Màu sắc văn hóa trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng thời kì đổi mới (Luận văn thạc sĩ)

Màu sắc văn hóa trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng thời kì đổi mới (Luận văn thạc sĩ)Màu sắc văn hóa trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng thời kì đổi mới (Luận văn thạc sĩ)Màu sắc văn hóa trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng thời kì đổi mới (Luận văn thạc sĩ)Màu sắc văn hóa trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng thời kì đổi mới (Luận văn thạc sĩ)Màu sắc văn hóa trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng thời kì đổi mới (Luận văn thạc sĩ)Màu sắc văn hóa trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng thời kì đổi mới (Luận văn thạc sĩ)Màu sắc văn hóa trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng thời kì đổi mới (Luận văn thạc sĩ)Màu sắc văn hóa trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng thời kì đổi mới (Luận văn thạc sĩ)Màu sắc văn hóa trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng thời kì đổi mới (Luận văn thạc sĩ)Màu sắc văn hóa trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng thời kì đổi mới (Luận văn thạc sĩ)

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM –––––––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ MINH

MÀU SẮC VĂN HÓA TRONG TIỂU THUYẾT

MA VĂN KHÁNG THỜI KÌ ĐỔI MỚI

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

THÁI NGUYÊN - 2017

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM –––––––––––––––––––––––

NGUYỄN THỊ MINH

MÀU SẮC VĂN HÓA TRONG TIỂU THUYẾT

MA VĂN KHÁNG THỜI KÌ ĐỔI MỚI

Chuyên nghành: Văn học Việt Nam

Mã số: 60 22 01 21

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

Người hướng dẫn khoa học: TS Mai Thị Nhung

THÁI NGUYÊN - 2017

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luân văn “ Màu sắc văn hóa trong tiểu thuyết của Ma Văn Kháng thời kì đổi mới” là kết quả nghiên cứu của riêng tôi, hoàn toàn không sao chép của bất cứ ai Các kết quả của đề tài là trung thực và chưa được công bố ở các công trình khác

Nội dung của luận văn có sử dụng tài liệu, thông tin được đăng tải trên các tác phẩm, tạp chí, trên các trang web theo danh mục tài liệu tham khảo của luận văn

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Thái nguyên tháng 9 năm 2017

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Minh

ii

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng sâu sắc tới TS Mai Thị Nhung công tác tại trường ĐHSP Thái Nguyên về sự hướng dẫn tận tình, đầy đủ, chú đáo và đầy tinh thần trách nhiệm của

cô trong toàn bộ quá trình em thực hiện và hoàn thành luận văn

Em xin trên trọng cảm ơn sự tào điều kiện giúp đỡ của Ban Chủ nhiệm khoa Ngữ Văn và các thầy cô giáo trong Phòng Đào tạo - Trường Đại học Sư Phạm Thái Nguyên đã giúp đỡ em thực hiện Đề tài luận văn này

Em cũng xin chân thành cám ơn gia đình, bạn bè đồng nghiệp đã động viên và nhiệt tình giúp đỡ em trong suốt thời gian học tập và hoàn thành luận văn này

Thái nguyên tháng 9 năm 2017

Tác giả Luận văn

Nguyễn Thị Minh

iii

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục các bảng iv

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 8

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

5 Phương pháp nghiên cứu 9

6 Đóng góp của luận văn 10

7 Cấu trúc luận văn 11

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CƠ BẢN VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TẠO NGHỆ THUẬT CỦA MA VĂN KHÁNG 12

1.1 Những vấn đề lý luận cơ bản 12

1.1.1 Khái niệm văn hóa và văn học 12

1.1.2 Mối quan hệ giữa văn hóa và văn học 15

1.1.3 Tiếp cận văn học từ góc nhìn văn hóa 17

1.2 Hành trình sáng tạo nghệ thuật của Ma Văn Kháng 19

1.2.1 Vài nét về tiểu sử Ma Văn Kháng 19

1.2.2 Hành trình sáng tạo nghệ thuật của Ma Văn Kháng 21

Tiểu kết chương 1 24

Chương 2: DẤU ẤN VĂN HÓA TRONG TIỂU THUYẾT MA VĂN KHÁNG THỜI KỲ ĐỔI MỚI 26

2.1 Bức tranh thiên nhiên mang dấu ấn văn hóa Việt Nam 26

2.1.1 Bức tranh thiên nhiên bốn mùa Việt Nam 26

iv

2.1.2 Thiên nhiên gắn với đời sống của con người Việt Nam 30

2.2 Con người văn hóa trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng thời kì Đổi mới 34

2.2.1 Con người mang giá trị đạo đức truyền thống dân tộc 35

2.2.2 Con người giàu nghị lực và niềm tin vào cuộc sống 39

2.2.3 Con người với những mặt trái của đạo đức truyền thống 42

2.3 Đời sống văn hóa - xã hội Việt Nam trong tiểu thuyết Ma Văn kháng thời kì Đổi mới 46

2.3.1 Những nét đẹp văn hóa trong đời sống xã hội Việt Nam 46

2.3.2 Những mặt trái của đời sống văn hóa - xã hội Việt Nam 49

Tiểu kết chương 2 53

Chương 3: NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN DẤU ẤN VĂN HÓA TRONG TIỂU THUYẾT MA VĂN KHÁNG THỜI KỲ ĐỔI MỚI 54

3.1 Nghệ thuật miêu tả không gian văn hóa 54

3.1.1 Không gian sinh hoạt 54

3.1.2 Không gian xã hội 61

3.2 Nghệ thuật xây dựng hình tượng con người văn hóa 66

3.2.1 Khắc họa ngoại hình 67

3.2.2 Thế giới nội tâm 72

3.3 Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ đậm chất văn hóa 76

3.3.1 Ngôn ngữ giàu tính biểu cảm 77

3.3.2 Ngôn ngữ đậm tính đời thường kết hợp thành ngữ, tục ngữ 83

Tiểu kết chương 3 92

KẾT LUẬN 93

TÀI LIỆU THAM KHẢO 95

iv

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Ngôn ngữ lạ trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng thời kì Đổi mới 78 Bảng 3.2: Từ ngữ thông tục trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng thời kỳ Đổi mới 84 Bảng 3.3: Thành ngữ, tục ngữ trong tiểu thuyết Ma Văn Khángthời kỳ Đổi mới 88

1

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Ma Văn Kháng là một trong những “Tác gia văn xuôi lực lưỡng” (Nguyễn

Ngọc Thiện) của nền học Việt Nam hiện đại nửa cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI Và

là một trong những người có công đầu tiên cho sự nghiệp đổi mới văn học Với sức viết dẻo dai, bền bỉ cùng phong cách làm việc hết sức nghiêm túc, không ngừng tìm tòi đổi mới, ông đã khẳng định vững chắc tên tuổi của mình trên văn đàn Ma Văn Kháng viết nhiều, viết khỏe; ở thể loại nào ông cũng thành công và được đông đảo bạn đọc đón nhận, đặc biệt là truyện ngắn và tiểu thuyết Trên mỗi trang văn của mình, ông luôn thể hiện tài năng, tâm huyết và sức sáng tạo của một cây bút luôn tìm

tòi đổi mới, chuyên tâm cho sự nghiệp văn chương

Trong sự nghiệp sáng tác, cùng với truyện ngắn và truyện vừa Ma Văn Kháng rất thành công ở thể loại tiểu thuyết Nhìn chung tiểu thuyết của Ma Văn Kháng chủ yếu viết về hai mảng đề tài: thứ nhất là đề tài về miền núi, thứ hai là đề tài về đô thị, trí thức và cuộc sống hiện đại Ma Văn Kháng là một trong những nhà văn tiên phong trong việc đưa văn xuôi đến với tiểu thuyết - một thể loại có tầm vóc sử thi và quy

mô đủ lớn, đủ sức khái quát một hiện thực rộng lớn và có ý nghĩa lịch sử

Ma Văn Kháng được coi là một trong những người “đi tiền trạm” cho đổi mới

văn học Sau đổi mới, ông vững bước đi trên con đường đã chọn với những cảm hứng mới và khí thế ngày càng mạnh mẽ Bên cạnh các sáng tác về đề tài miền núi, khi chuyển hướng ngòi bút về đồng bằng, Ma Văn Kháng nhanh chóng tiếp cận với một hiện thực mới, đó là cuộc sống thành thị với nhiều màu sắc phong phú và độc đáo Bằng sự nhạy cảm tinh tế của mình cộng với tinh thần trách nhiệm của một ngòi bút đầy tâm huyết, Ma Văn Kháng viết về cuộc sống và con người đô thị trong sự day

dứt, trăn trở khi phát hiện ra những “lỗ hổng”, những “khoảng trống” đang tồn tại

bủa vây con người

1.2 Trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu các sáng tác của Ma Văn Kháng, chúng tôi nhận thấy tiểu thuyết của ông mang nhiều dấu ấn văn hóa Việt Nam Bởi

vì ông được sinh ra trong một gia đình có văn hóa, có truyền thống quý trọng nâng niu văn hóa Hơn nữa, ông là người sớm được tiếp thu lý tưởng cách mạng Bên

2

cạnh đó với trải nghiệm thực tế của mình (sống ở vùng dân tộc 22 năm từ năm

1945 đến 1976, sau đó lại trở về sinh sống ở Hà Nội), bằng khả năng quan sát và cảm nhận hiện thực cuộc sống một cách tinh tế đã tạo nên cho nhà văn một vốn kiến thức vừa sâu sắc vừa đa dạng, phong phú về đời sống văn hóa Việt Nam Có thể nói đây chính là cơ sở làm nảy sinh những mạch nguồn cảm hứng sâu xa, góp phần tạo nên những trang văn đậm chất văn hóa của Ma Văn Kháng

1.3 Nghiên cứu văn học dưới góc nhìn văn hóa là một cách tiếp cận rất lý thú trong đời sống nghiên cứu văn học Vì vậy những năm gần đây đã xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu văn học trong mối quan hệ với văn hóa Văn học là bộ phận hợp thành của toàn thể cấu trúc văn hóa Bất kì tác phẩm văn học ở thời kì nào cũng đều mang dấu ấn văn hóa của thời kì đó Do vậy, khi nghiên cứu một tác phẩm, sẽ là thiếu sót vô cùng nếu ta không tìm hiểu những giá trị văn hóa được thể hiện trong một tác phẩm ấy Nhất là trong giai đoạn hiện nay, việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của mỗi quốc gia đang là vấn đề bức thiết được đặt lên hàng đầu Nhận biết được điều này, chúng tôi mong muốn đi sâu nghiên cứu sáng tác của một tác giả cụ thể theo hướng tiếp cận văn hóa

1.4 Sáng tác của Ma Văn kháng đã được đưa vào chương trình đại học và các bậc học phổ thông Cụ thể là trong chương trình sách giáo khoa Ngữ văn lớp 12 có

bài đọc thêm “Mùa lá rụng trong vườn” của Ma Văn kháng Nghiên cứu vấn đề này,

chúng tôi mong muốn phần nào giúp cho việc giảng dạy, học tập các tác phẩm của ông được thuận lợi hơn

Xuất phát từ những lí do trên, với niềm say mê và kính trọng, khâm phục tài năng của Ma Văn Kháng, đặc biệt là ở thể loại tiểu thuyết, chúng tôi quyết định lựa

chọn đề tài: “Màu sắc văn hóa trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng thời kì đổi mới”

(Qua Mùa lá rụng trong vườn, Đám cưới không có giấy giá thú và Côi cút giữa cảnh đời) làm vấn đề nghiên cứu cho luận văn của mình Sở dĩ chúng tôi lựa chọn ba cuốn

tiểu thuyết Mùa lá rụng trong vườn, Đám cưới không có giấy giá thú và Côi cút giữa

cảnh đời để làm sáng tỏ màu sắc văn hóa trong tiểu thuyết Ma Văn Kháng thời kỳ

Đổi mới là bởi đây là ba cuốn tiểu thuyết được các nhà nghiên cứu đánh giá là những tác phẩm đạt được nhiều giá trị cao về nội dung cũng như nghệ thuật; đạt được nhiều

kì Đổi mới Các tác phẩm của ông, ngoài mảng đề tài viết về miền núi, mảng đề tài viết

về thành thị cũng thu hút được sự quan tâm của giới nghiên cứu, phê bình và giảng dạy văn học Trong khuôn khổ của đề tài, chúng tôi chỉ tập trung vào những công trình

nghiên cứu, phê bình về ba tác phẩm Mùa lá rụng trong vườn, Đám cưới không có giấy

giá thú và Côi cút giữa cảnh đời

2.1 Những công trình nghiên cứu về tác phẩm “Mùa lá rụng trong vườn” của Ma Văn Kháng

Tiểu thuyết "Mùa lá rụng trong vườn" ngay từ khi mới ra đời đã được đông đảo

giới bạn đọc quan tâm và trở thành đề tài được các nhà nghiên cứu phê bình văn học thường xuyên khai thác một thời

"Mùa lá rụng trong vườn" lấy bối cảnh một gia đình truyền thống vào những

năm 80 của thế kỉ XX, khi đất nước có những bước chuyển mình mạnh mẽ sau chiến tranh, gây ra nhiều thay đổi tốt có, xấu có Truyện đã phản ánh chân thực những biến động trong xã hội thời bấy giờ và những ảnh hưởng to lớn của nó tới gia đình - tế bào của xã hội

Ngay từ khi mới ra đời năm 1985, tác phẩm đã nhận được nhiều sự quan tâm,

ưu ái; nhiều nhận xét, đánh giá của nhiều nhà nghiên cứu, phê bình văn học và nhiều công trình nghiên cứu của các bạn sinh viên, học viên, nghiên cứu sinh đang theo học

ở các trường cao đẳng, đại học:

Nguyễn Văn Lưu khi “Bàn thêm về Mùa lá rụng trong vườn” đã chỉ ra được

mối quan hệ giữa bản thân, gia đình đến xã hội trong mối tương quan giữa lối sống và

mức sống ông nói: “Tiểu thuyết Mùa lá rụng trong vườn tìm câu trả lời trong sự

khám phá mối quan hệ gần gũi, thân thiết với tất cả mọi người, mối quan hệ - gia đình - xã hội” [45, tr.72] Hay “Gia đình là xã hội thu nhỏ lại, ở đó con người bộc lộ cao nhất bản chất sống, nó ánh lên màu sắc của hạt nhân, những vạch phổ của hiện

Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn full