Tư tưởng cơng nghiệp hĩa – hiện đại hĩa của Đảng Cộng sản Việt Nam trong cơng cuộc đổi mới đến Đại hội Đảng lần thư X Theo quan niện truyền thống, “Cơng nghiệp hĩa là quá trình chuyển đổ
Trang 1SỰ PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG CƠNG SẢN VIỆT NAM VỀ
CƠNG NGHIỆP HĨA – HIỆN ĐẠI HĨA ĐẤT NƯỚC
GVCC TS Nguyễn Quốc Tuấn 1
Cơng nghiệp hĩa – hiện đại hĩa khơng phải là vấn đề hồn tồn mới của
thế giới đương đại Ba trăm năm trước chủ nghĩa tư bản đã tiến hành cơng
nghiệp hĩa và phải mất hàng trăm năm thì nền sản suất tư bản chủ nghĩa mới cơ
khí hĩa Vấn đề của thế giới đương đại là hiện đại hĩa nền sản xuất và tồn bộ
đất nước Do tính đặc thù của Việt Nam là quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ một
nước chưa qua cơng nghiệp hĩa tư bản chủ nghĩa nên việc phải kết hợp hai quá
trình cơng nghiệp hĩa và hiện đại hĩa thành một quá trình “cơng nghiệp hĩa –
hiện đại hĩa” trở thành vấn đề cốt tử trong xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của
nền kinh tế nĩi riêng và của cả đất nước nĩi chung Vấn đề này là một nội dung
cực kỳ quan trọng mà Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền phải giải quyết
xuyên suốt qua nhiều kỳ Đại hội
1 Tư tưởng cơng nghiệp hĩa – hiện đại hĩa của Đảng Cộng sản Việt
Nam trong cơng cuộc đổi mới đến Đại hội Đảng lần thư X
Theo quan niện truyền thống, “Cơng nghiệp hĩa là quá trình chuyển đổi căn
bản, tồn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội
từ sử sụng lao động thủ cơng là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động
cùng với cơng nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại, dựa trên sự phát
triển cơng nghiệp và tiến bộ khoa học cơng nghệ tạo ra năng suất lao động cao Quá
trình xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật, xây dựng nền đại cơng nghiệp cơ khí hĩa cĩ
khả năng cải tạo trước hết là nơng nghiệp và tồn bộ nền kinh tế quốc dân, nhằm
biến một nước kinh tế chậm phát triển, sản xuất nhỏ và phổ biến sang nền sản xuất
lớn chuyên mơn hĩa, hiện đại hĩa; là quá trình xây dựng cơ cấu kinh tế mới mà nịng
cốt là cơ cấu cơng – nơng nghiệp hiện đại” 2
Tại Đại hội toàn quốc lần thứ III (1960) Đảng đã xác định công nghiệp hĩa
là nhiệm vụ trung tâm của cả thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đã thể hiện nội
dung tồn diện, mục tiêu và tính lịch sử của quá trình cơng nghiệp hố ở nước
ta, cịn bản chất của quá trình cơng nghiệp hố xã hội chủ nghĩa thì được đem
độc lập nĩ với bản chất của quá trình cơng nghiệp hố tư bản chủ nghĩa Đĩlà:
1 Học viện Chính trị - Hành chính Khu vực II
2 Từ điển Bách khoa Việt Nam, t.1, Nxb Từ điển Bách khoa, Hà Nội, 2002, tr 586 - 587
Trang 2"Quá trình thực hiện cách mạng kỹ thuật, thực hiện sự phân cơng mới về laođộng xã hội và là quá trình tích lũy xã hội chủ nghĩa để khơng ngừng thực hiệntái sản xuất mở rộng"1
Từ Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ 7 (Khĩa VII), Đảng cóquan niệm mới ngày càng toàn diện và sâu sắc hơn về công nghiệp hoá gắn vớihiện đại hoá "Cơng nghiệp hĩa, hiện đại hĩa là quá trình chuyển đổi căn bản,tồn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội
từ sử dụng lao động thủ cơng là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức laođộng cùng với cơng nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến, hiện đại dựa trên
sự phát triển của cơng nghiệp và tiến bộ khoa học - cơng nghệ, tạo ra năng suấtlao động xã hội cao"
Theo Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ bảy (khĩa VII) thìcơng nghiệp hĩa là sự chuyển nền kinh tế từ tình trạng lạc hậu, năng suất, chấtlượng, hiệu quả thấp, dựa vào phương pháp sản xuất nơng nghiệp, lao động thủcơng là chính sang nền kinh tế cĩ năng suất, chất lượng, hiệu quả cao, theophương pháp sản xuất cơng nghiệp, dựa vào tiến bộ khoa học và cơng nghệ mớinhất Cịn Đại hội tịan quốc lần thứ VIII xác định nước ta bước vào thời kỳ “đẩymạnh cơng nghiệp hĩa, hiện đại hĩa đất nước”
Đại hội toàn quốc lần thứ IX khẳng định: "Con đường cơng nghiệp hĩa,hiện đại hĩa của nước ta cần và cĩ thể rút ngắn thời gian, vừa cĩ những bướctuần tự, vừa cĩ bước nhảy vọt Phát triển những lợi thế của đất nước, tận dụngmọi khả năng để đạt trình độ cơng nghệ tiên tiến, đặc biệt là cơng nghệ thơng tin
và cơng nghệ sinh học, tranh thủ ứng dụng ngày càng nhiều hơn, ở mức cao hơn
và phổ biến hơn những thành tựu mới về khoa học và cơng nghệ, từng bước pháttriển kinh tế tri thức"2 Đại hội IX cũng đã nhấn mạnh: “Tranh thủ cơ hội thuậnlợi do bối cảnh quốc tế tạo ra và tiềm năng, lợi thế của nước ta để rút ngắn quátrình cơng nghiệp hĩa, hiện đại hĩa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩagắn với phát triển kinh tế tri thức, coi kinh tế tri thức là yếu tố quan trọng củanền kinh tế và cơng nghiệp hĩa, hiện đại hĩa”3; phát triển nơng nghiệp và các
1 Đảng Lao động Việt Nam: Văn kiện Đại hội III, Nxb Sự thật, H 1960, tr.182.
2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu tồn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, H 2001, tr 25.
3 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, ĐCSVN, Nxb CTQG, HN, 2001, tr 25
Trang 3ngành cụng nghiệp cơ bản đồng thời phỏt triển những ngành kinh tế dựa vào trithức và cụng nghệ cao1
Đại hội lần thứ X của Đảng chỉ rừ: "Tranh thủ cơ hội thuận lợi do bốicảnh quốc tế tạo ra và tiềm năng, lợi thế của nước ta để rỳt ngắn quỏ trỡnh cụngnghiệp húa, hiện đại húa đất nước theo định hướng xó hội chủ nghĩa gắn với phỏttriển kinh tế tri thức, coi kinh tế tri thức là yếu tố quan trọng của nền kinh tế và cụngnghiệp húa, hiện đại húa"2 Đại hội X cũng chủ trương: “Phaựt trieồn nhanh hụncoõng nghieọp vaứ xaõy dửùng theo hửụựng naõng cao chaỏt lửụùng, sửực caùnh tranh vaứhieọn ủaùi hoựa”3; “Taọp trung nguoàn nhaõn lửùc phaựt trieồn maùnh vaứ naõng cao chaỏtlửụùng caực ngaứnh coõng nghieọp coự lụùi theỏ caùnh tranh, taùo ra saỷn phaồm xuaỏtkhaồu vaứ thu huựt nhieàu lao ủoọng”4 “Taờng cửụứng hụùp taực lieõn keỏt, ủửa ngaứnhcoõng nghieọp vaứ xaõy dửùng nửụực ta hoọi nhaọp vụựi khu vửùc vaứ quoỏc teỏ, trửụực heỏtthoõng qua vieọc thu huựt ủaàu tử vaứ coõng ngheọ nguoàn cuỷa caực coõng ty ủa quoỏcgia tham gia phaựt trieồn coõng nghieọp vaứ xaõy dửùng ụỷ Vieọt Nam”5
Từ những quan điểm cơ bản trờn của Đảng, cú thể thấy nội dung cơ bảncủa quỏ trỡnh cụng nghiệp húa – hiện đại húa ở nước ta đến Đại hội Đảng lần thứ
X là như sau:
- Đaồy maùnh coõng nghieọp hoựa - hieọn ủaùi hoựa theo con ủửụứng “ruựt ngaộn”.
Coõng nghieọp hoựa - hieọn ủaùi hoựa vừa có những bớc tuần tự vừa có bớc nhảy vọtvụựi vieọc đồng thời xây dựng nền công nghiệp theo hớng hiện đại và phát triểnkinh tế tri thức với công nghệ cao, chuyển từ nền kinh tế nông nghiệp sang kinh
tế công nghiệp và từ một nền kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức theo mô hình
“lồng ghép”; chuyeồn dũch cụ caỏu kinh teỏ, cụ caỏu lao ủoọng gaộn lieàn vụựi ủoồi mụựi caờn
baỷn coõng ngheọ theo từng theỏ maùnh Coõng nghieọp hoựa - hieọn ủaùi hoựa gắn với quỏ trỡnh chuyeồn phaựt trieồn saỷn xuaỏt theo chieàu roọng (laỏy khai thaực tửù nhieõn,
taứi nguyeõn vaứ taờng ủaàu tử laứm ủoọng lửùc) sang phaựt trieồn theo chieàu saõu (vụựihaứm lửụùng tri thửực ngaứy caứng cao laỏy chaỏt lửụùng vaứ hieọu quaỷ laứ ủoọng lửùc).Chuyeồn dũch cụ caỏu kinh teỏ, cụ caỏu lao ủoọng gaộn lieàn vụựi ủoồi mụựi caờn baỷn veà coõng
1 Xem: ẹCSVN, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, H, 2001, tr 91.
2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H 2006, tr 87.
3 ẹCSVN: VKẹHTQ laàn thửự X, Nxb Chớnh trũ quoỏc gia, HN, 2006, tr 196.
4 ẹCSVN: VKẹHTQ laàn thửự X, Nxb Chớnh trũ quoỏc gia, HN, 2006, tr 197,
5 ẹCSVN: VKẹHTQ laàn thửự X, Nxb Chớnh trũ quoỏc gia, HN, 2006, tr 198-199.
Trang 4nghệ trên cơ sở thế mạnh của ngành, vùng, địa phương Công nghiệp vừa pháttriển ngành sử dụng nhiều lao động vừa đi nhanh vào một số ngành công nghệcao, có khả năng phát huy lợi thế cạnh tranh chiếm lĩnh thị trường trong nước vàđẩy mạnh xuất khẩu Xây dựng có chọn lọc một số cơ sở công nghiệp nặng quantrọng sản xuất tư liệu sản xuất cần thiết để trang bị cho các ngành kinh tế và quốcphòng, khai thác tốt nguồn tài nguyên dầu khí, khoáng sản Phát triển ngành xâydựng đạt trình đô tiên tiến trong khu vực đáp ứng yêu cầu xây dựng trong nước vàcó khả năng đấu thầu công trình xây dựng ở nước ngoài Xây dựng đồng bộ vàtừng bước hiện đại hóa hệ thống kết cấu hạ tầng của các vùng đáp ứng yêucầu phát triển kinh tế, xã hội bảo đảm an ninh quốc gia Phát triển mạnh cácloại hình dịch vụ, đáp ứng nhu cầu đa dạng hĩa sản xuất - kinh doanh và đờisống, ổn định giá cả nhất là đối với các mặt hàng và dịch vụ thiết yếu, phát triểnmột số ngành dịch vụ cao cấp.
- Phát triển nhanh hơn công nghiệp và xây dựng theo hướng nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh và hiện đại hóa Tập trung nguồn nhân lực phát
triển mạnh và nâng cao chất lượng các ngành công nghiệp có lợi thế cạnhtranh, tạo ra sản phẩm xuất khẩu và thu hút nhiều lao động Tăng cường hợptác liên kết, đưa ngành công nghiệp và xây dựng nước ta hội nhập với khuvực và quốc tế, trước hết thông qua việc thu hút đầu tư và công nghệ nguồncủa các công ty đa quốc gia tham gia phát triển công nghiệp và xây dựng ởViệt Nam Xây dựng cơ cấu kinh tế hiện đại, nâng cao năng xuất lao động,coi trọng cả số lượng và chất lượng tăng trưởng kinh tế qua từng dự án mànhất là những ngành, lĩnh vực có sức cạnh tranh cao Thực thi chiến lược pháttriển công nghệ thông tin quốc gia thành một trong những ngành kinh tế mũinhọn đột phá nền kinh tế - xã hội với từng bước đi cụ thể đem lại hiệu quảthiết thực
Công nghiệp hóa - hiện đại hóa gắn liền với hình thành các vùng kinh tế trọng điểm Phát huy vai trò của các vùng kinh tế trọng điểm có mức tăng
trưởng cao, tích lũy lớn để tạo điều kiện phát triển các vùng khác trên cơ sởphát huy thế mạnh của từng vùng, liên kết các vùng Quy hoạch mạng lưới đô
Trang 5thũ vụựi moọt soỏ ớt thaứnh phoỏ lụựn, nhieàu thaứnh phoỏ vửứa vaứ nhoỷ phaõn boồ hụùp lyự treõncaực vuứng, chuự troùng ủoõ thũ ụỷ mieàn nuựi; khoõng taọp trung quaự nhieàu cụ sụỷ coõngnghieọp vaứ daõn cử vaứo caực ủoõ thũ lụựn Phaựt huy vai troứ cuỷa trung taõm haứnh chớnh,kinh teỏ, vaờn hoựa treõn tửứng vuứng vaứ ủũa phửụng ủi nhanh trong tieỏn trỡnh coõngnghieọp hoựa - hieọn ủaùi hoựa, ủi ủaàu trong phaựt trieồn kinh teỏ tri thửực
- ẹaồy maùnh coõng nghieọp hoựa - hieọn ủaùi hoựa nông nghiệp, nông thôn Nội
dung tổng quát của coõng nghieọp hoựa - hieọn ủaùi hoựa nông nghiệp laứ quá trìnhchuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hớng sản xuất hàng hóa lớn gắn vớicông nghiệp chế biến và thị trờng, thực hiện cơ khí hóa, thủy lợi hóa, ứng dụngcác thành tựu khoa học - công nghệ maứ trớc hết là công nghệ sinh học, đa thiết
bị, kỹ thuật và công nghệ hiện đại vào các khâu sản xuất nông nghiệp nhằm nângcao năng suất, chất lợng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nông sản hàng hóa trên thịtrờng1
Nội dung tổng quát của coõng nghieọp hoựa - hieọn ủaùi hoựa nông thôn là:
“Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hớng tăng nhanh tỷ trọnggiá trị sản phẩm và lao động các ngành công nghiệp và dịch vụ; giảm dần tỷtrọng sản phẩm và lao động nông nghiệp, xây dựng kết cấu hạ tầng xã hội, quyhoạch phát triển nông thôn, bảo vệ môi trờng sinh thái, tổ chức lại sản xuất vàxây dựng quan hệ sản xuất phù hợp, xây dựng nông thôn dân chủ, công bằng vănminh, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và văn hóa của nhân dân ở nôngthôn"2 Tieỏn maùnh ra bieồn vaứ laứm chuỷ vuứng bieồn, keỏt hụùp chaởt cheừ phaựt trieồn kinhteỏ vụựi baỷo veọ an ninh treõn bieồn vaứ quoỏc phoứng tửứ bieồn Phaựt huy theỏ maùnh ủaởc thuứcuỷa bieồn vaứ theàm luùc ủũa, phaựt trieồn kinh teỏ - xaừ hoọi gaộn vụựi taờng cửụứng quoỏcphoứng vaứ an ninh, coự chớnh saựch hoó trụù caực vuứng khoự khaờn
Coõng nghieọp hoựa - hieọn ủaùi húa nông nghiệp - nông thôn phải tạo ra mộtnền nông nghiệp hàng hóa đa dạng, phát huy lợi thế so sánh cuỷa tửứng ngaứnh,vuứng vaứ caỷ nửụực đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nớc và hớng mạnh về xuấtkhẩu; phát triển mạnh mẽ các ngành sản xuất thủ công mỹ nghệ, các mặt hàngxuất khẩu Coõng nghieọp hoựa - hieọn ủaùi hoựa nụng nghiệp, nụng thụn phaựt trieồnneàn noõng nghieọp hieọn ủaùi gaộn lieàn vụựi xaõy dửùng noõng thoõn mụựi Caỷi bieỏn cụcaỏu kinh teỏ noõng thoõn theo hửụựng phaựt trieồn maùnh, vửừng chaộc, coự hieọu quaỷcao Saỷn xuaỏt noõng nghieọp ủaỷm baỷo nhu caàu xaừ hoọi, an ninh lửụng thửùc, xuaỏt
1 Xem: ĐCSVN, Văn kiện Hội nghị lần thứ Năm, BCHTW khóa IX, Nxb CTQG, 2003, tr 93.
2 ĐCSVN, Văn kiện Hội nghị lần thứ 5, BCHTW khóa IX, Nxb CTQG, 2003, tr 94.
Trang 6khaồu vaứ phaựt trieồn chaờn nuoõi đại gia suực, xaõy dửùng thuỷy saỷn thaứnh ngaứnh kinhteỏ muừi nhoùn, ngaứnh laõm nghieọp chuự troùng vieọc baỷo veọ rửứng Hoaứn thaứnh ủieọnkhớ hoựa vaứ thửùc hieọn cụ khớ hoựa ụỷ nhửừng khaõu caàn thieỏt, naõng cao nhanh thu nhaọptreõn moọt ủụn vũ dieọn tớch noõng nghieọp, chuyeồn nhieàu lao ủoọng sang coõng nghieọpvaứ dũch vuù Phaựt trieồn maùnh tieồu, thuỷ coõng nghieọp, laứng ngheà, coõng nghieọp cheỏ
bieỏn… phaựt trieồn noõng nghieọp sinh thaựi ủa daùng Boỏ trớ laùi daõn cử, lao ủoọng ủi ủoõi
vụựi xaõy dửùng keỏt caỏu haù taàng kinh teỏ, xaừ hoọi ủeồ khai thaực toỏt caực nguoàn taứinguyeõn ẹoồi mụựi chớnh saựch tieõu thuù noõng saỷn haứng hoựa, chớnh saựch ủaàu tử vaứtớn duùng, chớnh saựch thueỏ ủaỏt ủai, chớnh saựch khoa hoùc - coõng ngheọ vaứ chớnhsaựch xaừ hoọi noõng thoõn, coự chớnh saựch ủaởc bieọt ủeồ phaựt trieồn kinh teỏ - xaừ hoọi ụỷ caựcvuứng saõu, vuứng xa, bieõn giụựi, cửỷa khaồu; giaỷm khoaỷng caựch phaựt trieồn thaứnh thũ vaứnoõng thoõn
- Cụng nhiệp húa – hiệ đại húa gắn với xõy dựng hoàn thiện và thực thi chieỏn lửụùc dũch vụ quoỏc gia Hoaứn thieọn caực quy hoaùch dũch vu tửứng ngaứnh vaứ
ủũa phửụng, lửùa choùn moọt soỏ ngaứnh dũch vuù coự tieàm naờng ủeồ phaựt huy ửu theỏvaứ khaỷ naờng caùnh tranh, đẩy mạnh xuực tieỏn thửụng maùi dũch vuù coự muùc tieõuvới 3 caỏp ủoọ: doanh nghieọp, hieọp hoọi ngaứnh haứng vaứ nhaứ nửụực; phaựt huy vaitroứ cung caỏp thoõng tin vaứ hoó trụù doanh nghieọp tieỏp caọn thũ trửụứng ngoài nướccuỷa cụ quan ngoaùi giao, tham taựn thửụng maùi vaứ ủaùi dieọn cuỷa Vieọt Nam ụỷnửụực ngoaứi Nhaứ nửụực phỏt triển nhửừng hoạt động dịch vụ troùng yeỏu giữ vaitrũ chi phối toàn bộ hệ thống dũch vụ cả nước Xây dựng lộ trình tổng thểquốc gia hội nhập kinh tế quốc tế thống nhất đỏp ứng yêu cầu của cỏc quy luậtkinh tế quốc tế, phù hợp với chiến lợc và quy hoạch phát triển đất nớc Đẩynhanh việc điều chỉnh cơ cấu sản xuất trong nớc để tạo ra hàng hóa, dịch vụphục vụ tốt các nhu cầu mới của thị trờng thế giới; khai thác các lợi thế so sánhtrong quan hệ kinh tế đối ngoại để nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế n ớc
ta và hợp tác với các nền kinh tế đã phát triển, có sức cạnh tranh lớn
- Cụng nhiệp húa – hiện đại húa phải chủ động hội nhập quốc tế, xõy
nguyeõn taộc giửừ vửừng ủoọc laọp tửù chuỷ vaứ ủũnh hửụựng xaừ hoọi chuỷ nghúa, chuỷquyeàn quoỏc gia vaứ baỷn saộc daõn toọc; bỡnh ủaỳng cuứng coự lụùi, vửứa hụùp taực vửứa
Trang 7đấu tranh; đa phương hóa, đa dạng hóa các quan hệ kinh tế trong hội nhập;không bỏ lỡ thời cơ, chủ động về lộ trình, khắc phục và hạn chế các mặt bấtlợi; đề cao cảnh giác trước mọi âm mưu phá hoại của các thế lực thù địch.Đẩy mạnh quá trình hội nhập và hợp tác khu vực, hợp tác quốc tế để thuhút mạnh mẽ đầu tư bên ngoài vào Việt Nam, mở rọâng xúc tiến đầu tư củaViệt Nam ra nước ngoài, hoàn thiện cơ chế hợp tác quốc tế Xây dựng nền
kinh tế độc lập tự chủ mà trước hết độc lập tự chủ về đường lối, chính sách
với tiềm lực kinh tế đủ mạnh: Có tích lũy ngày càng nhiều từ nội bộ nền kinhtế, có cơ cấu kinh tế hợp lý, có sức mạnh cạnh tranh Phát huy lợi thế của cácdoanh nghiệp, hàng hóa và cả nền kinh tế trên thương trường quốc tế; giảmdần hàng rào bảo hộ, tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu, tập trung thu hút vốntừ bên ngoài vào các khu công nghiệp, khu chế xụất, khu công nghệ cao; thuhút và sử dụng có hiệu quả các nguồn vốn hỗ trợ phát triển; tập trung nângcao hiệu quả sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệpnhà nước, hiệu quả đầu tư, hiệu quả sử dụng vốn để nâng cao chất lượng, hiệuquả hợp tác quốc tế và hiệu quả phát triển kinh tế
- Công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ phát triển đồng bộ gắn với phòng thủ đất nước Sự đan kết giữa chiến lược phát triển kinh tế và chiến
lược an ninh quốc phòng đã trở thành vấn đề tồn tại của quốc gia dân tộc.Phải làm cho sự phát triển kinh tế tạo ra nền tảng vững chắc và những tiềnđề trực tiếp như là nhân tố đảm bảo để phát huy sức mạnh của toàn dân tộctrong sự nghiệp bảo vệ và thực hiện chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ của quốcgia, an ninh chính trị và trạât tự an toàn xã hội và sự bình an cho mọi ngườidân Kết cấu hạ tầng ngày càng hiện đại và có một số ngành công nghiệpnặng then chố Có năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ Giữ vững ổnđịnh kinh tế - tài chính vĩ mô Bảo đảm an ninh lương thực, an toàn nănglượng, tài chính, môi trường
- Cơng nhiệp hĩa – hiện đại hĩa gắn với phát triển văn hĩa, thực hiện
hóa, từng bước cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, thực
Trang 8hieọn tieỏn boọ vaứ coõng baống xaừ hoọi, baỷo veọ vaứ caỷi thieọn moõi trửụứng”1 Kết hợptốt các mục tiêu kinh tế với các mục tiêu xã hội ngay trong chiến lợc, quy hoạch,
kế hoạch, chính sách… thực hiện bình đẳng và công bằng xã hội; khuyến khích,tạo điều kiện để mọi người vơn lên xúa đói, thoát nghèo và làm giàu chính đáng
Tăng trưởng kinh tế gắn với phỏt triển đồng bộ nền văn húa Trong và
đồng thời với quỏ trỡnh phỏt triển kinh tế là xaõy dửùng neàn vaờn hoựa tieõn tieỏnủaọm ủaứ baỷn saộc daõn toọc laứm neàn taỷng vaứ ủoọng lửùc cho sửù phaựt trieồn kinh teỏvaứ chớnh trũ “Phửụng hửụựng chung cuỷa sửù nghieọp vaờn hoựa nửụực ta laứ phaựt huychuỷ nghúa yeõu nửụực vaứ truyeàn thoỏng ủaùi ủoaứn keỏt daõn toọc, yự thửực ủoọc laọp tửùchuỷ, tửù cửụứng xaõy dửùng vaứ baỷo veọ Toồ quoỏc xaừ hoọi chuỷ nghúa, xaõy dửùng vaứphaựt trieồn neàn vaờn hoựa Vieọt Nam tieõn tieỏn, ủaọm ủaứ baỷn saộc daõn toọc, tieỏp thutinh hoa vaờn hoựa nhaõn loaùi, laứm cho vaờn hoựa thaỏm saõu vaứo toaứn boọ ủụứi soỏngvaứ hoaùt ủoọng xaừ hoọi, vaứo tửứng ngửụứi, tửứng gia ủỡnh, tửứng taọp theồ vaứ coọngủoàng, tửứng ủũa baứn daõn cử, vaứo moùi lúnh vửùc sinh hoaùt vaứ quan heọ con ngửụứi,taùo ra treõn ủaỏt nửụực ta ủụứi soỏng tinh thaàn cao ủeùp, trỡnh ủoọ daõn trớ cao, khoahoùc phaựt trieồn, phuùc vuù ủaộc lửùc sửù nghieọp coõng nghieọp hoựa, hieọn ủaùi hoựa vỡmuùc tieõu daõn giaứu, nửụực maùnh, xaừ hoọi coõng baống, vaờn minh, tieỏn bửụực vửừngchaộc leõn chuỷ nghúa xaừ hoọi”2
Phỏt triển kinh tế gắn liền với thực hiện chớnh sỏch xó hội Coi phát triển
kinh tế là cơ sở và tiền đề để thực hiện các chính sách xã hội, thực hiện tốt cácchính sách xã hội là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế”3 Xaõy dửùng heọ thoỏngchớnh saựch ửu ủaừi ủeàn ụn ủaựp nghúa chaờm soực caực ủoỏi tửụùng chớnh saựch,chớnh saựch an sinh xaừ hoọi vụựi nhửừng ngửụứi ruỷi ro, taứn taọt, gaởp thieõn tai, hoaùnnaùn, treỷ moà coõi, lang thang, cụ nhụừ, nhửừng ngửụứi thieỏu nụi nửụng tửùa… khaộcphuùc tỡnh traùng ngheứo ủoựi Taọp trung ủaàu tử cho vuứng caờn cửự caựch maùng vaứnhửừng nụi bũ chieỏn tranh taứn phaự; caực vuứng chaọm phaựt trieồn và laùc haọu ụỷ caựcvuứng saõu, vuứng xa; tửứng bửụực ruựt ngaộn khoaỷng caựch phaõn hoựa giaứu ngheứogiửừa caực taàng lụựp daõn cử, caực daõn toọc, caực vuứng, thaứnh thũ vaứ noõng thoõn
1 Xem: ẹCSVN,VKẹHẹBTQ laàn thửự IX, Nxb CTQG, 2001, tr 89.
2 ẹCSVN: Vaờn kieọn Hoọi nghũ laàn thửự 5 BCHTW Khoựa VIII, Nxb CTQG, HN, 1998, tr 54.
3
Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội lần thứ VII, NXB ST - CTQG, H, 1991, tr 73.
Trang 9Phỏt triển kinh tế gắn với giải quyết hài hũa cỏc lợi ớch Phỏt triển kinh tếthị trường gắn liền với thực hiện chính sách điều chỉnh thu nhập để giảm bớtkhoảng cách chênh lệch giữa lớp giàu và lớp ngời nghèo; đồng thời, vừa đảmbảo cho các chủ thể kinh tế thị trờng có đợc lợi nhuận cao, vừa tạo đợc điều kiệnchính trị - xã hội bình thờng cho sự phát triển kinh tế Kết hợp chặt chẽ nhữngnguyên tắc phân phối của chủ nghĩa xó hội và nguyên tắc của kinh tế thị trờngnh: phân phối theo lao động, theo vốn, theo tài năng, phân phối qua quỹ phúc lợixã hội… mà phân phối theo lao động là nguyên tắc cơ bản Khuyeỏt kớch laứm giaứuhụùp phaựp ủi ủoõi vụựi xaõy dửùng vaứ phaựt trieồn caực toồ chửực baỷo veọ lụùi ớch kinh teỏvaứ quyeàn laứm chuỷ cuỷa ngửụứi lao ủoọng trong taỏt caỷ loaùi hỡnh kinh teỏ maứnhaỏt laứ caực ủụn vũ kinh teỏ tử nhaõn vaứ tử baỷn nửụực ngoaứi ủeồ phaựt huy ủoọnglửùc cuỷa ngửụứi lao ủoọng trong moùi thaứnh phaàn kinh teỏ goựp phaàn trửùc tieỏpthuực ủaồy sửù phaựt trieồn ủoàng boọ neàn kinh teỏ - xaừ hoọi.
2 Vài nột về sự phỏt triển kinh tế với tư cỏch là kết quả của quỏ trỡnh cụng nhiệp húa - hiện đại húa ở Việt Nam đến trước Đại hội Đảng lần thứ XI
Công nghiệp ủaừ trở thành động lực cho tăng trởng kinh tế Nhieàu ngaứnhcoõng nghieọp mụựi ủaừ vaứ ủang hỡnh thaứnh vaứ phaựt trieồn Nhieàu khu coõngnghieọp, khu cheỏ xuaỏt ủaừ hỡnh thaứnh, nhieàu saỷn phaồm coõng nghieọp coự sửực caùnhtranh ủaừ daàn daàn chieỏm lúnh laùi thũ trửụứng trong nửụực vaứ taờng daàn xuaỏt khaồu.Nông nghiệp đóng vai trò quan trọng ổn định kinh tế - xã hội; veà cụ baỷn, phaựttrieồn tửụng ủoỏi toaứn dieọn, taờng trửụỷng khaự, nhieàu maởt haứng noõng saỷn tửứ thieỏuhuùt ủaừ nhanh choựng ủaựp ửựng ủuỷ nhu caàu tieõu duứng trong nửụực vaứ saỷn lửụùngcuừng nhử giaự trũ xuaỏt khaồu ngaứy caứng taờng Kinh teỏ bieồn ủaừ coự bửụực chuyeồnbieỏn ủaựng keồ, ủaùt ủửụùc nhửừng thaứnh tửùu quan troùng, bửụực ủaàu gaộn lieàn vụựi sửùnghieọp ủaỷm baỷo quoỏc phoứng, an ninh, baỷo veọ moõi trửụứng ủaỏt nửụực
Các ngành dịch vụ tiếp tục phát triển về số lượng với chất lượng ngàycàng cao, phỏt huy vai trũ cầu nối giữa sản xuất và tiờu dựng, hỗ trợ tớch cựcsản xuất trong nước phỏt triển, đỏp ứng nhu cầu nhu xó hội, thỳc đẩy chuyểndịch cơ cấu, tăng trưởng bền vững và hội nhập kinh tế quốc tế Thụng qua xuất
Trang 10khẩu đó tạo điều kiện mở rộng quan hệ quốc tế trờn cỏc lĩnh vực, nõng cao vị thếcủa Việt Nam trờn trường quốc tế caỷ kinh tế vaứ chớnh trị
Hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xó hội phát triển nhanh: hệ thống giaothông vận tải ủửụứng khoõng, ủửụứng bieồn maứ ủaởc bieọt laứ ủửụứng boọ vaứ ủửụứngthủy roọng khaộp trong caỷ nửụực tửứ thaứnh thũ ủeỏn noõng thoõn vuứng saõu, vuứng xa,haỷi ủaỷo; heọ thoỏng kho taứng beỏn baừi và heọ thoỏng thụng tin liờn lạc tửứng bửụựchieọn ủaùi vaứ hoứa maùng vụựi toaứn caàu; heọ thoỏng kết cấu hạ tầng xã hội: giáo dục -
đào tạo, y tế cùng các dịch vụ công cộng khỏc ủaừ phuùc vuù ủaộc lửùc cho sửù phaựttrieồn kinh teỏ, xaừ hoọi, quaỷn lyự nhaứ nửụực vaứ an ninh quoỏc phoứng
Neàn kinh teỏ ủaỏt nửụực ủaừ vaứ ủang từng bớc đi vào nền kinh tế tri thức, ủaừ
có rất nhiều yếu tố hiện đại trong saỷn xuaỏt vaứ kinh doanh, coự một bộ phận lực ợng sản xuất tieõn tieỏn với những công nghệ thông tin, sinh học, vật liệu mới; soỏlửụùng công nhân trớ thửực vaứ ngời quản lý hiện đại tăng, ủang laứ nhaõn toỏ chớnhyeỏu cuỷa sửù phaựt trieồn Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hớng công nghiệp hoá -hiện đại hoá Tỷ trọng công nghiệp và dũch vuù tiếp tục tăng lên, tỷ trọng nôngnghiệp giảm dần, tyỷ troùng giaự trũ noõng - laõm nghieọp trong GDP giaỷm
l-Nền kinh tế thoát khỏi tình trạng trì trệ, khủng hoảng vaứ ủang ủi vaứo theỏ
ổn định vĩ mụ và tăng trởng nhanh, kieồm soaựt tyỷ leọ laùm phaựt, tyỷ giaự hụùp lyự; tíchluỹ và tiêu dùng đợc cải thiện đáng kể, của caỷi xã hội ngày càng nhiều, hàng húangày càng phong phú, đa dạng đáp ứng đợc nhu cầu ủụứi soỏng ngaứy moùõt sungtuực của nhân dân; tạo nên thế và lực phaựt trieồn mới toaứn dieọn cho ủaỏt nửụực,làm thay đổi vị thế tầm vóc quoỏc gia treõn trửụứng quoỏc teỏ ẹaùt ủửụùc hieọu quaỷkhaự cao trong chủ động hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực, vửứa taọn duùng ủửụùcnguoàn lửùc beõn ngoaứi vửứa phỏt huy nguồn lực trong nước maứ vai troứ quyeỏtủũnh thuoọc veà nhaõn toỏ noọi sinh Đẩy mạnh xuất khẩu hàng húa và thu hút vốn
đầu t, công nghệ, kinh nghiệm quản lý nớc ngoài; từng bớc mở cửa thị trờng thúc
đẩy quan hệ kinh tế quốc tế
Phát huy lợi thế so sánh ngành và vùng lãnh thổ gắn khai thác, phân phối
và sử dụng các nguồn lực, gắn sản xuất với thị trờng Thu nhập quốc dân đầu
ng-ời không ngừng đợc tăng lờn Động lực phaựt trieồn xaừ hoọi đợc thay đổi từ lấy lợiích tập thể, lợi ích công cộng là chủ yếu sang lấy lợi ích cá nhân ngửụứi lao ủoọng
Trang 11làm nền tảng; đồng thời, ủaừ bửụực ủaàu coự sửù kết hợp hài hoà giữa lợi ích cá nhân,tập thể và xã hội theo nguyên tắc tất cả các bên cùng có lợi làm cho tính sángtạo, năng động và hiệu quả của từng cá nhân và tổ chức đợc nâng lên rõ rệt.
Quaự trỡnh phaựt trieồn kinh teỏ cuừng laứ quaự trỡnh phaựt trieồn vaờn húa Sựnghiệp xõy dựng nền văn húa Việt Nam tiờn tiến đậm đà bản sắc dõn tộc đó vàđang được đẩy mạnh Thửùc hieọn roọng raừi phửụng chaõm xaừ hoọi húa trong hoaùtủoọng vaờn húa, xaừ hoọi ủaừ huy ủoọng ủửụùc nhieàu tieàm lửùc to lụựn veà nguoàn voỏn,trớ tueọ vaứ nhaõn lửùc cuỷa caực taàng lụựp nhaõn daõn, caực toồ chửực xaừ hoọi ủeồ xaõy dửùngvaứ phaựt trieồn vaờn húa, xaừ hoọi Phaựt ủoọng phong traứo “Toaứn daõn ủoaứn keỏt xaõydửùng ủụứi soỏng vaờn húa”, xaõy dửùng gia ủỡnh vaờn húa, xaõy dửùng moỏi quan heọkhaờng khớt giửừa gia ủỡnh, nhaứ trửụứng vaứ xaừ hoọi; taùo ra moọt ủụứi soỏng vaờn húalaứnh maùnh, ủaựp ửựng nhửừng nhu caàu vaờn húa ủa daùng vaứ khoõng ngửứng taờng leõncuỷa caực taàng lụựp nhaõn daõn
Cỏc hoạt động bảo vệ và phỏt triển nền văn học nghệ thuật, chấn hưng nềngiỏo dục nước nhà, nõng cao chất lượng dõn trớ, bồi dưỡng dồi dào nguồn nhõnlực, đào tạo nhõn tài… đang thu hỳt sự tham gia của toàn xó hội đó làm cho nềnvăn húa dõn tộc từng bước phỏt huy vai trũ quyết định của nhõn tố con người đốivới mọi sự phỏt triển Đặc biệt, những giỏ trị văn húa đạo đức đó được đỳc kết từtruyền thống hàng ngàn năm dựng nước và giữa nước của dõn tộc và được màisắc cựng cụng cuộc đổi mới trực tiếp quy định tớnh nhõn văn của xó hội dõn sự,thẩm thấu trong toàn bộ những nhõn tố cấu thành xó hội dõn sự ở Việt Nam hiệnnay
Trong quaự trỡnh phỏt triển kinh tế luụn gắn với giải quyết cỏc vấn đề xóhội, nhất là hậu quả chiến tranh, thửùc hieọn uoỏng nửụực nhụự nguoàn, ủeàn ụn ủaựpnghúa, thửùc thi caực chớnh saựch veà phuực lụùi xaừ hoọi đó phaựt trieồn roọng raừi thaứnhphong traứo trong caỷ nửụực vụựi nhieàu hỡnh thửực phong phuự, xuaỏt hieọn nhieàugửụng saựng ủieồn hỡnh veà caựch laứm aờn cho ngửụứi ngheứo thieỏt thửùc ủem laùihieọu quaỷ cao góp phần làm cho mọi tầng lớp trong xã hội đều đợc hởng lợi ích
từ tăng trởng kinh tế và đổi mới chớnh trị; đời sống vật chất, tinh thần của ngờidân đợc cải thiện rõ rệt, tiến bộ và công bằng xã hội tửứng bửụực ủửụùc bảo đảm.Qua ủoự, tỷ lệ đói nghèo giảm nhanh chóng nờn đã đợc cộng đồng quốc tế đánh
Trang 12giá là một trong những quốc gia thành công nhất thế giới về xúa đói - giảmnghèo
Quaự trỡnh phaựt trieồn kinh teỏ gaộn lieàn vụựi bảo vệ và khoõi phuùc laùi tớnhchổnh theồ cuỷa cỏc moõi trửụứng Năng lực kinh tế của xó hội nõng lờn, khoa học
kỹ thuật ngày một cao nờn caực hoaùt ủoọng baỷo veọ rửứng, troàng rửứng phuỷ xanhnuựi troỏng - ủoài troùc, choỏng xoựi moứn ven bieồn vaứ caực soõng lụựn, baỷo veọ ủoọngthửùc vaọt quyự hieỏm, baỷo veọ caực nguoàn lụùi rửứng vaứ thuỷy haỷi saỷn ủaừ ủem laùi keỏtquaỷ to lớn
Trờn cơ đú, tỡnh hỡnh chớnh trị, về cơ bản, được ổn định, mội trường chớnhtrị ngày một thụng thoỏng, chớnh trị ngày một xõm nhập và trở thành nhu cầubứt thiết trong đời sống của cỏc tần lớp nhõn dõn; chế độ chớnh trị của nhõn dõnngày một được thiết lập vững chắc hơn Tất cả đú đó trở thành động lực mạnh
mẽ của sự phỏt triển kinh tế - xó hội
Tuy nhiờn, Tốc độ tăng trởng và chất lợng của neàn kinh tế cũn thấp, cha
t-ơng xứng với yeõu caàu phaựt trieồn của ủaỏt mửụực; năng suất lao động chưa cao,sức cạnh tranh của sản phẩm quoỏc noọi coứn yeỏu Sự phân bố các nguồn lực chophát triển kinh tế - xã hội kém hiệu quả, gây ra sự lãng phí Caực dửù aựn ủaàu tửchuỷ yeỏu laứ quy moõ vửứa vaứ nhoỷ, chửa nhieàu caực nhaứ ủaàu tử vaứ Coõng ty Xuyeõnquoỏc gia coự trỡnh ủoọ coõng ngheọ cao, kyừ thuaọt tieõn tieỏn
Sửù chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế vaứ noọi boọ tửứng ngaứnh kinh teỏ cònchậm, cha phát huy hết tiềm năng vaứ lụùi theỏ so sỏnh của tửứng mieàn vaứ tửứng ủũaphửụng Sửù lieõn keỏt, phoỏi hụùp caực ngaứnh coõng nghieọp, tieồu thuỷ coõng nghieọp,thửụng maùi, du lũch vaứ noõng nghieọp coứn chửa chaởt cheừ, thiếu nhũp nhaứng Sửù
ủa daùng ngaứnh ngheà coứn nhieàu haùn cheỏ, thu huựt chưa nhieàu lao ủoọng, thieỏulao ủoọng coự trỡnh ủoọ vaứ tay ngheà cao, thửứa lao ủoọng phoồ thoõng gaõy sửực eựp choneàn kinh teỏ vaứ ủaởt ra nhieàu vaỏn ủeà xaừ hoọi bửực xuực Keỏt caỏu haù taàng phuùc vuùsaỷn xuaỏt vaứ ủụứi soỏng ụỷ noọt soỏ vuứng, nhaỏt laứ vuứng saõu, vuứng xa coứn khoự khaờn
Chaỏt lửụùng taờng trửụỷng coõng nghieọp chửa cao, phaựt trieồn chửa ủoàngủeàu giửừa caực ngaứnh, caực vuứng mieàn vaứ caực ủũa phửụng; coõng nghieọp ủũaphửụng phaựt trieồn coứn raỏt yeỏu, chửa tửụng xửựng vụựi tieàm naờng coự theồ khai