Tìm hiểu về di tích Chùa Võng Thị - Tây Hồ - Hà Nội

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỞ ĐẦU 1 1. Lý do chọn đề tài 1 2. Lịch sử nghiên cứu 2 3. Đối tượng và giới hạn phạm vi nghiên cứu 3 4. Mục đích và nhiệm vụ 4 5. Phương pháp nghiên cứu 4 6. Giả thuyết khoa học 4 7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 5 8. Cấu trúc đề tài 5 Chương 1. TỔNG QUAN DI TÍCH CHÙA VÕNG THỊ 6 1. Vị trí địa lí, tổng quan. 6 2. Lược sử 7 3. Truyền thuyết 8 4. Kiến trúc 10 5. Các ban thờ 10 Chương 2. ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC VÀ PHẬT GIÁO 14 1. Phật giáo 14 1.1 . Phật giáo ở Việt Nam 14 1.1.1 Phật giáo Việt Nam 14 1.1.2 Phật giáo với Chùa Việt Nam 14 1.1.3 Thờ Phật 15 1.1.3.1 Phật là bậc đáng tôn thờ. 15 1.1.3.2 Thờ Phật như thế nào mới đúng ý nghĩa. 16 1.1.3.3 Phải thờ Ðức Phật nào 16 1.1.3.4 Cách thức thờ Phật 17 1.1.4 Chùa Võng Thị thờ Phật 19 2. Đặc điểm kiến trúc Chùa Võng Thị 19 2.1 Chùa Võng Thị có cấu trúc Chùa chữ Tam (三) 19 2.2 Bố cục Chùa Võng Thị 20 2.2.1 Cổng tam quan 20 2.2.2 Sân chùa 20 2.2.3 Bái đường 21 2.2.4 Chính điện 21 2.2.5 Hành lang 24 2.2.6 Hậu đường 24 2.3 Kết cấu chùa Võng Thị 24 2.3.1 Nền 24 2.3.2 Kết cấu tường – cột 25 2.3.3 Mái 26 2.4 Kết cấu không gian 27 2.4.1 Hướng và thế đất 27 2.4.1.1 Hướng 27 2.4.1.2 Không gian chùa 27 2.4.2 Nghệ thuật trang trí, điêu khắc và màu sắc 28 2.4.2.1 Trang trí và điêu khắc 28 2.4.2.2 Màu sắc 29 2.5 Chùa Võng Thị với một số ngôi chùa khác thời Lý 29 2.5.1 Chùa Một Cột 30 2.5.2 Chùa Phật Tích 30 2.5.3 Chùa Dạm 31 3. Các giá trị của Di tích Chùa Võng thị 31 3.1 Giá trị lịch sử 31 3.2 Gía trị văn hóa 32 Chương 3. BIỆN PHÁP BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ KHU DI TÍCH 34 1. Hiện trạng khu di tích Chùa Võng Thị hiện nay đang bị xâm hại 34 2. Biện pháp bảo tồn và phát huy khu di tíc 35 2.1 Hiện trạng bảo tồn 35 2.2 Một số biện pháp bảo tồn và phát huy giá trị khu di tích chùa Võng Thị 37 KẾT LUẬN 39 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 42

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi và được sựhướng dẫn khoa học của Ts Lê Thị Hiền Các nội dung nghiên cứu, kết quả trong

đề tài này là trung thực và chưa công bố dưới bất kỳ hình thức nào trước đây

Nếu phát hiện có bất kỳ sự gian lận nào tôi xin hoàn toàn chịu tráchnhiệm về nội dung nghiên cứu của mình Trường đại học Nội Vụ không liênquan đến những vi phạm tác quyền, bản quyền do tôi gây ra trong quá trìnhthực hiện (nếu có)

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành bài nghiên cứu này, em xin gửi lời cảm ơn quý thầy côtrường đại học Nội Vụ đã tận tình hướng dẫn, truyền đạt kiến thức cho emtrong thời gian vừa qua, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới cô, TS Lê Thị Hiền,người trực tiếp giảng dạy, chỉ cho em cách viết bài cũng như các bước nghiêncứu, sửa lỗi cho em để em hoàn thành bài hiệu quả

Em xin cảm ơn thầy Thích Đàm Đạo, trụ trì chùa Võng Thị cung cấp tàiliệu, tạo điều kiện cho em chụp hình, nghiên cứu về chùa trong suốt thời giandài

Em xin chân thành cảm ơn !

Sinh viên thực hiện

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 2

3 Đối tượng và giới hạn phạm vi nghiên cứu 3

4 Mục đích và nhiệm vụ 4

5 Phương pháp nghiên cứu 4

6 Giả thuyết khoa học 4

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 5

8 Cấu trúc đề tài 5

Chương 1 TỔNG QUAN DI TÍCH CHÙA VÕNG THỊ 6

1 Vị trí địa lí, tổng quan 6

2 Lược sử 7

3 Truyền thuyết 8

4 Kiến trúc 10

5 Các ban thờ 10

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC VÀ PHẬT GIÁO 14

1 Phật giáo 14

1.1 Phật giáo ở Việt Nam 14

1.1.1 Phật giáo Việt Nam 14

1.1.2 Phật giáo với Chùa Việt Nam 14

1.1.3 Thờ Phật 15

1.1.3.1 Phật là bậc đáng tôn thờ 15

1.1.3.2 Thờ Phật như thế nào mới đúng ý nghĩa 16

1.1.3.3 Phải thờ Ðức Phật nào 16

1.1.3.4 Cách thức thờ Phật 17

1.1.4 Chùa Võng Thị thờ Phật 19

2 Đặc điểm kiến trúc Chùa Võng Thị 19

2.1 Chùa Võng Thị có cấu trúc Chùa chữ Tam (三) 19

2.2 Bố cục Chùa Võng Thị 20

2.2.1 Cổng tam quan 20

2.2.2 Sân chùa 20

2.2.3 Bái đường 21

2.2.4 Chính điện 21

2.2.5 Hành lang 24

2.2.6 Hậu đường 24

2.3 Kết cấu chùa Võng Thị 24

2.3.1 Nền 24

2.3.2 Kết cấu tường – cột 25

2.3.3 Mái 26

2.4 Kết cấu không gian 27

2.4.1 Hướng và thế đất 27

2.4.1.1 Hướng 27

2.4.1.2 Không gian chùa 27

2.4.2 Nghệ thuật trang trí, điêu khắc và màu sắc 28

2.4.2.1 Trang trí và điêu khắc 28

2.4.2.2 Màu sắc 29

2.5 Chùa Võng Thị với một số ngôi chùa khác thời Lý 29

2.5.1 Chùa Một Cột 30

2.5.2 Chùa Phật Tích 30

2.5.3 Chùa Dạm 31

3 Các giá trị của Di tích Chùa Võng thị 31

3.1 Giá trị lịch sử 31

3.2 Gía trị văn hóa 32

Chương 3 BIỆN PHÁP BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ KHU DI TÍCH 34

1 Hiện trạng khu di tích Chùa Võng Thị hiện nay đang bị xâm hại 34

2 Biện pháp bảo tồn và phát huy khu di tíc 35

2.1 Hiện trạng bảo tồn 35

2.2 Một số biện pháp bảo tồn và phát huy giá trị khu di tích chùa Võng Thị 37

KẾT LUẬN 39

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 42

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Mỗi quốc gia, mỗi vùng miền đều có một nền tín ngưỡng tôn giáo riêngbiệt, trên khắp thế giới có không biết bao đạo giáo, giáo phái tồn tại Xong lớnmạnh nhất, có lẽ phải kể đến Phật giáo Phật giáo chứa đựng trong đó là một khotàng nhân sinh những thứ tốt đẹp, hướng con người đến những giá trị đỉnh caocủa lòng bao dung, độ lượng, của đức yêu thương, cuả cái thiện Phật giáotruyền vào Việt Nam từ rất lâu và ngày càng chiếm một lượng lớn cá nhân theođạo, ở Việt Nam, Phật giáo đang ngày càng lớn mạnh và phát triển rực rỡ

Đi đến bất cứ nơi đâu, nhất là vào những làng xã, đều bắt gặp hình ảnhcủa những ngôi đền, ngôi chùa cổ kính với khói hương nghi ngút, đầy sự huyền

bí và linh thiêng, và Hà Nội cũng vậy, mảnh đất kinh kỳ ngàn năm văn hiến,mảnh đất thủ đô thiêng liêng oai hung là một trong những nơi có nhiều danhthắng chùa chiền bậc nhất Việt Nam, mang những nét riêng nhất về tập tụng thờcúng, tín ngưỡng của vùng miền Bắc Bộ Chắc hẳn không ai là không biết đếnngôi chùa Võng Thị, ngự ngay bên Hồ Tây nước xanh biếc, ngôi chùa tuy mớiđược xây dựng lại, nhưng trong nó còn lưu dấu của những dấu tích lịch sử,những giá trị tâm linh và những câu chuyện thần bí xoay quanh ngôi chùa Ngôichùa được tôn tạo rất nhiều lần, được sự đầu tư trùng tu của chính quyền địaphương và người dân trong làng ngày nay ngoài phục vụ nhu cầu thờ cúng, tậptụng tín ngưỡng còn mang nhiều giá trị lịch sử, văn hóa,kiến trúc, thăm quan,

du lịch

Hiểu được vị trí và chỗ đứng của ngôi chùa trong tín ngưỡng Phật giáocũng như những giá trị to lớn đối với nền văn hóa dân tộc, cần được giới thiệucho mọi người biết đến, qua đó nâng cao giá trị của chùa, tích cực xây dựng vàbảo vệ di sản văn hóa của dân tộc là thực sự cần thiết Để tìm hiểu và có cái nhìn

sâu sắc, cá nhân tôi là người yêu thích loại hình tín ngưỡng Phật giáo, nên tôicảm thấy thích thú, muốn nghiên cứu về ngôi chùa này, vì vậy tôi đã chọn đề tài

“Tìm hiểu về di tích Chùa Võng Thị - Tây Hồ - Hà Nội” để nghiên cứu

Hy vọng qua bài nghiên cứu này, tôi có thêm nhiều kiến thức bổ ích, cũngnhư giúp mọi người hiểu rõ hơn về ngôi chùa

2 Lịch sử nghiên cứu

Nhắc đến Phật giáo, hẳn không ít những công trình đã nghiên cứu trước

đó, thường những công trình này thường đi sâu nghiên cứu những giá trị nổitiếng, đồ sộ mà ít khi quan tâm đến những ngôi chùa thuộc những làng nhỏ Hơnnữa, Chùa Võng Thị lại có khá nhiều lần tu sửa, tôn tạo, do ảnh hưởng khốc liệtcủa chiến tranh, mà ngày nay cũng không còn nhiều vẻ ban sơ ngày đầu, chínhbởi những lý do này mà ít người biết đến ngôi chùa nên cũng có khá ít côngtrình nghiên cứu Ngoài văn bia dựng trong chùa, ghi lại tiến trình hình thành vàphát triển của chùa qua qua từng thời kì thì chùa còn được nhắc đến qua sáchbáo, qua một số sưu tầm của những nhà nghiên cứu về Phật giáo như “ Lê Mạnh

Thát, Lịch sử Phật giáo Việt Nam, NXB Thuận hóa 1999, tập I 8.TS Phạm Thái Việt – TS Đào Ngọc Tuấn, Đại cương Văn Hóa Việt Nam, NXB Thông Tin.”

có nhắc đến chùa Võng Thị từng bị đốt do chiến danh, mang những dấu ấn trong

lịch sử Hay cuốn Chùa cổ Việt Nam của Vũ Ngọc Khánh, NXB Thanh Niên.

Các công trình nghiên cứu trên tuy chưa thật sự đầy đủ nhưng nhìn chung

đều có cái nhìn bao quát tổng thể về chùa Theo cuốn Lịch sử truyền bá Phật giáo Nguyên thủy của Nguyễn Tối Thiện (1990 ) có nhắc đến chùa Võng Thị

nằm ở vị trí đắc đạo bên Hồ Tây, sơn cảnh hữu tình, bên trong chùa vẫn còn xótlại những di tích của thời kỳ kháng chiến chống giặc ngoại xâm, là niệu đạo của

quân đôi nhân dân Việt Nam Trong cuốn Tập tụng thờ cúng của làng cổ Hà Nội ( 1996) của Nguyễn Bích Lan có nhắc đến làng cổ Võng Thị cùng hình ảnh

sinh hoạt của người dân vào những ngày lễ tại chùa Võng Thị cùng câu chuyệncủa vị Mục Thận như sau : “Người xưa kể rằng Mục Thận khi chèo thuyền đánh

cá trên hồ Tây đã quăng lưới bắt được hổ là thái sư Lê Văn Thịnh đang áp lạigần vua Lý Nhân Tông trong sương mù Theo chính sử, các quan đại thần kết tội

Lê Văn Thịnh mưu sát vua; nhưng rất lạ là thái sư không phải chịu án tử hình

mà chỉ bị đày đi Thao Giang (Phú Thọ) Mục Thận được phong hàm Đô úy vàban đất ở vùng Dâm Đàm làm thực ấp v.v ”

Tuy nhiên các nhà nghiên cứu đi trước mới đề cập và đề cao danh thắng,

di tích cũng như bề dày lịch sử của chùa Võng Thị Như vậy, nó mới chỉ là mộtmặt của giá trị văn hoá tổng thể nơi đây Do vậy trong khuôn khổ của khoá luậnnày mục đích của tôi là đi sâu vào tìm hiểu di tích chùa Võng Thị để thấy được

sự phong phú và đa dạng trong đời sống văn hoá và tín ngưỡng của người dânnơi đây Đồng thời qua đó ta thấy được quá trình biến đổi, xu hướng biến đổichùa Võng Thị trong truyền thống và hiện đại Chúng tôi cố gắng để có cái nhìntoàn vẹn và đầy đủ nhất về tổng thể văn hoá xưa

Có thể nói cái tên Chùa Võng Thị, tuy ít công trình nghiên cứu nhưngcũng đã để lại rất nhiều những câu chuyện mà được lưu truyền đến tận bây giờ

3 Đối tượng và giới hạn phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Trong bài nghiên cứu này, đối tượng mà tôi muốn nghiên cứu chính là ditích lịch sử chùa Võng Thị- Tây Hồ- Hà Nội

- Ngoài ra còn đi sâu những nét kiến trúc tiêu biểu, tìm hiểu cung cách bàitrí trong chùa

3.2.Phạm vi nghiên cứu

- Vãn cảnh thăm quan tìm hiểu khu di tích chùa Võng Thị tại Phố VõngThị, Phường Bưởi, Quận Tây Hồ, Hà Nội

4 Mục đích và nhiệm vụ

- Nắm được cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn di tích Chùa Võng Thị

-Tập trung khai thác các thế mạnh về kiến trúc, các giá trị mà di tích ChùaVõng Thị đem lại, ý nghĩa của ngôi chùa đối với cuộc sống người dân

- Đưa ra một số giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy di tích lịch sử ChùaVõng Thị

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện khoá luận này chúng tôi sử dụng nhiều phương pháp nghiêncứu khác nhau trong phương pháp nghiên cứu chung của ngành khoa học xã hội

và những phương pháp nghiên cứu đặc thù của chuyên ngành Đó bao gồmnhững phương pháp như: khảo sát thực địa, điều tra hồi cố, quan sát trực tiếp,phỏng vấn sâu, xử lí tài liệu thu thập được trong quá trình nghiên cứu

Ngoài việc tham khảo những công trình nghiên cứu khoa học về chùaVõng Thị như đã nêu trên, trong khoá luận này tôi đặc biệt sử dụng nguồn tàiliệu thu thập được trong quá trình đi điền dã thực địa hơn một tháng tại ChùaVõng Thị như nguồn tài liệu quan trọng chủ yếu Đó chính là những văn bia,hoành phi, câu đối, truyền thuyết và những lời kể của các cụ già cao tuổi ở địaphương… Do vậy chúng tôi sẽ cố gắng hết sức để tái hiện lại một cách sinhđộng và đầy đủ nhất về lễ hội chùa Võng Thị đồng thời nêu bật văn hoá truyềnthống cũng như sự biến đổi của lễ hội chùa Võng Thị trong đời sống xã hội hiệnđại

6 Giả thuyết khoa học

Chùa Võng Thị ngày nay dù đã được tu sửa nhiều lần nhưng vẫn mangnhững nét kiến trúc điển hình, mang nhiều giá trị ý nghĩa to lớn cho kho tàngvăn hóa lịch sử của dân tộc Việt Nam Khu di tích Chùa Võng Thị cần được bảotồn và phát huy hiệu quả

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

a./ Ý nghĩa lý luận

Những đóng góp của bài nghiên cứu này giúp di tích Chùa Võng Thị đượcnhiều người biết đến hơn, bổ sung thông tin cần thiết cũng như những giá trị vềlịch sử, kiến trúc, về văn hóa tập tục thờ cúng tín ngưỡng của nhân dân Hà Nộinói riêng và của dân tộc Việt Nam nói chung

b./ Ý nghĩa thực tiễn

Bài nghiên cứu tuy không đồ sộ nhưng đã có ý nghĩa lớn đối với các côngtrình nghiên cứu sau này, nó góp phần tích cực vào việc tìm hiểu sâu hơn vềnhững công trình chùa chiền và những dấu ấn để lại trong nền nghệ thuật kiếntrúc Phật giáo Việt Nam, qua đó học hỏi, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại vàbảo tồn nét văn hóa đặc trưng của dân tộc.Mặt khác, đề tài sẽ là bản cung cấpđầy đủ và chính xác tư liệu cho học sinh, sinh viên và những độc giả muốn tìmhiểu về chùa chiền, ở đây là di tích Chùa Võng Thị Trong suốt quá trình thực hiện

đề tài, sinh viên tham gia nghiên cứu cũng đã tích lũy được không ít kiến thức

về lĩnh vực Phật giáo, kiến trúc Phật giáo…góp phần nhỏ công sức của mình vàoviệc phát huy và giữ gìn di sản văn hóa dân tộc

8 Cấu trúc đề tài

Cấu trúc chính của đề tài gồm 3 chương:

Chương 1: TỔNG QUAN DI TÍCH CHÙA VÕNG THỊ

Chương 2: ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC VÀ PHẬT GIÁO

Chương 3: BIỆN PHÁP BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ KHU

DI TÍCH

Chương 1 TỔNG QUAN DI TÍCH CHÙA VÕNG THỊ

1 Vị trí địa lí, tổng quan.

Từ ngàn xưa, trong đời sống làng xóm không thể thiếu được hình ảnhngôi chùa làng thân quen đồng hành trong đời sống người Việt Cho nên ông cha

ta đã có câu “Đất Vua, Chùa dân, phong cảnh Phật”

Thật vậy, mỗi làng quê hoặc một xã đều phải có một ngôi chùa dù lớn haynhỏ, chùa do dân làng xây dựng lên và chùa lại mang tên làng, chùa đã trở thànhđiểm tựa tâm linh của dân làng Nơi đây, dân làng cùng nhau hội họp sinh hoạtvào các ngày lễ hội cũng như cầu cho gia đạo được bình an, cầu siêu cho thânnhân quá vãng Nói cách khác, ngôi chùa là nơi giữ gìn và phát huy truyền thốngđạo đức tốt đẹp muôn đời của dân tộc Việt, cho nên có nhà thơ viết rằng:

“ Mái chùa che chở hồn dân tộc Nếp sống muôn đời của tổ tiên”.

Chùa Võng Thị tên chữ là Vĩnh Khánh tự Địa chỉ: phố Võng Thị,phường Bưởi, quận Tây Hồ, TP Hà Nội Toạ độ: 21°3’10"N 105°48’42"E, cách

Hồ Gươm hơn 6km về hướng Tây- Bắc Chùa ra đời vào cuối thời Lý; gần đây

đã được xây lại hoàn toàn và công nhận Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia

Chùa Võng Thị vốn là một phần của Làng Võng Thị Làng Võng Thị xưakia có một số ít ruộng nằm ven Hồ Tây, nên chỉ có một bộ phận rất nhỏ làmruộng kết hợp thả sen, còn đa phần dân làng sống bằng nghề đánh cá trong hồ.Tên gọi Võng Thị xuất phát từ đặc điểm này (Võng là lưới cá) Có thuyết chorằng, xưa kia nơi đây là chợ bán lưới đánh bắt cá cho người dân làm nghề ngưphủ quanh vùng hồ Tây rộng mênh mông và những tỉnh lân cận, bởi vậy mới cótên là Võng Thị Cạnh đình làng hiện nay có bến Cổ Đô, xưa kia là một bến lớn,

trên bến dưới thuyền buôn bán sầm uất Bến này là “vệ tinh” của chợ Bưởi cáchlàng không xa - một chợ lớn ở ngoại ô Kinh đô Thăng Long xưa Trải qua thờigian, Võng Thị vẫn là ngôi làng đẹp hiền hòa nằm sát mép nước Hồ Tây vớiđường nhỏ, ngõ nhỏ lát gạch cổ kính đan xen những mảng tường gạch đất rêuphủ xanh mướt cùng những bụi cây xạc xào bên những ngôi nhà xây từ đầu thế

kỷ trước, những ngôi nhà gạch mang dáng dấp Hà Nội xưa

2 Lược sử

Khuôn viên chùa rộng chừng 5.000m2, nằm ở góc Tây- Nam ven bờ HồTây Đất này thuộc về một ngôi làng cổ của Hà Nội Trước kia, dân làng chủyếu sinh sống bằng nghề đánh cá và "seo" giấy Nơi đây từng có một chợ bánlưới cho những ngư phủ quanh hồ Tây nên làng có tên là Võng Thị (chợ lưới)

Tấm bia lược sử chùa có ghi: “ Vĩnh Khánh Tự là một trong những ngôichùa cổ xưa nhất của Thủ đô Tương truyền, khi dời đô từ Hoa Lư về ThăngLong đầu thế kỉ XI (1010), Vua Lý Thái Tổ đã cho xây dựng chùa Vĩnh Khánhdành riêng cho hoàng thân quốc thích trong hoàng tộc đến lễ bái hương khói cầumay cầu phúc Chùa được coi là một trong ba “Tam sơn tự’” của cố đô ThăngLong ” Chùa được Bộ Văn hoá - Thông tin (nay là Bộ Văn hoá - Thể thao và

Du lịch) quyết định xếp hạng di tích cấp quốc gia (Quyết định số 177/ VH ngày

13 – 3 - 1997)

Những năm kháng chiến chống Pháp, chùa từng bị san phẳng, toàn bộtượng Phật bị đốt Dưới sân chùa này, một hầm trú ẩn của Thành ủy Hà Nội đãđược xây dựng và là nơi chỉ huy quân dân thủ đô trong cuộc chiến tranh chống

Mỹ Hầm được xây bằng đá hộc, mỗi bề rộng 12m, nửa chìm nửa nổi, phầnchìm thông với hệ thống địa đạo

Trong quá trình đô thị hoá, dọc con đường làng được gắn biển “phốVõng Thị” vào năm 2001 nay đã mọc lên san sát các biệt thự Phố này chạy từ

phố Thuỵ Khuê đến bờ Hồ Tây, nơi có chùa và đình Võng Thị với ngôi đền cổđược dựng vào cuối thế kỷ 11

Đình Võng Thị có điện thờ Mục Thận, theo văn bia còn lưu, ông là ngườiđánh cá nổi tiếng trong “Vụ án hồ Dâm Đàm” vào tháng Ba năm Bính Tý(1096)

3 Truyền thuyết

Theo Sử Ký và truyền thuyết thì ông họ Mục tên Thận, người CươngThuỵ, Quảng Đức Bố mẹ sống về nghề chài lưới Ông tướng mạo khôi ngô,thiên tính tháo vát, vốn thích cái học bùa chú của Đạo gia, năm 18 tuổi tìm thầyhọc pháp thuật Trước ở núi Thanh Tỉnh, sau tới núi An Hoạch, ngao du các núinon ở Nghệ An, các thần phù bảo ấn đều tinh thông cả, mọi bí quyết đều ngầmthuộc, sau dựng mấy gian nhà lá ở bản ấp để ở, ra công tinh luyện, rộng cứungười đời Do giỏi bùa chú mà nổi danh, song nghề chài lưới vẫn không saonhãng

Dưới triều Lý Nhân Tông, thái sư Lê Văn Thịnh có kẻ nô tỳ người Man ởđất Đại Lý giỏi thuật bùa chú, có thể tạo ra sương mù và biến thân thành hổ báo.Văn Thịnh dụ nó dạy mà học được phép ấy Bèn âm mưu hại chúa, nuôi lòngphản nghịch Một hôm vua thăm chơi Dâm Đàm (nay là Hồ Tây) cưỡi thuyềnnhỏ tìm cá, thốt nhiên sương mù đầy mặt nước, bốn bể mù mịt Nghe có tiếngthuyền vỗ chèo xuống nước oàm oạp Vua lấy gươm ném, phút chốc sương mùtan Thấy trên thuyền có một con hổ lớn, nhảy chồm chồm mà rống Mọi ngườiđều sợ xanh mắt Tình thế nguy ngập, vua sai viên xá nhân truyền cho cácthuyền chài lại cứu Mục Thận nghe tin, vung tay áo mà bói Vội chèo thuyềnđến tung lưới đọc câu thần chú rằng: “Thiên la địa võng, mật bố tứ chi, thầnquang thần quang, chiếu triệt vạn chi” (lưới trời lưới đất, lặng bủa bốn bề, thầnquang thần quang, chiếu rõ chân tướng) đọc xong bủa lưới lên mình hổ Lưới

biến thành lưới sắt, hổ hiện nguyên hình là Văn Thịnh Vua thấy Thịnh là bậcđại thần có công, không nỡ giết, đầy lên thượng lưu sông Thao, phong MụcThận làm Thái Uý Khang định công, ban cho vùng Tây Hồ làm thực ấp, sau khichết lại được phong làm thượng đẳng phúc thần, sai lập miếu ở trong ấp để thờcúng

Mộ ông hiện còn ở chỗ cây táo phường Hồ Khẩu, nhà nước và dân chúngđều thờ cúng, rất cảm ứng Trứơc được phong, sau được tặng, ngày càng vinhhiển Đến năm Quang Thuận đời Thánh Tông, sai Thoát Hiên Đặng tiên sinh

làm bài thơ tán tụng như sau:

Tế nạn hoằng thi biến ứng tài,

Yêu nhân tích lộ đảm tâm thôi,

Thuỳ tri nhất đĩnh yên ba khách,

Võng đắc Tây Hồ thái ấp lai

(Nghĩa là: Cứu nạn trổ tài ứng biến giỏi, đứa yêu ma lộ vết, nhụt chí khí

Ai biết rằng khách thuyền trong sương mù, lại có thể bủa lưới được cảvùng thái ấp ở Hồ Tây)

Sự nghiệp của ông so với người xưa bên dòng sông Vị cũng chẳng kém

gì Bên cạnh đền ông có một cây lớn sống khoảng trăm năm, hình ngoằn ngoèonhư con rắn, cành lá thưa thớt Bên trong có một lỗ huyệt thông suốt, có một conrắn lớn sống ở trong huyệt, hàng tháng đến ngày mồng một và ngày rằm lại cuốnkhúc nằm dưới bàn thờ trong đền, đến đêm lại chui vào huyệt Dân làng góp tiềnxây đền thờ sống ông, gọi là Mục Thận từ Ngày giỗ ông (14/2 âm lịch) đã trởthành dịp hội hàng năm của các làng Võng Thị, Trích Sài, Hồ Khẩu, trong đó có

lễ rước kiệu về đình Võng Thị từ đền Dục Khánh và đền Vệ Quốc - nơi thờ haicon trai của Mục Thận có công dẹp giặc, được phong tướng công về đền VõngThị Ngày này cũng trở thành một ngày hội văn hoá duy trì từ thời Lý đến nay

với nhiều hình thức vui chơi, đặc biệt là đua thuyền.

4 Kiến trúc

Trải qua hơn 9 thế kỷ, chùa từng được trùng tu và tôn tạo nhiều lần, diệnmạo bị thay đổi gần hết Nghe nói từ trước những năm 1990, cửa chùa đã đượcđặt hướng theo các kiểu khác nhau Lúc đầu mở về hướng Đông-Bắc, sau lạixoay sang hướng Tây Ni sư Đàm Đạo trụ trì hơn 20 năm gần đây đã tổ chứcquyên góp để dựng lại nhiều hạng mục kiến trúc của chùa Võng Thị từ nhữngphế tích đổ nát

Năm 2001, Bản Tự chùa cùng nhân dân địa phương đã quyết tâm tái thiếtlại ngôi Tam bảo và tôn tạo cảnh quan, chùa đã hoàn thành nguy nga tráng lệ

Chùa được Ni Sư trụ trì xây dựng hoành tráng không những tạo thêm mỹquan nơi đất Thăng Long ngàn năm văn hiến mà còn thể hiện được tấm lòng tri

ân, báo ân của Ni Sư và Phật tử địa phương đối với tổ tiên, trở thành di sản quýbáu, là điểm tựa tâm linh cho chúng ta hôm nay và cho các thế hệ con cháu ngànđời sau

Năm 2008, Ni Sư trụ trì tiếp tực khởi công xây mới cổng Tam quan bề thếtrang nghiêm

Hiện nay chùa mở cửa đón gió Đông-Nam Sau dãy tường dài, ở phía tráitoà Tam bảo có hồ nước và xung quanh chùa là vườn cây mát mẻ Tam quan torộng với gác chuông rất cao được xây sát mặt phố Qua khoảng sân lát đá là cácbậc thềm cao dẫn lên hiên toà Tam bảo Tiền đường và hậu cung có hình khối

đồ sộ kết cấu theo kiểu truyền thống Bắc tông Bên trái Chính điện là phủ thờTam tòa Thánh Mẫu, còn ở phía sau là lầu Địa Tạng vương

5 Các ban thờ

Chính điện được bài trí tôn nghiêm, bộ tượng Phật Tam Thế ngự ở tầngtrên cùng Mỗi tượng cao 0,9m, kể cả tòa sen là 1,2m, ngang gối 0,54m, tạc

bằng gỗ vào thời Mạc Bộ cổ vật quý này vốn bị kẻ gian lấy từ đâu không rõ, sauđược công an thu giữ lại và nhà chùa cung kính thỉnh rước về.

Phía dưới bộ Tam Thế đặt tượng Thích Ca, tượng tôn giả A Nan và CaDiếp, tượng Quán Thế Âm thiên thủ thiên nhãn, bộ Thất Phật Thế Tôn và tòaCửu Long Trong chùa treo một quả chuông đúc từ thời Tây Sơn Các ban thờđược trang hoàng lộng lẫy, có nhiều hoành phi, câu đối và những cửa võngchạm khắc tinh tế

Ở nhà Bái đường

Thông thường nhà Bái đường được xây dựng trước cửa Chính điện (còngọi là tiền đường) Các tượng bày ở nhà Bái đường gồm:

+ Tượng Hộ pháp Hai bên ở Bái đường đặt tượng hai vị Hộ pháp Hai vị

Hộ pháp là ý nghĩa khuyến Thiện và trừng ác để hộ trì Phật pháp Tượng Hộpháp thường được tạc rất to, theo kiểu võ sĩ cổ, mình mặc áo giáp, đầu đội mũ,một vị tay cầm viên ngọc, một vị tay cầm binh khí, trong tư thế đứng hoặc ngồitrên lưng một con sân (một loại giống sư tử)

+ Tượng Thần Thổ Địa – Thánh Tăng Một bên tượng thổ địa và một bên

tượng Thánh tăng, lấy điển tích về cùng xuất hiện đồng thời chứng minh khiĐức Thích-ca vừa thành đạo Trưởng giả Cấp-cô-độc, một nhân vật thời Thích-

ca tại thế, đã mua một khu vườn cây xây tịnh xá, ngôi chùa rất to lớn đầu tiêntrên thế giới, thỉnh Phật Thích-ca về thuyết pháp Sau này ông được coi là ngườibảo vệ tài sản của nhà chùa Vì vậy người ta gọi là Đức ông hay Đức chúa GiàLam Chầu Tể (thờ gian bên)

Nhà Hành lang:

Nhà hành lang được xây rất linh hoạt: có thể là hai dãy nhà riêng để đi lạichạy song song ở hai bên nhà Chính diện, mà theo đó, đi vào nhà tăng (hậuđường) Tượng bày ở nhà hành lang là 18 vị La Hán (gọi là thập bát Hán)

Tượng tạc kích thước bằng người bình thường với các tư thế khác nhau Vị ngồitrên tảng đá, vị ngồi trên gốc cây, lưng ngựa, lưng tê giác vẻ mặt suy nghĩ trầmmặc La Hán là vị quả thánh cao nhất của Tiểu thừa nhưng còn phiền não luânhồi sinh tử Phật giáo Tiểu thừa cho rằng có 16 vị La Hán vâng lệnh của Phật ởmãi trên thế gian để cứu độ chúng sinh, không nhập diệt Theo sách Phật, chỉ có

16 vị La Hán nhưng trên thực tế người ta tạo thêm hai vị nữa thành Thập bát LaHán

Nhà Tăng:

Nếu thờ Tổ gọi là Nhà Tổ, dùng trai tăng gọi là Nhà Trai Nhà Tăngthường được xây dựng sau chính điện nên còn gọi là hậu đường Trên cao củagian giữa thờ hai tượng Thánh tăng A-nan-đa (có người nói rằng Văn Thù Bồtát) và sư tổ Bồ-đề-đạt-ma (Bohhidharma) Thờ ngài A-nan-đa thuộc Tiểu thừa;Ngài Văn Thù Bồ tát thuộc Đại thừa; Ngài Bồ-đề-đạt-ma là tổ sư truyền đạothiền sang Đông Hoa Dưới là các vị sư tổ đã tu tại chùa Các vị sư tổ có thể tạctượng hoặc không Ở chùa xây dựng một điện riêng để thờ các vị thần thánhnày Ngoài ra, ở nhà tăng trong một số chùa còn thờ tượng Quan Âm Tổng Tử,Quan Âm toạ sơn…

Với bề dày thời gian đáng kính và địa thế đẹp đẽ của mình, chùa VõngThị đã được Bộ Văn hóa công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia năm

1997 và trở thành một điểm đến trong quần thể du lịch Tây Hồ đang hấp dẫnnhiều viễn khách từ thập phương

di vật cổ quý giá lại toạ lạc trong một khung cảnh thiên nhiên tươi đẹp Đến vớichùa Võng Thị, chúng ta không chỉ để lễ Phật cầu may mà còn được chiêmngưỡng những di vật của ông cha để lại, đắm mình trong cảnh sắc thiên nhiênnơi cửa Phật tìm lại giây phút thanh thản trong cuộc sống Điều đó làm cho chùaVõng Thị mang một giá trị nhân văn sâu sắc

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC VÀ PHẬT GIÁO

1 Phật giáo

Phật giáo là một tôn giáo vô thần bao gồm một loạt các truyền thống, tínngưỡng và phương pháp tu tập dựa trên lời dạy của một nhân vật lịch sử là Tất-đạt-đa Cồ-đàm Tất-đạt-đa Cồ-đàm thường được gọi là Phật-đà,Bụt-đà Phật, hayBụt, có nghĩa là "người tỉnh thức", "người giác ngộ" Theo truyền thống Phậtgiáo cũng như các tài liệu khảo cổ đã chứng minh, Phật đã sống và giảng đạo ởvùng đông Ấn Độ từ khoảng thế kỉ thứ 6 trước Công nguyên đến thế kỉ thứ 4trước Công nguyên

1.1 Phật giáo ở Việt Nam

1.1.1 Phật giáo Việt Nam

Là Phật giáo được bản địa hóa khi du nhập vào Việt Nam, Phật giáo ViệtNam mang những đặc điểm tương đồng và khác biệt so với Phật giáo của cácnước khác trên thế giới, đất nước ta bị Trung Quốc đô hộ nàng năm nên mangnhiều văn hóa Trung, đặc biệt tôn giáo Phật giáo là tôn giáo có ảnh hưởng sâurộng nhất ở Việt Nam Theo thống kê của Ban Tôn giáo chính phủ ViệtNam năm 2009, hiện có gần 6.802.318 tín đồ Phật giáo , còn theo số liệu thống

kê của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, cả nước có gần 45 triệu tín đồ quy y tambảo, có 839 đơn vị gia đình Phật tử và khoảng 44.498 tăng ni, hơn 14.775 tự,viện, tịnh xá, tịnh thất, niệm Phật đường

1.1.2 Phật giáo với Chùa Việt Nam

Ở Việt Nam hầu như làng nào cũng có chùa, không tòa ngang dãy dọchàng trăm gian với gác chuông, tam quan đồ sộ thì cũng nhỏ nhắn mái ngói rêuphong nép bên những hàng cổ thụ Ngày rằm, mồng Một dân chúng tới chùa, lễ

những câu ca dao, như: “Cho dù cha đánh mẹ treo Em cũng không bỏ hội Keohôm rằm”, “Gái chưa chồng nhớ hang Cắc Cớ, trai chưa vợ nhớ hội chùa Thầy”cho thấy nhiều lễ hội chùa lớn như chùa Keo, chùa Thầy, chùa Hương, Yên Tử

đã trở thành lễ hội cả vùng, lễ hội tầm quốc gia, kéo dài hàng tháng, thu húthàng vạn khách thập phương tham gia Ấy vậy mà hiện nay, những ngôi chùatưởng như gần gũi ấy nhiều khi lại xa xôi diệu vợi…

Việt Nam hiện có 14.775 ngôi chùa, chiếm 36% tổng số di tích ViệtNam Chùa là cơ sở hoạt động và truyền bá Phật giáo Tuy nhiên, một số chùaViệt Nam ngoài thờ Phật còn thờ thần (điển hình là thờ các vị thiền sư: Từ ĐạoHạnh, Nguyễn Minh Không, Trần Nhân Tông và Lý Thần Tông), thờ tam giáo(Phật – Lão – Khổng), thờ Trúc Lâm Tam tổ Để chỉ chùa thờ Phật, trong tiếngViệt còn có từ "chiền" (chữ Nôm: 廛 hoặc 纏 ) Một số người cho rằng từ

"chiền" có thể có gốc từ cetiya của tiếng Pali hay caitya của tiếng Phạn, cả hai

đủ ba đức tính quý báu là Bi, Trí, Dũng, ba đức tính căn bản mà một con ngườimuốn được toàn thiện, toàn mỹ, toàn chân, không thể thiếu được Một bậc siêuphàm xuất chúng, có những lời dạy quý báu, những cử chỉ cao thượng, những

hành động sáng suốt, một đời sống gương mẫu như Phật, mà chúng ta không tôn

thờ, thì còn tôn thờ ai nữa?

1.1.3.2 Thờ Phật như thế nào mới đúng ý nghĩa.

Như trên đã nói, chúng ta thờ Phật là để tỏ lòng tri ân của chúng ta đốivới một Vị đã có ân đức lớn với nhân loại Chúng ta thờ Phật là để có luôn luôn

ở trước mặt một gương mẫu sáng suốt trọn lành để khuôn rập tư tưởng, lời nói

và hành động của chúng ta được chân, thiện, mỹ như Phật vậy Người ta thườngnói: “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng” Chúng ta thờ Phật là muốn luôn luônđược có bên mình ngọn đèn trí tuệ của Ngài, cái hương từ bi của Ngài, để đượcsáng lây, thơm lây, chứ không phải chúng ta có mục đích cầu cạnh Ngài để Ngàiban phước, trừ họa, để Ngài che chở cho chúng ta mua may bán đắt một cách bấtlương, hay để chúng ta dựa vào thế lực của Ngài, tha hồ làm những điều bấtchính Nếu chúng ta thờ Ngài với mục đích sai lạc như vừa nói ở trên, thì khôngnhững chúng ta đã phỉ bán Ðức Phật, mà chúng ta còn tự tạo tư tưởng không tốtcho chúng ta nữa

1.1.3.3 Phải thờ Ðức Phật nào

Ðức Phật nào cũng có nghĩa vô lượng quang, vô lượng thọ bao la cùngkhắp và công đức tu hành phước trí vô lượng vô biên cả; nên hễ thờ một ÐứcPhật là thờ tất cả các Ðức Phật Nhưng chúng ta cũng nên tuỳ theo thời kỳ giáohóa của mỗi Ðức Phật và pháp môn tu hành mà thờ cho xứng lý, hợp cơ Thí dụnhư hiện nay, chúng ta ở vào thời kỳ giáo hóa của Ðức Phật Thích Ca Mâu Ni,thì lẽ cố nhiên, chúng ta phải thờ Ngài trước hết Nếu tín đồ nào tu về “Tịnh ÐộTông”, chuyên về pháp môn “Trì danh niệm Phật” để cầu vãng sanh, thì tín đồ

ấy phải thờ Ðức Phật A-Di-Ðà Hoặc giả, nếu Phật tử muốn thờ tất cả Phật trong

ba đời, thì nên thờ Ðức Phật Thích Ca, Ðức A-Di-Ðà, và Ðức Di-Lặc, gọi là thờ

“Tam Thế Phật”

1.1.3.4 Cách thức thờ Phật

Như vậy trong nhà tín đồ, nếu muốn thờ tượng Phật, thì nhiều nhất là ba

Vị Và nên nhớ rằng, trong khi thờ Tam Thế Phật, phải sắp đặc chung một bàn.Nếu tượng lồng kiếng thì nên treo ngay thẳng, không được cái cao, cái thấp,cũng không được cái to, cái bé; còn như tượng gỗ, tượng đồng tượng sành, thì

để ngang hàng đồng bực, không nên để tùng trên, cấp dưới Bàn thờ Phật phảiđặt chính giữa nhà, bàn thờ ông bà ở phía dưới hoặc sau đúng câu: “Tiền Phậthậu Linh, hay Thượng Phật hạ Linh” Nếu nhà lầu thì thờ Phật ở tầng trên Tạibàn thờ Phật không nên để tạp vật nào khác, ngoài bình bông, lư hương,, chânđèn và dĩa quả Những vật này mỗi ngày đều chăm sóc lau quét sạch sẽ luôn.Lần đầu tiên thỉnh Tượng Phật, tín đồ phải làm lễ thượng tượng, cũng gọi là lễ

an vị Phật Lễ này không bắt buộc phải tổ chức linh đình, chỉ nên làm một cáchđơn giản, nhưng không kém vẻ trang nghiêm và tinh khiết Muốn được hai đặcdiểm ấy, chủ nhà phải dọn mình sạch sẽ: ăn chay, giữ giới và mời thêm thiệnhữu trí thức đến hộ niệm một thời kinh Và bắt đầu từ ngày làm lễ an vị Phật trở

đi, tất cả mọi người trong nhà, mỗi ngày ra vô trông thấy tượng Phật, nên nghĩnhớ đến đức hạnh cao cả của Ngài mà chỉnh đốn lại thân tâm mình Mỗi ngàyđều lo cải thiện lại sự cư xử với nhau, đối nội cũng như đối ngoại, phải luônluôn thấm nhuần tinh thần từ bi, bác ái và bình đẳng Như thế mới xứng đánhvới danh nghĩa của một gia đình có thờ Phật Thờ phụng lâu năm, tượng Phật bi

hư rách, không thể sơn phết hay sửa chữa lại được, thì nên thay đổi tượng mới.Khi có tượng mới rồi thì tượng cũ phải dâng vào chùa chờ dịp nhập tháp, chớkhông nên bạ đâu bỏ đó, mà mang tội.Có lẽ vì chùa Võng Thị thờ Phật nên từlâu người ta gọi nó là Chùa Phật Chùa Phật là nơi dành để thờ cúng tượng Phật,học kinh tự, tổ chức các hội nghị Phật pháp, ngồi thiền, là nơi diễn ra các hoạtđộng của Phật giáo.Tượng Phật là một bộ phận kiến trúc trong hệ thống kiến

trúc chùa Phật, Chùa Phật hoạt đông dựa trên sự tín ngưỡng Phật giáo, dưới sựgiám sát của Giáo hội Phật giáo Việt Nam nên cả hai đều có một mối quan hệnương tựa lẫn nhau Nếu như nói ở nơi đó không có chùa Phật, đương nhiêncũng sẽ không có sự truyền tải của Phật pháp, còn nếu như nơi đó có chùa Phậtnhưng trong chùa không có người truyền pháp, đơn giản chỉ là một lối kiến trúcvới các pho tượng,thì ngôi chùa đó cũng chỉ được xem là một ngôi chùa nhỏ.Chùa Phật được xây dựng ở đâu, ở vị trí nào là thích hợp? Đầu tiên chúng ta cầnphải hiểu rõ vì sao lại xây Chùa Phật Thứ nhất là vì mục đích lễ Phật, thứ haingười ta xem Chùa Phật là một công trình kiến trúc mang tính tưởng niệm.Trong Phật giáo, Chùa Phật là hình ảnh tượng trưng cho đức Phật, là hóa thâncủa đức Phật, Chùa Phật có Phật Ngoài ra, Chùa Phật còn trở thành một dạng

kí hiệu chung, Chùa Phật ở Việt Nam thường được xây dựng ở nơi yên tĩnh,thoáng đãng, nhìn từ bên ngoài vào sẽ không thấy hết được cảnh chùa, nhưngkhi vào trong chùa, người nhìn từ xa có thể thấy được Chùa Phật, từ đó ChùaPhật trở thành một dạng kí hiệu của Phật giáo

Vị trí của Chùa Phật thể hiện được sự thay đổi và phát triển của ChùaPhật Điển hình như ở Trung Quốc, trước thời kỳ nhà Đường, Chùa Phật đã trởthành đối tượng được sùng bái, nên đã xây Chùa Phật ở vị trí phía trước ĐạiHùng Bảo điện, đồng thời xây dựng thêm chùa tháp, lấy tháp làm đối tượngchính để thờ cúng Sau thời kỳ nhà Đường, bố cục của tháp Phật bị phân tán,tháp Phật không còn là đối tượng sùng bái chính, nên từ đó đã dời vị trí xây tháp

ra phía sau Đại Hùng Bảo điện Từ thời nhà Tống trở về sau, khi xây dựng chùaPhật, tháp Phật sẽ được xây ở phía sau Đại Hùng Bảo điện Nếu như tháp Phậtđược xây ở bên ngoài chùa, thì phải xây tháp Phật ở góc Đông Nam theo hướngcủa Đại Hùng Bảo điện, tháp Phật mang ý nghĩa như là đức Phật