một số
tranh ảnh tư liệu về một số
bệnh do thiếu hoặc thừa
một số nguyên tố khoáng ở
người hoặc thực vật ở địa
phương em
- Tìm hiểu ứng dụng
của đồng vị phóng xạ và sử
dụng năng lượng hạt nhân
vào mục đích hòa bình
- HS học cá nhân ở nhà, có thể hỏi người thân,
sử dụng internet để trợ giúp
- HS nộp báo cáo và sản phẩm vào “Góc học tập” của lớp
- Một bài viết để báo cáo với các bạn trong lớp về vấn đề mình đã tìm hiểu