Tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức hồ chí minh trong bài vi hành và chiều tối ngữ văn 11

Trong nhà trường bộ môn Ngữ văn đóng vai trò quan trọng trongviệc giáo dục đạo đức cho học sinh, giáo dục học sinh lòng yêu nước, truyền thốngtốt đẹp của dân tộc, lòng biết ơn ông cha ta

I PHẦN MỞ ĐẦU.

1 Lí do chọn đề tài

“Bác để tình thương cho chúng con Một đời thanh bạch, chẳng vàng son Mong manh áo vải hồn muôn trượng Hơn trượng đồng phơi những lối mòn”.

(Bác ơi – Tố Hữu)

Chủ tịch Hồ Chí Minh là vị lãnh tụ vĩ đại của nhân dân Việt Nam, anh hùng giảiphóng dân tộc, nhà tư tưởng lớn, danh nhân văn hóa thế giới Cuộc đời và sự nghiệpcủa Người là một tấm gương sáng về chủ nghĩa yêu nước, về phẩm chất của ngườicộng sản, về lòng tự hào dân tộc và là sự cổ vũ to lớn đối với nhiều thế hệ người ViệtNam Người đã để lại cho Đảng và dân tộc ta một di sản tinh thần vô giá đó là tưtưởng và tấm gương đạo đức trong sáng, mẫu mực, kết tinh những giá trị truyềnthống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, tinh hoa văn hóa của nhân loại và thời đại Tưtưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là tấm gương sáng để mọi người ViệtNam suốt đời học tập và noi theo

Hiện nay đất nước ta đang đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

và đổi mới đất nước theo định hướng chủ nghĩa xã hội, chủ động hội nhập thế giới

và xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc Vì vậy việc học tập, rènluyện tư tưởng, đạo đức, lối sống và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh làviệc làm hết sức cần thiết, bởi vì tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là nền tảng của xãhội, là động lực vượt qua khó khăn, thử thách để phát triển kinh tế đất nước, hoànthiện nhân cách của mỗi người

Nhưng hiện nay trong xã hội đã xuất hiện sự suy thoái về đạo đức, lối sống củamột bộ phận nhân dân và đặc biệt là trong một bộ phận thế hệ trẻ Vấn đề giáo dụcđạo đức cho học sinh trong nhà trường vẫn chưa đạt được hiệu quả như mong muốn.Một mặt là do ảnh hưởng nhiều tác động như phim, ảnh, lối sống hưởng thụ, các tròchơi điện tử mang nặng lối sống bạo lực …bên cạnh đó một số phụ huynh lo kiếm

tiền ít có thời gian quan tâm đến con cái, chỉ phó mặc cho nhà trường giáo dục Một

khía cạnh khác là cơ chế thị trường đã len lỏi vào nếp suy nghĩ của một số phụ huynh

và học sinh, chỉ quan tâm đến các môn học tự nhiên, xem nhẹ những môn học khác

và xem đó là “môn phụ”, từ đó dẫn đến vấn đề suy thoái đạo đức trong một số thanhthiếu niên hiện nay Trong nhà trường bộ môn Ngữ văn đóng vai trò quan trọng trongviệc giáo dục đạo đức cho học sinh, giáo dục học sinh lòng yêu nước, truyền thốngtốt đẹp của dân tộc, lòng biết ơn ông cha ta đã đổ bao mồ hôi xương máu mới cóđược cuộc sống tốt đẹp như ngày hôm nay, giáo dục cho học sinh tinh thần yêu nước,yêu chủ nghĩa xã hội…Để làm được điều đó, ngoài những phương pháp dạy họctruyền thống, giáo viên dạy học Ngữ văn cần phải lồng ghép, tích hợp giáo dục tưtưởng Hồ Chí Minh trong từng tiết dạy để học sinh thấm nhuần tư tưởng đạo đức củaBác Học tập và làm theo tấm gương của Bác để sau này trở thành những công dân có

đủ phẩm chất cách mạng, có tinh thần yêu nước, yêu xã hội chủ nghĩa góp phần xâydựng đất nước

Với những lí do trên tôi chọn đề tài “Tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong bài Vi hành và Chiều tối Ngữ văn ” làm đề tài nghiên cứu trong

sáng kiến kinh nghiệm của mình

2 Giải quyết vấn đề.

2.1 Cơ sở lí luận của vấn đề.

Từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II (tháng 2-1951) đến nay, Đảng ta luônluôn khẳng định vai trò, ý nghĩa, tác dụng của đường lối chính trị, tư tưởng, đạo đức,phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh  đối với cách mạng Việt Nam Đại hội đạibiểu toàn quốc lần thứ VII (tháng 6 - 1991), Đảng Cộng Sản Việt Nam đã trân trọng

ghi vào Cương lĩnh và Điều lệ của mình: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động” Đại hội đại

biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng (tháng 4 – 2001) một lần nữa khẳng định lại điềunày Đây là một sự tổng kết sâu sắc, bước phát triển mới trong nhận thức và tư duy lýluận của Đảng ta và là một quyết định quan trọng có ý nghĩa lịch sử, đáp ứng yêu cầuphát triển của sự nghiệp cách mạng dân tộc, là tình cảm, nguyện vọng  của toàn Đảngtoàn quân, toàn dân ta

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh” là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản

của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩaMác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyềnthống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại

Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giànhthắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta

Trong Chỉ thị 06 CT/TW ngày 07 tháng 11 năm 2006 của Ban Chấp hành Trung

ương Đảng cũng đã khẳng định “ Tư tưởng và đạo đức Hồ Chí Minh là sự kết tinh những truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta và tinh hoa văn hoá của nhân loại, là tài sản tinh thần vô giá của Đảng và nhân dân ta, là tấm gương sáng để mọi người Việt Nam học tập và noi theo” Định nghĩa về tư tưởng Hồ Chí Minh như trên thể hiện bốn nội

dung chủ yếu sau: Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện vàsâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dânchủ nhân dân đến cách mạng xã hội chủ nghĩa

- Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả của sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủnghĩa Mác- Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta.

- Tư tưởng Hồ Chí Minh là sự kết hợp tinh hoa dân tộc và trí tuệ thời đại nhằmgiải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người

- Tư tưởng Hồ Chí Minh là ngọn cờ thắng lợi của cách mạng Việt Nam trongsuốt hơn 70 năm qua và tiếp tục soi sáng con đường chúng ta tiến lên  xây dựng mộtnước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và xã hội chủ nghĩa, dưới sựlãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, một nội dung quan trọng được đặc biệt quan

tâm là tư tưởng về đạo đức; bởi vì, đạo đức là nền tảng của cách mạng: “cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không

có gốc thì cây héo…Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”

Đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức cách mạng, đó là sự tiếp nhận truyền thốngdân tộc và tinh hoa đạo đức nhân loại, được hình thành và phát triển trong những điềukiện lịch sử nhất định, có tác dụng và ý nghĩa trong ngày mai và mãi mãi sau này; Vìvậy Đảng ta xác định: “Tư tưởng của Người đã và đang soi sáng cho nhân dân tagiành thắng lợi, trở thành những giá trị bền vững của dân tộc Việt Nam và lan toả rathế giới”

2.2 Thực trạng của vấn đề.

Trong giai đoạn cách mạng mới hiện nay, đất nước ta đang đẩy mạnh sựnghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước tiến nhanh, tiến mạnh trên con đườngXHCN, từng bước hội nhập quốc tế Để đưa đất nước ta trở thành nước công nghiệp,sánh vai cùng các cường quốc năm châu, thực hiện mục tiêu của Đảng là “Xây dựngthành công CNXH và bảo vệ vững chắc nước Việt Nam XHCN”, đồng thời với đóđất nước ta cũng đang đứng trước những âm mưu, thủ đoạn mới của kẻ thù trong việcthực hiện chiến lược “diễn biến hoà bình”, “bạo loạn lật đổ”, những luận điệu xuyêntạc, bóp méo sự thật của kẻ thù về Bác Hồ, về Đảng Cộng sản Việt Nam; phá hoại

chủ trương, chính sách pháp luật của Nhà nước Vì vậy cần chú trọng việc bồi dưỡng,giáo dục đạo đức cách mạng, đặc biệt là tư tưởng Hồ Chí Minh cho thế hệ trẻ Xâydựng lòng tin của thế hệ trẻ đối với sự lãnh đạo của Đảng và chế độ XHCN trướcnhững biến động tình hình thế giới và những mặt trái của cơ chế thị trường tác độngvào đời sống kinh tế nước ta.

Cùng với các môn Lịch sử, GDCD… giáo dục đạo đức cho học sinh qua tiếthọc Ngữ văn là rất quan trọng Môn Ngữ văn là môn học có số tiết lớn trong chươngtrình giảng dạy, các tác phẩm văn học xuyên suốt tiến trình lịch sử, đặc biệt là lịch sửcủa dân tộc, ở mỗi thời đại trong chương trình đều có những tác phẩm kiện xuất củanhững nhà văn nhà thơ Việt Nam Họ vừa là nhà chính trị, quân sự, nhà ngoại giao,vừa sáng tác văn học Ở họ có đầy đủ phẩm chất đạo đức để giữ gìn nền độc lập của

Tổ quốc, đưa đất nước ta phát triển Tiêu biểu trong các vị anh hùng dân tộc đó là chủtịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc Người đã dâng hiến cả cuộc đờicho sự nghiệp cách mạng Người là kết tinh các phẩm chất cao đẹp của dân tộc tasuốt mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước Người đã đi xa nhưng Người đã để lạicho dân tộc ta một di sản tinh thần hết sức to lớn trên mọi lĩnh vực Những tư tưởngcủa Người là “kim chỉ nam”cho mọi hoạt động của Đảng và nhà nước ta Hiện naytoàn Đảng, toàn quân, toàn dân đang tích cực thực hiện học tập và làm theo tấmgương đạo đức Hồ Chí Minh

Là giáo viên dạy môn Ngữ văn, qua kinh nghiệm giảng dạy tôi nhận thấy rằng

ở nhà trường phổ thông đa số các thầy cô giáo đã có sự liên hệ bài học gắn liền vớitên tuổi của Chủ tịch Hồ Chí Minh nhưng chưa cụ thể và sâu sắc Có những thầy cô

vì lí do kiến thức bài dài, hoặc ngại tìm tòi tài liệu mà bỏ qua phần liên hệ mà chỉ sửdụng những kiến thức được giới thiệu trong sách giáo khoa mục tiểu dẫn Chính vìthế việc tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong môn Ngữ Văn mặc dù đã cóhướng dẫn, chỉ đạo nhưng quá trình thực hiện chưa thường xuyên, kết quả đạt đượcchưa cao Đối với học sinh trường THPT …… qua khảo sát ở 3 lớp 11 do tôi trựctiếp giảng dạy, kết quả cho thấy có 5% học sinh có những hiểu biết cơ bản về tư

tưởng Hồ Chí Minh, khoảng 40% học sinh hiểu biết cuộc đời, hoạt động, tư tưởng HồChí Minh chưa sâu sắc, có một số nhầm lẫn, sai lầm về sự kiện Sự hiểu biết về HồChí Minh và tư tưởng của Người còn đơn giản, nặng về cảm tính, nên tác động của tưtưởng Hồ Chí Minh đến suy nghĩ, hành động của các em chưa mạnh mẽ, chưa cóhiệu quả cao nhiều học sinh chưa hiểu gì nhiều về tư tưởng của Bác.

Từ thực trạng đó đặt ra vấn đề trên cơ sở nền tảng kiến thức học sinh đã có giáoviên liên hệ, kết hợp với việc tích hợp giáo dục tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh trongcác bài đọc hiểu ngữ văn qua đó sẽ khắc sâu kiến thức, giáo dục tư tưởng Hồ ChíMinh cho học sinh, từ chỗ liên hệ đi đến khắc sâu – “Bình mới rượu cũ”, nhằm nângcao được tư tưởng đạo đức cách mạng cho học sinh Cuộc đời hoạt động cách mạngcủa Bác đã đi suốt tiến trình lịch sử cứu nước của dân tộc từ những năm đầu thế kỷ

XX Tư tưởng của Người còn định hướng cho mọi hoạt động của Đảng và nhà nước

ta trong công cuộc đổi mới hiện nay

Trước những biến động phức tạp của thế giới, một bộ phận cán bộ, đảng viênsuy thoái về đạo đức cùng với lối sống tha hoá đã ảnh hưởng không nhỏ đến uy tíncủa Đảng, niềm tin của nhân dân Vì vậy để giáo dục thế hệ trẻ tin vào sự lãnh đạocủa Đảng, có lối sống lành mạnh, tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội sâu sắc thìviệc tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức của Bác trong dạy học Ngữ văn là rất cầnthiết nhằm góp phần hình thành nhân cách, lối sống cho học sinh - những người chủtương lai của đất nước

2.3 Các biện pháp tiến hành giải quyết vấn đề.

Viết sáng kiến này, tôi thực hiện các bước nghiên cứu như sau: Trước hết tôigiới thiệu qua về nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh qua các giai đoạn, sau đó kết hợpvới sách giáo khoa Ngữ văn lớp 11 vạch ra những chủ đề, mức độ và nội dung cầntích hợp, giới thiệu cụ thể nội dung tích hợp trong từng bài Cuối cùng tôi nghiên cứu

soạn giảng mẫu một giáo án trong bài Chiều tối lớp 11 có tích hợp giáo dục tư tưởng

đạo đức Hồ Chí Minh Qua thực nghiệm, nhìn lại quá trình nghiên cứu đề tài, tôi rút

ra một số kinh nghiệm làm cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, ứng dụng vào dạy học

II NỘI DUNG

1 Các giai đoạn hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức.

Đạo đức Hồ Chí Minh bắt nguồn từ đạo đức truyền thống Việt Nam, được thểhiện trên nhiều phương diện, đó là lòng yêu nước, ý chí bất khuất, đấu tranh vì độclập tự do, công bằng và tiến bộ xã hội, ở tinh thần nhân nghĩa, truyền thống đoàn kết,tương thân tương ái, ở sự say mê lao động, sáng tạo, ham học và hiếu khách

Đạo đức Hồ Chí Minh còn là sự lựa chọn tinh hoa văn hoá đạo đức nhân loại ởphương Đông cũng như phương Tây, đó là lòng vị tha, từ bi, bác ái, bình đẳng, dựatrên những quan điểm, nguyên tắc của chủ nghĩa Mác-Lênin về đạo đức làm cơ sở líluận cho đạo đức cách mạng Vì vậy đạo đức của chủ tịch Hồ Chí Minh là đạo đứccách mạng – trên cơ sở lí luận quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin

Tư tưởng Hồ Chí Minh không hình thành ngay một lúc mà đã trải qua một quátrình tìm tòi, xác lập, phát triển và hoàn thiện, gắn liền với quá trình hoạt động cáchmạng phong phú của người

* Giai đoạn hình thành tư tưởng yêu nước và chí hướng cách mạng (từ 1911).

1890-Trong thời trẻ, với những đặc điểm quê hương, gia đình và môi trường sống,

Hồ Chí Minh đã tích lũy được những hiểu biết và phẩm chất tiêu biểu sau:

- Truyền thống yêu nước và nhân nghĩa của dân tộc

- Vốn văn hóa dân tộc và bước đầu tiếp xúc với văn hóa phương Tây

- Hình thành hoài bão cứu dân, cứu nước khi chứng kiến cuộc sống khổ cực,điêu đứng của nhân dân và tinh thần đấu tranh bất khuất của cha anh

* Giai đoạn tìm tòi, khảo nghiệm (1911-1920).

Đây là giai đoạn bôn ba tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã:

- Tìm hiểu các cuộc cách mạng lớn trên thế giới và khảo sát cuộc sống củanhân dân các dân tộc bị áp bức

- Tiếp xúc với Luận cương của V.I.Lênin về các vấn đề dân tộc và thuộc địa,

Hồ Chí Minh đã tìm thấy con đường chân chính cho sự nghiệp cứu nước, giải phóngdân tộc

- Đứng hẳn về Quốc tế III, tham gia thành lập Đảng cộng sản Pháp

Sự kiện đó đánh dấu bước chuyển biến về chất trong tư tưởng Hồ Chí Minh, từchủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa Lênin, từ giác ngộ dân tộc đến giác ngộ giai cấp,

từ người yêu nước thành người cộng sản

* Giai đoạn hình thành cơ bản tư tưởng về con đường cách mạng Việt Nam (1921 – 1930).

- Hồ Chí Minh hoạt động tích cực trong Ban nghiên cứu thuộc địa của Đảng

cộng sản Pháp, tham gia sáng lập Hội liên hiệp thuộc địa, xuất bản báo Le Paria

nhằm tuyên truyền chủ nghĩa Mác – Lênin vào trong nước và các nước thuộc địa

- Hồ Chí Minh sang Mátxcơva dự Hội nghị Quốc tế Nông dân và được bầu vàoĐoàn chủ tịch của Hội giữa năm 1923 Sau đó, Người tiếp tục tham dự đại hội VQuốc tế Cộng sản và Đại hội các đoàn thể quần chúng khác: Quốc tế thanh niên,Quốc tế Cứu tế đỏ, Quốc tế công hội đỏ

- Hồ Chí Minh về Quảng Châu (Trung Quốc) tổ chức hội Việt Nam cách mạng

thanh niên, ra Báo thanh niên, mở các lớp huấn luyện chính trị, đào tạo cán bộ, đưa

họ về nước hoạt động (cuối năm 1924)

- Tháng 02- 1930, Người chủ trì Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản trong

nước, sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam và trực tiếp thảo ra các văn kiện:  Chánh cương vắn tắt, sách lược vắn tắt, chương trình và Điều lệ vắn tắt của Đảng.

Các văn kiện này, cùng với hai tác phẩm Người hoàn thành và xuất bản trước

- Do không nắm được tình hình thực tế các thuộc địa  ở phương Đông và ViệtNam, lại bị chi phối bởi quan điểm “tả” khuynh, tại Đại hội VI (năm 1928), Quốc tếCộng sản đã chỉ trích và phê phán đường lối của Hồ Chí Minh vạch ra trong Hội nghịhợp nhất thành lập Đảng Hội nghị Trung ương tháng 10 – 1930 của Đảng ta, theo chỉ

đạo của Quốc tế Cộng sản, cũng ra “Án nghị quyết” thu hồi chánh cương vắn tắt và sách lược vắn tắt, đổi tên Đảng Cộng sản Việt Nam thành Đảng Cộng sản Đông

Dương Trong thời gian đó Hồ Chí Minh tiếp tục tham gia các hoạt động trong Quốc

tế Cộng sản, nghiên cứu chủ nghĩa Mác – Lênin và chỉ đạo cách mạng Việt Nam,kiên định quan điểm của mình

 - Đại hội VII Quốc tế cộng sản (năm 1935) đã có sự tự phê bình về  khuynhhướng “tả”, cô độc, biệt phái, bỏ rơi mất ngọn cờ dân tộc và dân chủ trong phong tràocộng sản Để cho các đảng tư sản, tiểu tư sản và phát xít nắm lấy mà chống phá cáchmạng Đại hội có sự chuyển hướng về sách lược, chủ trương thành lập Mặt trận dânchủ chống phát xít

- Năm 1936, Đảng ta đề ra “chiến sách” mới, phê phán những biểu hiện “tả”

khuynh, cô độc, biệt phái trước đây Trên thực tế, từ đây Đảng đã trở lại với Chánh cương vắn tắt, sách lược vắn tắt của Hồ Chí Minh.

- Nghị quyết Hội nghị Trung ương tháng 11 – 1939 khẳng định rõ: “đứng trên lập trường giải phóng dân tộc, lấy quyền lợi dân tộc làm tối cao, tất cả mọi vấn đề của cuộc cách mệnh, cả vấn đề điền địa cũng phải nhằm vào cái mục đích ấy mà giải quyết”.

Những diễn biến của quá trình này đã phản ánh quy luật của cách mạng ViệtNam, giá trị và sức sống của tư tưởng Hồ Chí Minh

* Giai đoạn phát triển và hiện thực hóa tư tưởng Hồ Chí Minh (1941 – 1969).

Đầu năm 1941, Hồ Chí Minh về nước, trực tiếp chỉ đạo Hội nghị Trung ương 8(tháng 5 – 1941), đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc cao hơn hết, tạm thời gác khẩuhiệu cách mạng điền địa, xóa bỏ vấn đề Liên Bang Đông Dương, lập ra mặt trận ViệtMinh, thực hiện đại đoàn kết dân tộc trên cơ sở công nông liên minh Nhờ đường lối

đúng đắn đó, sau bốn năm Đảng lãnh đạo cách mạng tháng Tám thắng lợi Đó cũng làthắng lợi đầu tiên của tư tưởng Hồ Chí Minh.

Sau khi giành được chính quyền, Đảng ta và nhân dân ta phải tiến hành haicuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miềnBắc, vừa đấu tranh giải phóng miền Nam

Đây là thời kỳ tư tưởng Hồ chí Minh được bổ sung, phát triển và hoàn thiệntrên một loạt vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam: về đường lối chiến tranh nhândân “toàn dân, toàn diện, trường kỳ, dựa vào sức mình là chính”, về xây dựng chủnghĩa xã hội ở một nước vốn là thuộc địa nửa phong kiến, quá độ đi lên chủ nghĩa xãhội không trải qua chế độ tư bản chủ nghĩa, trong điều kiện đất nước bị chia cắt và cóchiến tranh; về xây dựng Đảng với tư cách là Đảng cầm quyền; về xây dựng Nhànước kiểu mới - của dân, do dân, vì dân; về củng cố và tăng cường sự đoàn kết nhấttrí trong phong trào cộng sản và công nhân quốc tế

Trước khi qua đời (ngày 02-9-1969), Hồ Chí Minh để lại Di chúc thiêng liêng

gửi gắm trong đó những tinh hoa của tư tưởng, đạo đức, tâm hồn cao đẹp của một vĩ

nhân hiếm có, đã suốt đời phấn đấu hy sinh vì Tổ quốc và nhân loại Di chúc đã tổng

kết sâu sắc những bài học đấu tranh và thắng lợi của cách mạng Việt Nam, đồng thờicũng vạch ra những định hướng mang tính cương lĩnh cho sự phát triển của đất nước

và dân tộc ta sau khi kháng chiến thắng lợi

Đảng và nhân dân ta ngày càng nhận thức đầy đủ và sâu sắc hơn di sản tinhthần vô giá mà Hồ Chí Minh để lại cho chúng ta Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứVII của Đảng đã khẳng định: Đảng lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ ChíMinh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động Tư tưởng Hồ Chí Minh

đã thực sự là nguồn trí tuệ, nguồn động lực soi sáng và thúc đẩy công cuộc đổi mớiphát triển của dân tộc

2 Nội dung tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong chương trình Ngữ văn 11

Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị anh hùng của dân tộc Việt Nam, danh nhân văn hoáthế giới Cuộc đời và sự nghiệp sáng chói của Người là tấm gương cho mọi thế hệchúng ta noi theo.

Học tập tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh được Đảng và nhân dân ta đặt ra từlâu, trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc cũng như trong sự nghiệp xây dựng

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Việc giáo dục lòng kính yêu chủ tịch Hồ Chí Minh càng cónhiều thuận lợi qua dạy học Ngữ văn, vì cuộc đời và sự nghiệp của Người đã đượcthể hiện cụ thể qua các tác phẩm văn học

Đối với việc tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong dạy họcngữ văn có thể thông qua nhiều hình thức Trong một bài dạy có thể dùng hình ảnh tưliệu, phim tư liệu, kể chuyện đạo đức Hồ Chí Minh, trích dẫn những câu nói của Bácđặc biệt là tư liệu văn học về Bác để giáo dục tư tưởng của Bác đối với học sinh

Để tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong dạy học ngữ văn cóhiệu quả, chúng ta cần phải nắm rõ được mục đích, nguyên tắc và mức độ khi tíchhợp:

* Mục đích tích hợp:

+ Trang bị cho học sinh những hiểu biết cần thiết, cơ bản về đạo đức Hồ ChíMinh, trên cơ sở đó các em có được nhận thức, thái độ và hành vi tích cực theo tấmgương đạo đức Hồ Chí Minh

+ Giáo dục ý thức quan tâm đến cuộc vận động này, làm cho việc học tập vàlàm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trở thành thói quen và nếp sống của họcsinh

+ Phát triển kỹ năng thực hành, kỹ năng phát hiện và ứng xử tích cực trongviệc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

dưỡng giác ngộ lý tưởng và hành động trong thực tiễn

+ Kết hợp việc học tập, giáo dục đạo đức với thực hiện nghiêm chỉnh, tuân thủpháp luật Nhà nước, kỷ luật lao động

+ Giữ vững phát huy đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc, kết hợp vớiviệc tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, tiếp nhận có chọn lựa cái mới, tiến bộ, chốnglai căng, lố bịch

+ Tu dưỡng đạo đức, cách mạng phải đi đôi với đấu tranh với bản thân, vớichống âm mưu “ diễn biến hòa bình”, “ bạo loạn lật đổ” Đây là cuộc đấu tranhkhông kém phần gay go, gian khổ, so với cuộc đấu tranh chống ngoại xâm, xây dựngđất nước

+ Việc tu dưỡng đạo đức phải bền bỉ suốt đời

+ Góp phần giáo dục cho học sinh trở thành công dân tốt, biết sống theo tấmgương đạo đức Hồ Chí Minh và có trách nhiệm với đất nước

 Nguyên tắc tích hợp:

Bám sát mục tiêu giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh nhưng không thể lấy việcdạy học nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh hay kể chuyện Hồ Chí Minh thay thế chonội dung bài học Ngữ văn

Đưa nội dung giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh vào giờ học Ngữ văn tùy theonội dung từng bài học trên nguyên tắc đảm bảo mạch kiến thức, kỹ năng của giờ dạyNgữ văn (con đường giáo dục thông qua nội dung)

Dựa trên cơ sở đổi mới phương pháo dạy học để giáo dục tư tưởng Hồ ChíMinh (con đường giáo dục thông qua đổi mới phương pháo dạy học : Học sinh tựnguyện, hứng thú, tự giác học tập; Nâng cao sự tự giáo dục, tự rèn luyện và làm theotấm gương đạo đức Hồ Chí Minh)

Tạo môi trường giáo dục có kết hợp giáo dục của nhà trường với giáo dục gia đình và xã hội đề cao việc nêu gương giáo dục theo con đường “Mưa dầm thấm lâu”

nhẹ nhàng, tự nhiên, không gượng ép

Có sự hỗ trợ của các phương tiện nghe nhìn

+ Tích hợp toàn phần: Cả một bài có nội dung trùng khớp với nội dung giáo

dục về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh (mức độ cao nhất)

Phạm vi của đề tài này tôi chỉ giới hạn trình bày trong khuôn khổ Ngữ văn ở

chương trình lớp 11 với bài Vi hành và Chiều tối nội dung và mức độ tích hợp được

khái quát trong bảng thống kê sau:

Bộphận

Cùng với những truyệnngắn khác, Nguyễn ÁiQuốc đã vạch trần bảnchất bù nhìn, tay sai củanhân vật Khải Định, phơibày sự bịp bợm của thựcdân Pháp ở Việt Namdưới chiêu bài "khai hoávăn minh"

Bản chất chủ nghĩathực dân và ý nghĩacách mạng của việc HồChí Minh lên án chủnghĩa thực dân

Bộphận

Sự kết hợp hài hoà giữa tình yêu thiên nhiên cuộcsống và bản lĩnh người chiến sĩ cách mạng Hồ Chí Minh

Tình yêu thương bao la, tinh thần lạc quan, niềm

Đạo đức và tác phongcủa Hồ Chủ Tịch

lĩnh cáchmạng

tin vào cuộc sống

Để có tư liệu cụ thể phục vụ cho quá trình tích hợp, sau đây là những tư liệu

tích hợp ở bài Vi hành và Chiều tối trong chương trình Ngữ văn lớp 11

* Tác phẩm: Vi hành.

Khi hướng dẫn học sinh đọc thêm tác phẩm Vi hành của Nguyễn Ái Quốc, đểgiáo dục tinh thần yêu nước, quyết tâm đấu tranh giải phóng dân tộc của Nguyễn ÁiQuốc, giáo viên cần nắm:

Giữa năm 1922, thực dân Pháp đưa vua bù nhìn Khải Định sang Pháp dựcuộc đấu xảo thuộc địa ở Mácxây Âm mưu của chúng là để lừa gạt nhân dân Pháp:

Vị quốc vương An Nam sang Pháp để tỏ thái độ hoàn toàn thần phục “ mẫu quốc” đểcảm tạ ơn khai hóa của “ mẫu quốc” Qua đó chúng muốn nhân dân Pháp ủng hộcuộc đầu tư lớn của chính phủ Pháp ở Đông Dương để khai thác tài nguyên, và tiếptục khai hóa cho nhân dân bản xứ mông muội này

Cùng với các tác phẩm khác như vở kịch Con rồng tre, truyện ngắn Lời than vãn của bà Trưng Trắc, bài báo Sở thích đặc biệt, tác phẩm truyện ngắn Vi hành

viết đầu năm 1923 đã vạch trần bản chất bù nhìn tay sai của Khải Định, tố cáo tínhchất điêu trá, bịp bợm của thực dân Pháp

Để vạch trần bản chất bù nhìn tay sai, ăn chơi xa đọa của Khải Định trongtruyện ngắn Vi hành Nguyễn Ái Quốc đã xây dựng tình huống truyện hết sức độcđáo Đấy là tình huống nhầm lẫn của đôi trai gái người Pháp trên chuyến tàu điệnngầm Đôi trai gái đã nhầm tác giả với Khải Định Sự nhầm lẫn tưởng như vô lýnhưng lại rất có lý Vì với người phương Tây thật khó mà phân biệt được nhữngngười An Nam mũi tẹt, da vàng Sự nhầm lẫn khiến cho truyện ngắn Vi hành vừamang tính khách quan, vừa tạo được hiệu quả châm biếm sâu cay Khải Định hiện radưới cái nhìn của đôi trai gái người Pháp vừa cụ thể vừa ngộ nghĩnh, hài hước Vớingười dân của đất nước dân chủ, chế độ phong kiến đã lùi xa mấy trăm năm thì hình

ảnh một ông vua như Khải Định đúng là thứ đồ cổ, một vật lạ đến từ thế giới xa xưa,

từ đất nước mông muội Chính vì thế mà chiếc nón của Khải Định mới thành cáichụp đèn, long bào mới thành thứ lụa là rối mắt một ông vua đạo mạo mới trởthành “cậu ấm” ăn chơi Và với người dân Pháp Khải Định chỉ là một trò tiêu khiểnmạt hạng xuất hiện đúng lúc công chúng Pháp đã cạn kiệt thứ mua vui

Nguyễn Ái Quốc đứng trên lập trường dân tộc, quyền lợi, lợi ích của nhân dân

An Nam để lên án hành động bán nước hại dân của Khải Định Qua đó thấy được tinhthần yêu nước, ý thức trách nhiệm với nhân dân, tinh thần chiến đấu mạnh mẽ để giảiphóng dân tộc của Nguyễn Ái Quốc

Không dừng lại ở việc dựng chân dung Khải Định để châm biếm, đả kích,thông qua tình huống truyện, đặc biệt là hình thức một bức thư Nguyễn Ái Quốc cònhướng ngòi bút chiến đấu vạch trần luận điệu “văn minh”, “dân chủ” của thực dânPháp Xưa nay nhân dân tiến bộ Pháp vẫn cứ lầm tưởng rằng chính phủ Pháp đemđến cho nhân dân các nước thuộc địa nền “văn minh” của dân tộc mình, khai hóa chocác dân tộc thuộc địa còn mông muội Họ đâu biết rằng chính phủ Pháp đã đem đếncho các dân tộc này chỉ toàn rượu cồn, và thuốc phiện Dân càng ngu dốt, càng yếuđuối nhu nhược thì chúng càng dễ bóc lột, cai trị Vậy là chính sách ngu dân, hủy diệtgiống nòi An Nam bằng rượu cồn, thốc phiện được chúng triệt để thực thi Truyện

ngắn Vi hành đã đem đến cho công chúng Pháp cái nhìn chân thực, khách quan về cái gọi là “ văn minh” ở các nước thuộc địa Truyện ngắn Vi hành đã như quả bom

thông tin nổ giữa Pari tráng lệ, hòa hoa, và sự thật ở các nước thuộc địa đã được vạchtrần

Thực tế chính phủ Pháp đã dùng nhiều cánh để cấm đoán, ngăn chặn hoạtđộng của những người Việt Nam yêu nước Với lời văn dí dỏm, sự linh hoạt của thểloại thư từ Nguyễn Ái Quốc đã hóm hỉnh đả kích bọn mật thám cũng như chính phủPháp Người gọi bọn mật thám Pháp là “ những người phục vụ thầm kín, rụt rè, vô tư

và hết sức tận tụy ”, “Các vị bám lấy đế giầy tôi, dính chặt với tôi như hình với

bóng” Dân chủ, tự do là thế đấy! Ngay chính trên đất nước luôn đề cao dân chủ, tự

do thì con người lại đang bị mất tự do một cách trắng trợn

Bằng tinh thần cách mạng, tấm lòng yêu nước nóng bỏng với tài nghệ khéoléo, trí tuệ sáng suốt Nguyễn Ái Quốc đã không từ hiểm nguy quất thẳng những lànroi vào mặt bon phong kiến bán nước, bọn thực dân ác ôn từ đó rấy lên một phongtrào đấu tranh, yêu nước sâu rộng trong nhân dân An Nam

* Tác phẩm Chiều tối:

Sau khi Nhật đảo chính Pháp, quân Pháp bị đánh bại trên toàn Đông Dương,quân Đông minh chuẩn bị kéo vào Đông Dương Thời cơ Tổng khởi nghĩa đã đếngần, ngày 6 tháng 6 nǎm 1941, Nguyễn Ái Quốc gửi thư kêu gọi đồng bào cả nước

"Trong lúc này quyền lợi dân tộc giải phóng cao hơn hết thảy Chúng ta phải đoàn kết lại đánh đổ bọn đế quốc và bọn Việt gian đặng cứu giống nòi ra khỏi nước sôi lửa nóng Việc cứu quốc là việc chung, ai là người Việt Nam đều phải kề vai gánh vác một phần trách nhiệm: người có tiền góp tiền, người có của góp của, người có sức góp sức, người có tài nǎng góp tài nǎng Riêng phần tôi, xin đem hết tâm lực đi cùng các bạn, vì đồng bào mưu giành tự do độc lập, dẫu phải hy sinh tính mệnh cũng không nề".

Tháng 8 nǎm 1942, lấy tên là Hồ Chí Minh và với tư cách là đại diện MặttrậnViệt Minh và phân hội Việt Nam thuộc Hiệp hội quốc tế chống xâm lược, Ngườisang Trung Quốc Ngày 29-8-1942 Người bị chính quyền địa phương của TưởngGiới Thạch bắt giam, sau đó bị giải qua gần 30 nhà lao của 13 huyện thuộc tỉnh

Quảng Tây Trong thời gian ở tù, Hồ Chí Minh đã viết tác phẩm thơ nổi tiếng "Nhật

ký trong tù" Đến nay "Nhật ký trong tù" đã được dịch ra hơn 10 thứ tiếng Tháng 9

nǎm 1943, Hồ Chí Minh được trả lại tự do

Chiều tối (Mộ) là bài thơ thứ 31 của tập thơ Cảm hứng được gợi lên trên đường chuyển lao từ Tĩnh Tây đến Thiên Bảo vào cuối thu năm 1942

CHIỀU TỐI

Hồ Chí Minh

-Phiên âm Quyện điểu qui lâm tầm túc thụ,

Cô vân mạn mạn độ thiên không;

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,Bao túc ma hoàn lô dĩ hồng

Dịch thơ Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ

Chòm mây trôi nhẹ giữa từng không

Cô em xóm núi xay ngô tối Xay hết lò than đã rực hồng

Bản dịch của Nam Trân

“Chiều tối“ là một bài thơ viết về những vẻ đẹp của buổi chiều hôm “Chim mỏi vềrừng tìm chốn ngủ Chòm mây trôi nhẹ giữa từng không” Có nhiều người cho rằngnhững dòng thơ ẩn chứa một nỗi buồn kín đáo và thấm thía của một người tù trên conđường đày ải đang thấm một nỗi xót xa khi thấy những cánh chim chiều cũng tìm rachốn ngủ, những đám mây cũng lững lờ nghỉ ngơi trên bầu trời bao la Trong khi đó,người tù vẫn bị xiềng xích, trói buộc chẳng bằng cánh chim nọ, áng mây kia vì chiều

đã sắp hết rồi mà mình vẫn không có nổi một chốn dừng chân Mặt khác, cũng cómột cách hiểu dường như hoàn toàn ngược lại Theo đó, có thể thấy đây là hai dòngthơ của một tâm hồn đã vượt lên trên cảnh ngục tù, xiềng xích và trói buộc để lưuluyến, dõi nhìn theo một cánh chim, một áng mây chiều để cảm thấy tim mình xaoxuyến một tình cảm rất người, cho dù đang phải sống một cuộc sống “khác loài”.Nên chăng ta hãy hiểu theo một cách hiểu được nhiều người ủng hộ nhất, cách hiểuthứ hai Song hiểu theo cách nào trong hai cách trên, chúng ta vẫn tìm thấy ở đó mộtchân dung tinh thần của một chủ tịch Hồ Chí Minh thi sĩ, một con người yêu tha thiết

vẻ đẹp của thiên nhiên, đất trời và cuộc sống Đó là một con người dù trong hoàncảnh nào cũng vẫn không để mất đi dù chỉ một mảy may tình yêu cái đẹp, khả năngrung cảm trước cuộc đời, một con người sống trọn vẹn cuộc sống con người, dù trong