Nghiên cứu mối quan hệ giữa đa dạng sinh học thân mềm chân bụng(Gastropoda)trên cạn với hàm lượng kẽm, cadimi trong đất tại xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)

Nghiên cứu mối quan hệ giữa đa dạng sinh học thân mềm chân bụng(Gastropoda)trên cạn với hàm lượng kẽm, cadimi trong đất tại xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu mối quan hệ giữa đa dạng sinh học thân mềm chân bụng(Gastropoda)trên cạn với hàm lượng kẽm, cadimi trong đất tại xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu mối quan hệ giữa đa dạng sinh học thân mềm chân bụng(Gastropoda)trên cạn với hàm lượng kẽm, cadimi trong đất tại xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu mối quan hệ giữa đa dạng sinh học thân mềm chân bụng(Gastropoda)trên cạn với hàm lượng kẽm, cadimi trong đất tại xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu mối quan hệ giữa đa dạng sinh học thân mềm chân bụng(Gastropoda)trên cạn với hàm lượng kẽm, cadimi trong đất tại xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu mối quan hệ giữa đa dạng sinh học thân mềm chân bụng(Gastropoda)trên cạn với hàm lượng kẽm, cadimi trong đất tại xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu mối quan hệ giữa đa dạng sinh học thân mềm chân bụng(Gastropoda)trên cạn với hàm lượng kẽm, cadimi trong đất tại xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)Nghiên cứu mối quan hệ giữa đa dạng sinh học thân mềm chân bụng(Gastropoda)trên cạn với hàm lượng kẽm, cadimi trong đất tại xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)

BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ

“NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐA DẠNG

SINH HỌC THÂN MỀM CHÂN BỤNG (GASTROPODA) TRÊN CẠN VỚI HÀM LƯỢNG KẼM, CADIMI TRONG ĐẤT TẠI XÃ BẢN THI, HUYỆN CHỢ ĐỒN, TỈNH BẮC KẠN”

CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG

TRỊNH THÙY LINH

HÀ NỘI, NĂM 2017

BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ

“NGHIÊN CỨU MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐA DẠNG

SINH HỌC THÂN MỀM CHÂN BỤNG (GASTROPODA) TRÊN CẠN VỚI HÀM LƯỢNG KẼM, CADIMI TRONG ĐẤT TẠI XÃ BẢN THI, HUYỆN CHỢ ĐỒN, TỈNH BẮC KẠN”

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

Cán bộ hướng dẫn chính: TS Hoàng Ngọc Khắc

Cán bộ chấm phản biện 1: PGS.TS Đỗ Văn Nhượng

Cán bộ chấm phản biện 2: TS Phạm Đình Sắc

Luận văn thạc sĩ được bảo vệ tại:

HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN THẠC SĨ TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

Ngày 19 tháng 9 năm 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu thực địa ở xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn dưới sự hướng dẫn của TS Hoàng Ngọc Khắc Những kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa được công

bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Trịnh Thùy Linh

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành, sâu sắc nhất tới TS Hoàng Ngọc Khắc, người thầy đã tận tình hướng dẫn, truyền đạt cho tôi những kiến thức cơ bản cũng như đóng góp những ý kiến quý báu giúp tôi hoàn thành bản Luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô và các Cán bộ của Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường rất nhiệt tình, tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn

Tôi cũng xin cảm ơn người dân địa phương đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình đi thực địa, trả lời phỏng vấn

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè, những người đã luôn quan tâm, động viên, chia sẻ và khuyến khích tôi trong suốt thời gian qua

Hà Nội, ngày tháng 9 năm 2017

Tác giả

Trịnh Thùy Linh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỞ ĐẦU 1

1.Đặt vấn đề 1

2.Mục tiêu nghiên cứu 2

3.Nội dung nghiên cứu 2

CHƯƠNG I TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 3

1.1 Tổng quan về địa điểm nghiên cứu 3

1.1.1 Hoạt động khai khoáng chì kẽm tại Bản Thi 3

1.1.2 Đặc điểm địa chất, khoáng sản của các mỏ, điểm khoáng sản tại xã Bản Thi 7 1.1.3 Tình hình môi trường dân cư xã Bản Thi 18

1.2 Tổng quan về thân mềm chân bụng (ốc cạn) 19

1.2.1 Đặc điểm hình thái phân loại 19

1.2.2 Đặc điểm sinh học và sinh thái học 22

1.2.3 Tình hình nghiên cứu về ốc cạn trên thế giới và ở Việt Nam 22

CHƯƠNG II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25

2.1 Xác định địa điểm và vị trí quan trắc 25

2.2 Phương pháp lấy mẫu 30

2.2.1 Quy trình chung về phân tích mối quan hệ đa dạng sinh học ốc cạn với hàm lượng kim loại nặng 30

2.2.2 Quy trình quan trắc, phân tích hàm lượng kẽm, cadimi trong đất 31

2.2.3 Quy trình quan trắc, phân tích chỉ số đa dạng sinh học 33

CHƯƠNG III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 37

3.1 Hàm lượng kẽm, cadimi trong đất tại xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn 37

3.2 Thành phần loài và mức độ da đạng sinh học của ốc cạn ở khu vực nghiên cứu 42 3.2.1 Cấu trúc thành phần loài ốc cạn 42

3.3 Mối quan hệ giữa hàm lượng kẽm, cadimi trong đất với ĐDSD ốc cạn 49 3.3.1 Mối quan hệ giữa hàm lượng kẽm trong đất với ĐDSD ốc cạn 49

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 62 PHỤ LỤC

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Họ và tên học viên : Trịnh Thùy Linh

Lớp : CH1MT Khoá: 1 (2015-2017) Cán bộ hướng dẫn : TS Hoàng Ngọc Khắc

Tên đề tài: Nghiên cứu mối quan hệ giữa đa dạng sinh học thân mềm chân bụng (Gastropoda) trên cạn với hàm lượng kẽm, cadimi trong đất tại xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn

1.Đặt vấn đề

Ốc cạn là nhóm động vật Thân mềm chân bụng sống ở trên cạn, môi trường sống chủ yếu là trên mặt đất Ốc cạn có đặc điểm di chuyển chậm, do đó chịu ảnh hưởng nhiều bởi các nhân tố môi trường sống, đặc biệt là các nhân tố trong môi trường đất, như kim loại nặng trong đất dẫn tới thay đổi về ĐDSH ở từng cấp độ

Ốc cạn có vai trò rất lớn trong hệ sinh thái vì bản thân nó là một mắt xích trong chuỗi thức ăn ở cạn, nếu thiếu đi mắt xích này sẽ có tác động mạnh đến hệ sinh thái Trong hệ sinh thái, ốc cạn đóng vai trò là yếu tố chỉ thị sinh cảnh, chỉ thị về sự tác động của con người lên thảm thực vật Loài ốc cạn là nhóm động vật rất nhạy cảm với các tác động của con người cũng như BĐKH gây ra Việc sử dụng ốc cạn làm sinh vật chỉ thị có thể đánh giá nhanh hàm lượng một số kim loại nặng trong đất, qua đó cảnh báo, dự báo ô nhiễm môi trường, từ đó có kế hoạch bảo tồn, bảo vệ ĐDSH, khai thác hợp lí nguồn lợi

tự nhiên, bảo vệ môi trường giữ vững tính ổn định của hệ sinh thái

Bắc Kạn là một tỉnh thuộc vùng Đông Bắc của Việt Nam, có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú cả về trữ lượng và chất lượng như: quặng sắt, quặng chì, kẽm, vàng… Trên địa bàn tỉnh hiện có nhiều nhà máy đang hoạt động dẫn đến việc chất lượng môi trường bị giảm thiểu do quá trình phát tán các kim loại nặng, chất ô nhiễm ra môi trường xung quanh Với tình hình như

vậy ít nhiều cũng có ảnh hưởng nhất định đến môi trường đất và ĐDSH các nhóm sinh vật, trong đó có ốc cạn Các kim loại nặng có thể tác động đến hình thái, sinh sản, tập tính, ảnh hưởng đến số lượng cá thể, sự phân bố, mật

độ và đa dạng về thành phần loài ốc cạn

Do đó việc: “Nghiên cứu mối quan hệ giữa đa dạng sinh học thân mềm chân bụng (Gastropoda) trên cạn với hàm lượng kẽm, cadimi trong đất tại xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn” có ý nghĩa lí luận và thực tiễn rất lớn

2.Mục tiêu nghiên cứu

Xác định được mối quan hệ giữa ĐDSH thân mềm chân bụng trên cạn (ốc cạn) với hàm lượng kẽm, cadimi trong đất tại xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn

3.Nội dung nghiên cứu

Để thực hiện các mục tiêu nghiên cứu đã đề ra cần tập trung thực hiện các nội dung nghiên cứu cụ thể như sau:

- Nghiên cứu, xác định hàm lượng kẽm, cadimi trong đất tại các điểm khảo sát thuộc xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn;

- Nghiên cứu, xác định các chỉ số đa dạng sinh học gồm thành phần loài, chỉ số đa dạng loài Margalef (d), chỉ số cân bằng Peilou (J'), chỉ số đa dạng Shannon-Wiener (H') của ốc cạn tại các điểm khảo sát thuộc xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn;

- Nghiên cứu, xác định mối quan hệ giữa đa dạng sinh học thân mềm chân bụng trên cạn (ốc cạn) với hàm lượng kẽm, cadimi trong đất tại xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn

4.Kết quả nghiên cứu đạt được

a.Về hàm lượng kim loại nặng trong đất:

+ Hàm lượng kẽm trong đất tại thôn Phia Khao dao động từ 125,2 – 504,0 mg/kg đất Trong 15 mẫu đất có 04 mẫu có hàm lượng kẽm nằm trong

GHCP và 11 mẫu vượt GHCP của QCVN Hàm lượng kẽm trong đất tại thôn Than Tàu dao động từ 130,2 – 381,5 mg/kg đất Trong 15 mẫu đất có 05 mẫu có hàm lượng kẽm nằm trong GHCP và 10 mẫu vượt GHCP của QCVN + Hàm lượng cadimi trong đất tại thôn Phia Khao và thôn Than Tàu dao động từ 46,82 – 138,5 mg/kg đất Tất cả 30 mẫu đất đều có hàm lượng cadimi vượt GHCP của QCVN

b.Về đa dạng sinh học ốc cạn:

Kết quả nghiên cứu tại hai thôn Phia Khao và Than Tàu thuộc xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn đã thu được 30 mẫu gồm các mẫu từ BT1 đến BT30 Tổng số thu được 155 cá thể Thành phần từng loài và phân loài được phát hiện trong sinh cảnh rừng tự nhiên trên núi đất

Bước đầu đã phát hiện ở khu vực nghiên cứu 16 loài và phân loài ốc cạn

thuộc 11 giống: Cyclophorus, Japonia, Ptychopoma, Macrochlamys,

Megaustenia, Bradybaena, Aegista, Camaena, Lamellaxis, Perrottetia, Sivella;

05 họ: Cyclophoridae, Ariophantidae, Bradybaenidae, Camaenidae, Streptaxidae và 02 bộ: Architaenioglossa, Stylommatophora Hai phân lớp: Mang trước (Prosobranchia), Có phổi (Pulmonata)

Xác định được các chỉ số ĐDSH gồm: chỉ số Margalef (d) dao động từ 0,558-1,820, chỉ số Shannon-Wiener (H') dao động từ 0,562-1,561 và chỉ số cân bằng Peilou (J') dao động từ 0,675-1

c.Về mối quan hệ giữa hàm lượng kẽm, cadimi trong đất với các chỉ số

đa dạng sinh học ốc cạn:

Hàm lượng kẽm, cadimi trong đất có sự liên hệ không đáng kể đến thấp,

hệ số tương quan dao động từ -0,03 đến -0,28 và có tương quan nghịch với các chỉ số ĐDSH của ốc cạn Tại các điểm khảo sát có chỉ số ĐDSH ốc cạn cao thì hàm lượng kẽm, cadimi thấp và ngược lại Mối quan hệ giữa hàm lượng cadimi với các chỉ số ĐDSH cao hơn so với mối quan hệ giữa hàm lượng kẽm với các chỉ số ĐDSH của ốc cạn

Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn full