Quang hợp là quá trình cây nhờ có chất diệp lục sử dụng nước, khí cacbonnic và năng lượng ánh sáng mặt trời chế tạo ra tinh bột và nhả khí oxi BÀI 22: ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC ĐIỀU KIỆN BÊN NGO
Trang 1NỘI DUNG HƯỚNG DẪN ÔN TẬP HỌC KÌ I
MÔN SINH HỌC 6 NĂM HỌC 15-16 A/ Lý thuyết:
CHƯƠNG I: TẾ BÀO THỰC VẬT BÀI 7: CẤU TẠO TẾ BÀO THỰC VẬT
Vẽ cấu tạo tế bào thực vật (có chú thích)
CHƯƠNG II: RỄ
B ÀI 9: CÁC LOẠI RỄ, CÁC MIỀN CỦA RỄ
Rễ gồm mấy miền? Chức năng mỗi miền?
Rễ có 4 miền:
− Miền trưởng thành: dẫn truyền
− Miền hút: hấp thụ nước và muối khoáng
− Miền sinh trưởng: làm rễ dài ra
− Miền chóp rễ: che chở cho đầu rễ
BÀI 12: BIẾN DẠNG CỦA RỄ
Kể tên các loại rễ biến dạng và chức năng của chúng? Mỗi loại rễ biến dạng cho 1 VD?
− Rễ móc: bám vào trụ, giúp cây leo lên
VD: trầu không
− Rễ củ: chứa chất dự trữ cho cây khi ra hoa tạo quả
VD: cây sắn
− Rễ thở: giúp cây hô hấp trong không khí
VD: cây bần
− Rễ giác: lấy chất dinh dưỡng từ cây chủ
VD: cây tầm gửi
CHƯƠNG III: THÂN BÀI 15: CẤU TẠO TRONG CỦA THÂN NON
1 Vách tế bào
2 Màng sinh chất
3 Chất tế bào
4 Nhân
5 Không bào
6 Lục lạp
7 Vách tế bào bên cạnh
Trang 2V ẽ cấu tạo trong của thân non (có chú thích)
CHƯƠNG IV: LÁ BÀI 19: ĐẶC ĐIỂM BÊN NGOÀI CỦA LÁ
Hãy cho VD v ề ba kiểu xếp lá trên cây:
− Mọc cách: lá dâu tây
− Mọc đối: lá dừa cạn
− Mọc vòng: lá cây dây huỳnh
Cách xếp lá trên cây thế nào giúp nó nhận được nhiều ánh sáng?
Lá trên các mấu thân xếp so le nhau giúp lá nhận được nhiều ánh sáng
BÀI 21: QUANG HỢP (TT)
V iết sơ đồ tóm tắt của quang hợp?
Nước + khí cacbonic ánh sáng, chất diệp lục tinh bột + khí oxi (rễ hút từ đất) (lấy từ không khí) (trong lá) (nhả ra ngoài môi trường)
Khái niệm quang hợp?
Quang hợp là quá trình cây nhờ có chất diệp lục sử dụng nước, khí cacbonnic và năng lượng ánh sáng mặt trời chế tạo ra tinh bột và nhả khí oxi
BÀI 22: ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC ĐIỀU KIỆN BÊN NGOÀI ĐẾN QUANG
HỢP, Ý NGHĨA CỦA QUANG HỢP Nêu những điều kiện bên ngoài ảnh hưởng đến quang hơp?
− Ánh sáng
− Nhiệt độ
− Hàm lượng khí cacbonic
− Nước
1 Biểu bì
2 Thịt vỏ
3 Mạch rây
4 Mạch gỗ
5 Ruột
Trang 3BÀI 23: CÂY CÓ HÔ HẤP KHÔNG
Vì sao hô hấp có ý nghĩa quan trọng đối với cây? Viết sơ đồ tóm tắt của hô hấp
Trong quá trình hô hấp cây lấy oxi để phân giải các chất hữu cơ, sản sinh ra năng lượng cần cho các hoạt động sống, đồng thời thải ra khí cacbonic và hơi nước Chất hữu cơ + khí oxi Năng lượng + khí cacbonic + hơi nước
T ại sao không để hoa và cây trong phòng ngủ vào buổi tối đóng kín cửa?
Vì vào buổi tối cây hô hấp lấy khí oxi trong phòng và sinh ra nhiều khí cacbonic Nếu đóng hết cửa, không khí trong phòng sẽ bị thiếu khí oxi và rất nhiều khí
cacbonic nên người ngủ dễ bị ngạt thở, có thể chết
BÀI 24: PHẦN LỚN NƯỚC VÀO CÂY ĐI ĐÂU?
V ì sao sự thoát hơi nước lại có ý nghĩa quan trọng với cây?
Giúp cho sự vận chuyển của nước và muối khoáng từ rễ lên thân và lá, giữ cho lá
khỏi bị đốt nóng dưới ánh nắng mặt trời
Tại sao khi đánh cây trồng ở nơi khác người ta phải chọn ngày râm mát và tỉa bớt lá hoặc cắt ngọn?
Khi đánh cây đi trồng ở nơi khác người ta phải chọn ngày râm mát và phải tỉa bớt
lá hoặc cắt tỉa bớt ngọn nhằm giảm sự thoát hơi nước qua lá khi cây chưa bén rễ B/ Câu hỏi vận dụng PTNL :
Câu 1: Hãy phân loại những sản phẩm mà chất hữu cơ do cây xanh quang hợp
đã cung cấp cho đời sống của con người?
- Chất hữu cơ do cây xanh chế tạo đã cung cấp rất nhiều loại sản phẩm cần cho nhu cầu sống của con người như: lương thực, thực phẩm, gỗ, củi, sợi, vải, thuốc, nguyên liệu cho công nghiệp, trang trí…
Câu 2: Quang hợp chỉ diễn ra bình thường ở nhiệt độ trung bình từ 20 0 C –
30 0 C Khi nhiệt độ cao ( khoảng 40 0 C trở lên ) hoặc thấp quá ( khoảng 0 0 C trở xuống ) thì đều có tác động xấu đến quá trình quang hợp? Em hãy giải thích?
- Vì khi nhiệt độ cao quá thì nước trong đất và trong cây bị bốc hơi, các lục lạp trong lá hoạt động kém hoặc bị phá hủy, quá trình quang hợp sẽ giảm hoặc
ngừng trệ Còn khi nhiệt độ thấp quá, nước bị đông lại, cây sẽ không hút được nước, lá cây quang hợp yếu
Câu 3: Ở một số nơi trong thành phố Hồ Chí Minh thường bị ngập nặng mỗi khi triều cường hoặc sau cơn mưa lớn, ảnh hưởng đến đời sống của các cây sống trên cạn Em hãy ứng dụng kiến thức đã học để lập kế hoach, giải quyết cứu cây trồng?
Trang 4- Khi các cây sống trên cạn bị ngập úng trong nước, em phải báo cho người lớn giúp tìm cách tháo nước ngay nhằm tránh cây bị úng nước lâu, giúp cho đất thoáng khí Biện pháp lâu dài phải xây bờ bao ngăn nước, cày bừa, xới đất, phơi ải đất, làm cỏ, sục bùn tạo điều kiện cho đất chứa được nhiều không khí
Câu 4: Đọc đoạn phóng sự sau: “Cây xanh không chỉ làm đẹp cho ngôi nhà, nơi làm việc mà còn mang đến nhiều tác động có lợi cho cuộc sống con người Theo nhiều kết quả nghiên cứu, cây xanh giúp cải thiện chất lượng không khí, giảm dị ứng đồng thời tăng hiệu quả trong công việc.”
(Trích: Chuyên mục Sức khỏe-Đời sống - Báo Người Lao Động 15-01-2015)
Bằng kiến thức đã học về cây xanh, em hãy giải thích vì sao cây xanh có thể giúp cải thiện chất lượng không khí?
Câu 5 : Từ xa xưa, trong ngành nông nghiệp đã có câu: “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”
Tại sao gọi là nhất nước? Cũng giống như bao sinh vật khác, đối với cây
trồng, nước là nguồn sống của cây, đóng vai trò quan trọng bậc nhất
Em hãy thi ết kế thí nghiệm chứng minh cây xanh rất cần nước
Câu 6: Em hãy giải thích vì sao không nên trồng cây xanh trong phòng ngủ đóng kín cửa?
Câu 7: Em hãy giải thích vì sao khi nuôi cá trong chậu thủy tinh, người ta thưởng thả vào đó các loại rong?
Vì trong quá trình chế tạo tinh bột, cây rong đã nhả khí ôxi hoà tan vào nước của
bể, tạo điều kiện cho cá thở tốt hơn
Câu 8: Tại sao trong trồng trọt muốn thu hoạch cao thì không nên trồng cây với mật độ dày? Nhưng lại có những loại cây được trồng xen canh để tăng vụ trong sản xuất nông nghiệp?
Nếu trồng cây ở mật độ dày thì bộ rễ của cây sẽ không phát triển mạnh dẫn đến làm giảm khả năng hút nước và muối khoáng của rễ, đồng thồi trồng cây với mật
độ cao khiến cho lá không tiếp nhận đầy đủ ánh sáng ảnh hưởng đến quá trình quang hợp Do đó, dù trồng mật cao tăng năng suất nhưng trái, củ (thành phẩm) không lớn, trọng lượng giảm Trồng xen canh tăng vụ dựa vào tính ưa sáng của thực vật, có những loài cây ưa sáng và loài cây ưa bóng, do đó việc xen canh hợp
lý sẽ giúp làm tăng hiệu quả sử dụng đất
Câu 9: Tại sao ở những nơi trồng nhiều cây xanh thì không khí sạch hơn (hàm lượng khí Oxi trong không khí khoảng 20,9%) và ít tiếng ôn, ít bụi hơn, mát mẻ hơn ở những nơi trồng ít cây xanh hơn?
Vì cây xanh thực hiện quá trình quang hợp, mà một trong chất cần thiết cho quá trình quang hợp là khí CO2 và sản phẩm của quá trình này gồm tinh bột, oxy và hơi nước thoát ra ngoài qua lỗ khí trên lá Vì vậy cây xanh có thể giúp cho không
Trang 5khí sạch hơn và mát mẻ hơn Lá cây có phiến lá lớn do đó có thể tán xạ âm thanh
và cản được bụi do đó làm giảm tiếng ồn và bụi
Câu 10: Tại sao muốn cây sinh trưởng tốt cần phải chống nóng cho cây và chống rét cho cây?
Vì nếu trời quá nóng thì lỗ khí sẽ mở liên tục khiến cho cây nhanh chóng mất nước, và khi trời rét, thì khí khổng của cây sẽ đóng, khiến cho hơi nước không thoát ra được làm cho lực hút nước từ rễ lên lá giảm Dù là cây mất nước nhanh chóng hay lực hút nước từ rễ lên lá giảm đều sẽ ảnh hường đến quá trình quang hợp Vì vậy để cây sinh trường tốt cần chống nóng và chống rét cho cây
Câu 11: Đối với các loài cây trồng để lấy lá, lấy hoa, lấy quả thì người nông dân cần phải làm gì để cây cho năng suất cao hơn (cho lá, quả nhiều hơn và kích thước lớn hơn)?
Để các loại cây cho lá, hoa, quả cho năng suất cao hơn thì trước khi cây ra lá, ra hoa, ra quả để thu hoạch thì người nông dân sẽ bấm ngọn của cây trồng, vì làm như vậy thì chất dinh dưỡng của cây sẽ được tập trung vào hoạt động ra lá, ra hoa kết quả
Câu 12 Tại sao nhiều loại cây cảnh trồng trong nhà mà vẫn xanh tốt ? Cho vài
ví dụ
Nhiều loại cây cảnh có nhu cầu ánh sáng không cao (cây ưa bóng) vì thế nêu trồng trong nhà, ánh sáng yếu cây vẫn quang hợp được
Câu 13: Vì sao ở những nơi đông dân cư như các thành phố lớn hay gần các nhà máy, người ta trồng nhiều cây xanh?
Cây hấp thụ CO2, loại bỏ và dự trữ carbon trong khi giải phóng oxy trở lại vào không khí
Cây hấp thụ mùi hôi và các loại khí gây ô nhiễm (các oxit nitơ, amoniac, sulfur dioxide và ozone) và các hạt lọc ra khỏi không khí bằng cách giữ chúng trên lá và
vỏ của chúng
Các thành phố lớn, lượng cây xanh đã làm mát dịu không khí thông qua lá cây và ngăn cản không cho ánh sáng mặt trời chiếu thẳng xuống mặt đất
Trong quá trình quang hợp cây xanh cung cấp oxi cho con người đồng thời cũng làm giảm ô nhiễm môi trường
Câu 14 Tại sao phải thu hoạch các cây có rễ củ trước khi chúng ra hoa ?
Sau khi ra hoa chất dinh dưỡng trong rễ củ bị giảm nhiều hoặc không còn nữa, làm cho rễ củ xốp, teo nhỏ lại, chất lượng và khối lượng của củ đều giảm
Câu 15 Người ta thường dung phần nào của gỗ để làm nhà, làm trụ cầu, tà vẹt
? Vì sao?
người ta thường dùng phần ròng của gỗ Vì phần ròng rắn chắc hơn phần dác và qua thời gian không bị mọt ăn
Câu 16 Thân non có màu xanh có tham gia quang hợp được không? Vì sao? Những cây không có lá hoặc lá sớm rụng (xương rồng, cành giao) thì chức năng quang hợp do bộ phận nào của cây đảm nhiệm ? Vì sao?
Thân non có màu xanh có tham gia quang hợp vì trong tế bào của thân non có chất diệp lục
Trang 6Những cây không lá hoặc lá sớm rụng thì chức năng quang hợp do thân hoặc cành cây đảm nhận vì thân và cành cũng có chất diệp lục
Câu 17 Vì sao trong mùa đông, cây ở các vùng ôn đới hầu hết đều rụng lá ?
Vì mùa đông nhiệt độ thấp, nước đóng băng làm cho rễ cây không hút được nước
và muối khoáng, không có chất dinh dưỡng nuôi cây, lá rụng
Câu 18 : Người nông dân có kinh nghiệm sẽ thu hoạch các loại củ (rễ củ, thân củ, thân rễ) trước khi cây ra hoa, kết quả Theo em, cơ sở khoa học của việc làm này là gì?
Trả lời:
Rễ củ, thân củ, thân rễ là những loại rễ và thân biến dạng nhằm dự trữ chất dinh dưỡng để chuẩn bị cho cây ra hoa, kết quả nên thường có kích thước to
cơ, năng suất cao
nh ỏ lại, ít chất hữu cơ, năng suất thấp
Câu 19 : Thân gỗ trưởng thành sẽ có dác và ròng Theo em, người thợ mộc
sẽ sử dụng phần nào để đóng bàn ghế hoặc dùng trong xây dựng?
Trả lời:
Câu 20 : Những buổi trưa hè, những bạn nhỏ miền quê hay bắt võng dưới những tán cây trong vườn nhà nằm vì cảm thấy rất mát mẻ, thoải mái Em hãy giải thích hiện tượng trên
Trả lời:
giúp thoát hơi nước tạo lực hút vận chuyển nướ c từ rễ lên cây Sự
mát m ẻ, thoải mái cho con người
Trang 7
Sinh h ọc 6
Câu 1: Hãy phân lo ại những sản phẩm mà chất hữu cơ do cây xanh quang hợp đã cung c ấp cho đời sống của con người?
- Chất hữu cơ do cây xanh chế tạo đã cung cấp rất nhiều loại sản phẩm cần cho nhu cầu
sống của con người như: lương thực, thực phẩm, gỗ, củi, sợi, vải, thuốc, nguyên liệu cho công nghiệp, trang trí…
Câu 2: Quang h ợp chỉ diễn ra bình thường ở nhiệt độ trung bình từ 20 0 C – 30 0 C Khi nhi ệt độ cao ( khoảng 40 0 C tr ở lên ) hoặc thấp quá ( khoảng 0 0 C tr ở xuống ) thì đều có tác động xấu đến quá trình quang hợp? Em hãy giải thích?
- Vì khi nhiệt độ cao quá thì nước trong đất và trong cây bị bốc hơi, các lục lạp trong lá
hoạt động kém hoặc bị phá hủy, quá trình quang hợp sẽ giảm hoặc ngừng trệ Còn khi nhiệt độ thấp quá, nước bị đông lại, cây sẽ không hút được nước, lá cây quang hợp
yếu
Câu 3: Ở một số nơi trong thành phố Hồ Chí Minh thường bị ngập nặng mỗi khi triều cường hoặc sau cơn mưa lớn, ảnh hưởng đến đời sống của các cây sống trên cạn Em hãy ứng dụng kiến thức đã học để lập kế hoach, giải quyết cứu cây trồng?
- Khi các cây sống trên cạn bị ngập úng trong nước, em phải báo cho người lớn giúp tìm cách tháo nước ngay nhằm tránh cây bị úng nước lâu, giúp cho đất thoáng khí Biện pháp lâu dài phải xây bờ bao ngăn nước, cày bừa, xới đất, phơi ải đất, làm cỏ, sục bùn
tạo điều kiện cho đất chứa được nhiều không khí
Câu 4: Đọc đoạn phóng sự sau: “Cây xanh không chỉ làm đẹp cho ngôi nhà, nơi làm việc
mà còn mang đến nhiều tác động có lợi cho cuộc sống con người Theo nhiều kết quả nghiên cứu, cây xanh giúp cải thiện chất lượng không khí, giảm dị ứng đồng thời tăng
hiệu quả trong công việc.”
(Trích: Chuyên mục Sức khỏe-Đời sống - Báo Người Lao Động 15-01-2015)
B ằng kiến thức đã học về cây xanh, em hãy giải thích vì sao cây xanh có thể giúp cải thi ện chất lượng không khí?
Câu 5: T ừ xa xưa, trong ngành nông nghiệp đã có câu: “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ
gi ống”
Tại sao gọi là nhất nước? Cũng giống như bao sinh vật khác, đối với cây trồng, nước là nguồn sống của cây, đóng vai trò quan trọng bậc nhất
Em hãy thi ết kế thí nghiệm chứng minh cây xanh rất cần nước
Trang 8Câu 7: Em hãy gi ải thích vì sao khi nuôi cá trong chậu thủy tinh, người ta thưởng thả vào đó các loại rong?
Vì trong quá trình chế tạo tinh bột, cây rong đã nhả khí ôxi hoà tan vào nước của bể, tạo
điều kiện cho cá thở tốt hơn
Câu 8: T ại sao trong trồng trọt muốn thu hoạch cao thì không nên trồng cây với mật độ dày? Nhưng lại có những loại cây được trồng xen canh để tăng vụ trong sản xuất nông nghi ệp?
Nếu trồng cây ở mật độ dày thì bộ rễ của cây sẽ không phát triển mạnh dẫn đến làm
giảm khả năng hút nước và muối khoáng của rễ, đồng thồi trồng cây với mật độ cao khiến cho lá không tiếp nhận đầy đủ ánh sáng ảnh hưởng đến quá trình quang hợp Do đó, dù
trồng mật cao tăng năng suất nhưng trái, củ (thành phẩm) không lớn, trọng lượng giảm
Trồng xen canh tăng vụ dựa vào tính ưa sáng của thực vật, có những loài cây ưa sáng và
loài cây ưa bóng, do đó việc xen canh hợp lý sẽ giúp làm tăng hiệu quả sử dụng đất
Câu 9: T ại sao ở những nơi trồng nhiều cây xanh thì không khí sạch hơn (hàm lượng khí Oxi trong không khí kho ảng 20,9%) và ít tiếng ôn, ít bụi hơn, mát mẻ hơn ở những nơi trồng ít cây xanh hơn?
Vì cây xanh thực hiện quá trình quang hợp, mà một trong chất cần thiết cho quá trình quang hợp là khí CO2 và sản phẩm của quá trình này gồm tinh bột, oxy và hơi nước thoát
ra ngoài qua lỗ khí trên lá Vì vậy cây xanh có thể giúp cho không khí sạch hơn và mát mẻ hơn Lá cây có phiến lá lớn do đó có thể tán xạ âm thanh và cản được bụi do đó làm giảm
tiếng ồn và bụi
Câu 10: T ại sao muốn cây sinh trưởng tốt cần phải chống nóng cho cây và chống rét cho cây?
Vì nếu trời quá nóng thì lỗ khí sẽ mở liên tục khiến cho cây nhanh chóng mất nước, và khi trời rét, thì khí khổng của cây sẽ đóng, khiến cho hơi nước không thoát ra được làm cho lực hút nước từ rễ lên lá giảm Dù là cây mất nước nhanh chóng hay lực hút nước từ rễ lên lá giảm đều sẽ ảnh hường đến quá trình quang hợp Vì vậy để cây sinh trường tốt cần
chống nóng và chống rét cho cây
Câu 11: Đối với các loài cây trồng để lấy lá, lấy hoa, lấy quả thì người nông dân cần
ph ải làm gì để cây cho năng suất cao hơn (cho lá, quả nhiều hơn và kích thước lớn hơn)?
Để các loại cây cho lá, hoa, quả cho năng suất cao hơn thì trước khi cây ra lá, ra hoa, ra
quả để thu hoạch thì người nông dân sẽ bấm ngọn của cây trồng, vì làm như vậy thì chất dinh dưỡng của cây sẽ được tập trung vào hoạt động ra lá, ra hoa kết quả
Câu 12 T ại sao nhiều loại cây cảnh trồng trong nhà mà vẫn xanh tốt ? Cho vài ví dụ
Nhiều loại cây cảnh có nhu cầu ánh sáng không cao (cây ưa bóng) vì thế nêu trồng trong nhà, ánh sáng yếu cây vẫn quang hợp được
Câu 13: Vì sao ở những nơi đông dân cư như các thành phố lớn hay gần các nhà máy, người ta trồng nhiều cây xanh?
Cây hấp thụ CO2, loại bỏ và dự trữ carbon trong khi giải phóng oxy trở lại vào không khí
Trang 9không cho ánh sáng mặt trời chiếu thẳng xuống mặt đất
Trong quá trình quang hợp cây xanh cung cấp oxi cho con người đồng thời cũng làm giảm
ô nhiễm môi trường
Câu 14 T ại sao phải thu hoạch các cây có rễ củ trước khi chúng ra hoa ?
Sau khi ra hoa chất dinh dưỡng trong rễ củ bị giảm nhiều hoặc không còn nữa, làm cho
rễ củ xốp, teo nhỏ lại, chất lượng và khối lượng của củ đều giảm
Câu 15 Người ta thường dung phần nào của gỗ để làm nhà, làm trụ cầu, tà vẹt ? Vì sao?
người ta thường dùng phần ròng của gỗ Vì phần ròng rắn chắc hơn phần dác và qua thời gian không bị mọt ăn
Câu 16 Thân non có màu xanh có tham gia quang h ợp được không? Vì sao? Những cây không có lá ho ặc lá sớm rụng (xương rồng, cành giao) thì chức năng quang hợp do
b ộ phận nào của cây đảm nhiệm ? Vì sao?
Thân non có màu xanh có tham gia quang hợp vì trong tế bào của thân non có chất diệp
lục
Những cây không lá hoặc lá sớm rụng thì chức năng quang hợp do thân hoặc cành cây đảm nhận vì thân và cành cũng có chất diệp lục
Câu 1 7 Vì sao trong mùa đông, cây ở các vùng ôn đới hầu hết đều rụng lá ?
Vì mùa đông nhiệt độ thấp, nước đóng băng làm cho rễ cây không hút được nước và muối khoáng, không có chất dinh dưỡng nuôi cây, lá rụng
Câu 18 : Người nông dân có kinh nghiệm sẽ thu hoạch các loại củ (rễ củ, thân củ, thân r ễ) trước khi cây ra hoa, kết quả Theo em, cơ sở khoa học của việc làm này là gì?
Tr ả lời:
dưỡng để chuẩn bị cho cây ra hoa, kết quả nên thường có kích thước to
N ếu thu hoạch trước lúc ra hoa, kết quả thì củ sẽ to, nhiều chất hữu cơ, năng
su ất cao
được chuyển hóa để nuôi dưỡng các bộ phận hoa, quả nên củ teo nhỏ lại, ít
ch ất hữu cơ, năng suất thấp
Câu 19: Thân g ỗ trưởng thành sẽ có dác và ròng Theo em, người thợ mộc sẽ sử
Tr ả lời:
Trang 10 Thợ mộc dùng phần ròng để đóng bàn ghế vì ròng cứng cáp hơn dác
Câu 20: Nh ững buổi trưa hè, những bạn nhỏ miền quê hay bắt võng dưới những tán cây trong vườn nhà nằm vì cảm thấy rất mát mẻ, thoải mái Em hãy giải thích hiện tượng trên
Tr ả lời:
thoát hơi nước tạo lực hút vận chuyển nướ c từ rễ lên cây Sự thoát hơn nước
con người